👆
لیبرالیسم متشکل از سه مفهوم کلیدی بهم پیوسته است، حق مالکیت فردی یا دقیق‌تر حق مالکیت شخصی؛ آزادی برای تحقق بخشیدن به این حق؛ و حکومت قانون برای تضمین تحقق بخشیدن و حفاظت از حق و آزادی. واضح است که مالکیت و آزادی دو حق ذاتی به هم پیوسته‌ و لازم و ملزوم یکدیگرند. لیبرالیسم نظام (سیستم) مبتنی بر اصول، به تعبیر فردریک باستیا، است. به سخن دیگر، با پایبندی به اصول حق مالکیت شخصی و آزادی با تکیه بر حکومت قانون است که می‌توان از مکتب لیبرالیسم در عالم اندیشه به طور منسجمی دفاع کرد و در عالم واقع آنرا تحقق بخشید. تصریح این مفاهیم از این جهت اهمیت دارد که لیبرالیسم از همان آغاز در معرض آفت‌هایی از درون بوده است که به انسجام درونی آن آسیب زده و آنرا در نظر و عمل به انحراف می‌کشاند.
👇

#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
یکی از زیانبارترین این آفت‌ها فایده‌گرایی نام دارد که از اواخر سده هیجدهم و اوایل سده نوزدهم میلادی طرفداران سرسختی در میان برخی جریان‌های فکری لیبرال پیدا کرد. جرمی بنتام، یکی از مهم‌ترین مدافعان فایده‌گرایی بر این عقیده بود که اگر انسان‌ها در چارچوب حکومت قانون، برای پیگیری منافع شخصی خود آزاد باشند ثروت و رفاه بیشتری برای خود و نیز دیگر هم‌نوعان خود ایجاد می‌کنند. تا اینجای کار سخن او درست است، اشتباه از آنجا آغاز می‌شود که او هدف از آزادی و لیبرالیسم را تولید ثروت و رفاه بیشتر می‌داند یعنی آزادی را از منزلت هدف و اصل بنیادی به صرف وسیله‌ای برای رسیدن به هدفی دیگر (ثروت و رفاه) فرو می‌کاهد و می‌گوید در جامعه آرمانی هدف باید تولید بیشترین فایده برای بیشترین افراد باشد. این اشتباه نظری خواه ناخواه راه را برای به حاشیه راندن اصل بنیادی آزادی و شکل گیری انواع گوناگون مهندسی اجتماعی و مداخلات دولتی باز می‌کند.
👇

#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
آفت مهم دیگری که دامن‌گیر لیبرالیسم شد به کج‌فهمی مفهوم تساهل برمی‌گردد. لیبرالیسم از همان ابتدا بنا به ماهیت آزادی‌خواهانه خود منتقد هر گونه جزم‌اندیشی و لذا طرفدار تساهل بوده است. اما باید دقت کرد تساهل به معنی پذیرفتن آزادی بیان و انتقاد، و ناظر بر رفتار با انسان‌ها است. هیچکس نباید عقیده خود را بر دیگران تحمیل کند چراکه چنین کاری ناقض حق آزادی شخصی است. اما برخی تساهل را فراتر از رفتار به اندیشه هم تسری دادند و مدعی شدند که پایبندی سفت و سخت به برخی اندیشه‌ها یا اصول نشانه عدم تساهل است. به این ترتیب، کسی که با استدلال مبتنی بر اصول موضوعه قضیه‌ای را اثبات می‌کند و بر حقیقی بودن آن اصرار می‌ورزد متهم به عدم تساهل می‌شود، گویی حقیقت امری نسبی است و همه مدعیات متفاوت و حتی متناقض حقیقت یکسانی دارند. این رویکرد که به چیزی جز آشفته‌فکری نمی‌انجامد امروزه در میان برخی چپ‌های به اصطلاح پست مدرن به مد روز تبدیل شده و عملاً هر گونه بحث علمی را ناممکن کرده است.
👇

#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
یادآوری این نکته هم ضروری است که گرچه لیبرالیسم آشکارا مخالف ایده‌های چپ‌گرایانه است اما نباید آنرا با راستگرایی سیاسی یکی دانست. هرگونه اندیشه چپ نهایتاً به مهندسی اجتماعی برای برساختن جامعه آرمانی منتهی می‌شود و این جز با نقض حقوق و آزادی‌های فردی ممکن نیست. نکته مهم اینجاست که فکر برساختن جامعه آرمانی یا اصطلاحاً صنع‌گرایی منحصر به چپ‌گرایان نیست بلکه راست‌گرایان ضد چپ هم اغلب تمایلات مهندسی اجتماعی دارند و درپی محدود کردن حقوق فردی‌اند. بنابر این راست‌گرایی را نباید با لیبرالیسم خلط کرد. مخالفت با تجارت آزاد وجه مشترک سیاست‌مداران چپ‌گرا و راست‌گراست.

موسی غنی‌نژاد

#فرهیختگان راهی به رهایی

آزادی‌خواهی چیست؟ بخش دوم
موسی غنی‌نژاد
👇
#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
از دیگر آفات فایده‌گرایی زمینه‌سازی برای برای تفکرات مادی‌گرایانه (ماتریالیستی) است. اگر تولید بیشترین فایده برای بیشترین افراد در جامعه هدف تلقی شود راه برای انواع فلسفه‌های ماتریالیستی، چه از نوع چپ و چه راست، باز می‌شود. برای توضیح این امر باید یادآوری کنیم که در رویکرد آزادی‌خواهانه (لیبرالیسم) نظام اقتصادی‌سیاسی مطلوب عبارت است از نظام مبتنی بر اصول که در آن هدف تامین و تضمین اصول آزادی (حق مالکیت شخصی و اختیار استفاده از آن) است. اما همان‌گونه فیلسوفان آزادی از جان لاک گرفته تا فیلسوفان روشنگری اسکاتلندی ( دیوید هیوم، آدام فرگوسن و آدام اسمیت) و البته اقتصاددانان توضیح داده اند آزادی مبادله حقوق مالکیت در جامعه موجب افزایش ثروت و رفاه آحاد افراد جامعه می‌شود. افزایش پایدار ثروت و رفاه در جامعه در پی استقرار نظام مبتنی بر اصول آزادی پدیدار می‌شود. به سخن دیگر، ثروت و فایده آن برای انسان‌ها سرریز یا پاداش نظام آزادی است و نه هدف آن. تاکید بر این موضوع از این جهت اهمیت دارد که از وسیله دانستن آزادی برای رسیدن به ثروت و رفاه اجتناب شود چراکه چنین کاری لیبرالیسم را به انحرافات ماتریالیستی می‌کشاند و آن‌را از ماهیت ایدئالیستی‌اش تهی می‌سازد. لیبرالیسم ریشه در نوعی رویکرد یا فلسفه ایدئالیستی دارد که در آن انسان با آزادی تعریف می‌شود و کسی که به هر میزان آزادی خود را از دست می‌دهد به همان میزان از انسانیت خود دور می‌شود. مفهوم مخالف انسان آزاد برده است که سرنوشت او را اربابان می‌نویسند و عملاً اراده آزادی از آنِ خود ندارد. رویکرد یا فلسفه ماتریالیستی، چه از نوع چپ و چه از نوع راست صُنع‌گرایانه، که در آن آزادی اولویت خود را به به فایده می‌دهد در نهایت راهی است به سوی بردگی.
👇
#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
رویکرد فایده‌گرایانه یا ماتریالیستی اصل بنیادی آزادی را به حاشیه می‌برد. این لقلقه زبان اغلب چپ‌ها که آزادی برای انسان گرسنه بی‌معنی یا بی‌فایده است مصداق همین تفکر ماتریالیستی است که انسان را به صرف یک موجود زنده یا حیوان فرومی‌کاهد. در اندیشه نوآیین آزادی‌خواهانه آزادی اصلی تفکیک ناپذیر از تعریف انسان است و گرسنگی یا سیری تغییری در آن نمی‌دهد. اتفاقاً با به رسمیت شناختن آزادی و تحقق بخشیدن آن در نظام اقتصادی‌سیاسی است که ثروت و‌رفاه در جامعه رو به فزونی می‌نهد. آن‌ها که اهمیت آزادی را در تولید ثروت نادیده می‌گیرند مصداق کسانی هستند که بر شاخ نشسته و بُن می‌بُرند. و آن‌ها که آزادی را صرفاً وسیله‌ای برایم تولید ثروت بیشتر تلقی می‌کنند کسانی هستند که مرغ تخم طلای خود را ناآگاهانه به مسلخ می‌فرستند. علت فقدان نظریه‌ اخلاقی منسجم نزد چپ‌ها و فایده‌گرایان در همین ناتوانی آن‌ها در شناخت درست مفهوم آزادی به عنوان اصل بنیادی است. چپ‌ها اخلاق را به صرف بحث در باره نابرابری فرو می‌کاهند و فراموش می‌کنند که انسانی که آزاد نباشد هیچ مسئولیت اخلاقی متوجه او نخواهد بود. و فایده‌گرایان متوجه نیستند که با وسیله دانستن آزادی شأن و منزلت مسئولیت پذیری را خدشه دار می‌کنند چراکه لازمه مسئولیت پذیری اراده مختار یا آزاد انسان‌ها است.

موسی غنی‌نژاد


#فرهیختگان راهی به رهایی

آزادی‌خواهی چیست؟ ادامه (۳)
موسی غنی‌نزاد
👇

#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
نسبت آزادی‌خواهی با مفهوم سرمایه‌داری اغلب منشاء کژفهمی‌های بسیار و زیانباری بوده است. مخالفان لیبرالیسم وجه اقتصادی این فلسفه آزادی‌خواهانه را که ویژگی بارز آن بازار آزاد رقابتی است عامدانه سرمایه‌داری نامیدند تا به زعم خود بدیل آن یعنی سوسیالیسم را در مقابل آن تعریف کنند. اما همچنانکه خواهیم دید سوسیالیسم بدیل سرمایه‌داری نیست بلکه خود نوعی از سرمایه‌داری البته از جنس بسیار ناکارآمد و فاسد است. برای روشن شدن این موضوع لازم است ابتدا دو مفهوم کاملاً متفاوت بازار و سرمایه مورد بررسی قرار گیرد. سرمایه از لحاظ تاریخی مفهومی بسیار قدیمی‌تر از بازار است و به نخستین انسان‌های ابزار ساز بر می‌گردد. سرمایه به زبان امروزی عبارت است از روش غیر مستقیم تولید به منظور افزایش کارآیی آن. خیش یا گاوآهن در کشاورزی، تور ماهیگیری و یا اسلحه شکار مانند تیر و کمان جملگی مصداق‌های سرمایه مادی برای تولیدند. این سرمایه‌ها به طور تاریخی و منطقی در اشکال اولیه خود مقدم بر پدیده بازار بوده و مستقل از آن قابل تصورند. اعضای یک قبیله با همکاری هم می‌توانند این سرمایه‌ها را ایجاد کنند بدون اینکه هیچ بازار یا روابط بازاری در درون قبیله شکل گرفته باشد.
👇

#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
از سوی دیگر انسان‌شناسان تاریخی بر این عقیده‌اند که نخستین بازارها به صورت داد و ستد میان قبایل به وجود آمده‌اند و نه در درون آن‌ها. مضافاً اینکه مفهوم بازار متضمن مفهوم سرمایه نیست و مستقل از آن قابل تصور است. اما نکته مهم اینجاست که با پیدایش کشاورزی، شهرنشینی و تمدن‌ها دو پدیده سرمایه و بازار بیش از پیش به هم گره خورده و در هم تنیده شدند. اعضای قبیله ماهیگیر برای اینکه تور ببافند باید ابتدا پس‌انداز کنند تا بتوانند معاش بافندگان تور را تامین نمایند. بنابراین، ابعاد و تعداد تورهای بافته شده (انباشت سرمایه) بستگی تام به میزان پس‌انداز یا امساک از مصرف آنی اولیه دارد. وانگهی با گسترش مبادلات بازاری پدیده پول شکل می‌گیرد، پدیده‌ای که امکان پس‌اندازِ آسان‌تر و انباشت سرمایه بیشتر را فراهم می‌آورد. بعلاوه، توسعه بازارها موجب تقسیم کار گسترده‌تر و در نتیجه بازدهی تولید بالاتر می‌شود و این خود به پس‌انداز بیشتر و انباشت سرمایه فزون‌تر می‌انجامد. به این ترتیب دو پدیده بازار و سرمایه رفته رفته در هم تنیده‌تر شده و موجب هم‌افزایی می‌شوند. البته جریان سومی هم به این هم‌افزایی کمک کرده و به آن شتاب بیشتری می‌دهد و آن چیزی نیست جز پیشرفت‌های علمی و فنی و نوآوری‌های اقتصادی ناشی از آن. به کار گرفتن چنین پیشرفت‌هایی در عرصه اقتصاد تکنولوژی را به وجود می‌آورد و به رشدهای اقتصادی بی‌سابقه‌ای در تاریخ بشری می‌انجامد. بنابراین، اقتصاد مدرن سه ویژگی مهم و بهم پیوسته را درون خود دارد: بازار آزاد، سرمایه و تکنولوژی.

👇
#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
به رغم اینکه اصطلاح سرمایه‌داری را مخالفان آن ابداع کردند اما این مفهوم به هر دلیلی مقبولیت عام یافت به طوری‌که حتی سرسخت‌ترین نظریه‌پردازان لیبرال و مدافع نظام بازار رقابتی نیز از آن استفاده می‌کنند. مشکلی که اینجا پدید می‌آید تحت‌الشعاع قرار گرفتن مفهوم بازار آزاد در برابر مفهوم سرمایه است، به این معنی که گویی در اقتصاد مدرن یا سرمایه‌داری آنچه اهمیت درجه نخست دارد صرفاً سرمایه است و آزادی فرع بر قضیه است و اهمیت بنیادی ندارد. وانگهی، سرمایه‌داری ممکن است در واقع و در عمل از نوع انحصاری، مرکانتیلیستی و دولتی یا سوسیالیستی باشد که جملگی در تضاد با نظام اقتصاد بازار آزاد و لیبرالیسم است. در انقلاب‌های سوسیالیستی از سده نوزدهم میلادی تا به امروز آنچه در واقع تحقق یافت شکل‌گیری نوعی نظام سرمایه‌داری دولتی با رهبری انقلابیون سوسیالیست/کمونیست بود. البته انقلابیون چپ‌گرا در نخستین گام مالکیت خصوصی بر وسایل تولید را لغو و آن‌را دولتی می‌کردند و همراه با آن قیمت‌های دستوری را جایگزین بازار آزاد می‌ساختند؛ اما در هر صورت، ساختار سرمایه‌ای نظام تولید (پس‌انداز/سرمایه) تداوم پیدا می‌کرد. به این ترتیب، آنچه در عمل تحت عنوان نظام سوسیالیستی تحقق می‌یافت نوعی سرمایه‌داری دولتی بسیار ناکاآمد و فاسد بود. به سخن دیگر، «سوسیالیسم واقعاً موجود» هر جا که برپا شد در واقع چیزی جز سرمایه‌داری پر و بال شکسته و محروم از نظام اطلاع‌رسانی حیاتی بازار آزاد نبود. وانگهی، باید توجه کرد که سر برآوردن انواع گرایش‌های موسوم به «سرمایه‌داری رفاقتی» و «سرمایه‌داری سیاسی» در کشورهای اقتصادی پیشرفتهِ مبتنی بر دموکراسی‌های لیبرال، در حقیقت، گویای انحراف از اصول آزادی‌خواهی (لیبرالیسم) و نظام بازار آزاد است. بنابراین، به نظر می‌رسد امروزه برای دوری جستن از افتادن در دام کژفهمی‌های زیانبار بهتر است حتی‌الامکان به جای نظام سرمایه‌داری از نظام بازار آزاد استفاده شود.


#فرهیختگان راهی به رهایی

" یک چمدان دروغ"

« یکی از جالب‌ترین روایت‌ها درباره عبدالکریم سروش مربوط به سفر گروهی از مدیران و روشنفکران ایرانی به ژاپن در اوایل دهه ۷۰ است... گزارش عبدالکریم سروش بعدها با عنوان «صناعت و قناعت» در کتاب «تفرج صنع» منتشر شد. متنی که با الهام از مولوی، نگاه انتقادی به صنعت، توسعه و تکنولوژی جدید داشت...محمد طبیبیان می‌گوید وقتی آن گزارش را خواندم، «بسیار برآشفته شدم»... روایت طبیبیان از فرودگاه تهران شنیدنی است: «همه ما با یک چمدان نیمه‌خالی برگشته بودیم. اما آقای سروش با گاری وارد شد. جعبه‌های وسایل برقی را روی هم چیده بودند. آن‌قدر که از قد پاسدار گمرک هم بالاتر بود.»

فقرات فوق متعلق به به گفتگوی نشریۀ « آگاهی نو» با محمد طبیبیان است که در فضای غبارآلود روزهای اخیر در رسانه ها و شبکه های اجتماعی باز نشر شده است.
« خط غلط، دفتر غلط، املاء غلط، انشا غلط». آن سفر متعلق به دهۀ شصت خورشیدی است، نه دهۀ هفتاد. نوشتار عبدالکریم سروش، پس از شرکت در آن سمینار، از جنس "جستار" و " مقاله" است، نه "گزارش"؛ که گزارش را خبرنگاران و گزارش می نویسند، نه محققان و پژوهشگران. « قناعت و صناعت»، به تعبیر امروزی، جستاری است متعلق به حوزۀ « فلسفۀ تکنولوژی». به همین سبب، در آن به آراء فیلسوفان غربی متعددی دربارۀ ماهیت و چند و چون تکنولوژی اشاراتی رفته است. همچنین نویسنده، برای ایضاح بیشتر آراء انتقادی خود دربارۀ تکنولوژی، استشهادات متعددی به میراث عرفانِ ایرانی- اسلامی کرده است.
روایت محمد طبیبیان از بخش فرودگاه تهرانِ این سفر و دروغ های متعدد شاخ دارش، هم عمیقا تاسف برانگیز است و هم خوشمزه و اسباب انبساط خاطرِ مخاطب را فراهم می کند: «جعبه های وسایل برقیِ رویهم چیده شده که از قد پاسدار گمرک هم بالاتر بود!!!! ».

نقل است که کسی میخواست اسکناسی جعل کند، در کار شد و اسکناس هفت هزار تومانی چاپ کرد. کسی به او گفت: یک کاری بکن که بگنجد و شک دیگران را برنینگیزد. اسکناسی جعل کن که خلایق به سهولت تشخیص ندهند تقلبی است و مشت ات باز شود و بر عقل و دانش و درایت ات خندند مرغ و ماهی!!!
حکایت جعل و دروغ های جناب طبیبیان اقتصاددان ماست. من در آن سفر حضور نداشتم؛ اما به عنوان فرزند ارشدِ عبدالکریم سروش، آن دوران را خوب بخاطر دارم. قاعدتا آن گاری پر از جعبه های وسایل برقی که از قد پاسدار گمرک هم بلندتر بوده، قرار بوده به خانۀ ما سرازیر شود. قاعدتا ما فرزندان هم باید سری از آثار آنها را در خانه و سبک زندگی مان میدیدیم، که ندیدیم و ابدا اینگونه و اینچنین نبوده و این سخنان سر تا پا دروغ و جعل است.
بگذریم از اینکه دوستان رنگارنگ دورانِ مدرسه و دانشگاه ام، همچنین بستگان سببی و نسبی و دوستان خانوادگی، طی دهه های گذشته، با سبک زندگیِ خانوادۀ ما به خوبی آشنا هستند و میدانند که چنین ادعاهای دروغی، فرسنگ ها با واقعیت فاصله دارد.
نیک میدانم که خانوادۀ ما دوستان و دشمنان بسیاری دارد. محبت و لطف بسیارِ دوستان، همدلان و همفکران که همیشه شامل حال ما بوده است. به دشمنانی که در کار کین توزی، تهمت زنی و دروغ پراکنی اند، توصیه می کنم به سراغ امور دیگری بروند و مراد خود را در جایی دیگر جستجو کنند. شکر خدا، نه اندک آلودگی مالی داشته و داریم، نه زندگی تجملاتی ای داشته و داریم که نیازی به جعبه های انبوه وسایل برقی داشته باشد!!.
چمدان شخصیِ جناب طبیبیان به گواهی خودشان نیمه خالی بوده؛ اما چمدان روایت شان تماما خالی بوده و یا پر از دروغ و جعل.

هر چند این سخنان سرتا پا دروغ، بسان کف روی آب است و باید «کار خویش» را پی گرفت و عنایتی به این قیل و قالها نکرد؛

👇👇


#فرهیختگان روزن آگاهی

در عین حال، هر از گاهی برای تنویر اذهان مخاطبان نیک نفسی که تحت تاثیر این القائات کذب قرار می گیرند؛ گزیری از گرداندن قلم و نوشتن سطوری چند نیست:

« هین تو کار خویش کن ای ارجمند زود کایشان ریش خود بر می کنند».

سروش دباغ


#فرهیختگان روزن آگاهی

اعدام‌های اصفهان؛ خشم عمومی در برابر احکام مرگ

چهار اعدام در پرونده میدان علیخانی و نگرانی از اجرای احکام بیشتر؛ خانواده‌ها، فعالان حقوق بشر و کاربران شبکه‌های اجتماعی می‌گویند موج جدید اعدام‌ها بر خشم و بی‌اعتمادی افزوده است.

اجرای حکم اعدام چهار نفر از محکومان پرونده موسوم به «میدان علیخانی اصفهان» با واکنش‌های گسترده و موجی از خشم در میان مخالفان مجازات اعدام و خانواده‌های محکومان روبه‌رو شده است. هم‌زمان با ادامه نگرانی‌ها درباره سرنوشت هشت محکوم دیگر این پرونده، فضای امنیتی در اطراف زندان و محل‌های مرتبط با اجرای احکام افزایش یافته است.
مقام‌های قضایی جمهوری اسلامی اعلام کرده‌اند که اعدام‌شدگان در کشته شدن چهار نیروی امنیتی در جریان حوادث اصفهان نقش داشته‌اند و احکام پس از طی مراحل قضایی اجرا شده است. اما خانواده‌های محکومان، برخی وکلا و نهادهای حقوق بشری این روایت را رد کرده و درباره روند رسیدگی به پرونده، دسترسی متهمان به دادرسی عادلانه و احتمال اخذ اعترافات اجباری ابراز نگرانی کرده‌اند.
گزارش‌های منتشرشده از منابع مستقل حاکی از آن است که در ساعات پیش از اجرای احکام، گروهی از شهروندان و خانواده‌ها در تلاش برای اعتراض به اعدام‌ها یا پیگیری وضعیت زندانیان بودند. حضور گسترده نیروهای امنیتی مانع از شکل‌گیری تجمعات گسترده شد، اما تصاویر و روایت‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نشان‌دهنده فضای ملتهب در اصفهان بوده است.
در شبکه‌های اجتماعی، واکنش‌ها به سرعت گسترش یافت. بسیاری از کاربران با انتشار نام و تصاویر اعدام‌شدگان، از اجرای احکام انتقاد کردند و آن را بخشی از روند افزایش استفاده از مجازات اعدام در ایران دانستند. در مقابل، رسانه‌های نزدیک به حکومت تلاش کردند این اعدام‌ها را در چارچوب مقابله با خشونت علیه نیروهای امنیتی و اجرای عدالت معرفی کنند.
این اعدام‌ها در شرایطی انجام شده که اعتراض به مجازات مرگ در میان بخش‌هایی از جامعه ایران افزایش یافته است. اعتصاب غذای زندانیان در زندان قزل‌حصار و کارزارهای اعتراضی علیه اعدام، از جمله نشانه‌هایی است که منتقدان آن را بیانگر افزایش حساسیت اجتماعی نسبت به صدور و اجرای احکام مرگ می‌دانند.
نهادهای حقوق بشری بین‌المللی نیز پیش از اجرای این احکام درباره پیامدهای آن هشدار داده بودند. آنها خواستار توقف اعدام‌ها و بررسی دوباره پرونده‌ها شده و گفته‌اند که در پرونده‌های امنیتی، رعایت استانداردهای دادرسی عادلانه اهمیت ویژه‌ای دارد.
با وجود نبود امکان انجام نظرسنجی مستقل درباره میزان مخالفت یا حمایت عمومی از این احکام، مجموعه‌ای از نشانه‌ها ــ از واکنش خانواده‌ها و اعتراض‌های آنلاین گرفته تا مواضع فعالان مدنی و حقوق بشری ــ نشان می‌دهد که پرونده اعدام‌های اصفهان به موضوعی فراتر از یک پرونده قضایی تبدیل شده است؛ موضوعی که بار دیگر بحث درباره نقش مجازات اعدام، اعتماد عمومی به دستگاه قضایی و شکاف میان روایت رسمی و تجربه بخش‌هایی از جامعه ایران را به مرکز توجه آورده است.
زيتون


#فرهیختگان روزن آگاهی

ملتی که قواعد بازی را نداند، همیشه مهره است؛ نه بازیگر.
کوثر شیخ‌نجدی

مشکل ما ایرانی‌ها به این راحتی حل نمی‌شود، چون تعداد قابل توجهی از ما با یک باگ جدیِ فکری و شناختی روبه‌رو هستیم.مثلاً کسی که راه می‌افتد وسط خیابان و شعار می‌دهد: «مذاکره نمی‌خواهیم، زن ترامپ رو می‌خواهیم» و عده‌ای هم مثل گوسفند پشت سرش همان شعار را تکرار می‌کنند، چگونه درکی ممکن است از جنگ، سیاست، اقتصاد، منافع ملی و حتی زندگی داشته باشد؟ نگاهش به زن، تهدید یک زن به تجاوز بعلاوه‌ی ادعای مسلمانی، و از آن سو دیپلماسی و مفاهیم پذیرفته‌شده بین‌المللی چیست؟ اصلاً معنای زیرساخت، سرمایه، مذاکره و هزینه‌ی جنگ را می‌داند؟ بعید می‌دانم.

فکر می‌کند با لاتِ محله‌شان دعوایش شده؛ پس اگر فحش #ناموسی بدهد، طرف مقابل تحریک می‌شود و می‌آید تا با هم دوئل کنند! یعنی مسائل ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی را تا این اندازه ساده‌سازی می‌کند.
سیاست، دعوای لات‌های یک محله نیست؛ بازیِ منافع است. و منافع، با شعارهای کوچه‌بازاری جابه‌جا نمی‌شوند.

از آن طرف، عده‌ای می‌گویند: «شما که خارج از کشور هستید، بروید تظاهرات ضد جنگ کنید.» از نظر من استوری یه هشتگ زدن و تظاهرات، کارهای محترم و قابل دفاعی هستند؛ اما می‌توانند به فانتزی‌‌هایی تبدیل شوند که جای عمل اصلی را بگیرد و به ما توهم کاری کردن بدهد. اما جهان با احساسات اداره نمی‌شود؛ با موازنه قدرت اداره می‌شود.

بارها گفته‌ام: آمریکا این همه نیروی نظامی و پایگاه‌ها و متحدانش در منطقه و اروپا را به خطر نینداخته که دست خالی برگردد. تا زمانی که منافعش تأمین نشود، ماجرا ادامه دارد. در سیاست خارجی، هیچ کشوری برای احساسات ما هزینه نمی‌کند؛ فقط برای #منافع خودش هزینه می‌کند.

جنگ نه به درخواست پهلوی‌خواه‌ها و دلسوزی ترامپ برای دموکراسی و مردم ایران شروع شد و نه با عربده، فحاشی، صیغه‌خوانی و خیابان‌گردیِ عده‌ای قرار است روند آن تغییر کند. #جنگ زمانی آغاز می‌شود که مذاکره شکست بخورد و زمانی پایان می‌یابد که مذاکره و توافقی حاصل شود. حالا هرچه ضعیف‌تر شوی، توافق بدتری نصیبت خواهد شد.

اتفاق خطرناک‌تری اما در حال رخ دادن است. ذهنی که درگیر بقاست، دیگر نمی‌تواند درست تحلیل کند. اولین قربانی جنگ فقط حقیقت نیست؛ تواناییِ درست فکر کردن هم هست. کلمات بار دارند وقتی «ناآرامی در جنوب ایران»، به جای «جنگ در ایران» مطرح می‌شود باید نگران شد.

مگر ایران بدون جنوبش چه دارد؟ نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، کشاورزی، بنادر، کشتیرانی، قشم، کیش و خارک... ما «جنوب ایران» نداریم؛ ما یک #ایران داریم و قلبش در سینه‌ی جنوب می‌تپد.
وقتی به جنوب شلیک می‌شود، به قلب ایران شلیک شده است؛ یعنی به همه ما.

ایران، با فقدان عقلانیت، دقیقاً وارد همان بازی‌ای شد که آمریکا طراحی کرده بود.بستن #تنگه_هرمز، احتمالا همان چیزی بود که ترامپ می‌خواست.
آمریکا با چه بهانه‌ای می‌توانست دنیا را قانع کند که امنیت تنگه هرمز باید به دست او سپرده شود؟ با چه استدلالی می‌توانست به حضور یا حتی اشغال خارک، قشم و کیش فکر کند؟ جز با این استدلال که ایران، خود امنیت یکی از مهم‌ترین آبراه‌های جهان را به خطر انداخته است؟

ایران امنیت تنگه‌ای را که اقتصاد جهان به آن وابسته است مختل کرده، منطقا بهتر است امنیت آن برای همیشه به دست قدرتی سپرده شود که بتوان به آن اعتماد کرد.
و آن قدرت چه کسی خواهد بود؟ آمریکا برای حفظ منافعش از جدا کردن جزایر هم ابایی نخواهد داشت و این بحث پیش از این نیز مطرح بوده است. اینجاست که باید بسیار نگران شد.

سیاست شبیه بازی شطرنج است. در شطرنج، کسی که فقط حرکت بعدی را می‌بیند، معمولاً مهره‌هایش را یکی‌یکی تقدیم می‌کند. اگر نتوانی چند حرکت بعدی حریف را پیش‌بینی کنی، اگر فقط تا نوک دماغت را ببینی و اگر بخواهی صرفاً عاطفی، احساسی، هیجانی و حماسی تصمیم بگیری، طبیعی است که ببازی.

اول سرباز و فرمانده را از دست می‌دهی، بعد شاه و وزیر را و در نهایت سرزمین را. و در آخر همه‌چیز را فدای توهمات کودکانه و نفهمیدن قواعد بازی می‌کنی.

هر میدان بازی، قواعد خودش را دارد و ما هنوز قواعد بازی‌های بین‌المللی را درست نفهمیده‌ایم. عده‌ای هنوز باور دارند دستی غیبی می‌آید، موشک‌ها را هدایت می‌کند و آن‌ها را به سمت دشمن ما می‌فرستد؛ چون «ما خدا داریم و آن‌ها ندارند». تا وقتی طرز فکرمان این‌گونه ماورایی باشد، بازنده‌ایم. درحالی که شاید سال‌هاست فقط مهره‌های بازی دیگران شده‌ایم. و متأسفانه، تاوان این باخت را نه تصمیم‌گیران، بلکه یک ملت خواهد پرداخت.

امیدوارم روزی خرد و عقلانیت جمعی کاری بکند، وگرنه وارد یک جنگ فرسایشی خواهیم شد. کم‌کم به صدای بمب‌افکن‌ها و تصویر آتش عادت می‌کنیم و آرام‌آرام به ویرانه‌ای نیمه‌جان تبدیل می‌شویم..


#فرهیختگان روزن آگاهی

معرکه‌ی شاندل
رضا همائی


#فرهیختگان راهی به رهایی

س‍ـونا یکــتا
پره‌سر گیلان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

اطلاعیه سنت‌کام و خبر تجاوز نظامی سنگین ارتش متجاوز آمریکا به خاک ایران مظلوم

#فرهیختگان در کنار مدافعان میهن

پاسخی به نوشته آقای یاسر عرب
دولت شنوا، بدون جامعهٔ نهادمند؟

آقای عرب، پیش از هر چیز باید از طرح این موضوع مهم تشکر کرد. در شرایطی که فاصله میان تجربه زیسته مردم و تصمیم‌های ساختار قدرت روزبه‌روز بیشتر احساس می‌شود، یادآوری ضرورت شنیدن صدای جامعه و ایجاد سازوکاری برای انتقال آن به نظام تصمیم‌گیری، ضرورتی انکارناپذیر است.
با اصل سخن شما نمی‌توان مخالفت کرد؛ اما به گمان من، مسئله یک لایه عمیق‌تر دارد:
مردم از چه طریقی باید شنیده شوند و چه چیزی تضمین می‌کند که شنیده شدن آنها به تغییر در سیاست و تصمیم‌گیری منجر شود؟
وقتی گردش آزاد اطلاعات محدود است، رسانه‌های مستقل امکان کافی ندارند و احزاب، سندیکاها، انجمن‌های مدنی و دیگر نهادهای واسط، استقلال و قدرت کافی برای نمایندگی مطالبات متنوع جامعه ندارند، سخن گفتن از «شنیدن صدای مردم» بدون توجه به این بستر نهادی، مسئله را ساده می‌کند.
جامعه یک صدای واحد ندارد؛ درون آن منافع و خواسته‌های متفاوت و گاه متعارض وجود دارد. نهادهای واسط وظیفه دارند این خواسته‌ها را به مطالبات قابل گفت‌وگو تبدیل کنند، میان آنها مذاکره کنند و به زبان سیاست و تصمیم‌گیری منتقل سازند. بنابراین شنیدن پایدار به مسیرهای نهادمند و قابل اعتماد برای گفت‌وگو، نمایندگی، اعتراض و پاسخ‌گویی نیاز دارد.
اعتراض خیابانی نیز لزوماً به معنای شنیده شدن مردم نیست. ممکن است جامعه پس از بسته شدن راه‌های گفت‌وگو به خیابان بیاید، اما اگر حکومت همچنان امکان شنیدن و گفت‌وگو را فراهم نکند، اعتراض می‌تواند به تقابل، سرکوب و خشونت کشیده شود. خطر زمانی بیشتر می‌شود که جامعه نه پیش از اعتراض مسیر نهادمندی برای رساندن صدای خود داشته باشد و نه پس از آن راهی برای گفت‌وگو و حل مسئله.
در چنین شرایطی، میان صدای واقعی جامعه و ادعای نمایندگی آن فاصله ایجاد می‌شود و هر جریانی می‌تواند خود را سخنگوی مردم معرفی کند؛ حتی جریانی که ممکن است بیش از حل مسائل جامعه، در پی دستیابی به قدرت باشد. این همان جایی است که ضعف نهادهای واسط به بحران نمایندگی تبدیل می‌شود.
نهادهای مستقل فقط حکومت را وادار به شنیدن نمی‌کنند؛ جامعه را نیز برای سنجش وعده‌ها، تشخیص نمایندگان و نظارت بر قدرت توانمند می‌سازند. اگر اعتراض سرکوب شود، بی‌اعتمادی عمیق‌تر می‌شود و کشته‌شدگان ممکن است به جنازه‌هایی بر دوش جامعه تبدیل شوند؛ و اگر سرکوب ادامه یابد، حتی چوبه‌های دار نیز می‌توانند به ابزاری برای خاموش کردن اعتراض بدل شوند.
اما در غیاب نهادهای مدنی مستقل، رسانه‌های آزاد، احزاب رقابت‌پذیر و سازوکارهای نظارت بر قدرت، حتی پیروزی اعتراض نیز تضمینی برای دموکراسی نیست؛ چه‌بسا قدرتی سرکوبگر جای قدرت قبلی را بگیرد، بدون آنکه منطق قدرت تغییر کند.
تاریخ معاصر ایران نمونه قابل تأملی برای این بحث دارد. در ۱۴ آبان ۱۳۵۷، محمدرضا شاه پهلوی در نطق تلویزیونی خود گفت: «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» اما این شنیدن زمانی اتفاق افتاد که بحران به مرحله‌ای رسیده بود که دیگر صرف شنیدن نمی‌توانست جامعه را به مسیر پیشین بازگرداند.
مسئله فقط شنیدن نبود؛ مسئله این بود که پیش از رسیدن بحران به نقطه بی‌بازگشت، سازوکارهای مؤثر و قابل اعتماد برای انتقال نارضایتی، گفت‌وگو و اصلاح سیاست وجود نداشت یا کارآمد نبود.
از این منظر، مسئله ایران فقط «شنیدن مردم» نیست؛ مسئله نهادینه کردن شنیده شدن مردم است.
بنابراین شاید به جای «پروژه شنوایی دولت» باید از معماری شنیده شدن جامعه سخن گفت؛ معماری‌ای متشکل از گردش آزاد اطلاعات، رسانه‌های مستقل، احزاب، سندیکاها، انجمن‌های مدنی و سازوکارهای واقعی پاسخ‌گویی و نظارت بر قدرت.
و شاید پرسش بنیادی‌تر این باشد:
چرا در ایران، مردم برای شنیده شدن اغلب باید ابتدا به خیابان بیایند؟
اگر این پرسش را جدی بگیریم، روشن می‌شود که بحران فقط از «نشنیدن دولت» آغاز نمی‌شود؛ بخشی از آن به ضعف یا فقدان نهادهایی بازمی‌گردد که باید میان جامعه و قدرت واسطه شوند، صدای متکثر جامعه را به زبان سیاست تبدیل کنند و اجازه ندهند مردم برای شنیده شدن ناچار به خیابان و پرداخت هزینه‌های سنگین آن شوند.

فتانه هویدا

#فرهیختگان روزن آگاهی

هربرت مارکوزه:

«فلسفه اگر انتقادی نباشد فلسفه نیست.»

۲۹ ژوئیه سالروز درگذشت مارکوزه بود؛ هربرت مارکوزه (۱۹ ژوئیهٔ ۱۸۹۸ – ۲۹ ژوئیهٔ ۱۹۷۹) فیلسوف و جامعه‌شناس آلمانی و از اعضای اصلی مکتب فرانکفورت بود.
از اینستاگرام انتشارات خوارزمی

#فرهیختگان راهی به رهایی