فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.3K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
شکاف هویتی یهودیان دیاسپورا و اسرائیل؛ روایت‌هایی از آمستردام

طی سال‌های اخیر، رابطه میان یهودیان خارج از اسرائیل و دولت اسرائیل به موضوعی پیچیده و گاه تنش‌زا تبدیل شده است؛ موضوعی که در زندگی روزمره برخی از یهودیان در شهرهایی مانند آمستردام نیز به‌وضوح دیده می‌شود.
گفت‌وگوی هفته‌نامه هلندی « خرونه آمستردامرز» روایت یک دانشجوی ۲۲ ساله اسرائیلی به نام «رونی» که اکنون در آمستردام زندگی می‌کند، را بیان می‌کند که به باور او  «اسرائیلی بودن با یهودی بودن یکی نیست». رونی با این تصور رایج که یهودیان دیاسپورا باید به‌طور طبیعی با اسرائیل هم‌هویت باشند، مخالفت دارد و آن را «برداشتی رمانتیک و ساده‌انگارانه» می‌داند. او معتقد است کسانی که هرگز در اسرائیل زندگی نکرده‌اند، تفاوت‌های واقعی و فشارهای زندگی در آن کشور را درک نمی‌کنند.
رونی حدود سه سال و نیم پیش اسرائیل را ترک کرده و پس از گذر از مسیرهای مختلف، در نهایت به آمستردام رسیده است. او در دانشگاه آمستردام تحصیل می‌کند و می‌گوید در این شهر یهودستیزی مستقیم را کمی تجربه کرده، اما در عوض با موجی از  احساسات«ضدصهیونیسم» مواجه شده است؛ موضوعی که به گفته او، تشخیص مرز میان نقد سیاسی اسرائیل و یهودستیزی را دشوار می‌کند.
او همچنین از فضای بحث‌های سیاسی در اروپا انتقاد دارد و می‌گوید در برخی موارد، اسرائیل به‌عنوان «یک هیولای تک‌بعدی استعماری» تصویر می‌شود، بدون آن‌که پیچیدگی‌های تاریخی آن، از جمله تأثیر هولوکاست و نقش اروپا در تاریخ یهودیان، در نظر گرفته شود.
رونی در کنار فعالیت‌های دانشگاهی، در یک جنبش صلح فلسطینی-یهودی در آمستردام نیز فعال است؛ گروهی که اعضای آن تلاش می‌کنند از هر دو سوی منازعه برای دستیابی به راه‌حل‌های صلح‌آمیز همکاری کنند. او می‌گوید این فعالیت‌ها راهی برای «سهیم ماندن در آینده کشورش» است، حتی اگر نسبت به آن احساس فاصله داشته باشد.
این گزارش همچنین به تجربه دیگر یهودیان و اسرائیلی‌هایی اشاره دارد که در آمستردام زندگی می‌کنند و برخی از آنان نسبت به وضعیت کنونی اسرائیل ابراز نگرانی شدید کرده‌اند. یکی از آنان وضعیت اسرائیل را «بسیار بحرانی» توصیف کرده و گفته است زندگی در هلند برای او آرامش بیشتری به همراه داشته است.
به باور او  بخشی از یهودیان دیاسپورا و همچنین برخی اسرائیلی‌های مهاجر، در حال بازنگری رابطه خود با اسرائیل هستند؛ رابطه‌ای که برای نسل‌های پیشین اغلب به‌عنوان یک پیوند هویتی و امنیتی تعریف می‌شد، اما امروز برای برخی به موضوعی پیچیده، چندلایه و حتی مورد پرسش تبدیل شده است.
زيتون


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤6
از «تیم حکومت» تا عادی‌سازی حمله به ایران

(مهندسی گسست نمادین در جنگ شناختی علیه ایران)


حسین قتیب

در پاییز ۱۴۰۱ و هم‌زمان با جام جهانی قطر، منازعه سیاسی در ایران وارد مرحله‌ای شد که از مرز مخالفت با جمهوری اسلامی فراتر می‌رفت و به بازتعریف خود مفهوم «ایران» نزدیک می‌شد. در بخشی از رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور، به‌ویژه تلویزیون ایران اینترنشنال و شبکه‌ای از رسانه‌ها، کنشگران و حساب‌های مجازی همسو با آن، خطی روایی شکل گرفت که مهم‌ترین کارکردش جداسازی نمادهای ملی از جامعه ایران و واگذاری آنها به جمهوری اسلامی بود.

نقطه آغاز این خط روایی ظاهراً ساده بود: ایران با جمهوری اسلامی یکی نیست. اما این تمایز به‌تدریج به گزاره‌ای کاملاً متفاوت تبدیل شد: هر نهاد، نماد یا میراثی که جمهوری اسلامی از آن استفاده می‌کند، متعلق به جمهوری اسلامی است و بنابراین باید از آن فاصله گرفت.

در اینجا تمایز میان ایران و حکومت، جای خود را به نوعی «مصادره معکوس» داد. حکومت از نمادهای ملی برای کسب مشروعیت استفاده می‌کرد، اما مخالفان رادیکال، به‌جای بازپس‌گیری این نمادها، آنها را به حکومت واگذار کردند. پرچم، سرود، تیم ملی، زبان دینی، آیین‌های جمعی و حتی بخش بزرگی از میراث فرهنگی ایران، یکی پس از دیگری به‌عنوان دارایی‌های جمهوری اسلامی معرفی شدند. نتیجه آن بود که جامعه مخالف حکومت باید برای اثبات مخالفت خود، از بخشی از هویت تاریخی خویش نیز اعلام برائت می‌کرد.

هنگامی که تیم ملی ایران برای مسابقه وارد زمین می‌شد، منازعه دیگر فقط درباره فوتبال نبود. بازیکنان هنوز پیراهن ایران را بر تن داشتند، پرچم ایران در ورزشگاه دیده می‌شد و نام ایران روی صفحه مسابقه قرار داشت، اما در بخشی از فضای رسانه‌ای فارسی‌زبان، این تیم دیگر «تیم ملی» نبود. آن را «تیم جمهوری اسلامی»، «تیم حکومت» یا «تیم آخوندها» می‌نامیدند و شکستش را نه یک شکست ورزشی، بلکه نوعی پیروزی سیاسی معرفی می‌کردند.

این تغییر نام، ظاهراً کوچک اما از نظر سیاسی بسیار مهم بود. مسئله تنها مخالفت با چند بازیکن، فدراسیون فوتبال یا رفتارهای حکومتی نبود. هدف بزرگ‌تر، تغییر مالکیت نمادین تیم ملی بود. نهادی که باید به کل جامعه ایران تعلق می‌داشت، به حکومت واگذار شد و سپس از مردم خواسته شد برای اثبات مخالفت سیاسی خود، از آن فاصله بگیرند.

از منظر علوم سیاسی، این روند را می‌توان نوعی «مهندسی گسست نمادین» دانست. در این فرایند، نمادهای عمومی یک جامعه از معنای ملی خود تهی و به دارایی انحصاری نظام سیاسی تبدیل می‌شوند. پس از آن، حمایت از این نمادها به حمایت از حکومت و نفی آنها به نشانه آزادی‌خواهی تبدیل می‌شود.

از تفکیک سیاسی تا انکار ایران موجود

تمایز میان ایران و جمهوری اسلامی در سطح مفهومی امر پیچیده‌ای نیست. حکومت‌ها تغییر می‌کنند، اما کشور، جامعه، دولت، سرزمین و حافظه تاریخی تداوم می‌یابند. با این حال، در چهار سال گذشته، بخشی از رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور، به‌ویژه شبکه‌های نزدیک به منافع راهبردی اسرائیل، این تمایز سیاسی را به یک گسست کامل هویتی تبدیل کردند.

در این روایت، هر آنچه در ایران موجود بود، از تیم ملی و نیروهای مسلح تا تأسیسات علمی، آیین‌های دینی و نهادهای عمومی، به جمهوری اسلامی تعلق داشت. در مقابل، «ایران واقعی» به تصویری انتزاعی از گذشته باستانی فروکاسته می‌شد. نتیجه آن بود که ایران معاصر، با مردم، شهرها، نهادها، تاریخ و پیچیدگی‌هایش، از مفهوم ایران خارج می‌شد و تنها به «رژیم» تقلیل می‌یافت.

این تقلیل از نظر امنیتی اهمیت فراوانی داشت. اگر تأسیسات صنعتی، مراکز علمی، نیروهای نظامی و زیرساخت‌های عمومی صرفاً متعلق به حکومت معرفی شوند، حمله به آنها نیز می‌تواند اقدامی علیه حکومت و نه تجاوز به ایران بازنمایی شود. به این ترتیب، زبان سیاسی پیش از آغاز جنگ، هزینه روانی پذیرش جنگ را کاهش می‌دهد.

حمله به چسب فرهنگی جامعه

تیم ملی تنها یکی از اجزای این فرایند بود. در حوزه فرهنگی نیز روایتی شکل گرفت که بخش بزرگی از تاریخ اسلامی ایران را به حکومت کنونی پیوند می‌زد. عاشورا به آیینی حکومتی تقلیل یافت، شخصیت پیامبر اسلام موضوع انکارهای غیرتاریخی قرار گرفت و حتی فارابی، مولانا، سعدی و دیگر شخصیت‌های تمدن ایرانی دوره اسلامی، با عنوان‌هایی چون «آخوند» یا نمایندگان یک فرهنگ بیگانه تحقیر شدند.

این برخورد، نقد علمی دین یا تاریخ نبود. هدف کارکردی آن، قطع‌کردن پیوستار تاریخی ایران بود. ایران باستان در برابر ایران اسلامی، ملیت در برابر دین، فردوسی در برابر تشیع و نوروز در برابر عاشورا قرار گرفتند.

👇👇👇
#فرهیختگان راهی به رهایی
❤1👍1
فرهیختگان
از «تیم حکومت» تا عادی‌سازی حمله به ایران (مهندسی گسست نمادین در جنگ شناختی علیه ایران) حسین قتیب در پاییز ۱۴۰۱ و هم‌زمان با جام جهانی قطر، منازعه سیاسی در ایران وارد مرحله‌ای شد که از مرز مخالفت با جمهوری اسلامی فراتر می‌رفت و به بازتعریف خود مفهوم «ایران»…
👆👆👆
در حالی که تاریخ واقعی ایران از ترکیب همین لایه‌ها ساخته شده است.

هویت ایرانی پس از اسلام از میان نرفت. در تعامل با اسلام، زبان عربی، تشیع، عرفان، فلسفه و سنت دیوانی بازسازی شد. شاهنامه، سعدی، حافظ، مولانا و بخش بزرگی از میراث فرهنگی ایران در جهانی پدید آمدند که هم ایرانی و هم اسلامی بود. حذف یکی از این دو بعد، فهم تاریخی ایران را ناممکن می‌کند.

جامعه‌ای که اجزای تاریخ خود را دشمن یکدیگر بداند، در شرایط بحران ظرفیت کمتری برای تولید همبستگی خواهد داشت. هدف جنگ شناختی دقیقاً حمله به همین «چسب فرهنگی» است، یعنی مجموعه‌ای از نمادها، آیین‌ها و خاطراتی که افراد متفاوت را در قالب یک جامعه تاریخی به یکدیگر متصل می‌کند.

باستان‌گرایی پلاستیکی

در کنار تخریب تاریخ اسلامی ایران، نوعی باستان‌گرایی رسانه‌ای نیز تولید شد. تصاویر کوروش، تخت جمشید، شاهان هخامنشی و نقشه‌های امپراتوری ایران به‌وفور منتشر می‌شد، اما این تصاویر غالباً ارتباطی با تاریخ‌نگاری علمی ایران باستان نداشتند.

ایران باستان در این روایت به مجموعه‌ای از تصاویر باشکوه، پادشاهان آرمانی و شعارهای هویتی تبدیل شد. پیچیدگی‌های اجتماعی، دینی و سیاسی آن حذف شد و گذشته به کالایی تصویری برای شبکه‌های اجتماعی فروکاسته شد.

می‌توان این پدیده را «باستان‌گرایی پلاستیکی» نامید. ظاهری ملی‌گرایانه داشت، اما از تداوم واقعی تاریخ ایران جدا بود. هدف آن پیوند گذشته با امروز نبود، بلکه استفاده از گذشته برای نفی ایران امروز بود.

این روایت، برخلاف ظاهرش، الزاماً به تقویت ملی‌گرایی نمی‌انجامید. زیرا ملت واقعی را با تاریخ چندلایه، جمعیت متنوع و فرهنگ زنده‌اش نفی می‌کرد و به‌جای آن، تصویری تزئینی و بی‌ریشه از ایران می‌ساخت. ملی‌گرایی‌ای که جامعه موجود را به رسمیت نشناسد، در نهایت نمی‌تواند از کشور واقعی دفاع کند.

خلع سلاح نمادین پیش از جنگ

در مطالعات امنیتی، قدرت ملی فقط با موشک، ارتش و اقتصاد سنجیده نمی‌شود. مقاومت در برابر تهدید خارجی به توانایی جامعه برای تشخیص موضوع دفاع وابسته است. مردم باید بدانند چه چیزی در معرض خطر است و چرا باید از آن دفاع کنند.

اگر تیم ملی، نیروهای مسلح، زیرساخت‌های انرژی، دانشمندان، نهادهای عمومی و حتی مفهوم امنیت ملی، همگی به حکومت تقلیل داده شوند، شهروند به‌تدریج خود را از موضوع حمله جدا می‌کند. او جنگ را نه حمله به کشورش، بلکه نزاع قدرت خارجی با حکومت می‌بیند.

این فرایند را می‌توان «خلع سلاح نمادین» جامعه نامید. پیش از آنکه توان نظامی کشور هدف قرار گیرد، ظرفیت روانی و فرهنگی مقاومت آن تضعیف می‌شود. جامعه باید چنان از نمادهای خود بیگانه شود که در لحظه تجاوز، در جایگاه تماشاگر باقی بماند.

ظهور تعابیری مانند «عمو ترامپ» یا «عمو نتانیاهو» را باید در همین چارچوب فهمید. این تعابیر فقط شوخی سیاسی نبودند. آنها از انتقال عاملیت سیاسی از جامعه ایران به رهبران قدرت‌های خارجی حکایت داشتند. هنگامی که همه نیروها، نهادها و نمادهای داخلی بی‌اعتبار شوند، نیروی خارجی می‌تواند در جایگاه نجات‌دهنده قرار گیرد.

محدودیت پروژه: ایران به‌مثابه دولت تمدنی

این پروژه در آغاز موفقیت‌هایی داشت. بخشی از جامعه از تیم ملی فاصله گرفت، مخالفت با حمله خارجی به حمایت از حکومت تعبیر شد و مفاهیمی مانند منافع ملی و امنیت ملی در برخی فضاها بی‌اعتبار شدند.

اما این عملیات با یک محدودیت تاریخی روبه‌رو شد. ایران صرفاً یک حکومت یا دولت مدرن نیست. ایران یک دولت تمدنی است، یعنی جامعه‌ای که نام، حافظه تاریخی، زبان، سنت دولت‌داری و روایت‌های فرهنگی آن در طول قرن‌ها بازتولید شده‌اند.

دولت تمدنی به معنای ثبات حکومت‌ها یا مرزها نیست. ایران سلسله‌های متعدد، شکست‌های نظامی، اشغال‌ها و تحولات دینی را تجربه کرده است. آنچه استمرار یافته، تصور ایران به‌عنوان یک حوزه تاریخی و سیاسی بوده است.

این تداوم فقط در ساختار رسمی دولت قرار ندارد. در زبان فارسی، خانواده، شعر، نوروز، عاشورا، شاهنامه، حافظ، معماری، نام‌های جغرافیایی و خاطره مداخلات خارجی حضور دارد. به همین دلیل، نمی‌توان با چند سال عملیات رسانه‌ای آن را به‌طور کامل از میان برد.

در لحظه تهدید خارجی، تمایز مصنوعی میان ایران و واقعیت مادی آن فرومی‌ریزد. حمله خارجی فقط یک ساختار سیاسی انتزاعی را هدف قرار نمی‌دهد. شهر، زیرساخت، سرباز، دانشمند، خانواده و آینده یک کشور را هدف می‌گیرد.
👇👇👇


#فرهیختگان راهی به رهایی
👍2👎1
فرهیختگان
👆👆👆 در حالی که تاریخ واقعی ایران از ترکیب همین لایه‌ها ساخته شده است. هویت ایرانی پس از اسلام از میان نرفت. در تعامل با اسلام، زبان عربی، تشیع، عرفان، فلسفه و سنت دیوانی بازسازی شد. شاهنامه، سعدی، حافظ، مولانا و بخش بزرگی از میراث فرهنگی ایران در جهانی پدید…
👆👆👆
در چنین لحظه‌ای، جامعه بار دیگر درمی‌یابد که اختلافات سیاسی داخلی، ایران را از موضوع دفاع خارج نمی‌کنند.

عملیات رسانه‌ای چهار سال گذشته صرفاً در پی نقد جمهوری اسلامی نبود. در سطحی عمیق‌تر، تلاش می‌کرد رابطه جامعه ایران را با تیم ملی، تاریخ، فرهنگ، دین، نهادهای عمومی و مفهوم دفاع ملی بازتعریف کند.

تیم ملی، نخستین آزمایشگاه این عملیات بود. هنگامی که تیم ایران به «تیم حکومت» تبدیل شد، الگویی شکل گرفت که می‌توانست به دیگر نهادهای ملی نیز تعمیم یابد: هرچه در ایران وجود دارد متعلق به حکومت است و بنابراین آسیب‌دیدن آن لزوماً آسیب‌دیدن ایران نیست.

اما ایران را نمی‌توان به یک نظام سیاسی، یک دوره تاریخی یا یک تصویر باستانی تقلیل داد. ایران یک حافظه تمدنی چندلایه است. تخت جمشید، شاهنامه، نوروز، عاشورا، سعدی، حافظ و تجربه دولت ایرانی، اجزای متخاصم یک هویت نیستند. آنها لایه‌های مختلف یک تداوم تاریخی‌اند.

پروژه گسست نمادین توانست برای مدتی شکاف ایجاد کند، اما نتوانست ایران را از حافظه ایرانیان حذف کند. زیرا ایران تنها در حکومت یا رسانه وجود ندارد. ایران در زبان، تاریخ، جغرافیا، آیین و تجربه مشترک یک جامعه دیرپا استمرار یافته است.


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤3👍3👎1
پشت پرده تفاهم تحقیر آمیز: چرا ترامپ‌ تن به آتش بس داد

مفاد تفاهمنامه چنان تحقیر آمیز است که حتی یک کارشناس شناخته شده در ایالات متحده تن به دفاع از آن نداده است. شگفت آن که برای نخستین بار از ۱۲ عضو شورایعالی امنیت ملی ایران، ۱۱ تن که مدیران سه قوه هم بودند، آن را پذیرفتند. چرا ؟
​۱- مارک زل رییس حزب جمهوری خواه امریکا در اسراییل باورمند است که ترامپ تفاهمنامه را امضا کرد چون به شدت نیازمند آرامش اقتصادی و کاهش تورم در ماه های منتهی به نوامبر است. مردم امریکا به خاطر اقتصاد رای می دهند و تاثیر سیاست خارجی در آرای انتخاباتی کمتر از ۳ درصد است. به همین دلیل او فعلا جنگ و تنش با ایران را متوقف کرده تا کنگره را از دست ندهد.
​۲- تحلیلگران ارشد اکونومیست و شورای روابط خارجی معتقدند انسداد یا اختلال شدید تردد کشتی ها از تنگه هرمز در پی درگیری های نظامی، بهای نفت و هزینه های بیمه دریایی را به شکل سرسام آوری بالا برده بود. ترامپ متوجه شد که استمرار این وضعیت به منزله شوک وحشتناک انرژی خواهد بود که اقتصاد جهان را در کما فرو خواهد برد.
​۳- برخی از تحلیلگران محافظه کار در واشنگتن اشاره می کنند که ترامپ اساسا با جنگ های ابدی و هزینه تراشی نظامی در خاورمیانه مخالفت دیرینه دارد. پس از ماه ها تبادل ضربات نظامی و موشکی میان ایران، اسراییل و آمریکا، ارزیابی های پنتاگون نشان داد که ورود به یک جنگ تمام عیار زمینی یا استمرار حملات هوایی، فرسایشگر بوده و هزینه های نجومی روی دست مالیات دهندگان آمریکایی می گذارد. ترامپ برای وفادار ماندن به شعار بازگرداندن سربازان به خانه، به این غائله موقتا خاتمه داد.
​۴- برخی کارشناسان اشاره می کنند که ایالات متحده تحت فشار شدید دیپلماتیک از سوی متحدان اروپایی مانند مکرون و همچنین میانجی گران منطقه ای مثل قطر و پاکستان قرار داشت. استمرار تنش در خاورمیانه، امنیت پایگاه های آمریکا در منطقه و ثبات کشورهای حاشیه خلیج فارس را به خطر انداخته بود.
​۵- از سوی دیگر ترامپ این تفاهمنامه را در بوق و کرنا خواهد کرد تا آن را به عنوان یک موفقیت بزرگ قالب کند. او با تکیه بر این بند که ایران متعهد شده هرگز به سمت سلاح هسته ای نرود، به افکار عمومی آمریکا و ماگا خواهد گفت که با استراتژی صلح از طریق اقتدار توانسته ایران را پای میز توافق بیاورد و خطر را دفع کند.

​با همه اینها بس بعید است جمهوری اسلامی بخواهد یا بتواند این تفاهمنامه موفق را به پلی در جهت تغییر استراتژی بلند مدتش تبدیل کند. کریمی پور بعید می داند  تفاهمنامه به توافقی فاخر منتهی شود. افزون بر این، بی اعتمادی ژرف ساختاری میان دو طرف و فشارهای داخلی از سوی تندروها در واشنگتن و تهران، مانع از آن می شود که این گام های لرزان به یک سازش پایدار مبدل گردد. در واقع، این متن بیشتر یک آتش بس موقت و تنفس تاکتیکی برای مدیریت بحران است، نه یک چرخش راهبردی در دکترین کلان دو کشور.

یدالله کریمی‌پور


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤3👍3🤔2
Zakhmie Aftab
Mohsen Chavoshi
هنوزم ترک رو لباته حسین(ع)
چقدر لخته خون تو چشماته حسین


قطعه «زخم آفتاب» با صدای محسن چاوشی

شعر: امید روزبه
آهنگساز: محسن چاوشی
تنظیم: رضا فوادیان


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤6👎2
در این دیار که طوطی کم از زغن باشد؟!!
علی رضا معینی
۲ تیر ۱۴۰۵

چه بر سر این سرزمین آمده است که استادی در دانشگاه، پژوهشگری در علوم انسانی و معلمی که عمر خود را در کتاب و کلاس و گفت‌وگو با نسل جوان صرف کرده است، ناچار شود مدرسه خویش را در تلگرام بنا کند و برای حفظ استقلال فکری خود از مردم یاری بطلبد؟ چه حادثه‌ای در جان فرهنگ ما رخ داده است که کلاس درس به شبکه‌های اجتماعی کوچ کند و دانشگاه، گاه از بهترین فرزندان خویش تهی‌ تر شود؟

ماجرای مصطفی مهرآیین فقط ماجرای یک استاد نیست؛ نشانه وضعیتی است که باید درباره آن اندیشید. نمادهای این وضعیت کم نیستند. از یک سو مصطفی مهرآیین، عبدالکریم سروش، مصطفی ملکیان و صادق زیباکلام؛ چهره‌هایی که سرمایه اصلی‌شان تدریس، تألیف، پژوهش و گفت‌وگوی فکری است و هر یک به نحوی روزگار فاصله گرفتن از نهاد رسمی دانشگاه را تجربه کرده‌اند. از سوی دیگر، چهره‌هایی چون سعید حدادیان و حسین الله‌کرم که شهرت و اثرگذاری آنان از مسیرهایی غیر از سنت متعارف دانشگاهی شکل گرفته است، مقابل چشم دولت و ملت اند . سخن بر سر اشخاص نیست؛ سخن بر سر این پرسش است که جامعه ما در عمل کدام سرمایه را گرامی‌تر می‌دارد: سرمایه دانش و پژوهش را یا سرمایه تریبون و بسیج اجتماعی را؟

مگر نه آن است که هر جامعه را از روی منزلت‌هایی که می‌آفریند و منزلت‌هایی که فرو می‌کاهد می‌توان شناخت؟ اگر پژوهشگر و استاد دانشگاه برای ادامه حیات علمی خویش ناچار به پناه بردن به کلاس‌های مجازی شود، اما صاحبان تریبون از امکان حضور گسترده‌تر در نهادهای رسمی برخوردار باشند، حق داریم بپرسیم که معیار منزلت علمی و فرهنگی در این سرزمین چیست.

پرسشی دیرین در قرآن کریم آمده است: «هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ؟». اما گاه چنان می‌نماید که پاسخ عملی برخی نهادهای ما این است که: نه، برابر نیستند؛ اما آنان که کمتر می‌پرسند و کمتر نقد می‌کنند، آسوده‌تر می‌زیند و آنان که دانستن و اندیشیدن را جدی گرفته‌اند، باید هزینه دانایی خویش را بپردازند.

نصیحت قدرت، اگر از سر خیرخواهی برای ملت باشد، جرم نیست. منتقد دلسوز، دشمن جامعه نیست. استاد علوم اجتماعی اگر از رنج‌های جامعه سخن بگوید، به وظیفه خویش عمل کرده است. استاد علوم سیاسی اگر درباره خطاهای سیاست هشدار دهد، مرتکب گناه نشده است. جامعه‌ای که میان خیرخواهی و دشمنی تفاوت نگذارد، دیر یا زود از نعمت حقیقت محروم خواهد شد.

تلخ‌تر آنکه گاه به نظر می‌رسد منزلت اجتماعی دانایی و معرفت و حلم رو به افول و منزلت تریبون و مدیحه و خشونت رو به صعود است. معلم دانشگاه باید نگران معاش و آینده خویش باشد و اندیشمند برای خرید کتاب و حفظ فرصت تأمل از مردم یاری بخواهد، اما صاحبان برخی تریبون‌های مدح و خشم بتوانند با اطمینان و اقتدار در عرصه عمومی سخن بگویند و بر فضای فرهنگی اثر بگذارند. اینجا دیگر مسئله یک فرد نیست؛ مسئله نسبت علم و قدرت، دانشگاه و تریبون، اندیشه و نفوذ اجتماعی است.

روی سخن با شورای انقلاب فرهنگی نیز هست. اگر این شورا پاسدار علم و فرهنگ و دانشگاه است، باید به این پرسش پاسخ دهد که چرا کار به جایی رسیده است که برخی استادان شناخته‌شده علوم انسانی، کلاس درس خود را به تلگرام منتقل می‌کنند؟ چرا سرمایه‌های فکری کشور احساس امنیت و آرامش نمی‌کنند؟ و چرا گاه سکوت، جای گفت‌وگوی صریح درباره این مسئله را گرفته است؟

در هیچ جامعه‌ای که توسعه را جدی گرفته باشد، منزلت دانشگاه به آسانی فروکاسته نمی‌شود. آن جوامع می‌دانند که کارخانه و جاده و فناوری نیز سرانجام از دل اندیشه برمی‌آیند. آنان می‌دانند که اقتدار علمی را نمی‌توان با اقتدار تریبونی و بلندگویی و آشفته کردن اجتماعات دانشگاهی جایگزین کرد و سرمایه فکری را نمی‌توان با سرمایه تبلیغی معاوضه نمود. آنچه جامعه را به پیش می‌برد، در نهایت نه صدای بلندتر، بلکه اندیشه عمیق‌تر است.

امروز مسئله فقط مهرآیین یا زیباکلام با سلیمانی اردستانی نیست؛ مسئله آن است که آیا هنوز به فضیلت پرسش و دانایی باور داریم یا نه؟!. آیا دانشگاه را خانه پرسش می‌دانیم یا محل تکرار پاسخ‌های از پیش آماده؟! آیا می‌خواهیم جوانان این سرزمین اندیشیدن بیاموزند یا فقط آموختن اطاعت را؟
حافظ، آن پیر روشن‌بین شیراز، گویی برای همین روزگار و دیار  سروده بود:

«همای گو مفکن سایه ی شرف هرگز
«در این دیار که طوطی کم از زغن باشد»

👇👇👇

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍9❤3
👆👆👆
و ما نیز امروز با اندوه می‌پرسیم: چه شد که معلم برای حفظ شرافت معلمی خویش از مردم استمداد کند، اما صاحبان نفوذ از او بی‌نیازتر و عزیزتر باشند؟ چه شد که مدرسه به تلگرام کوچ کند و دانشگاه از استادان‌اش تهی‌تر شود؟ و چه شد که گاه چنین به نظر آید که پاسخ عملی ما به آن پرسش بزرگ قرآنی این است که «اهل دانش» و «اهل نادانی» برابر نیستند، اما فضیلت و رجحان از آنِ کسانی است که کمتر می‌اندیشند و بیشتر می‌ستایند؟

تاریخ اما داور صبوری است. او بارها نشان داده است که تمدن‌ها را نه صاحبان هیاهو، بلکه صاحبان اندیشه می‌سازند؛ و هرگاه اندیشه به حاشیه رانده شود، جامعه دیر یا زود هزینه آن را خواهد پرداخت.
https://t.me/mostafamehraeen/2134

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍9❤5
فرهیختگان
محمدامین  مهماندار مشهد. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴ ۲۸ #فرهیختگان با یاد فرزندان ایران
آذرنوش  خراسانی
مشهد. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴
۲۹
#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران
😢30❤10🔥1
- يمه أطمنج عليه -
الحاج باسم الكربلائي
يمه أطمنج عليه
نوحه عربی با صدای باسم الکربلائی
شعر إيهاب المالكي


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤5👎1
رابرت مالی: مذاکرات کنونی منطقه‌ای‌تر است/ ترامپ بالاخره فهمید برای توافق باید امتیاز بدهد/ منتقد بایدن برای عدم بازگشت به برجام هستم 

مذاکره کننده پیشین آمریکا: ترامپ در دوره اول ریاست‌جمهوری‌ خود سعی کرد این واقعیت درباره اعطای امتیازات اقتصادی در ازای اقدامات هسته‌ای را انکار کند و در یک سال و نیم گذشته هم همین کار را انجام داد. اما حالا پذیرفته که این کار، کار درستی است.

این موضوع خوبی است که دوباره به شرایطی بازگردیم که در آن، تسهیلات و امتیازات اقتصادی در برابر اقداماتی که ایران انجام می‌دهد مبادله شود؛ زیرا به نظر من این تنها راه پیش‌رو است.

البته باید موضوع را در چارچوب درستش ببینیم. این دارایی‌ها و باز هم تأکید می‌کنم، تنها در صورتی آزاد می‌شوند که به توافقی جامع برسیم، فعلاً مربوط به آینده است و علامت سؤال بزرگی درباره آن وجود دارد.

آنچه اکنون درباره‌اش صحبت می‌کنیم، چندین میلیارد دلار است که برای خریدهای بشردوستانه اختصاص می‌یابد. با توجه به ویرانی‌هایی که رخ داده، این حداقل کاری است که آمریکا باید انجام دهد تا ایران را به مذاکره و پذیرش برخی اقدامات، مانند بازگرداندن بازرسان هسته‌ای و اعمال برخی محدودیت‌ها، ترغیب کند.

البته که این مذاکرات شباهت‌هایی با رویکرد گذشته دارد، اما این به آن معنا نیست که روند کنونی میان آمریکا و ایران فاقد جنبه‌های مثبت است. من فکر می‌کنم خوب است که دو طرف در حال گفت‌وگو هستند؛ آن هم به شیوه و در سطحی که اکنون شاهد آن هستیم.

درست است که چینی‌ها، روس‌ها و اروپایی‌ها را در این مذاکرات نمی‌بینیم. در عوض، بازیگران دیگری حضور دارند، به‌ویژه قطری‌ها و پاکستانی‌ها. بنابراین این یک رویکرد منطقه‌ای‌تر است.

در واقع، یکی از انتقادهایی که همواره به برجام وارد می‌شد، این بود که برای کشورهای منطقه و شرکای آمریکا در خلیج فارس جایگاهی قائل نشده بود. اما این توافق جدید ظاهراً چنین فضایی را ایجاد کرده است و این می‌تواند یک تفاوت مهم باشد.

همچنین اگر قرار باشد روزی بازسازی اقتصادی ایران انجام شود، احتمالاً سرمایه آن بیشتر از کشورهای خلیج فارس خواهد آمد.

البته باید بگویم که در حال حاضر کشورهای خلیج فارس هیچ تعهدی نداده‌اند. اما باید دید آیا در مقابل، چیزی که می‌خواهند به دست خواهند آورد یا نه. اگر چنین شود، شاید در آینده در ایران سرمایه‌گذاری کنند.

من هرگز از انتقاد به عملکرد خودمان خودداری نکرده‌ام. به نظر من، در دو ماه نخست دولت بایدن این تصور وجود داشت که مسئله ایران اولویت اصلی نیست.

تحریم‌هایی که ترامپ وضع کرده بود برقرار مانده بود و این احساس وجود داشت که چون این اهرم فشار را داریم، می‌توانیم برای دستیابی به توافقی «طولانی‌تر و قوی‌تر» صبر کنیم. به نظر من، این چند هفته یا چند ماه ارزشمند از دست رفت.

اما من ایران را هم از مسئولیت مبرا نمی‌دانم. پس از آن، فرصت‌های زیادی وجود داشت. روس‌ها، چینی‌ها و اروپایی‌ها هم در روند مذاکرات حضور داشتند.

اما به اعتقاد من، حکومت ایران در آن زمان دچار اشتباه محاسباتی شد؛ تصور می‌کرد می‌تواند زمان بخرد، امتیازات بیشتری بگیرد و ببیند پس از حمله روسیه به اوکراین و افزایش قیمت نفت چه اتفاقی خواهد افتاد.

به نظر من دولت آمریکا در ابتدا بیش از حد کند عمل کرد و ایران نیز بیش از حد مردد بود. در نهایت هیچ‌یک حاضر نبودند هزینه سیاسی برای رسیدن به توافق را بپردازند.


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3🤔2
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
بهرِ وطن

هم‌وطن بهرِ وطن تا پایِ جان، تو بمان
از دل و جان به چنان، بهرِ ایران تو بخوان:
ایران ای مرزِ گوهر
مهدِ ایمان و هنر
دور از تو فتنه و شر
دور از تو ظلمِ بشر

سیدرضا سجادی
بوشهر / خرداد ۱۴۰۵ خورشیدی

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤13👍1🤔1
«ما»ی ایرانی چه در تهران چه در لس‌آنجلس
مرضیه حاجی هاشمی

شاید برخی درکی از تناقضِ در دست گرفتن پرچم «شیر و خورشید» و تشویق تیم ملی فوتبال ایران در «لس آنجلس» نداشته باشند؛ اما اگر کمی دقت و تأمل کنند این کنشگری به ظاهر متناقض را این شب ها  در خیابان های تهران و دیگر شهرهای ایران نیز می بینند، آنچه که معنای برساخت شده ای را از  ذهن ایرانی به نمایش می گذارد چه در آیین های محرم در تهران و چه در ورزشگاهی در لس آنجلس.

این شب ها وقتی در خیایان های اطراف، در لابه لای جمعیتی قدم می زنم که حتی تا ساعات اولیه بامداد نیز به وفور در خیابان ها در شعاع وسیعی از موکوب های ماه محرم بدون چهره ای  عزادار حضور دارند، همان جوانانی را می بینم که ظاهر، الگوی روابط و سبک  زندگی‌شان با الگوی رسمی دینداری فاصله زیادی دارد؛ حتی برخی از همان تیپ‌های اجتماعی که در اعتراضات دیماه شرکت کرده بودند. چند شب پیش از یکی از آنها در حالی که ساعت از ۱۲ شب گذشته بود پرسیدم: آیا قرار است باز هم دسته عزاداری از اینجا عبور کند که این جمعیت زیاد اینجا ایستاده اید گفت نه برای «چای» اینجا هستیم، گفتم فقط برای چای!؟ با لبخند معناداری گفت: «فقط برای چای».


آیا این جمعیت جوان در حال یک کنشگری دینی و اعتقادی است؟ اگر دین را فقط مجموعه‌ای از باورهای الهیاتی بدانیم، این وضعیت متناقض به نظر می‌رسد؛ اما اگر میان سه سطح تمایز بگذاریم، تناقض تا حد زیادی از بین می‌رود: دین به عنوان باور؛ دین به عنوان هویت و دین به عنوان آیین. این سه الزاماً با هم حرکت نمی‌کنند. گاهی کنشگری های به ظاهر دینی صرفا سطح دوم یا سطح سوم را به نمایش می گذارند.

این سطوح نمادین چگونه از دل تاریخ ایران برآمده اند؟ برخی مبدا آن را «صفویه» می دانند.؛ چرا که صفویه بیش از آنکه در ایران عقاید را تغییر دهد، یک جهان نمادین ساخت. ایران تا پیش از صفویه عمدتاً سنی بود؛ گرچه در برخی مناطق مانند قم، کاشان و حتی بخش هایی در شمال ایران، شیعیان حضور داشتند و صفویه، تشیع را از صفر در ایران نساخت. صفویان طی حدود دو قرن، شبکه روحانیت را بازسازی کردند، قضاوت و آموزش دینی را تغییر دادند، مناسک شیعی را حمایت کردند و حافظه جمعی تازه‌ای ایجاد کردند. مهم‌ترین محصول این فرایند شاید صرفاً «اعتقاد به امامت» نبود؛ بلکه ساختن یک جهان نمادین بود که آرام آرام بخشی از هویت ایرانی و آیین های فرهنگی او شد، بیش از آنکه یک باور دینی او باشد. عاشورا، کربلا، علم، نذری، نخل، نوحه و ...  نمادهایی بودند که به تدریج وارد زندگی روزمره ایرانیان شدند.

آیین‌ها از عقاید عمر بیشتری دارند. در جامعه‌شناسی دین بارها مشاهده شده که عقاید ممکن است تغییر کنند؛ اما آیین‌ها باقی بمانند.
در اروپا میلیون‌ها نفر خود را مسیحی می‌دانند، کریسمس را جشن می‌گیرند و فرزندشان را غسل تعمید می‌دهند، در حالی که شاید اعتقاد سنتی مذهبی نداشته باشند. به این وضعیت گاهی «دین فرهنگی» گفته می‌شود؛ یعنی دین دیگر فقط یک نظام اعتقادی نیست؛ بلکه بخشی از فرهنگ و هویت شده است، آنچه که در مورد بخش‌های وسیعی از محرم در ایران امروز نیز صادق است.

محرم برای بسیاری از مردم فقط باوری دینی نیست. وقتی نیمه‌شب مردم در خیابان جمع می‌شوند و می‌گویند «برای چای»، احتمالاً خودشان هم می‌دانند که موضوع فقط چای نیست. آنچه مردمی حداقل با این سبک پوشش و مراوداتِ به ظاهر غیر دینی را جذب می‌کند، ترکیبی از تعلق به محله، دیدن دوستان، حضور آزادانه در فضای عمومی تا نیمه شب، خاطرات کودکی، موسیقی و نوحه و مشارکت در یک تجربه جمعی است. اینکه محرم «مال خودمان است»؛ نه متعلق به حکومت یا هر گروه خاصی و «ما» هر طور بخواهیم آن را زندگی می کنیم؛ حتی برای نمایش دادن نمادها و سبک هایی که «شما» با آن مخالفید. درست مانند تشویق تیم ملی ما با پرچم شیروخورشید و نمادهای اعتراضی.

حتی اگر بخش بزرگی از جامعه با روحانیت رسمی، تفسیر حکومتی دین یا برخی باورهای سنتی فاصله گرفته باشد؛ اما همچنان با فضای اجتماعی ایام محرم، ارتباط عاطفی و هویتی برقرار می کند؛ لذا آنچه اهمیت دارد این است که کدام نمادها، آیین‌ها و خاطرات جمعی هنوز در تعریف "ما"ی ایرانی حضور دارند، حتی وقتی باورها و گرایشات سیاسی تغییر کرده‌اند؟ آنچه که هرگز نباید انکار شود به بهانه ای که این ایرانی نیست و عربی است یا آن حکومتی یا رسمی نیست. برای بخش بزرگی از جامعه، محرم به یکی از زبان‌های بیانِ «ما بودن» تبدیل شده است؛ زبانی که ممکن است بسیار ماندگارتر از دولت‌ها، ایدئولوژی‌ها و حتی بسیاری از باورهای فردی باشد. «ما»ی ایرانی چه در تهران چه در لس‌آنجلس.

#فرهیختگان روزن آگاهی
❤5👍5🤔3
فوتبال علیه دشمن

فوتبال بیش از آن که ما فکر می‌کنیم سیاسی است.
ایرانیان ساکن لس‌آنجلس نشان دادند که همان دغدغه‌های ایرانیان داخل کشور را دارند؛ دغدغه‌ی اعتلای نام ایران.

در ایران، هنگام جنگ مردم ماندند. به خیابان آمدند، زیر پهپاد و موشک شعار دادند یا دست‌کم با سکوت خود دشمن را مأیوس کردند.
ایرانیان لس‌آنجلس هم پیامی همدلانه از غربی‌ترین شهر جهان به وطن فرستادند.

در جام جهانی قطر، ایران در برابر انگلیس تحقیر شد. مسابقه در بحبوحه‌ی اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» برگزار می‌شد.

ما ایرانی‌ها استاد خودزنی هستیم؛ اگرچه، مثل استاد اسدی، اغلب قلب رؤوفی هم داریم. در آن روزها، اپوزیسیون سیاسی در تضعیف روحیه‌ی بازیکنان تیم ملی کم نگذاشت.

بازیکنان به گنجشککان بی‌پناهی می‌ماندند که در سیاه‌سرمای زمستان، حتی یک نارون خشک هم شاخه‌ای نداشت تا بر آن بنشینند.

مازوخیسمِ بخشی از ایرانیان، به جان تیم افتاده بود؛ همان‌ها که هنگام بمباران ایران به‌وسیله‌ی اسرائیل و آمریکا، شادی و پایکوبی می‌کردند.

اما این بار فوتبال علیه دشمن بود. ایرانیان لس‌آنجلس چنان حضوری از خود نشان دادند که در تصور نمی‌گنجید؛ گویی تیم ایران در ورزشگاه آزادی بازی می‌کند.

تیم فوتبال از فولاد و بتن ساخته نشده است. بازیکنان انسان‌اند و در برابر تشویق و حمایت، می‌توانند کارهای بزرگی انجام دهند که انجام دادند.

«فوتبال علیه دشمن» نام کتابی از سایمون کوپر است که عادل فردوسی پور ترجمه کرده و نشر چشمه منتشرش کرده است.

محمدحسین غیاثی
۲ خرداد ۱۴۰۵


#فرهیختگان روزن آگاهی
👍9👎5❤1
اگر به بانک‌ها حملات سایبری شده، پدافند غیرعامل کجاست؟

سیدجواد میرموسوی

در روزهایی که خبر اختلال یا حملات سایبری به زیرساخت‌ های بانکی کشور منتشر می‌شود، افکار عمومی می‌پرسد اگر چنین حملاتی رخ داده است، پس نقش سازمان پدافند غیرعامل در کجای این معادله قرار دارد؟
مگر فلسفه وجودی پدافند غیرعامل، کاهش آسیب‌ پذیری زیرساخت‌ های حیاتی کشور در برابر تهدیدات مختلف، به‌ ویژه تهدیدات سایبری نیست؟ و مگر غیر از این است که بانک‌ها به عنوان یکی از حساس‌ترین ارکان اقتصادی کشور، بایستی در اولویت برنامه‌های حفاظتی و پیشگیرانه قرار داشته باشند؟

وقتی سامانه‌های بانکی دچار اختلال می‌شوند یا اطلاعات و خدمات آنها هدف حملات سایبری قرار می‌گیرد، افکار عمومی حق دارد بپرسد که بودجه‌ها، ساختارها، رزمایش‌ها و برنامه‌های پدافندی تا چه اندازه توانسته‌اند از این سرمایه‌های ملی محافظت کنند؟ آیا ارزیابی‌های مستمر امنیتی انجام شده است؟ آیا هشدارهای کارشناسان مورد توجه قرار گرفته است؟ آیا زیرساخت‌ها متناسب با سطح تهدیدات روزآمد شده‌اند؟

بدیهی است که در شرایط جنگ ترکیبی، دشمن تلاش می‌کند از هر نقطه ضعف برای ایجاد نارضایتی عمومی و اخلال در زندگی مردم بهره ببرد. اما پذیرش وجود تهدید، نباید بهانه‌ای برای فرار از پاسخگویی باشد. اتفاقاً وظیفه ذاتی پدافند غیرعامل این است که پیش از وقوع بحران، آسیب‌ها را شناسایی و راهکارهای مقابله با آنها طراحی و اجرا شوند. شفافیت در این زمینه نه تنها تهدید امنیتی محسوب نمی‌شود، بلکه موجب پیشگیری از شایعه پراکنی خواهد شد. مردم انتظار دارند مسئولان ضمن ارائه توضیحات روشن درباره ابعاد حادثه، گزارش دهند که چه تدابیری برای جلوگیری از تکرار چنین رخدادهایی اتخاذ شده است.

نتیجه‌گیری راهبردی:
امروز بیش از هر زمان دیگری، امنیت سایبری بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی است. هرگونه اختلال در شبکه بانکی، علاوه بر خسارات اقتصادی، می‌تواند اعتماد عمومی را نیز هدف قرار دهد. از این رو انتظار می‌رود دستگاه‌های ذیربط بجای چسم پوشی از خطا و اهمال کاری احتمالی نسبت به برخورد با خاطیان اقدام کنند.


#فرهیختگان روزن آگاهی
👍6
دربارۀ یک سوءبرداشت

دوست گرامی‌ام ابراهیم توفیق پس از حدود یک دهه از نگارش کتاب نامیدن تعلیق اینک تأملات خود در این موضوع را در قالب مقاله‌ای تازه صورت‌بندی کرده است. این بازگشت به مسئلۀ تعلیق، به‌ویژه در پرتو تحولات سال‌های اخیر، برای من خواندنی و برانگیزاننده بود.
 
بخش اعظمی از استدلال توفیق در قالب نوعی گفت‌وگوی انتقادی با دستگاه فکری محمدرضا نیکفر صورت‌بندی شده است. در این میان، ازآن‌جاکه توفیق می‌کوشد میدان نظری وسیع‌تری را ترسیم کند، در خلال پروراندن استدلال خویش به برخی چارچوب‌های فکری دیگر نیز اشاراتی داشته است، از جمله بسیار مختصر به چارچوب تحلیلی من دربارۀ اقتصاد ایران. اشارۀ توفیق به بحث من بسیار کوتاه است و ناگزیر توأم با فشرده‌سازی و ازاین‌رو حامل برخی ناروشنی‌ها و ساده‌سازی‌ها. توفیق بحث مرا چنین می‌فهمد که گویی من اسلام سیاسی را همچون یک ایدئولوژی روبنایی می‌دانم که با منطق اقتصادی در تعارض است و مانع شکل‌گیری کامل نولیبرالیسم در ایران می‌شود. این‌جا از فرصتی که توفیق پدید آورده استفاده می‌کنم برای تدقیق مواضع خودم در خلال شرح چند نکته.
 
یکم. چارچوب من صرفاً معطوف به تبیین اختلال‌های ناشی از اثرگذاری اسلام سیاسی بر انباشت سرمایه در اقتصاد ایران نیست. کوشیده‌ام نشان دهم که سازوکارهای تصاحب عمدتاً درون مرزهای ملی به وقوع می‌پیوندند اما فعل نهایی انباشت سرمایه غالباً در مدارهای بالاتری از زنجیرۀ انباشت سرمایه در اقتصاد منطقه‌ای و جهانی رخ می‌دهد. به بیان دیگر، بخش مهمی از تحقق انباشت سرمایه بیرون از ظرف اقتصاد ملی صورت می‌گیرد. بر این مبنا، اقتصاد ایران را اگر از منظر جهانی بنگریم باید جزئی از رژیم انباشت سرمایۀ جهانی تعریف کرد ولو این که فاقد نوعی رژیم انباشت نولیبرال در سطح ملی باشد. البته مقاومت ایران در برابر تهاجم خارجی طی جنگ چهل‌روزه قلمروهایی را آشکار کرد که همچون مکندگان عظیم مازاد اقتصادی برای تأمین امنیت عمل می‌کنند و ازاین‌رو به رقیبی قدرتمند برای سرمایه‌بَرداری از اقتصاد ایران بدل شده‌اند. این بُعدِ تاکنون مغفول‌مانده را هنوز در چارچوب تحلیلی خودم صورت‌بندی نکرده‌ام.

دوم. من هرگز از ممانعت اسلام سیاسی برای انکشاف نولیبرالیسم سخن نگفته‌ام. صورت‌بندی من ناظر بر ائتلافی نامیمون میان اسلام سیاسی و نولیبرالیسم است که شکل خاصی از سرمایه‌داری در ایران پساانقلابی را رقم زده است: نظمی که تولید سرمایه‌دارانه را مستمراً تضعیف می‌کند و مناسبات طبقاتی سرمایه‌دارانه را مستمراً تقویت. این هم‌نشینی متناقض را کلید فهم بسیاری از سازوکارهای اقتصاد سیاسی ایران می‌دانم.

سوم. من از ایدئولوژی اسلام سیاسی همچون امری روبنایی سخن نمی‌گویم. اسلام سیاسی را، از جمله، مجموعۀ سازوکارهایی می‌دانم که بر تخصیص و توزیع و مبادلۀ مازاد اقتصادی به‌شدت تأثیر می‌گذارند. بحث من، از این منظر، ناظر بر میانجی‌گری نهادی و سیاسی در فرایند انباشت است نه تقلیل‌دهی‌اش به دوگانۀ ساده‎‌انگارانۀ زیربنا و روبنا. اصولاً استعارۀ ساده‌اندیشانۀ زیربنا و روبنا را یکی از اصلی‌ترین موانع فکری برای فهم جهان انسانی می‌دانم. دقیقاً متکی بر همین اصل راهنماست که پروژۀ من و پروژۀ مهرداد وهابی، هر دو، به فهم نقش اسلام سیاسی در اقتصاد ایران معطوف‌اند، با این تفاوت که وهابی با تکیه بر انفال بر سازوکارهای اقتصادیِ درونی اسلام سیاسی تأکید می‌کند و من بر پی‌آمدهای اقتصادیِ وجوهِ غیراقتصادی اسلام سیاسی.

چهارم. مقصود من از به‌کارگیری مفهوم نولیبرالیسم به‌هیچ‌وجه ارجاع به یک الگوی ناب یا معیار هنجاری نیست. بحث من بر سیاست‌های نولیبرال در سپهر بازتولید اجتماعی استوار است که به ‌صورت گزینشی و نامتوازن در مناسبات بیناطبقاتی درون اقتصاد ایران عمل می‌کرده‌اند. بنابراین مسئله نه فاصله از یک نمونۀ ایده‌آل بلکه چگونگی ترکیب و پیاده‌سازی این سیاست‌ها در پهنه‌ای مشخص است.

مقالۀ توفیق را کماکان الهام‌بخشِ طرح پرسش‌هایی تازه می‌دانم. آنچه در این‌جا آمد صرفاً کوششی بود برای ایضاح محل اختلاف و تدقیق یک چارچوب تحلیلی که به‌گمانم می‌تواند در فهم برخی پویایی‌های اقتصاد سیاسی ایران راهگشا باشد. امید دارم این گفت‌وگو بتواند به بسط بیش‌تر این مباحث و پیشبرد یک بحث جمعیِ دقیق‌تر یاری رساند.

محمد مالجو


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3👍3
"استاد منوچهر مرتضوی"

مشهور است که برخی از اقوامِ ایرانی ازجمله کرد، لر و مازندرانی تعلق خاطری ویژه به سنت‌های باستانی، به‌ویژه شاهنامه دارند. اما در کمال شگفتی باید گفت آذربایجانی‌ها و آذری‌زبان‌ها که به‌تسامح ترک می‌نامیم‌شان بیش‌از دیگر اقوام ایرانی به زبان فارسی و شاهنامه ارادت دارند و در این زمینه‌ها خدمت‌ها کرده‌اند. نظرتان را به این نام‌های شریف جلب‌می‌کنم: تقی‌زاده، خیام‌پور، مشکور، محمدعلی موحد، حسن انوری، محمدامین ریاحی، زریاب خویی، سلیم نیساری، بهمن سرکاراتی، ژاله آموزگار. و از میان جوان‌ترها هم سجاد آیدنلوی شاهنامه‌پژوه که درکنار ده‌ها مقاله‌ی خواندنی، کتابی مستطاب با عنوان "آذربایجان و شاهنامه" نیز تالیف‌کرده‌است. و خدمات آذربایجانی‌ها و آذری‌زبان‌‌ها را به دستور زبان فارسی و لغت‌نامه‌نویسی نیز نمی‌توان نادیده‌گرفت؛ از آن جمله است آثارِ استادان خیام‌پور، مشکور، انوری، احمدی گیوی و ...
برخی معتقدند کسانی که از بیرونِ زبانِ فارسی به آن می‌نگرند تبحّر و تواناییِ بیش‌تری برای شناخت ساخت‌های واجی، واژگانی و دستوریِ آن دارند. و این اصلی است مسلم و گویا نمونه‌هایش در زبان‌های گوناگون نیز فراوان است. درکنارِ این مساله، شاید بتوان سرّ توجه استادان آذری‌زبان را به دستور و لغت و ادبیات فارسی در عواملی دیگر نیز جُست. آذربایجان در مقاطعی از تاریخِ دوسه سده‌ی اخیر در معرض تهاجم و تعرض و تهدید بوده. از قراردادهای ننگین فتحعلی‌شاهی گرفته تا حرکتِ محمد خیابانی که نزدیک بود ازجانبِ روس‌ها مصادره‌به‌مطلوب شود و نیز غائله‌ی جعفر پیشه‌وری و فرقه‌ی دموکرات آذربایجان (۱۳۲۵). سایه‌ی این تهدیدها گاه حتی همین امروز نیز بر سرِ آن سامان سنگینی می‌کند. گویا به‌سبب آثارِ همین زخم‌های تاریخی بر پیکره‌ی آن خطه، فرهیختگانِ آذربایجانی و آذری‌زبان خودآگاه یا ناخودآگاه عصبیت بیش‌تری به سرزمین و زبان و فرهنگ‌ِ ملیِ خویش دارند. و مگر شهریار قطعات جانانه‌ای دراین‌باره نسروده؟!

استاد منوچهر مرتضوی (۸۹_۱۳۰۸) از نخستین دانش‌آموختگانِ زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران و شاگردِ بزرگانی هم‌چون فروزانفر، بهار و نفیسی و پورداوود بودند. ایشان طبعی در شعر نیز داشتند و در جوانی دفترِ شعر "چراغ نیم‌مرده" (۱۳۳۴) را منتشرکردند. پایان‌نامه‌‌‌‌شان را با عنوان "اوضاع ادبی عصر ایلخانیان" به راهنمایی فروزانفر دفاع‌کردند (۱۳۳۷)؛ اثری که بعدها با عنوان "تاریخ عصر ایلخانی" منتشرشد. ایشان سال ۱۳۳۷ "جام جم" را که نخستین تحریر از "مکتب حافظ" بود، منتشرکردند. این اثر دهه‌های بعد اساسِ پژوهش‌های به‌خصوص زیباشناسانه در حوزه‌ی حافظ‌شناسی قرارگرفت. ساختارهای ایهامی شعر حافظ با عنوان "خصیصه‌ی اصلی سبک حافظ" نخستین‌بار در این کتاب بررسی شده. در این اثر است که نخستین‌بار به‌تفصیل و موشکافانه اشارات حافظ درباره ی جام جم و شیخ صنعان بررسی شده‌است. کتاب "واژه‌های ایهامی در دیوان حافظ" (تألیف طاهره‌ی فرید، طرح نو، ۱۳۷۶) نیز دراصل رساله‌ای بوده که به راهنماییِ استاد مرتضوی دفاع‌ شد.
استاد مرتضوی جدااز منصب‌های مدیریتی در دانشگاه تبریز، مدیرِ "موسسه‌ی تاریخ و فرهنگ ایران" (در تبریز) نیز بودند. این موسسه انتشاراتی‌ای نیز داشت و ده‌ها اثر ارجمند را با مقدمه‌ی استاد مرتضوی منتشرکرد؛ از آن جمله‌اند: "دیوان حافظ" به تصحیح عیوضی_بهروز، "دیوان خیالی بخارایی" و نیز "دیوان همام تبریزی". استاد پس‌از انقلاب و در روزگارِ عزلت نیز دو پژوهش ارزشمند منتشرکردند: "زبانِ دیرین آذربایجان" (۱۳۶۰) و "فردوسی و شاهنامه" (۱۳۶۹). یکی در اثباتِ این‌که ترکی یا آذری زبانی اصالتاً ایرانی است و انتساب‌اش به ترکان و مغولان نادرست است. این اثر درکنارِ تحقیقات کسروی، مشکور و رحیم‌زاده ملک دراین‌باره بسیار مغتنم است. و دیگری اثری است در شناختِ جوانبِ گوناگونِ شاهنامه‌. در این اثر که طرحِ مباحثی کلی درباره‌ی فردوسی و شاهنامه است گاه بارقه‌هایی خیره‌کننده‌ از نظریاتِ استاد نیز دیده‌می‌شود. به‌خصوص زیان‌های فرهنگیِ پرداختن به مساله‌ی هجونامه، و نیز تعبیر یا تاویلی رمزآمیز که ایشان از داستان رستم و سهراب ارائه‌داده‌اند. این کتابِ کوچک اما خواندنی و مهم، فصل‌ها و بخش‌های گوناگونی دارد. در پایان مروری بر فهرستِ مطالبِ اصلیِ این کتاب:

اهمیت شاهنامه
منابع و مواد شاهنامه
شاهنامه و‌حماسه‌های ملی جهان
آرمان‌ها و جهان‌بینی فردوسی
شاهنامه و ایران
نبوغ و خلاقیت فردوسی
رستم و ایران و شاهان ایران
شاهنامه و تجدید حیاتِ فرهنگیِ ایران
دامنه‌ی تاثیر و نفوذ فردوسی
رابطه‌ی شاهنامه با زندگی مردم
فردوسی و محمود غزنوی (تاملی در اصالت هجونامه)
چاپ‌های معتبر شاهنامه
و ...

بخشی از سخنان احمدرضا بهرام‌پوز عمران در محفلِ بزرگداشتِ استاد منوچهرِ مرتضوی به همتِ "خردسرای فردوسیِ مازندران



#فرهیختگان روزن آگاهی
❤8👍2👎2
چرا باید ایران را دوست داشت .pdf
171.9 KB
ایران را چرا باید دوست داشت؟
محمدعلی فروغی


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤2👍1