به نام خداوند جان و خرد
کزین برتر اندیشه بر نگذرد

چند ماهی بود که چند کاربر ناشناس با نمایه‌های هرزه به پنجه‌نامه می‌پیوستند. هر بار که در سیاههٔ دنبال‌کنندگان می‌دیدمشان، پاکشان می‌کردم. آخرین بار یک هفته پیش، دوباره پیداشان شد و من بار دیگر پاکشان کردم. نمی‌دانم در روند پاکسازی چه شد که کل کانال پرید و از دست رفت! برای بازیابی و بازگرداندن آن به پشتیبانی تلگرام پیام دادم، امّا حاصلی نداشت. اکنون دوباره ساختمش با همان شناسه و همان نشانی. 

▫️معصومعلی پنجه
بامداد پنجشنبه، ۹ مهر ۱۴۰۵ | اندر حصارکِ [غربی تهران]

📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory

🎼 سَبُک‌بال

▪️از ساخته‌های زنده‌یاد استاد حسین دهلوی که مهرماهی است (۷ مهر ۱۳۰۶ - ۲۳ مهر ۱۳۹۸).

📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory

▪️اوباش طبیعت و خرافات آفرینش😊

«و در اخبار وارد است كه چون ايزد عزّ اسمه آدم را بيافريد عليه السّلام حرص و طمع و حسد با طينت او سرشته گردانيد و تا قيامت در فرزندان او خواهد بود، انبيا و اوليا كه بتأييد الهى و شرف عقل ممتاز بودند در توارى و مستور داشتن آن جدّ و جهد نمودند، ما را كه اوباش طبيعت و خرافات آفرينش‌ايم حرص و امل بر اشتر فضيحت نهاده بعالم گرد مى‌آورد از بيم آنكه نبايد از گرسنگى بميريم يا از برهنگى بسوزيم، و خوش گويد [شاعر]:
بسرما و گرما چنان ناشكيبى
كه از خانه ناييى همى تا ببرزن
ز گرما بسوزى ز سرما بميرى
مگس گشتى اى روسپى خواهر و زن.»


📗 ابن اسفندیار [زنده‌ در ۶۱۳ ق‌]، تاریخ طبرستان، به کوشش عباس اقبال، ص ۵۰.

📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory

▪️«سرود و سوگ [مرغ سحر]

والتر بنیامین، متفکر آلمانی و از قربانیان نازیسم، سخن درخور تأملی دارد: مردم را داستان رنج و خواری نیاکان، بیش از خیالِ کامیابی نوادگان، برمی‌انگیزاند. در همهٔ سرزمین‌ها شکست و ناکامی در حافظۀ جمعی رسوب کرده است و در گسترش روح همدردی و همبستگی مؤثر بوده است. گاهی تنها سرشک حسرت و نومیدی و اندوه را بر گونه‌ها روان کرده است و گاهی انگیزهٔ تلاش‌هایی پردامنه برای دمیدن روحی پویا در کالبد افسرده و کرخت آرزوهای ملی بوده است. در ایران پس از مشروطه سروده‌های وطن‌خواهانه فراوان و شکوه.های اشک‌بار از شکست کم نبوده است. یکی از نمودارهای درخشان این شکوه‌ها «مرغ سحر» ملک‌الشعرای بهار است. این تصنیف را که بهار اندکی پس از روی‌کارآمدن رضاشاه سرود، بازتابی از نومیدی‌های آزادیخواهان و آرزوهای بربادرفتهٔ مردمی در برپایی مشروطیتی کارامد و چیرگی بر استبداد و زمینه‌های اجتماعی آن بود. مرتضی نی‌داود آن را در دستگاه ماهور تنظیم کرد، خوانندگان بسیاری آن را خوانده‌اند، و شنودگان بسیاری آن را زبان حال و سخن دل خود یافته‌اند. این تصنیف بازگفتی از حال‌وهوای روحی و عاطفی مردمی بوده است که از ظلم، و از انحطاط اخلاق و نبود حقیقت، وفا، راستی، مهر و شرف به‌جان آمده‌اند؛ از این‌که «از پیِ دزدی وطن و دین بهانه» شده است، گریانند، و خواهانِ به‌پایان‌آمدن «شب تاریک ما» و فروشکستن «قفس»اند. «قفس»، که در این سروده پنج بار به کار رفته است استعاره‌ای است از وطن و حال‌وروز آن. جایگاهی که این تصنیف، به‌ویژه با صدای محمدرضا شجریان، در فرهنگ ملی یافته است گويایِ تداوم احساساتی است که بهار را به سرودن آن برانگیخت.»

📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۱۵۵- ۱۵۶.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory

🎼 مرغ سحر
|ملک‌الشعراء بهار | مرتضی نی‌داوود | محمدرضا شجریان|

📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory

▪️سرود  و سوگ [ای ایران]

«اما اگر مرغ سحر» پژواک شکوه‌ها و شکست‌ها بود «ای ایران» فراخوانی برای پیگیری تلاش‌ها بوده است. در پی اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰، چشم‌انداز دردناک برافراشته‌شدن پرچم‌های بیگانه و آمدوشد سربازان اشغالگر، حسین گل‌گلاب، از ایرانیان فاضل آن روزگار را برانگیخت تا سرود «ای ایران» را بسراید. این سرود که واژه‌ها و مایه‌های برگرفته از شاهنامه در آن چشمگیر است به همت موسیقی‌دان پیشگام، روح‌الله خالقی، با آهنگ درآمیخت، خوانندگان برجسته‌ای، مانند غلامحسین بنان، آن را خواندند، با رادیو و صفحه در میان مردم پراکنده شد، و چیزی نگذشت که به سرود ایرانیان وطن‌خواه بدل شد. حال‌و‌هوای حماسی، شورانگیز و دلیرانهٔ این سرود آن را بیان طبیعی عواطف و درون‌مایهٔ ذهن و ضمیر هر کسی کرد که دوستدار این آب‌وخاک و شیفتهٔ رمز و رازهای پایداری آن و سودازدۀ سربلندی آن بوده است. در پی تاخت‌وتاز عراق به ایران و به‌رغم بایست‌ها و نبایست‌های رسمی، رویکرد خودجوش بسیاری از سربازان به این سرود، کارایی آن در بیان و بسیج شورمندی‌های وطن‌خواهانه را نشان داد. این سرود یادآور تاخت‌وتاز به دیگران و خوارداشت کسی نیست بلکه نمود و نمادی از احساس همبستگی و پیوندهای وطن‌دوستانه و ضرورت دلیری و پایداری در لحظه‌هایی است که زیست ملی دستخوش خطر و مایه‌های سرافرازی لگدکوب شده است. «ای ایران» عصارهٔ عواطفی است که ایرانیان توانسته‌اند، به‌رغم دلبستگی‌های سیاسی گوناگون آنها را با جان و جهان خود درآمیزند و دستمایهٔ شور و شیداییِ وطن‌خواهانه کنند.»

📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۱۵۶- ۱۵۷
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory

🎼 ای ایران
| حسین گل‌گلاب | روح‌الله خالقی | غلامحسین بنان |

✓ آخرین‌ و با کیفیت‌ترین نسخه (تاریخ ضبط: ۱۳۴۲)، برگرفته از کانال آوای بنان

📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory

▪️درآمد [کتاب هویت ایران]

«نسل من تجربه‌های کوبنده‌ای را پشت سر نهاده است. هنگامی که در دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران دانشجو بودم، دولتی بر پا بود که سرکردهٔ آن سر بر آسمان می‌سانید؛ از فراز ابرها به پائین می‌نگریست؛ اندیشناک سرنوشت همه شاهان بود ولی فرجام شاهنشاهیِ خود را تابناک می‌دید. به‌رغم همهٔ خطرها، خود را تهمتن می‌دانست؛ دولتش را نیز واژگون‌ناشدنی می‌پنداشت. اما این دولت، هراسناک اندیشه‌ها و شهر آشوبی آنها بود؛ گمان می‌کرد اندیشه و آگاهی خفتگان را بیدار می‌کند؛ بندها را می‌گسلد. تلاش دولتیان بر این بود که دانشجویان به نوشته‌هایی که به اندیشه‌های چپ یا پرسش و، به گمان آنان، شورش دامن می‌زدند دسترسی نداشته باشند. دانشجویان این گونه نوشته‌ها را به دست می‌آوردند و با شیفتگی می‌خواندند؛ پاسخ پرسش‌ها و رهیافت به‌سوی آینده‌ای روشن را در آن‌ها می‌جستند؛ گمان می‌کردند با این کار می‌توانند جهان خود را دریابند؛ دگرگون کنند؛ طرحی نو درافکنند. روزگار ما روزگار ارجمندیِ اندیشه و دوران آرمان‌خواهی بود. از سبب‌های اصلی این ارجمندی هراسی بود که کارگزاران دولت از اندیشه و روشنفکر و دانشجو داشتند.

چیزی نگذشت که ناخشنودی‌های گسترده نمایان شد؛ بار دیگر آشکارا سخن از آزادی و عدالت و حاکمیت ملت به میان آمد؛ دیوارهای اقتدار فرمانروایان ترک برداشت؛ سران، سردرگمی نشان دادند؛ خودکامگی چون آدمکی برفی در گرمای سوزان امیدهایی شورانگیز و زودگذر آب شد؛ دولتی بر باد رفت و حکومت به دست کسانی افتاد که به پیروزی خود و پیامدهای آن چندان نیندیشیده بودند. آنچه رخ داد به آسانی در خیال نمی‌گنجید. پیوند آن‌هایی که خواهان بازگشت به گذشته، و چه بسا روزگار پیش-سرمایه‌داری بودند، و کسانی که چشم به آینده‌ای آرمانی دوخته بودند، نمی‌توانست دیر بپاید. انبوهی در پی فروفکندن کسی بودند که نماد خودکامگی شده بود ولی شماری، فراسوی ستیز با مستبدان، خواهان نفی استبداد و بنیادهای آن بودند. تداوم نقد و گفتگو در گرو این بود که سیاست در سایهٔ تقدس نیارامد ولی امر سیاسی راهیِ آفاقی قدسی بود. پس از آنکه غرش تندرها به سرآمد، و شورها اندکی فرونشست بسیاری از امیدواران ناباورانه دریافتند چه رخ داده است. کسانی که به تعبیر روح‌الارواحِ احمد سمعانی، «تاجدارها» و «تاج‌دارها» در معنای حقیقی و استعاری، دیده بودند به خود آمدند، ولی سرگشتگی بر جان‌ها چیره بود. بسیاری تلخکامانه به پذیرش واقعیت‌ها تن در ندادند. یکی از این واقعیت‌ها این بود که روزگار اندیشه و روشنفکری، آن‌گونه که در گذشته آزموده بودند به سر آمده بود. در پیِ طوفانی که رخ داده بود کشتیبانان تازه‌کار، به‌رغم کشاکش‌های خود، بادبان‌ها را به سوی ساحل‌هایی دیگر برافراشتند و از آرمان‌هایی که روشنفکران خود را پیام‌آور آنها می‌دانستند نیندیشیدند».

📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۱۱ - ۱۲.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory