👆👆👆
«زیستِ پیلهای» نه گونهای از نظریههای گذار دموکراتیک است، نه صورتی از نظریه فروپاشی دولت و نه ادامهای بر نظریههای نوسازی. این مفهوم میکوشد وضعیتی را توضیح دهد که موجود سیاسی تلاش میکند به ناچار بر اثر بحرانها و در جهت انطباق برای بقا، خود را مجدداً صورتبندی کند.
درون پیله، موجود پیشین از میان نمیرود، بلکه سازمان درونی خود را از نو بازآرایی میکند تا امکان ادامه حیات پیدا کند و این به معنی اصلاح نیست، صرفاً به معنای تغییر در سازمان درونی موجود است؛ تغییری که میتواند آن را سازگارتر، انعطافپذیرتر، متمرکزتر، سختتر، اقتدارگراتر، خشنتر و یا روادارتر کند. بنابراین، «زیستِ پیلهای» هیچ داوری هنجاری درباره مطلوب یا نامطلوب بودن این تغییر ارائه نمیدهد؛ بلکه تنها نام مرحلهای از حیات یک موجود سیاسی است که تحت فشار واقعیت، ناگزیر به بازآرایی منطق بقای خود شده است.
در این وضعیت، تغییر الزاماً از سطح ساختارهای رسمی آغاز نمیشود، بلکه بیشتر در منطق عملکرد آنها رخ میدهد. ممکن است نام نهادها همان باشد، قانون اساسی تغییر نکند، قوانین دگرگونی چشمگیری نیابند و حتی زبان رسمی حکومت نیز ثابت بماند، اما نسبت میان حکومت و جامعه، رابطه آن با قدرتهای بینالمللی، شیوه اعمال اقتدار، سازوکار تصمیمگیری و منطق بقا دگرگون شود. به همین دلیل، در زیستِ پیلهای، ثبات ظاهری میتواند همزمان با عمیقترین دگرگونیهای درونی همراه باشد.
برای مثال، میتوان وضعیتی را تصور کرد که در آن مجلس شورای اسلامی کاملاً از چرخه واقعی تصمیمگیری کنار گذاشته شود و تصمیمات در ساختارهایی محدودتر، غیررسمی اما با سرعت و کارآمدی بیشتری اتخاذ شوند؛ یا بدون آنکه قانون اساسی تغییر کند، شوراها یا نهادهایی خارج از سازوکارهای کلاسیک، عملاً هدایت سیاست خارجی را در دست گیرند؛ عدم مذاکره مستقیم با ایالات متحده، که زمانی یکی از خطوط هویتی نظام تلقی میشد، به بخشی از منطق بقا تبدیل شود و همزمان تقابل با آن نیز ادامه یابد و همچنین تغییر در شیوه اعمال حجاب اجباری از آرمانگرایی به مدیریت هزینه بدل شود. در این وضعیت، آنچه تغییر کرده، صرفاً یک سیاست یا یک تاکتیک نیست؛ بلکه منطق سازماندهی رابطه میان ایدئولوژی و بقا دگرگون شده است. آنچه روزگاری استثنا تلقی میشد، به تدریج به قاعده تبدیل میشود، بیآنکه لزوماً صورت رسمی نظام دگرگون شده باشد.
اهمیت مفهوم «زیستِ پیلهای» نه در پیشبینی آینده، بلکه در فهم اکنون است. این مفهوم ادعا نمیکند که جمهوری اسلامی الزاماً به اصلاح، فروپاشی، ثبات یا بازگشت خواهد رسید؛ بلکه تنها بر این نکته تأکید میکند که وضعیت کنونی آن دیگر با مفاهیم رایج علوم سیاسی بهطور کامل قابل توضیح نیست. آنچه در برابر ما قرار دارد، آن موجود سیاسی پیشین نیست، اما موجود دیگری هم جایگزینش نشده؛ تغییر کرده اما الزاماً اصلاح نشده است و هر چند در زبان به آرمانهای اولیه وفادار باشد، عملاً ممکن است هرکدامشان را قربانی بقای خود کند.
از این منظر، «زیستِ پیلهای» نه نظریهای درباره بقای جمهوری اسلامی است و نه نظریهای درباره فروپاشی آن. این مفهوم صرفاً نام مرحلهای از حیات یک نظم سیاسی است. اینکه این بازآرایی به تولد نظمی تازه میانجامد یا به مرگ موجود سیاسی در درون پیله ختم میشود، پرسشی است که پاسخ آن را نه نظریه که تاریخ خواهد داد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
«زیستِ پیلهای» نه گونهای از نظریههای گذار دموکراتیک است، نه صورتی از نظریه فروپاشی دولت و نه ادامهای بر نظریههای نوسازی. این مفهوم میکوشد وضعیتی را توضیح دهد که موجود سیاسی تلاش میکند به ناچار بر اثر بحرانها و در جهت انطباق برای بقا، خود را مجدداً صورتبندی کند.
درون پیله، موجود پیشین از میان نمیرود، بلکه سازمان درونی خود را از نو بازآرایی میکند تا امکان ادامه حیات پیدا کند و این به معنی اصلاح نیست، صرفاً به معنای تغییر در سازمان درونی موجود است؛ تغییری که میتواند آن را سازگارتر، انعطافپذیرتر، متمرکزتر، سختتر، اقتدارگراتر، خشنتر و یا روادارتر کند. بنابراین، «زیستِ پیلهای» هیچ داوری هنجاری درباره مطلوب یا نامطلوب بودن این تغییر ارائه نمیدهد؛ بلکه تنها نام مرحلهای از حیات یک موجود سیاسی است که تحت فشار واقعیت، ناگزیر به بازآرایی منطق بقای خود شده است.
در این وضعیت، تغییر الزاماً از سطح ساختارهای رسمی آغاز نمیشود، بلکه بیشتر در منطق عملکرد آنها رخ میدهد. ممکن است نام نهادها همان باشد، قانون اساسی تغییر نکند، قوانین دگرگونی چشمگیری نیابند و حتی زبان رسمی حکومت نیز ثابت بماند، اما نسبت میان حکومت و جامعه، رابطه آن با قدرتهای بینالمللی، شیوه اعمال اقتدار، سازوکار تصمیمگیری و منطق بقا دگرگون شود. به همین دلیل، در زیستِ پیلهای، ثبات ظاهری میتواند همزمان با عمیقترین دگرگونیهای درونی همراه باشد.
برای مثال، میتوان وضعیتی را تصور کرد که در آن مجلس شورای اسلامی کاملاً از چرخه واقعی تصمیمگیری کنار گذاشته شود و تصمیمات در ساختارهایی محدودتر، غیررسمی اما با سرعت و کارآمدی بیشتری اتخاذ شوند؛ یا بدون آنکه قانون اساسی تغییر کند، شوراها یا نهادهایی خارج از سازوکارهای کلاسیک، عملاً هدایت سیاست خارجی را در دست گیرند؛ عدم مذاکره مستقیم با ایالات متحده، که زمانی یکی از خطوط هویتی نظام تلقی میشد، به بخشی از منطق بقا تبدیل شود و همزمان تقابل با آن نیز ادامه یابد و همچنین تغییر در شیوه اعمال حجاب اجباری از آرمانگرایی به مدیریت هزینه بدل شود. در این وضعیت، آنچه تغییر کرده، صرفاً یک سیاست یا یک تاکتیک نیست؛ بلکه منطق سازماندهی رابطه میان ایدئولوژی و بقا دگرگون شده است. آنچه روزگاری استثنا تلقی میشد، به تدریج به قاعده تبدیل میشود، بیآنکه لزوماً صورت رسمی نظام دگرگون شده باشد.
اهمیت مفهوم «زیستِ پیلهای» نه در پیشبینی آینده، بلکه در فهم اکنون است. این مفهوم ادعا نمیکند که جمهوری اسلامی الزاماً به اصلاح، فروپاشی، ثبات یا بازگشت خواهد رسید؛ بلکه تنها بر این نکته تأکید میکند که وضعیت کنونی آن دیگر با مفاهیم رایج علوم سیاسی بهطور کامل قابل توضیح نیست. آنچه در برابر ما قرار دارد، آن موجود سیاسی پیشین نیست، اما موجود دیگری هم جایگزینش نشده؛ تغییر کرده اما الزاماً اصلاح نشده است و هر چند در زبان به آرمانهای اولیه وفادار باشد، عملاً ممکن است هرکدامشان را قربانی بقای خود کند.
از این منظر، «زیستِ پیلهای» نه نظریهای درباره بقای جمهوری اسلامی است و نه نظریهای درباره فروپاشی آن. این مفهوم صرفاً نام مرحلهای از حیات یک نظم سیاسی است. اینکه این بازآرایی به تولد نظمی تازه میانجامد یا به مرگ موجود سیاسی در درون پیله ختم میشود، پرسشی است که پاسخ آن را نه نظریه که تاریخ خواهد داد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍9
رفراندوم در مورد چه موضوعی؟
دکتر بیژن عبدالکریمی حضور جمعیت در مراسم تشییع آقای خامنهای را "رفراندوم" نامیده است.
کاش توضیح میداد که اولاً موضوع این "رفراندوم" مشخصاً چیست و ثانیاً "رفراندوم خیابانی" در کدام قانون تعريف شده است؟
احمد زیدآبادی
#فرهیختگان راهی به رهایی
دکتر بیژن عبدالکریمی حضور جمعیت در مراسم تشییع آقای خامنهای را "رفراندوم" نامیده است.
کاش توضیح میداد که اولاً موضوع این "رفراندوم" مشخصاً چیست و ثانیاً "رفراندوم خیابانی" در کدام قانون تعريف شده است؟
احمد زیدآبادی
#فرهیختگان راهی به رهایی
👍37👎2
فواحش سیاسی ؛ در حراجِ شرافت برایِ صندلی !
جعفر بخشی بی نیاز
سیاست در جغرافیایِ ما گاه به مضحک ترین و البته دردناک ترین شکل ممکن از هنرِ مدیریتِ جامعه به کاسبیِ تن فروشیِ عقیدتی تقلیل یافته است. در این میان طبقهای از فواحش سیاسی ظهور کردهاند که مرام نامهشان نه بر پایه اصول و قاعده و مرام که بر پایه نرخِ روز تدوین میشود. این جماعت ؛ موجوداتِ هزار چهرهای هستند که رادارِ وجودشان تنها یک فرکانس را میشناسد که ببینند کدام سفره و در کجا چرب و چیلتر است. برای اینان حق نه یک مقوله اخلاقی که یک متغیرِ تابعِ قدرت است. اگر قدرت در دستِ زاهدانِ ریایی باشد ؛ تسبیح به دست میگیرند و در صفِ اولِ نمازِ ریا چنان سینه میزنند که گویی متولیِ شرعِ عالماند. اما کافی ست بادِ قدرت بچرخد و سفرهای دیگر پهن شود. همان جاست که گویی مسخ شدهاند. تسبیحها شکسته میشود ؛ نقابها فرو میافتد و بیپروا بر سرِ سفرهای مینشینند که تا دیروز آن را ننگ مینامیدند. شرم آورترین پردهی این نمایشِ سخیف همین نوسانِ بی گاه و ناگهانی. صبح زیرِ پرچمِ حسین (ع) فریادِ عدالت خواهی سر میدهند تا از مواهبِ قدسیِ قدرت سهمی ببرند و شب هنگام با یزیدیانِ زمانه بر سرِ تقسیمِ غنائمِ غارتِ ملت جامِ صلح مینوشند.
برای این فواحش سیاسی نه مردم معنا دارد و نه ایران که آنچه برایشان اهمیت دارد حفظِ موقعیت در چرخهیِ تغذیهیِ رانت است. اینها همانهایی هستند که روز را با یک جریانِ سیاسی هم بستر میشوند و وقتی دست شان از منافعِ آن جریان کوتاه شد با اولین پیشنهادِ وسوسه انگیز در آغوشِ رقیبِ خونیِ دیروزِ خود آرام میگیرند. این گونه بیثباتیِ ایدئولوژیک تنها یک پیام برای جامعه دارد که شرافت کالاست و قیمتاش به میزانِ نفوذِ فرد در ساختارِ قدرت بستگی دارد. مسئلهی اصلی اینجاست که این سیاسیونِ نون به نرخ روز خور با این چرخشهایِ سلیقهای تنها آبرویِ خود را نمیبرند که این جماعت اعتمادِ عمومی را هم ذبح میکنند. وقتی برای سیاست مدار حقیقت همان قدرت است دیگر جامعه به چه کسی باید تکیه کند؟ این فواحشِ سیاسی ؛ میراث دارانِ خیانت به خردِ جمعیاند. آنها نشان دادند که در قاموسِ حقیرشان ؛ کرامتِ انسانی تنها زمانی ارزش دارد که به دلار و پست و مقامِ شخصی تبدیل شود. اما تاریخ بی رحمتر از آن است که نفاقِ اینان را فراموش کند. وقتی که گرد و غبارِ این سفرههایِ رنگینِ نفاق فرو بنشیند نامِ اینان نه در ستونِ خدمت گزاران که در سیاههِ مزدورانِ منفعت طلب حک خواهد شد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
جعفر بخشی بی نیاز
سیاست در جغرافیایِ ما گاه به مضحک ترین و البته دردناک ترین شکل ممکن از هنرِ مدیریتِ جامعه به کاسبیِ تن فروشیِ عقیدتی تقلیل یافته است. در این میان طبقهای از فواحش سیاسی ظهور کردهاند که مرام نامهشان نه بر پایه اصول و قاعده و مرام که بر پایه نرخِ روز تدوین میشود. این جماعت ؛ موجوداتِ هزار چهرهای هستند که رادارِ وجودشان تنها یک فرکانس را میشناسد که ببینند کدام سفره و در کجا چرب و چیلتر است. برای اینان حق نه یک مقوله اخلاقی که یک متغیرِ تابعِ قدرت است. اگر قدرت در دستِ زاهدانِ ریایی باشد ؛ تسبیح به دست میگیرند و در صفِ اولِ نمازِ ریا چنان سینه میزنند که گویی متولیِ شرعِ عالماند. اما کافی ست بادِ قدرت بچرخد و سفرهای دیگر پهن شود. همان جاست که گویی مسخ شدهاند. تسبیحها شکسته میشود ؛ نقابها فرو میافتد و بیپروا بر سرِ سفرهای مینشینند که تا دیروز آن را ننگ مینامیدند. شرم آورترین پردهی این نمایشِ سخیف همین نوسانِ بی گاه و ناگهانی. صبح زیرِ پرچمِ حسین (ع) فریادِ عدالت خواهی سر میدهند تا از مواهبِ قدسیِ قدرت سهمی ببرند و شب هنگام با یزیدیانِ زمانه بر سرِ تقسیمِ غنائمِ غارتِ ملت جامِ صلح مینوشند.
برای این فواحش سیاسی نه مردم معنا دارد و نه ایران که آنچه برایشان اهمیت دارد حفظِ موقعیت در چرخهیِ تغذیهیِ رانت است. اینها همانهایی هستند که روز را با یک جریانِ سیاسی هم بستر میشوند و وقتی دست شان از منافعِ آن جریان کوتاه شد با اولین پیشنهادِ وسوسه انگیز در آغوشِ رقیبِ خونیِ دیروزِ خود آرام میگیرند. این گونه بیثباتیِ ایدئولوژیک تنها یک پیام برای جامعه دارد که شرافت کالاست و قیمتاش به میزانِ نفوذِ فرد در ساختارِ قدرت بستگی دارد. مسئلهی اصلی اینجاست که این سیاسیونِ نون به نرخ روز خور با این چرخشهایِ سلیقهای تنها آبرویِ خود را نمیبرند که این جماعت اعتمادِ عمومی را هم ذبح میکنند. وقتی برای سیاست مدار حقیقت همان قدرت است دیگر جامعه به چه کسی باید تکیه کند؟ این فواحشِ سیاسی ؛ میراث دارانِ خیانت به خردِ جمعیاند. آنها نشان دادند که در قاموسِ حقیرشان ؛ کرامتِ انسانی تنها زمانی ارزش دارد که به دلار و پست و مقامِ شخصی تبدیل شود. اما تاریخ بی رحمتر از آن است که نفاقِ اینان را فراموش کند. وقتی که گرد و غبارِ این سفرههایِ رنگینِ نفاق فرو بنشیند نامِ اینان نه در ستونِ خدمت گزاران که در سیاههِ مزدورانِ منفعت طلب حک خواهد شد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفتوگو و خرد آغاز میشود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
👍24❤2
جمیع معانی این کتاب در یک سخن شیخ ابوالقاسم حکیم سمرقندی رحمة الله درج بود!
جامع این کتاب میگوید، اصلح الله تعالی شانه، که چون جمیع معانی این کتاب در یک سخن شیخ ابوالقاسم حکیم سمرقندی رحمة الله درج بود، بر سبیل اجمال ختم کردیم این کتاب را بر آن سخن و آن سخن آن است که یکی از سلاطین از وی طلب نصیحتی کرد، گفت: چنان زی که تا زنده باشی، ثنای تو گویند و چون مرده باشی، دعای تو گویند.
الهی! اگر در نیت این کمینه نقصانی بود در جمع کردن این کتاب، تو به فضل خود و کرم عمیم خود آن نقصان بردار و این جمع را نافع گردان در دل پادشاهان جهان، خصوصاً در دل پادشاه زمان. (قائنی، 1404: 356)
مآخذ: قائنی، جلالالدین بن محمد. 1404. نصایح شاهرخی. تصحیح و تحقیق غلامرضا امیرخانی. تهران: مؤسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب.
#فرهیختگان راهی به رهایی
جامع این کتاب میگوید، اصلح الله تعالی شانه، که چون جمیع معانی این کتاب در یک سخن شیخ ابوالقاسم حکیم سمرقندی رحمة الله درج بود، بر سبیل اجمال ختم کردیم این کتاب را بر آن سخن و آن سخن آن است که یکی از سلاطین از وی طلب نصیحتی کرد، گفت: چنان زی که تا زنده باشی، ثنای تو گویند و چون مرده باشی، دعای تو گویند.
الهی! اگر در نیت این کمینه نقصانی بود در جمع کردن این کتاب، تو به فضل خود و کرم عمیم خود آن نقصان بردار و این جمع را نافع گردان در دل پادشاهان جهان، خصوصاً در دل پادشاه زمان. (قائنی، 1404: 356)
مآخذ: قائنی، جلالالدین بن محمد. 1404. نصایح شاهرخی. تصحیح و تحقیق غلامرضا امیرخانی. تهران: مؤسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب.
#فرهیختگان راهی به رهایی
❤6👍3
نشنال جیوگرافی.pdf
8.7 MB
نشریه نشنال جیوگرافی
با تصاویر بسیار زیبا ودیدنی از مردم و اثار تاریخی ایران.
#فرهیختگان راهی به رهایی
با تصاویر بسیار زیبا ودیدنی از مردم و اثار تاریخی ایران.
#فرهیختگان راهی به رهایی
👍4
فرهیختگان
<unknown> – درسگفتار ماکیاول-طباطبایی-بخش4
كسی كه دكان كاسبیِ كشيشان مسيحی را تخته كرد!
قاسم خرمي
پانزدهم ارديبهشت روز تولد نيكلا ماكياولی، انديشمند ايتاليايی در قرن شانزدهم ميلادی بود.
ماكياولی نخستين كسی بود كه با ارائه تفسير جديدی از ذات و سرشت انسان، بنيان فكری كليسای قرون وسطی را متزلزل كرد و زمينه شكلگيری رنسانس در اروپا را فراهم ساخت.
او بيش از هر كسی توانست مكر و حيله كشيشان را بر ملا سازد؛ از اينرو اصطلاح «ماكياوليسم» به معنی سياست بیرحم و شيطانی، اساساً ساخته و پرداخته كشيشان مسيحی بويژه فرانسویها از قرن ۱۶ ميلادی به بعد است.
ماکیاولی معتقد بود که ذات انسان نه تماماً شریر و نه یکسان نیکوست . بلکه رفتار او تابعی از نفسانیات و منفعت های اوست.
این تفسیر، پیش داوریهای دینی از رفتار انسان را کنار زد و اندیشمندان بعدی مثل هابز، لاک و روسو را واداشت تا مطابق با هر بعد از سرشت انسان در مسیر تشکیل دولت، قراردادها و تدابیر مناسب اتخاذ نمایند.
شايد اگر ماكياولی نمیبود و از انسان، قداستزدایی نمیكرد، امكان بردن جسم بشر زير تيغ جراحی و كالبد شكافی و زمينهی پيشرفت علم پزشكی مهيا نمیشد.
#فرهیختگان راهی به رهایی
قاسم خرمي
پانزدهم ارديبهشت روز تولد نيكلا ماكياولی، انديشمند ايتاليايی در قرن شانزدهم ميلادی بود.
ماكياولی نخستين كسی بود كه با ارائه تفسير جديدی از ذات و سرشت انسان، بنيان فكری كليسای قرون وسطی را متزلزل كرد و زمينه شكلگيری رنسانس در اروپا را فراهم ساخت.
او بيش از هر كسی توانست مكر و حيله كشيشان را بر ملا سازد؛ از اينرو اصطلاح «ماكياوليسم» به معنی سياست بیرحم و شيطانی، اساساً ساخته و پرداخته كشيشان مسيحی بويژه فرانسویها از قرن ۱۶ ميلادی به بعد است.
ماکیاولی معتقد بود که ذات انسان نه تماماً شریر و نه یکسان نیکوست . بلکه رفتار او تابعی از نفسانیات و منفعت های اوست.
این تفسیر، پیش داوریهای دینی از رفتار انسان را کنار زد و اندیشمندان بعدی مثل هابز، لاک و روسو را واداشت تا مطابق با هر بعد از سرشت انسان در مسیر تشکیل دولت، قراردادها و تدابیر مناسب اتخاذ نمایند.
شايد اگر ماكياولی نمیبود و از انسان، قداستزدایی نمیكرد، امكان بردن جسم بشر زير تيغ جراحی و كالبد شكافی و زمينهی پيشرفت علم پزشكی مهيا نمیشد.
#فرهیختگان راهی به رهایی
👍11❤4
تشییع میلیونی، از انکار تا حیرت، زنده باد " مقاومت مدنی"
مجتبی نجفی
به من گفتند آیا از جمعیت میلیونی در مراسم تشییع علی خامنهای متعجبی؟ گفتم هرگز. چرا که هیچگاه پایگاه اقلیت حکومت را انکار نکرده ام که اکنون متعجب باشم. همیشه در تحلیل ام از ایران، "استبداد اقلیت بر اکثریت" محوری بوده. جمهوری اسلامی در طول چند دهه گذشته یک شیفت اساسی داشته، از "استبداد اکثریت بر اقلیت" اول انقلاب، به "استبداد اقلیت بر اکثریت" امروز رسیده. اگر کسی گمان کند معنای دموکراسی صرفا نظر اکثریت است به توجیه حکومتهای پوپولیستی، تضییع کننده حقوق اقلیت خواهد افتاد و اگر حکومتی به گونه ای صندوقهای رای را تنظیم کند که اقلیت، برنده برگه رای باشد، یا هیچگاه از قدرت حذف نشود، نام این حکومت هرگز " جمهوری" نیست حتی اگر مدام، مردم مردم کند.
در نتیجه من هیچگاه منکر پایگاه اقلیت حکومت که بر اساس حامی پروری، آمیزه ای از گزاره های ايدئولوژيک، منفعت های اقتصادی و رانتهای ویژه شکل گرفته نبوده ام و هر تحلیلی باید واقعیتهای میدان سیاست ایران را در نظر بگیرد؛ اینجا همان مرزبندی من با اپوزیسیونی است که به جای " شناخت" ، " انکار" میکند. چشم بستن بر حمایت اقلیتی از مردم به دلایل متفاوت از نظام سیاسی مستقر به همان اندازه چشم پوشی حکومت بر یک اکثریت متنوع ناراضی از سیستم فعلی، خطای مهلک است و جالب اینجاست حکومت و اپوزیسیون انکار کننده، در این خطای مهلک سهیم اند. هر دو میخواهند تنوع مردم را انکار و نمایندگی کل ملت را به نام خود بزنند ولی اگر این کلمات و نگاه نویسنده، نماینده میلیونها ایرانی باشد، من نه با حکومت استبدادی فعلی نسبتی دارم نه با اپوزیسیون هپروتی فرصت سوز صنمی، چرا که تجربه بیش از دو دهه به من آموخته با شیوه های چکشی که بعضا باب میل نظام حاکم است، راه به جایی نخواهیم برد و هر گونه " تخیل" سیاسی باید مبتنی بر شناخت دقیق از مختصات میدان سیاست باشد. تخیل کردن به معنی وهم اندیشی نیست. تخیل انگیزاننده و نشان دهنده افق سیاسی است و راهبرد بر مبنای بررسی واقعیتهای میدانی شکل میگیرد.
اولین قدم برای پیروزی این است با اپوزیسیون وهم اندیش مرزبندی کنیم. رهایی ما از نظم استبدادی نه در اتکا به بمب است، نه انکار اقلیت میلیونی حامی نظام است نه دست کم گرفتن قدرت مدنی ایرانیان معترض است. " مقاومت مدنی" کلمه ای برای نمایش نیست، یک راهبرد چندلایه و عمیق است. به تداوم به روز شدن، صبر و خلاقیت نیاز دارد. گاهی پیشروی، گاهی صبر و عقب نشینی تاکتیکی، نفوذ در عمق لایه های اجتماع، بعضا نمایش همبستگی، ایجاد پیوند های کوچک و بزرگ بین ناراضیان، تاکید بر نفی خشونت و در عین حال ارزش دادن به مقاومت و امتداد، استفاده از شکافهای درون نظام و مهم تر از همه تداوم با قدرت " کلمه و کنش" برای بسط حوزه های عمومی چه در فضای فیزیکی چه دیجیتال، نیاز دارد.
نه جنگ نه تحریم به نفع " مقاومت مدنی" نیست. ما در جامعه فقیر شده و جنگ زده توان رشدمان سلب میشود و میدان برای اقلیت استبدادی فراخ میشود. آنها سالها مقهور حضور ناراضیان در خیابان بودند، فضاها را از دست میدادند. " جنگ" چون نعمتی بزرگ برای آنها بود. اعتماد به نفس شان را بازیابی کردند؛ خیابانها را به بهانه فضای امنیتی تسخیر کردند. تمام محاسبات اپوزیسیون وهم اندیش درباره جنگ اشتباه از آب درآمد. همه صحبتهای آنها در اینترنشنال موجود است و انکار حرفهای دیروز نه از روی بازاندیشی که از سر ریاکاری است. در میدان جنگ و خشونت اسلحه داران پیروزند نه صاحبان کلمه. اما در راهبرد " مقاومت مدنی" ما نقطه پایان نداریم. نه باید به پیروزی نسبی که در جنبش زن، زندگی، آزادی کسب شد، غره شد، نه از حضورهای سازماندهی شده میلیونی حامیان حکومت سرخورده و نباید این حضور را انکار کرد. از طرفی راهبرد مقاومت مدنی در بستر زندگی ابتکارات خود را نشان میدهد نه در سرزمین سوخته.
قائلان به گفتمان مقاومت مدنی به دیکتاتور و دیکتاتوری ابراز ارادت نخواهند کرد، از خشونت و جنگ استقبال نمیکنند، به جای تفنگ، بر قدرت " کلمه"، به جای خستگی و یاس، به امتداد و صبر تکیه میکنند. نام و یاد همه آنانکه در خیابانها در اعتراض به دیکتاتوری جان دادند نه برای بازی با اعداد که برای امتداد گفتمان زندگی پاس داشته خواهند شد. " گارد جاویدان" قائلان به گفتمان مقاومت مدنی، نه آن صدوپنجاه هزار نیروی خيالی، که زنان و مردانی اند که به خوبی یاد گرفته اند هم به استبداد " نه " بگویند و هم در موقع مناسب دیکتاتور را شگفت زده، آچمز، هراسان کنند، و هم کلیت خانه ای به نام ایران را حفظ کنند.
#فرهیختگان راهی به رهایی
مجتبی نجفی
به من گفتند آیا از جمعیت میلیونی در مراسم تشییع علی خامنهای متعجبی؟ گفتم هرگز. چرا که هیچگاه پایگاه اقلیت حکومت را انکار نکرده ام که اکنون متعجب باشم. همیشه در تحلیل ام از ایران، "استبداد اقلیت بر اکثریت" محوری بوده. جمهوری اسلامی در طول چند دهه گذشته یک شیفت اساسی داشته، از "استبداد اکثریت بر اقلیت" اول انقلاب، به "استبداد اقلیت بر اکثریت" امروز رسیده. اگر کسی گمان کند معنای دموکراسی صرفا نظر اکثریت است به توجیه حکومتهای پوپولیستی، تضییع کننده حقوق اقلیت خواهد افتاد و اگر حکومتی به گونه ای صندوقهای رای را تنظیم کند که اقلیت، برنده برگه رای باشد، یا هیچگاه از قدرت حذف نشود، نام این حکومت هرگز " جمهوری" نیست حتی اگر مدام، مردم مردم کند.
در نتیجه من هیچگاه منکر پایگاه اقلیت حکومت که بر اساس حامی پروری، آمیزه ای از گزاره های ايدئولوژيک، منفعت های اقتصادی و رانتهای ویژه شکل گرفته نبوده ام و هر تحلیلی باید واقعیتهای میدان سیاست ایران را در نظر بگیرد؛ اینجا همان مرزبندی من با اپوزیسیونی است که به جای " شناخت" ، " انکار" میکند. چشم بستن بر حمایت اقلیتی از مردم به دلایل متفاوت از نظام سیاسی مستقر به همان اندازه چشم پوشی حکومت بر یک اکثریت متنوع ناراضی از سیستم فعلی، خطای مهلک است و جالب اینجاست حکومت و اپوزیسیون انکار کننده، در این خطای مهلک سهیم اند. هر دو میخواهند تنوع مردم را انکار و نمایندگی کل ملت را به نام خود بزنند ولی اگر این کلمات و نگاه نویسنده، نماینده میلیونها ایرانی باشد، من نه با حکومت استبدادی فعلی نسبتی دارم نه با اپوزیسیون هپروتی فرصت سوز صنمی، چرا که تجربه بیش از دو دهه به من آموخته با شیوه های چکشی که بعضا باب میل نظام حاکم است، راه به جایی نخواهیم برد و هر گونه " تخیل" سیاسی باید مبتنی بر شناخت دقیق از مختصات میدان سیاست باشد. تخیل کردن به معنی وهم اندیشی نیست. تخیل انگیزاننده و نشان دهنده افق سیاسی است و راهبرد بر مبنای بررسی واقعیتهای میدانی شکل میگیرد.
اولین قدم برای پیروزی این است با اپوزیسیون وهم اندیش مرزبندی کنیم. رهایی ما از نظم استبدادی نه در اتکا به بمب است، نه انکار اقلیت میلیونی حامی نظام است نه دست کم گرفتن قدرت مدنی ایرانیان معترض است. " مقاومت مدنی" کلمه ای برای نمایش نیست، یک راهبرد چندلایه و عمیق است. به تداوم به روز شدن، صبر و خلاقیت نیاز دارد. گاهی پیشروی، گاهی صبر و عقب نشینی تاکتیکی، نفوذ در عمق لایه های اجتماع، بعضا نمایش همبستگی، ایجاد پیوند های کوچک و بزرگ بین ناراضیان، تاکید بر نفی خشونت و در عین حال ارزش دادن به مقاومت و امتداد، استفاده از شکافهای درون نظام و مهم تر از همه تداوم با قدرت " کلمه و کنش" برای بسط حوزه های عمومی چه در فضای فیزیکی چه دیجیتال، نیاز دارد.
نه جنگ نه تحریم به نفع " مقاومت مدنی" نیست. ما در جامعه فقیر شده و جنگ زده توان رشدمان سلب میشود و میدان برای اقلیت استبدادی فراخ میشود. آنها سالها مقهور حضور ناراضیان در خیابان بودند، فضاها را از دست میدادند. " جنگ" چون نعمتی بزرگ برای آنها بود. اعتماد به نفس شان را بازیابی کردند؛ خیابانها را به بهانه فضای امنیتی تسخیر کردند. تمام محاسبات اپوزیسیون وهم اندیش درباره جنگ اشتباه از آب درآمد. همه صحبتهای آنها در اینترنشنال موجود است و انکار حرفهای دیروز نه از روی بازاندیشی که از سر ریاکاری است. در میدان جنگ و خشونت اسلحه داران پیروزند نه صاحبان کلمه. اما در راهبرد " مقاومت مدنی" ما نقطه پایان نداریم. نه باید به پیروزی نسبی که در جنبش زن، زندگی، آزادی کسب شد، غره شد، نه از حضورهای سازماندهی شده میلیونی حامیان حکومت سرخورده و نباید این حضور را انکار کرد. از طرفی راهبرد مقاومت مدنی در بستر زندگی ابتکارات خود را نشان میدهد نه در سرزمین سوخته.
قائلان به گفتمان مقاومت مدنی به دیکتاتور و دیکتاتوری ابراز ارادت نخواهند کرد، از خشونت و جنگ استقبال نمیکنند، به جای تفنگ، بر قدرت " کلمه"، به جای خستگی و یاس، به امتداد و صبر تکیه میکنند. نام و یاد همه آنانکه در خیابانها در اعتراض به دیکتاتوری جان دادند نه برای بازی با اعداد که برای امتداد گفتمان زندگی پاس داشته خواهند شد. " گارد جاویدان" قائلان به گفتمان مقاومت مدنی، نه آن صدوپنجاه هزار نیروی خيالی، که زنان و مردانی اند که به خوبی یاد گرفته اند هم به استبداد " نه " بگویند و هم در موقع مناسب دیکتاتور را شگفت زده، آچمز، هراسان کنند، و هم کلیت خانه ای به نام ایران را حفظ کنند.
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفتوگو و خرد آغاز میشود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
👍9👎7❤5
فاصله روایت و واقعیت در خوانش رخدادهای سیاسی
✍🏻سهند ایرانمهر
بزرگترین خطری که در مسیر هر جریان سیاسی وجود دارد این است که به جای درک واقعیت بیرونی، با تصور ذهنی خود عشقبازی کند. در این هنگام است که به جای امر سیاسی، دچار سیاستزدایی شدهایم؛ یعنی موضوعی که ذاتاً سیاسی است، به شکلی روایت میشود که دیگر موضوع منازعه سیاسی نیست.
واکنش اپوزیسیون به مراسم تشییع آیتالله خامنهای را باید در همین چارچوب فهمید. مراسم تشییع یک رهبر سیاسی، صرفنظر از اینکه چه کسی باشد، یک پدیده سیاسی ـ اجتماعی است. یک تحلیلگر، با دیدن این جمعیت، باید از خود بپرسد که این حضور چه نسبتی با حافظهٔ جمعی دارد؟ چه چیزی درباره مشروعیت، هویت، انسجام یا شکافهای جامعه میگوید؟ و چه تصویری از آرایش نیروهای اجتماعی ارائه میدهد؟
اما کافی است نگاهی به مصاحبهها، تحلیلها و توییتهای بخش عمدهای از اپوزیسیون بیندازید. عمده پرسشها و تحلیلها درباره شمار جمعیت است، یا وعدهٔ غذاییای که به آنها دادهاند، یا اینکه کارمندند یا کارمند نیستند، یا حتی پرسش از هوش مصنوعی که: «هی! گروک، تخمین بزن چند نفرند؟»
این وضعیت نشاندهنده یکی از مهمترین خطاهای شناختی اپوزیسیون است؛ یعنی سیاستزدایی از پدیدههای سیاسی و عجیب آنکه خود را سیاستمدارانی میبینند که قرار است نسخهٔ نجات بپیچند، اما دقیقاً در لحظهای که با یک واقعیت سیاسی مواجه میشوند، آن را از معنای سیاسی تهی میکنند. یعنی به جای آنکه مراسم تشییع را به مثابه یک «واقعیت اجتماعی» مطالعه کنند، آن را به مجموعهای از انگیزههای فردی تقلیل میدهند؛ یکی برای غذا آمده، دیگری برای اضافهکاری، آن یکی از ترس آمده، و دیگری کارمند دولت بوده است.
سلسله موی این خطاهای درهم و مکرر به یک حلقه و دو حلقه ختم نمیشود و در سالهای گذشته نیز هر رخدادی که با پیشبینیهای این جریان سازگار نبود، با همان الگوی آشنا تفسیر شد یعنی اعتراض خیابانی که به نتیجه نمیرسید به نحوهٔ سرکوب تقلیل یافت؛ ناکامی اسرائیل و آمریکا در عملیات نظامی به هزینهٔ هنگفت حکومت برای تسلیحات نسبت داده شد؛ راهپیماییای که پرجمعیت بود، حاصل اجبار معرفی شد؛ و هر مشارکت اجتماعی که با فرض «فقدان کامل پایگاه اجتماعی حکومت» یا شعارهایی مانند «این هفته تمومه» و «این بار فرق میکنه» ناسازگار بود، به جعل، فشار یا خریدن مردم نسبت داده شد.
بسیاری از انسانها جهان را آنگونه که هست نمیبینند، بلکه آنگونه میبینند که چارچوبهای ذهنیشان اجازه میدهد. در چنین وضعی، هر دادهای تهدیدی علیه هویت فکری فرد یا جریان سیاسی تلقی و به اصطلاح عامیانه «ناموسی» میشود چنانکه بخش مهمی از ذهن اپوزیسیون ایرانی سالهاست بر این پیشفرض بست نشسته است که جامعه ایران در کلیت خود از مذهب، از نظم موجود و از جمهوری اسلامی عبور کرده و تنها منتظر یک فرصت برای فروپاشی ساختار سیاسی است و هرکه جز این بگوید جزیی از ساختار سرکوب. این فرض، مبنای بسیاری از تحلیلها، راهبردها و امیدهای سیاسی بوده است؛ از انتظار برای انقلابهای سریع گرفته تا امید بستن به تحریم، فشار خارجی و حتی جنگ. اما هر بار که جامعه رفتاری متفاوت از این تصویر نشان داده، به جای آنکه خود فرضیه مورد بازبینی قرار گیرد، خود جامعه متهم شده است؛ گویی مشکل از مردم است که مطابق نظریه رفتار نمیکنند.
اینجاست که میتوان از فقدان «نظریه ایران» سخن گفت بدین معنا که بسیاری از مخالفان جمهوری اسلامی، نظریهای درباره حکومت دارند، اما نظریهای درباره جامعه ندارند. حکومت را از دریچه نهادهای سیاسی میبینند، اما جامعه را نه به عنوان موجودیتی پیچیده با لایههای مختلف هویتی، تاریخی، مذهبی، قومی، اقتصادی و فرهنگی، بلکه به صورت تودهای یکدست تصور میکنند که باید در لحظهٔ مناسب یک واکنش واحد نشان دهد.
جامعه ایران، مانند هر جامعه دیگری، از مجموعهای از وفاداریها، نارضایتیها، باورهای دینی، محاسبات اقتصادی، حافظه تاریخی، احساسات ملی و منافع فردی تشکیل شده است. ممکن است فردی از عملکرد دولت ناراضی باشد، اما همچنان در یک مراسم ملی یا مذهبی شرکت کند. ممکن است از سیاستهای اقتصادی انتقاد داشته باشد، اما نسبت به امنیت کشور حساس باشد. ممکن است کارمند دولت باشد و همزمان نارضایتی عمیقی داشته باشد؛ یا منتقد حکومت، فردی غیرایدئولوژیک و حتی معترض باشد، اما با مداخله خارجی یا حتی براندازی نیز مخالفت کند. این پیچیدگی، ویژگی هر جامعه زنده است؛ اما برای ذهنی که جهان را تنها در دوگانهٔ «موافق» و «مخالف» میبیند یا از ساختاری که قبولش ندارد موجودیتی کاملا منفعل،غیر عقلانی، بدون حامی و نامشروع مطلق ساخته، قابل فهم نیست که چگونه این موجود، تاکنون دوام آورده ، در نتیجه مجبور است نکات غیرقابل فهم ماجرا را حذف یا از بازیگران آن انسانیتزدایی کند.
👇👇👇
#فرهیختگان راهی به رهایی
✍🏻سهند ایرانمهر
بزرگترین خطری که در مسیر هر جریان سیاسی وجود دارد این است که به جای درک واقعیت بیرونی، با تصور ذهنی خود عشقبازی کند. در این هنگام است که به جای امر سیاسی، دچار سیاستزدایی شدهایم؛ یعنی موضوعی که ذاتاً سیاسی است، به شکلی روایت میشود که دیگر موضوع منازعه سیاسی نیست.
واکنش اپوزیسیون به مراسم تشییع آیتالله خامنهای را باید در همین چارچوب فهمید. مراسم تشییع یک رهبر سیاسی، صرفنظر از اینکه چه کسی باشد، یک پدیده سیاسی ـ اجتماعی است. یک تحلیلگر، با دیدن این جمعیت، باید از خود بپرسد که این حضور چه نسبتی با حافظهٔ جمعی دارد؟ چه چیزی درباره مشروعیت، هویت، انسجام یا شکافهای جامعه میگوید؟ و چه تصویری از آرایش نیروهای اجتماعی ارائه میدهد؟
اما کافی است نگاهی به مصاحبهها، تحلیلها و توییتهای بخش عمدهای از اپوزیسیون بیندازید. عمده پرسشها و تحلیلها درباره شمار جمعیت است، یا وعدهٔ غذاییای که به آنها دادهاند، یا اینکه کارمندند یا کارمند نیستند، یا حتی پرسش از هوش مصنوعی که: «هی! گروک، تخمین بزن چند نفرند؟»
این وضعیت نشاندهنده یکی از مهمترین خطاهای شناختی اپوزیسیون است؛ یعنی سیاستزدایی از پدیدههای سیاسی و عجیب آنکه خود را سیاستمدارانی میبینند که قرار است نسخهٔ نجات بپیچند، اما دقیقاً در لحظهای که با یک واقعیت سیاسی مواجه میشوند، آن را از معنای سیاسی تهی میکنند. یعنی به جای آنکه مراسم تشییع را به مثابه یک «واقعیت اجتماعی» مطالعه کنند، آن را به مجموعهای از انگیزههای فردی تقلیل میدهند؛ یکی برای غذا آمده، دیگری برای اضافهکاری، آن یکی از ترس آمده، و دیگری کارمند دولت بوده است.
سلسله موی این خطاهای درهم و مکرر به یک حلقه و دو حلقه ختم نمیشود و در سالهای گذشته نیز هر رخدادی که با پیشبینیهای این جریان سازگار نبود، با همان الگوی آشنا تفسیر شد یعنی اعتراض خیابانی که به نتیجه نمیرسید به نحوهٔ سرکوب تقلیل یافت؛ ناکامی اسرائیل و آمریکا در عملیات نظامی به هزینهٔ هنگفت حکومت برای تسلیحات نسبت داده شد؛ راهپیماییای که پرجمعیت بود، حاصل اجبار معرفی شد؛ و هر مشارکت اجتماعی که با فرض «فقدان کامل پایگاه اجتماعی حکومت» یا شعارهایی مانند «این هفته تمومه» و «این بار فرق میکنه» ناسازگار بود، به جعل، فشار یا خریدن مردم نسبت داده شد.
بسیاری از انسانها جهان را آنگونه که هست نمیبینند، بلکه آنگونه میبینند که چارچوبهای ذهنیشان اجازه میدهد. در چنین وضعی، هر دادهای تهدیدی علیه هویت فکری فرد یا جریان سیاسی تلقی و به اصطلاح عامیانه «ناموسی» میشود چنانکه بخش مهمی از ذهن اپوزیسیون ایرانی سالهاست بر این پیشفرض بست نشسته است که جامعه ایران در کلیت خود از مذهب، از نظم موجود و از جمهوری اسلامی عبور کرده و تنها منتظر یک فرصت برای فروپاشی ساختار سیاسی است و هرکه جز این بگوید جزیی از ساختار سرکوب. این فرض، مبنای بسیاری از تحلیلها، راهبردها و امیدهای سیاسی بوده است؛ از انتظار برای انقلابهای سریع گرفته تا امید بستن به تحریم، فشار خارجی و حتی جنگ. اما هر بار که جامعه رفتاری متفاوت از این تصویر نشان داده، به جای آنکه خود فرضیه مورد بازبینی قرار گیرد، خود جامعه متهم شده است؛ گویی مشکل از مردم است که مطابق نظریه رفتار نمیکنند.
اینجاست که میتوان از فقدان «نظریه ایران» سخن گفت بدین معنا که بسیاری از مخالفان جمهوری اسلامی، نظریهای درباره حکومت دارند، اما نظریهای درباره جامعه ندارند. حکومت را از دریچه نهادهای سیاسی میبینند، اما جامعه را نه به عنوان موجودیتی پیچیده با لایههای مختلف هویتی، تاریخی، مذهبی، قومی، اقتصادی و فرهنگی، بلکه به صورت تودهای یکدست تصور میکنند که باید در لحظهٔ مناسب یک واکنش واحد نشان دهد.
جامعه ایران، مانند هر جامعه دیگری، از مجموعهای از وفاداریها، نارضایتیها، باورهای دینی، محاسبات اقتصادی، حافظه تاریخی، احساسات ملی و منافع فردی تشکیل شده است. ممکن است فردی از عملکرد دولت ناراضی باشد، اما همچنان در یک مراسم ملی یا مذهبی شرکت کند. ممکن است از سیاستهای اقتصادی انتقاد داشته باشد، اما نسبت به امنیت کشور حساس باشد. ممکن است کارمند دولت باشد و همزمان نارضایتی عمیقی داشته باشد؛ یا منتقد حکومت، فردی غیرایدئولوژیک و حتی معترض باشد، اما با مداخله خارجی یا حتی براندازی نیز مخالفت کند. این پیچیدگی، ویژگی هر جامعه زنده است؛ اما برای ذهنی که جهان را تنها در دوگانهٔ «موافق» و «مخالف» میبیند یا از ساختاری که قبولش ندارد موجودیتی کاملا منفعل،غیر عقلانی، بدون حامی و نامشروع مطلق ساخته، قابل فهم نیست که چگونه این موجود، تاکنون دوام آورده ، در نتیجه مجبور است نکات غیرقابل فهم ماجرا را حذف یا از بازیگران آن انسانیتزدایی کند.
👇👇👇
#فرهیختگان راهی به رهایی
👍8❤6👎2
ادامه مطلب پیشین👇🏽
به همین دلیل، مسئله اصلی تعداد حاضران در یک مراسم نیست. حتی اگر درباره تعداد دقیق جمعیت اختلاف وجود داشته باشد، اصل مسئله تغییر نمیکند. پرسش واقعی این است که چرا مشاهده هر میزان از مشارکت اجتماعی، برای بخشی از اپوزیسیون اساساً غیرقابل تصور شده است؟ چرا نخستین واکنش، مشاهده و تحلیل نیست، بلکه انکار است؟ چرا اپوزیسیون نمیخواهد فکر کند با آرزوهایی که با «نشدن» نقش بر آب شدند، یا با وضعیت پس از جنگی که به سرنگونی منجر نشد، یا با جمعیتی که در خیابان یا مراسم تشییع حضور داشت، چه باید کرد؟ عقلا پاسخ این پرسشها نباید مثل پیشنهاد آن کاربر سلطنتطلب در توییتر باشد که پیشنهاد میداد داخل شربت شرکتکنندگان در مراسم تشییع ماده سمی ریخته شود(!) و اگر این قید عقلانی بودن هنوز وجود دارد، پاسخ چیست؟
دلیل این وضعیت را شاید بتوان در سازوکار هویتهای سیاسی جستوجو کرد. هرچه یک جریان سیاسی بیشتر سرمایه نمادین خود را بر یک روایت بنا کند، فاصله گرفتن از آن روایت دشوارتر میشود و اینجا هم فیگور انکار و تقابل راه را بر هر چیز دیگری بسته است. پذیرش اینکه جامعه پیچیدهتر از تصور ماست، تنها اصلاح یک تحلیل نیست؛ اعتراف به این است که سالها پیشفرضهای نظری، راهبردهای سیاسی و حتی امیدهای جمعی نیازمند بازنگریاند. بسیاری از جریانها حاضرند واقعیت را انکار کنند، اما هزینه چنین بازنگریای را نپردازند و آن را با تحلیلها و راهبردهای خیالی جایگزین کنند؛ راهبردهایی که هزینههای جانی و مالی آن را مردم میپردازند. از همین رو، آنچه امروز در شبکههای اجتماعی دیده میشود، تلاشی برای حفظ انسجام یک جهان ذهنی است. انکار واقعیت، آخرین سنگر نظریهای است که دیگر توان توضیح واقعیت را ندارد.
در اینجا ممکن است این پرسش مطرح شود که مگر حکومت خود چنین نمیکند؟ مگر حکومت نیز گاه روایت مطلوب خود را جایگزین تمام واقعیت نمیکند یا برخی واقعیتهای ناسازگار با روایت رسمی را کمرنگ نمیسازد؟
این پرسش البته که موضوع این یادداشت را تغییر نمیدهد زیرا تقریباً همه نظامهای سیاسی، با درجات متفاوت، در فرآیند حفظ مشروعیت خود به روایتسازی روی میآورند. این پدیده نه مختص ایران است و نه منحصر به یک نظام سیاسی. قدرت، به اقتضای ماهیت خود، همواره میکوشد جهان را از زاویهای روایت کند که استمرارش را ممکن سازد.
اما اپوزیسیون دقیقاً با این ادعا تعریف میشود که میخواهد از این محدودیت عبور کند. اگر حکومت مدعی حفظ نظم موجود است، اپوزیسیون مدعی شناخت عمیقتر جامعه و ارائه بدیلی واقعبینانه برای آینده است. بنابراین، معیار ارزیابی این دو یکسان نیست. از نیرویی که خود را آلترناتیو معرفی میکند، انتظار میرود بیش از آنکه اسیر وفاداری به روایتهای پیشین باشد، به واقعیت وفادار بماند؛ حتی اگر آن واقعیت بخشی از فرضیات دیرینهاش را نقض کند.
تفاوت میان یک نیروی سیاسی بالغ و یک جریان ایدئولوژیک نیز دقیقاً در همین نقطه آشکار میشود: جریان ایدئولوژیک دادهها را با نظریه خود تطبیق میدهد، اما جریان سیاسی بالغ، نظریه خود را در پرتو دادههای جدید اصلاح میکند. اگر هر واقعیت ناسازگار با پیشبینیها بلافاصله با برچسبهایی مانند جعل، اجبار یا خریدن مردم کنار گذاشته شود، مسئله دیگر حکومت یا اپوزیسیون نیست؛ مسئله، ناکارآمدی دستگاه شناختی است که فرق دوغ و دوشاب را تشخیص نخواهد داد.
از همین رو، تمرکز این یادداشت بر اپوزیسیون، به معنای نادیده گرفتن خطاهای حکومت نیست؛ زیرا حکومت برای بقا، علاوه بر مشروعیت، از ابزارهای نهادی، اداری، امنیتی و اقتصادی نیز برخوردار است. اما اپوزیسیون تقریباً هیچ سرمایهای جز توانایی فهم جامعه و ارائه تحلیلی معتبر از واقعیت ندارد. اگر همین سرمایه نیز قربانی پیشداوریهای ایدئولوژیک شود، چیزی جز نقزدن و هزینهزایی باقی نمیماند.
به همین دلیل، خطای شناختی برای اپوزیسیون یک خطای عادی نیست؛ یک خطای وجودی است. جریانی که جامعه را آنگونه که هست نبیند، نمیتواند مدعی ساختن یا مشارکت در آیندهای باشد که قرار است همین جامعه در آن زندگی کند. بنابراین مهمترین پرسش این است که اپوزیسیون تا چه زمانی میخواهد هر واقعیتی را که با پیشبینیهایشان سازگار نیست، انکار کند؟ تا چه زمان تغییر را تنها در انکار و تقابل و برچسب یا یکدست کردن پیچیدهترین لایههای سیاسی و اجتماعی دنبال خواهد کرد؟ تخیل سیاسی تا کجا قرار است با رمانتیسم رسانهای و امیدهای بیپشتوانه و آمارهای مجازی جایگزین شود؟ آیا سیاست و اجتماع در ایران و طی این دههها و حالا بعد از جنگ و تغییرات شگرفت، یک شکل بوده است که سیاست و رویکرد اپوزیسیون هم در تمام این مدتها از الگوی تکراری پیروی کرده است؟ و در نهایت اینکه اگر این مسیر ادامه یابد، چه چیزی از امکان یک سیاست واقعی باقی خواهد ماند؟
#فرهیختگان راهی به رهایی
به همین دلیل، مسئله اصلی تعداد حاضران در یک مراسم نیست. حتی اگر درباره تعداد دقیق جمعیت اختلاف وجود داشته باشد، اصل مسئله تغییر نمیکند. پرسش واقعی این است که چرا مشاهده هر میزان از مشارکت اجتماعی، برای بخشی از اپوزیسیون اساساً غیرقابل تصور شده است؟ چرا نخستین واکنش، مشاهده و تحلیل نیست، بلکه انکار است؟ چرا اپوزیسیون نمیخواهد فکر کند با آرزوهایی که با «نشدن» نقش بر آب شدند، یا با وضعیت پس از جنگی که به سرنگونی منجر نشد، یا با جمعیتی که در خیابان یا مراسم تشییع حضور داشت، چه باید کرد؟ عقلا پاسخ این پرسشها نباید مثل پیشنهاد آن کاربر سلطنتطلب در توییتر باشد که پیشنهاد میداد داخل شربت شرکتکنندگان در مراسم تشییع ماده سمی ریخته شود(!) و اگر این قید عقلانی بودن هنوز وجود دارد، پاسخ چیست؟
دلیل این وضعیت را شاید بتوان در سازوکار هویتهای سیاسی جستوجو کرد. هرچه یک جریان سیاسی بیشتر سرمایه نمادین خود را بر یک روایت بنا کند، فاصله گرفتن از آن روایت دشوارتر میشود و اینجا هم فیگور انکار و تقابل راه را بر هر چیز دیگری بسته است. پذیرش اینکه جامعه پیچیدهتر از تصور ماست، تنها اصلاح یک تحلیل نیست؛ اعتراف به این است که سالها پیشفرضهای نظری، راهبردهای سیاسی و حتی امیدهای جمعی نیازمند بازنگریاند. بسیاری از جریانها حاضرند واقعیت را انکار کنند، اما هزینه چنین بازنگریای را نپردازند و آن را با تحلیلها و راهبردهای خیالی جایگزین کنند؛ راهبردهایی که هزینههای جانی و مالی آن را مردم میپردازند. از همین رو، آنچه امروز در شبکههای اجتماعی دیده میشود، تلاشی برای حفظ انسجام یک جهان ذهنی است. انکار واقعیت، آخرین سنگر نظریهای است که دیگر توان توضیح واقعیت را ندارد.
در اینجا ممکن است این پرسش مطرح شود که مگر حکومت خود چنین نمیکند؟ مگر حکومت نیز گاه روایت مطلوب خود را جایگزین تمام واقعیت نمیکند یا برخی واقعیتهای ناسازگار با روایت رسمی را کمرنگ نمیسازد؟
این پرسش البته که موضوع این یادداشت را تغییر نمیدهد زیرا تقریباً همه نظامهای سیاسی، با درجات متفاوت، در فرآیند حفظ مشروعیت خود به روایتسازی روی میآورند. این پدیده نه مختص ایران است و نه منحصر به یک نظام سیاسی. قدرت، به اقتضای ماهیت خود، همواره میکوشد جهان را از زاویهای روایت کند که استمرارش را ممکن سازد.
اما اپوزیسیون دقیقاً با این ادعا تعریف میشود که میخواهد از این محدودیت عبور کند. اگر حکومت مدعی حفظ نظم موجود است، اپوزیسیون مدعی شناخت عمیقتر جامعه و ارائه بدیلی واقعبینانه برای آینده است. بنابراین، معیار ارزیابی این دو یکسان نیست. از نیرویی که خود را آلترناتیو معرفی میکند، انتظار میرود بیش از آنکه اسیر وفاداری به روایتهای پیشین باشد، به واقعیت وفادار بماند؛ حتی اگر آن واقعیت بخشی از فرضیات دیرینهاش را نقض کند.
تفاوت میان یک نیروی سیاسی بالغ و یک جریان ایدئولوژیک نیز دقیقاً در همین نقطه آشکار میشود: جریان ایدئولوژیک دادهها را با نظریه خود تطبیق میدهد، اما جریان سیاسی بالغ، نظریه خود را در پرتو دادههای جدید اصلاح میکند. اگر هر واقعیت ناسازگار با پیشبینیها بلافاصله با برچسبهایی مانند جعل، اجبار یا خریدن مردم کنار گذاشته شود، مسئله دیگر حکومت یا اپوزیسیون نیست؛ مسئله، ناکارآمدی دستگاه شناختی است که فرق دوغ و دوشاب را تشخیص نخواهد داد.
از همین رو، تمرکز این یادداشت بر اپوزیسیون، به معنای نادیده گرفتن خطاهای حکومت نیست؛ زیرا حکومت برای بقا، علاوه بر مشروعیت، از ابزارهای نهادی، اداری، امنیتی و اقتصادی نیز برخوردار است. اما اپوزیسیون تقریباً هیچ سرمایهای جز توانایی فهم جامعه و ارائه تحلیلی معتبر از واقعیت ندارد. اگر همین سرمایه نیز قربانی پیشداوریهای ایدئولوژیک شود، چیزی جز نقزدن و هزینهزایی باقی نمیماند.
به همین دلیل، خطای شناختی برای اپوزیسیون یک خطای عادی نیست؛ یک خطای وجودی است. جریانی که جامعه را آنگونه که هست نبیند، نمیتواند مدعی ساختن یا مشارکت در آیندهای باشد که قرار است همین جامعه در آن زندگی کند. بنابراین مهمترین پرسش این است که اپوزیسیون تا چه زمانی میخواهد هر واقعیتی را که با پیشبینیهایشان سازگار نیست، انکار کند؟ تا چه زمان تغییر را تنها در انکار و تقابل و برچسب یا یکدست کردن پیچیدهترین لایههای سیاسی و اجتماعی دنبال خواهد کرد؟ تخیل سیاسی تا کجا قرار است با رمانتیسم رسانهای و امیدهای بیپشتوانه و آمارهای مجازی جایگزین شود؟ آیا سیاست و اجتماع در ایران و طی این دههها و حالا بعد از جنگ و تغییرات شگرفت، یک شکل بوده است که سیاست و رویکرد اپوزیسیون هم در تمام این مدتها از الگوی تکراری پیروی کرده است؟ و در نهایت اینکه اگر این مسیر ادامه یابد، چه چیزی از امکان یک سیاست واقعی باقی خواهد ماند؟
#فرهیختگان راهی به رهایی
👎7👍6❤2🤔1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
نگاه به زندگی پُرماجرای دختر ملکالشعرا
پروانه بهار در گفتوگو با علی لیمونادی
(بخش نخست)
#فرهیختگان راهی به رهایی
پروانه بهار در گفتوگو با علی لیمونادی
(بخش نخست)
#فرهیختگان راهی به رهایی
❤5
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
نگاه به زندگی پُرماجرای دختر ملکالشعرا
پروانه بهار در گفتوگو با علی لیمونادی
(بخش دوم)
#فرهیختگان راهی به رهایی
پروانه بهار در گفتوگو با علی لیمونادی
(بخش دوم)
#فرهیختگان راهی به رهایی
❤1🕊1
وداع با «ودیعه»!
عبدالله ناصری
قصدِ قصهسرایی دربارهی مراسمِ پرهزینه، تشریفاتی و معنادارِ تشییع جنازهی رهبرِ مقتولِ جمهوری اسلامی را ندارم. همانطور که رهبریِ وی پرهزینه و بیثمر برای ملت ایران بود، تدفیناش هم پرخرج و، مثل رفتارش، کینهتوزانه بود. گواهِ سخنم، پخشِ آیههای خاص هنگامِ احترامِ افراد و گروهها به تابوتِ خالی بود؛ درست مثل سخنرانیهای خودش در وقتِ حیات؛ استفادهی ابزاری از کلامِ خدا برای «رفع عطشِ کینه».
با همهی شکوهِ تصنّعی، این مراسم نمایشِ خداحافظی با «ولایتفقیه» (نه ولیفقیه) بود. قبلاً نوشتهام که جاگیریِ پسر از پدر، سقوطِ حکومتِ ولیفقیه و یا حداقل «مصلحتاندیشی» رژیم را زودتر و بیشتر خواهد کرد.
یقین دارم اکثرِ مردمِ ایران خواستارِ پایانِ رژیمِ فاسد، دروغ، ضدِ ملی و «سادهانسانکش» جمهوری اسلامی هستند؛ ولی شوربختانه حملهی دومِ آمریکا و اسرائیل، رژیم را تقویت کرد. بعد از شهادتِ مهسا امینی و انقلابِ «زن، زندگی، آزادی» که مطالبهی رفراندوم بالا گرفت و علی خامنهای مردمِ ایران را به «نافهمی» توصیف و متهم کرد و حرمتِ حجابِ اختیاری و وجوبِ حجابِ اجباری را تصریح کرد، هرگز احتمالِ پیروزیِ دختران و زنانِ ایرانی در برابرِ فتوای غیرعقلانیاش را نمیداد. پیروزیِ نسبیِ آن انقلاب، وی را شکست. بعد از آن، بهرغم شاخکشیدنهای زیاد، افسردگیاش تشدید شد.
تعدادِ زیادی از مخالفان و همراهانِ او گمان نمیکردند اسرائیل جربزهی قتلِ وی را داشته باشد؛ ولی وقتی با بمبارانِ صهیونیستها کشته شد و به دروغ «شهیدِ ایران» نام گرفت، هیمنهی ولایت فروریخت. قتلِ او خیلی تحقیرآمیز بود؛ اسرائیلِ ناموجه عاملِ مرگ، چهار ماه انتظارِ تشییع، کماستقبالیِ ایرانی و انیرانی از مراسم، دست به دست داد تا خداحافظی با جسدش، وداع با «ودیعتِ الهیِ ولایتفقیه» باشد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
عبدالله ناصری
قصدِ قصهسرایی دربارهی مراسمِ پرهزینه، تشریفاتی و معنادارِ تشییع جنازهی رهبرِ مقتولِ جمهوری اسلامی را ندارم. همانطور که رهبریِ وی پرهزینه و بیثمر برای ملت ایران بود، تدفیناش هم پرخرج و، مثل رفتارش، کینهتوزانه بود. گواهِ سخنم، پخشِ آیههای خاص هنگامِ احترامِ افراد و گروهها به تابوتِ خالی بود؛ درست مثل سخنرانیهای خودش در وقتِ حیات؛ استفادهی ابزاری از کلامِ خدا برای «رفع عطشِ کینه».
با همهی شکوهِ تصنّعی، این مراسم نمایشِ خداحافظی با «ولایتفقیه» (نه ولیفقیه) بود. قبلاً نوشتهام که جاگیریِ پسر از پدر، سقوطِ حکومتِ ولیفقیه و یا حداقل «مصلحتاندیشی» رژیم را زودتر و بیشتر خواهد کرد.
یقین دارم اکثرِ مردمِ ایران خواستارِ پایانِ رژیمِ فاسد، دروغ، ضدِ ملی و «سادهانسانکش» جمهوری اسلامی هستند؛ ولی شوربختانه حملهی دومِ آمریکا و اسرائیل، رژیم را تقویت کرد. بعد از شهادتِ مهسا امینی و انقلابِ «زن، زندگی، آزادی» که مطالبهی رفراندوم بالا گرفت و علی خامنهای مردمِ ایران را به «نافهمی» توصیف و متهم کرد و حرمتِ حجابِ اختیاری و وجوبِ حجابِ اجباری را تصریح کرد، هرگز احتمالِ پیروزیِ دختران و زنانِ ایرانی در برابرِ فتوای غیرعقلانیاش را نمیداد. پیروزیِ نسبیِ آن انقلاب، وی را شکست. بعد از آن، بهرغم شاخکشیدنهای زیاد، افسردگیاش تشدید شد.
تعدادِ زیادی از مخالفان و همراهانِ او گمان نمیکردند اسرائیل جربزهی قتلِ وی را داشته باشد؛ ولی وقتی با بمبارانِ صهیونیستها کشته شد و به دروغ «شهیدِ ایران» نام گرفت، هیمنهی ولایت فروریخت. قتلِ او خیلی تحقیرآمیز بود؛ اسرائیلِ ناموجه عاملِ مرگ، چهار ماه انتظارِ تشییع، کماستقبالیِ ایرانی و انیرانی از مراسم، دست به دست داد تا خداحافظی با جسدش، وداع با «ودیعتِ الهیِ ولایتفقیه» باشد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍23👎6❤2
فرهیختگان
بدون شرح برای عبرت ناظرین #فرهیختگان راهی به رهایی
رفراندوم یا مصادره مفاهیم؟
علیرضا کفایی
آقای عبدالکریمی مراسم تشییع آیت الله خامنه ای را رفراندوم خوانده است و آیا می پذیرد سایر تجمعات داخل و خارج را نیز رفراندوم تلقی کرد؟
وقتی یک روشنفکر، حضور مردم در یک مراسم را «رفراندوم» مینامد، پیش از آنکه سخنی سیاسی گفته باشد، دست به جابهجایی مفاهیم زده است؛ جابهجاییای که اگر عادی شود، زبان سیاست را از معنا تهی میکند.
رفراندوم، یک مفهوم دقیق حقوقی و سیاسی است؛ مراجعه مستقیم به آرای مردم، در شرایطی آزاد، رقابتی، با حق انتخاب، رأی مخفی و امکان مخالفت.
حضور در یک راهپیمایی یا مراسم تشییع، هر اندازه گسترده و باشکوه باشد، نه رأی است، نه همه مردم را در بر میگیرد و نه امکان سنجش موافق و مخالف را فراهم میکند.
تبدیل خیابان به صندوق رأی، نه تحلیل سیاسی، بلکه مغالطهای آشکار است.
اگر این منطق را بپذیریم، ناچار باید هر تجمع اعتراضی را نیز رفراندوم بدانیم؛ از اعتراضات جنبش سبز گرفته تا اجتماعات مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از کشور.
آیا مدافعان این نظریه حاضرند چنین نتیجهای را نیز بپذیرند؟ اگر نه، پس با یک معیار دوگانه روبهرو هستیم، نه یک تحلیل منسجم.
مشروعیت سیاسی از شمار حاضران در یک مراسم به دست نمیآید؛ از سازوکارهای شفاف، انتخابات رقابتی، آزادی بیان و امکان انتخاب آزاد شهروندان حاصل میشود. تاریخ نشان داده است که میدانهای پرجمعیت، لزوماً به معنای رضایت عمومی نیستند؛ همانگونه که میدانهای خلوت نیز الزاماً نشانه بیاعتباری یک نظام سیاسی نیستند.
رسالت روشنفکر، دفاع از حقیقت است، نه دفاع از قدرت. روشنفکر باید پاسدار مفاهیم باشد، زیرا با فروپاشی مفاهیم، امکان گفتوگوی عقلانی نیز از میان میرود. واژهها امانتاند؛ اگر آنها را در خدمت تبلیغات سیاسی قرار دهیم، دیگر چیزی از حقیقت باقی نخواهد ماند.
نامیدن یک مراسم به عنوان «رفراندوم»، فهم سیاست را عمیقتر نمیکند؛ بلکه مرز میان تحلیل و تبلیغ را مخدوش میسازد. جامعه بیش از هر زمان دیگری به دقت مفهومی، صداقت فکری و شجاعت در بیان حقیقت نیاز دارد؛ حتی اگر این حقیقت، خوشایند صاحبان قدرت یا هواداران آنان نباشد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
علیرضا کفایی
آقای عبدالکریمی مراسم تشییع آیت الله خامنه ای را رفراندوم خوانده است و آیا می پذیرد سایر تجمعات داخل و خارج را نیز رفراندوم تلقی کرد؟
وقتی یک روشنفکر، حضور مردم در یک مراسم را «رفراندوم» مینامد، پیش از آنکه سخنی سیاسی گفته باشد، دست به جابهجایی مفاهیم زده است؛ جابهجاییای که اگر عادی شود، زبان سیاست را از معنا تهی میکند.
رفراندوم، یک مفهوم دقیق حقوقی و سیاسی است؛ مراجعه مستقیم به آرای مردم، در شرایطی آزاد، رقابتی، با حق انتخاب، رأی مخفی و امکان مخالفت.
حضور در یک راهپیمایی یا مراسم تشییع، هر اندازه گسترده و باشکوه باشد، نه رأی است، نه همه مردم را در بر میگیرد و نه امکان سنجش موافق و مخالف را فراهم میکند.
تبدیل خیابان به صندوق رأی، نه تحلیل سیاسی، بلکه مغالطهای آشکار است.
اگر این منطق را بپذیریم، ناچار باید هر تجمع اعتراضی را نیز رفراندوم بدانیم؛ از اعتراضات جنبش سبز گرفته تا اجتماعات مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از کشور.
آیا مدافعان این نظریه حاضرند چنین نتیجهای را نیز بپذیرند؟ اگر نه، پس با یک معیار دوگانه روبهرو هستیم، نه یک تحلیل منسجم.
مشروعیت سیاسی از شمار حاضران در یک مراسم به دست نمیآید؛ از سازوکارهای شفاف، انتخابات رقابتی، آزادی بیان و امکان انتخاب آزاد شهروندان حاصل میشود. تاریخ نشان داده است که میدانهای پرجمعیت، لزوماً به معنای رضایت عمومی نیستند؛ همانگونه که میدانهای خلوت نیز الزاماً نشانه بیاعتباری یک نظام سیاسی نیستند.
رسالت روشنفکر، دفاع از حقیقت است، نه دفاع از قدرت. روشنفکر باید پاسدار مفاهیم باشد، زیرا با فروپاشی مفاهیم، امکان گفتوگوی عقلانی نیز از میان میرود. واژهها امانتاند؛ اگر آنها را در خدمت تبلیغات سیاسی قرار دهیم، دیگر چیزی از حقیقت باقی نخواهد ماند.
نامیدن یک مراسم به عنوان «رفراندوم»، فهم سیاست را عمیقتر نمیکند؛ بلکه مرز میان تحلیل و تبلیغ را مخدوش میسازد. جامعه بیش از هر زمان دیگری به دقت مفهومی، صداقت فکری و شجاعت در بیان حقیقت نیاز دارد؛ حتی اگر این حقیقت، خوشایند صاحبان قدرت یا هواداران آنان نباشد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
بدون شرح برای عبرت ناظرین
#فرهیختگان راهی به رهایی
#فرهیختگان راهی به رهایی
👍15👎4❤3
رفراندوم؛
مفهوم حقوقی و مرز میان اجتماع سیاسی و همهپرسی
حسنمحمدی
در روزهای اخیر، همزمان با برگزاری مراسم تشییع پیکر رهبر فقید جمهوری اسلامی، برخی این مراسم را «رفراندوم عملی» یا «همهپرسی میدانی» دانسته و آن را معادل رأی ملت در تأیید نظام سیاسی یا نهاد رهبری معرفی کردهاند.
فارغ از انگیزه گویندگان یا تعداد شرکتکنندگان در این مراسم، چنین برداشتی از منظر حقوق اساسی قابل پذیرش نیست؛ زیرا موجب خلط میان یک مفهوم دقیق و نهادینه حقوقی با یک رخداد اجتماعی و سیاسی میشود.
رفراندوم یا همهپرسی، در حقوق عمومی، شیوهای برای اعمال مستقیم حاکمیت مردم در موضوعات مشخص است که در آن تمامی واجدان شرایط رأی، فرصت برابر برای اعلام موافقت یا مخالفت خود را از طریق سازوکار قانونی، آزاد، مخفی و قابل نظارت پیدا میکنند.
بنابراین، رفراندوم صرفاً به معنای حضور گسترده مردم در یک مراسم یا اجتماع نیست، بلکه فرآیندی حقوقی است که شرایط، تشریفات و آثار آن از پیش در قانون تعیین شده است.
در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران نیز اصل مراجعه به آرای عمومی در قانون اساسی پیشبینی شده است. بر این اساس ، در مسائل بسیار مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، اعمال قوه مقننه میتواند از راه همهپرسی و مراجعه مستقیم به آرای مردم صورت گیرد که تصویب آن نیازمند رأی دو سوم مجموع نمایندگان مجلس شورای اسلامی است.
همچنین کیفیت برگزاری همهپرسی در مشخص شده و تشریفات قانونی، نحوه اخذ رأی، نظارت، شمارش آراء و اعلام نتایج در آن پیشبینی شده است.
در تاریخ جمهوری اسلامی ایران نیز همهپرسی سابقه مشخص و محدودی دارد؛ از جمله همهپرسی تعیین نظام جمهوری اسلامی در فروردین ۱۳۵۸، همهپرسی قانون اساسی در همان سال و همهپرسی بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸. وجه مشترک همه این موارد آن است که همگی بر اساس سازوکار رسمی، با برگه رأی، جامعه آماری مشخص، امکان مشارکت همه واجدان شرایط و اعلام نتایج رسمی برگزار شدهاند.
از این رو، هیچ اجتماع، راهپیمایی، تشییع جنازه، گردهمایی یا حتی بزرگترین تجمع مردمی، از نظر حقوقی رفراندوم محسوب نمیشود. شرکتکنندگان در یک مراسم، هر اندازه هم پرشمار باشند، تنها بخشی از جمعیت کشور را تشکیل میدهند و نمیتوان آنان را نماینده تمامی واجدان شرایط رأی دانست.
در یک همهپرسی، علاوه بر کسانی که موافقاند، باید امکان مشارکت مخالفان، ممتنعان و کسانی که نظری متفاوت دارند نیز با شرایط برابر فراهم باشد. در حالی که یک مراسم عمومی، اساساً برای چنین هدفی طراحی نشده و فاقد ویژگیهای لازم برای سنجش اراده عمومی است.
از منظر روششناسی نیز تعمیم نظر شرکتکنندگان یک مراسم به کل جامعه، فاقد اعتبار علمی است. در علوم حقوق، آمار و علوم سیاسی، نتیجهگیری درباره اراده عمومی مستلزم آن است که جامعه آماری، شیوه نمونهگیری یا در مورد همهپرسی، امکان مشارکت تمامی واجدان شرایط، به صورت برابر و مطابق قانون فراهم باشد. بنابراین، صرف حضور گروهی از شهروندان در یک مراسم، هرگز نمیتواند جایگزین اراده حقوقی کل ملت تلقی شود.
از سوی دیگر، یکی از مهمترین کارکردهای حقوق، تعریف دقیق مفاهیم و جلوگیری از اختلاط آنهاست. اگر هر تجمع مردمی را «رفراندوم» بنامیم، هر استقبال رسمی را «انتخابات» تلقی کنیم یا هر اعلام حمایت اجتماعی را «رأی عمومی» بدانیم، مفاهیم بنیادین حقوق اساسی تدریجاً معنای تخصصی خود را از دست خواهند داد.
نتیجه چنین رویکردی، تضعیف زبان حقوق و بیاعتبار شدن نهادهای قانونی است؛ زیرا مفاهیم حقوقی تنها در چارچوب شرایط و تشریفات مقرر در قانون معنا پیدا میکنند، نه بر اساس تشبیهها یا تعابیر ادبی و سیاسی.
البته هیچ مانعی وجود ندارد که یک شخص یا جریان سیاسی، حضور گسترده مردم در یک مراسم را نشانهای از حمایت اجتماعی یا سرمایه سیاسی بداند؛ این، تحلیلی سیاسی است و میتواند محل موافقت یا مخالفت باشد. اما تبدیل این تحلیل سیاسی به یک گزاره حقوقی و اطلاق عنوان «رفراندوم» بر آن، با مبانی حقوق اساسی و مفهوم شناختهشده همهپرسی سازگار نیست.
بنابراین، احترام به مفاهیم حقوقی اقتضا میکند که میان «اجتماع سیاسی» و «همهپرسی» تفاوت قائل شویم. رفراندوم، یک نهاد حقوقی با شرایط، تشریفات و آثار مشخص است و نمیتوان آن را با هیچ گردهمایی عمومی، صرفنظر از تعداد شرکتکنندگان، یکسان دانست. حفظ دقت در بهکارگیری این مفاهیم، نه دفاع از یک دیدگاه سیاسی، بلکه دفاع از انسجام حقوق اساسی و اعتبار زبان حقوق است.
#فرهیختگان روزن آگاهی
مفهوم حقوقی و مرز میان اجتماع سیاسی و همهپرسی
حسنمحمدی
در روزهای اخیر، همزمان با برگزاری مراسم تشییع پیکر رهبر فقید جمهوری اسلامی، برخی این مراسم را «رفراندوم عملی» یا «همهپرسی میدانی» دانسته و آن را معادل رأی ملت در تأیید نظام سیاسی یا نهاد رهبری معرفی کردهاند.
فارغ از انگیزه گویندگان یا تعداد شرکتکنندگان در این مراسم، چنین برداشتی از منظر حقوق اساسی قابل پذیرش نیست؛ زیرا موجب خلط میان یک مفهوم دقیق و نهادینه حقوقی با یک رخداد اجتماعی و سیاسی میشود.
رفراندوم یا همهپرسی، در حقوق عمومی، شیوهای برای اعمال مستقیم حاکمیت مردم در موضوعات مشخص است که در آن تمامی واجدان شرایط رأی، فرصت برابر برای اعلام موافقت یا مخالفت خود را از طریق سازوکار قانونی، آزاد، مخفی و قابل نظارت پیدا میکنند.
بنابراین، رفراندوم صرفاً به معنای حضور گسترده مردم در یک مراسم یا اجتماع نیست، بلکه فرآیندی حقوقی است که شرایط، تشریفات و آثار آن از پیش در قانون تعیین شده است.
در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران نیز اصل مراجعه به آرای عمومی در قانون اساسی پیشبینی شده است. بر این اساس ، در مسائل بسیار مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، اعمال قوه مقننه میتواند از راه همهپرسی و مراجعه مستقیم به آرای مردم صورت گیرد که تصویب آن نیازمند رأی دو سوم مجموع نمایندگان مجلس شورای اسلامی است.
همچنین کیفیت برگزاری همهپرسی در مشخص شده و تشریفات قانونی، نحوه اخذ رأی، نظارت، شمارش آراء و اعلام نتایج در آن پیشبینی شده است.
در تاریخ جمهوری اسلامی ایران نیز همهپرسی سابقه مشخص و محدودی دارد؛ از جمله همهپرسی تعیین نظام جمهوری اسلامی در فروردین ۱۳۵۸، همهپرسی قانون اساسی در همان سال و همهپرسی بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸. وجه مشترک همه این موارد آن است که همگی بر اساس سازوکار رسمی، با برگه رأی، جامعه آماری مشخص، امکان مشارکت همه واجدان شرایط و اعلام نتایج رسمی برگزار شدهاند.
از این رو، هیچ اجتماع، راهپیمایی، تشییع جنازه، گردهمایی یا حتی بزرگترین تجمع مردمی، از نظر حقوقی رفراندوم محسوب نمیشود. شرکتکنندگان در یک مراسم، هر اندازه هم پرشمار باشند، تنها بخشی از جمعیت کشور را تشکیل میدهند و نمیتوان آنان را نماینده تمامی واجدان شرایط رأی دانست.
در یک همهپرسی، علاوه بر کسانی که موافقاند، باید امکان مشارکت مخالفان، ممتنعان و کسانی که نظری متفاوت دارند نیز با شرایط برابر فراهم باشد. در حالی که یک مراسم عمومی، اساساً برای چنین هدفی طراحی نشده و فاقد ویژگیهای لازم برای سنجش اراده عمومی است.
از منظر روششناسی نیز تعمیم نظر شرکتکنندگان یک مراسم به کل جامعه، فاقد اعتبار علمی است. در علوم حقوق، آمار و علوم سیاسی، نتیجهگیری درباره اراده عمومی مستلزم آن است که جامعه آماری، شیوه نمونهگیری یا در مورد همهپرسی، امکان مشارکت تمامی واجدان شرایط، به صورت برابر و مطابق قانون فراهم باشد. بنابراین، صرف حضور گروهی از شهروندان در یک مراسم، هرگز نمیتواند جایگزین اراده حقوقی کل ملت تلقی شود.
از سوی دیگر، یکی از مهمترین کارکردهای حقوق، تعریف دقیق مفاهیم و جلوگیری از اختلاط آنهاست. اگر هر تجمع مردمی را «رفراندوم» بنامیم، هر استقبال رسمی را «انتخابات» تلقی کنیم یا هر اعلام حمایت اجتماعی را «رأی عمومی» بدانیم، مفاهیم بنیادین حقوق اساسی تدریجاً معنای تخصصی خود را از دست خواهند داد.
نتیجه چنین رویکردی، تضعیف زبان حقوق و بیاعتبار شدن نهادهای قانونی است؛ زیرا مفاهیم حقوقی تنها در چارچوب شرایط و تشریفات مقرر در قانون معنا پیدا میکنند، نه بر اساس تشبیهها یا تعابیر ادبی و سیاسی.
البته هیچ مانعی وجود ندارد که یک شخص یا جریان سیاسی، حضور گسترده مردم در یک مراسم را نشانهای از حمایت اجتماعی یا سرمایه سیاسی بداند؛ این، تحلیلی سیاسی است و میتواند محل موافقت یا مخالفت باشد. اما تبدیل این تحلیل سیاسی به یک گزاره حقوقی و اطلاق عنوان «رفراندوم» بر آن، با مبانی حقوق اساسی و مفهوم شناختهشده همهپرسی سازگار نیست.
بنابراین، احترام به مفاهیم حقوقی اقتضا میکند که میان «اجتماع سیاسی» و «همهپرسی» تفاوت قائل شویم. رفراندوم، یک نهاد حقوقی با شرایط، تشریفات و آثار مشخص است و نمیتوان آن را با هیچ گردهمایی عمومی، صرفنظر از تعداد شرکتکنندگان، یکسان دانست. حفظ دقت در بهکارگیری این مفاهیم، نه دفاع از یک دیدگاه سیاسی، بلکه دفاع از انسجام حقوق اساسی و اعتبار زبان حقوق است.
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍8
اگر راست میگوئید "رفراندومِ کلامی" را به "رفراندومِ واقعی" تبدیل کنید!
عیسی سحرخیز
سخنان آقابیژن عبدالکریمی که حضور گستردهی مردم در مراسم های گوناگون ترحیم علی خامنه ای را "رفراندوم" خوانده و آن را در عمل یک "همهپرسی میدانی" معرفی کرده، در جامعه حاشیهها، واکنش ها و بازتاب های گوناگونی در پی داشته است.
فارغ از شکل پوشش تصویری و شیوهی مصاحبه در صحنهای که نوعی تئاتر خیابانی را متصور ساخته است، نحوهی ایفای نقش ویژه صداوسیما در این ماجرا نشان میدهد که حرفِ عبالکریمی برامده از یک "اتاق فکر" است و "بسترسازیهای" مبتنی بر بهرهبرداری از فضای احساسی بخشی از جامعه.
بدون اینکه بخواهم وارد چندوچون قانونی و سیاسی لازم برای برگزاری "همه پرسی" عمومی، علنی یا... شوم و یا به شرایط لازم و چگونگی برگزاری "رفراندوم" حتی بر اساس همین قانون اساسی جمهوری اسلامی بپردازم، امر را بر صحت میگیرم و پیشنهاد می کنم که در این شرایط که حاکمیت حس میکند به دلایل گوناگون از بالاترین "حمایت مردمی" برخوردار است، یک رفراندم قانونی "تک پرسشی" یا "چند پرسشی" برگزار کند و نظر قاطبهی ملت را در مورد مباحث اساسی کشور جویا شود؛ اگر با نظارت بینالمللی باشد یا دستکم حضور ناظران کشورهای منطقه یا جهان اسلام چه بهتر.
در این میان فهرستی از پرسش ها قابل طرح است که ابتدا و در بالای لیست میتوان از آخرین مورد شروع کرد:
۱- آیا آقای مجتبی خامنهای را- زنده، معلول یا مرده- به عنوان ولی فقیه و رهبر جدید ایران میپذیرید؟
۲- آیا ایران را "حکومت اسلامی موروثی و فقاهتی" می دانید یا "جمهوری اسلامی عرفی و سکولار"؟
۳- آیا هنوز به "ولایت فقیه"، به ویژه از نوع "ولایت مطلقه فقیه" اعتقاد دارید یا دستکم خواهان حذف این اصل از قانون اساسی "جمهوری اسلامی ایران" هستید؟
۴-آیا معتقدید که پس از گذشتن حدود نیم قرن ، این قانون اساسی باید تغییر پیدا کند و قانون اساسی جدید بر اساس خواست اکثریت مردم حاضر، به ویژه نسل جدید ایران، تصویب و اجرا شود؟
۵-طالب "جنگ و آشتی" هستید یا صلح و خونریزی" و در یک کلام " زندگی مسالمتآمیز" با تمام کشورهای جهان که عضو سازمان ملل هستند، به ویژه با تمامی کشورهای همسایه و منطقه؟
۶ و ۷ و...
این موارد را می توان بیشتر بسط داد و به مباحث کیفی و مسائل کمی بیشتری پرداخت.
ای صاحبانِ قدرت و حاکمانِ بی چون و چرای کشور، اگر حسن نیت دارید و مردِ عمل هستید، "این گوی و این میدان".
بهتر است "تا تنور داغ است و نان آمادهی پخت" و طرفداران احساساتی و منطقی بیشمار در صحنه، فرصت را از دست ندهید و حقانیت خود را با برگزاری یک رفراندوم قانونی و مردمی اثبات کنید و نشان دهید که هم "مشروعیت" دارید و هم "مقبولیت"،
#فرهیختگان روزن آگاهی
عیسی سحرخیز
سخنان آقابیژن عبدالکریمی که حضور گستردهی مردم در مراسم های گوناگون ترحیم علی خامنه ای را "رفراندوم" خوانده و آن را در عمل یک "همهپرسی میدانی" معرفی کرده، در جامعه حاشیهها، واکنش ها و بازتاب های گوناگونی در پی داشته است.
فارغ از شکل پوشش تصویری و شیوهی مصاحبه در صحنهای که نوعی تئاتر خیابانی را متصور ساخته است، نحوهی ایفای نقش ویژه صداوسیما در این ماجرا نشان میدهد که حرفِ عبالکریمی برامده از یک "اتاق فکر" است و "بسترسازیهای" مبتنی بر بهرهبرداری از فضای احساسی بخشی از جامعه.
بدون اینکه بخواهم وارد چندوچون قانونی و سیاسی لازم برای برگزاری "همه پرسی" عمومی، علنی یا... شوم و یا به شرایط لازم و چگونگی برگزاری "رفراندوم" حتی بر اساس همین قانون اساسی جمهوری اسلامی بپردازم، امر را بر صحت میگیرم و پیشنهاد می کنم که در این شرایط که حاکمیت حس میکند به دلایل گوناگون از بالاترین "حمایت مردمی" برخوردار است، یک رفراندم قانونی "تک پرسشی" یا "چند پرسشی" برگزار کند و نظر قاطبهی ملت را در مورد مباحث اساسی کشور جویا شود؛ اگر با نظارت بینالمللی باشد یا دستکم حضور ناظران کشورهای منطقه یا جهان اسلام چه بهتر.
در این میان فهرستی از پرسش ها قابل طرح است که ابتدا و در بالای لیست میتوان از آخرین مورد شروع کرد:
۱- آیا آقای مجتبی خامنهای را- زنده، معلول یا مرده- به عنوان ولی فقیه و رهبر جدید ایران میپذیرید؟
۲- آیا ایران را "حکومت اسلامی موروثی و فقاهتی" می دانید یا "جمهوری اسلامی عرفی و سکولار"؟
۳- آیا هنوز به "ولایت فقیه"، به ویژه از نوع "ولایت مطلقه فقیه" اعتقاد دارید یا دستکم خواهان حذف این اصل از قانون اساسی "جمهوری اسلامی ایران" هستید؟
۴-آیا معتقدید که پس از گذشتن حدود نیم قرن ، این قانون اساسی باید تغییر پیدا کند و قانون اساسی جدید بر اساس خواست اکثریت مردم حاضر، به ویژه نسل جدید ایران، تصویب و اجرا شود؟
۵-طالب "جنگ و آشتی" هستید یا صلح و خونریزی" و در یک کلام " زندگی مسالمتآمیز" با تمام کشورهای جهان که عضو سازمان ملل هستند، به ویژه با تمامی کشورهای همسایه و منطقه؟
۶ و ۷ و...
این موارد را می توان بیشتر بسط داد و به مباحث کیفی و مسائل کمی بیشتری پرداخت.
ای صاحبانِ قدرت و حاکمانِ بی چون و چرای کشور، اگر حسن نیت دارید و مردِ عمل هستید، "این گوی و این میدان".
بهتر است "تا تنور داغ است و نان آمادهی پخت" و طرفداران احساساتی و منطقی بیشمار در صحنه، فرصت را از دست ندهید و حقانیت خود را با برگزاری یک رفراندوم قانونی و مردمی اثبات کنید و نشان دهید که هم "مشروعیت" دارید و هم "مقبولیت"،
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍22❤4