📚 ایران‌گرایی شاهنامه؛ میراثی که یک ملت را به هم پیوند زد
به مناسبت ۲۰ شهریور، زادروز زنده‌یاد جلال خالقی‌مطلق، شاهنامه‌شناس برجسته و مصحح نامدار شاهنامه
جلال خالقی‌مطلق در یکی از گفتارهای خود درباره فردوسی، بر وجهی از شاهنامه دست می‌گذارد که آن را فراتر از یک اثر ادبی یا مجموعه‌ای از داستان‌های پهلوانی می‌برد:
ایران‌گرایی.
از نگاه او، اندیشه «ایران» در شاهنامه فقط نام یک سرزمین یا حکومت نیست؛ رشته‌ای است که تاریخ، فرهنگ، زبان، حافظه و احساس همبستگی مردمان این سرزمین را در طول قرن‌ها به یکدیگر متصل کرده است.
خالقی‌مطلق می‌نویسد بسیاری از جریان‌های دینی، فکری و اجتماعی ایران از روزگاران کهن، به‌نحوی از تصور جایگاه ویژه ایران در جهان تأثیر پذیرفته‌اند؛ اما فردوسی توانسته است با نیروی مردم‌دوستی خود، از بیگانه‌ستیزی این سنت بکاهد و به ایران‌گرایی معنایی انسانی‌تر ببخشد.
در همین چارچوب است که به این دو مضمون شاهنامه اشاره می‌کند:
«بیا تا جهان را به بد نسپریم»
و:
«جهان را به ایران نیاز آوریم»
در خوانش خالقی‌مطلق، اهمیت شاهنامه فقط در حفظ روایات ایران پیش از اسلام نیست. شاهنامه در دوره‌هایی که ایران از نظر سیاسی تکه‌تکه بود، به حفظ تصوری مشترک از ایران به‌مثابه یک کل تاریخی و فرهنگی کمک کرد.
سخنورانی که در نقاط مختلف این سرزمین زندگی می‌کردند، همچنان از ایران گفتند؛ نقاشان و شاعران از جهان اسطوره‌ای شاهنامه الهام گرفتند؛ نام رستم، سهراب، سیاوش و دیگر شخصیت‌های آن وارد زندگی روزمره مردم شد؛ و نقالان، نسل پس از نسل، داستان‌های آن را در میدان‌ها و قهوه‌خانه‌ها زنده نگه داشتند.
به تعبیر خالقی‌مطلق، همین استمرار فرهنگی بود که احساس همبستگی ملی را «قلم به قلم» و «سینه به سینه» تا روزگار ما رساند.
شاید به همین دلیل است که شاهنامه را نمی‌توان تنها کتابی درباره پادشاهان و پهلوانان دانست.
این اثر در طول سده‌ها یکی از مهم‌ترین مخازن حافظه تاریخی ایران بوده است؛ حافظه‌ای که حتی در دوران ضعف دولت مرکزی و چندپارگی سیاسی، تصور وجود یک «ایران» مشترک را زنده نگاه داشت.
جلال خالقی‌مطلق بیش از نیم‌قرن از عمر خود را صرف پژوهش درباره همین میراث کرد و تصحیح انتقادی او از شاهنامه به یکی از مهم‌ترین دستاوردهای شاهنامه‌پژوهی معاصر تبدیل شد.
او در ۹ اسفند ۱۴۰۴ درگذشت؛ و بیستم شهریور امسال، نخستین زادروز او بود که خود در میان ما نبود.
اما شاید بهترین یادکرد برای شاهنامه‌شناسی چون او، بازگشت به همان پرسشی باشد که عمر علمی‌اش را صرف آن کرد:
ایران چگونه در زبان، داستان و حافظه مردمانش دوام آورده است؟
📖 برگرفته از: سخن‌های دیرینه؛ سی گفتار در مورد فردوسی و شاهنامه، جلال خالقی‌مطلق، به کوشش علی دهباشی، صص ۱۹۵–۱۹۶.
#میراث_فرهیختگان
#جلال_خالقی_مطلق #فردوسی #شاهنامه #ایران #زبان_فارسی
#فرهیختگان روزن آگاهی
به مناسبت ۲۰ شهریور، زادروز زنده‌یاد جلال خالقی‌مطلق، شاهنامه‌شناس برجسته و مصحح نامدار شاهنامه
جلال خالقی‌مطلق در یکی از گفتارهای خود درباره فردوسی، بر وجهی از شاهنامه دست می‌گذارد که آن را فراتر از یک اثر ادبی یا مجموعه‌ای از داستان‌های پهلوانی می‌برد:
ایران‌گرایی.
از نگاه او، اندیشه «ایران» در شاهنامه فقط نام یک سرزمین یا حکومت نیست؛ رشته‌ای است که تاریخ، فرهنگ، زبان، حافظه و احساس همبستگی مردمان این سرزمین را در طول قرن‌ها به یکدیگر متصل کرده است.
خالقی‌مطلق می‌نویسد بسیاری از جریان‌های دینی، فکری و اجتماعی ایران از روزگاران کهن، به‌نحوی از تصور جایگاه ویژه ایران در جهان تأثیر پذیرفته‌اند؛ اما فردوسی توانسته است با نیروی مردم‌دوستی خود، از بیگانه‌ستیزی این سنت بکاهد و به ایران‌گرایی معنایی انسانی‌تر ببخشد.
در همین چارچوب است که به این دو مضمون شاهنامه اشاره می‌کند:
«بیا تا جهان را به بد نسپریم»
و:
«جهان را به ایران نیاز آوریم»
در خوانش خالقی‌مطلق، اهمیت شاهنامه فقط در حفظ روایات ایران پیش از اسلام نیست. شاهنامه در دوره‌هایی که ایران از نظر سیاسی تکه‌تکه بود، به حفظ تصوری مشترک از ایران به‌مثابه یک کل تاریخی و فرهنگی کمک کرد.
سخنورانی که در نقاط مختلف این سرزمین زندگی می‌کردند، همچنان از ایران گفتند؛ نقاشان و شاعران از جهان اسطوره‌ای شاهنامه الهام گرفتند؛ نام رستم، سهراب، سیاوش و دیگر شخصیت‌های آن وارد زندگی روزمره مردم شد؛ و نقالان، نسل پس از نسل، داستان‌های آن را در میدان‌ها و قهوه‌خانه‌ها زنده نگه داشتند.
به تعبیر خالقی‌مطلق، همین استمرار فرهنگی بود که احساس همبستگی ملی را «قلم به قلم» و «سینه به سینه» تا روزگار ما رساند.
شاید به همین دلیل است که شاهنامه را نمی‌توان تنها کتابی درباره پادشاهان و پهلوانان دانست.
این اثر در طول سده‌ها یکی از مهم‌ترین مخازن حافظه تاریخی ایران بوده است؛ حافظه‌ای که حتی در دوران ضعف دولت مرکزی و چندپارگی سیاسی، تصور وجود یک «ایران» مشترک را زنده نگاه داشت.
جلال خالقی‌مطلق بیش از نیم‌قرن از عمر خود را صرف پژوهش درباره همین میراث کرد و تصحیح انتقادی او از شاهنامه به یکی از مهم‌ترین دستاوردهای شاهنامه‌پژوهی معاصر تبدیل شد.
او در ۹ اسفند ۱۴۰۴ درگذشت؛ و بیستم شهریور امسال، نخستین زادروز او بود که خود در میان ما نبود.
اما شاید بهترین یادکرد برای شاهنامه‌شناسی چون او، بازگشت به همان پرسشی باشد که عمر علمی‌اش را صرف آن کرد:
ایران چگونه در زبان، داستان و حافظه مردمانش دوام آورده است؟
📖 برگرفته از: سخن‌های دیرینه؛ سی گفتار در مورد فردوسی و شاهنامه، جلال خالقی‌مطلق، به کوشش علی دهباشی، صص ۱۹۵–۱۹۶.
#میراث_فرهیختگان
#جلال_خالقی_مطلق #فردوسی #شاهنامه #ایران #زبان_فارسی
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
❤5🤔1
📚 آموزگار بزرگ عشق و ادب؛ یادی از حسن نیرزاده نوری
✍🏻 محمدعلی عزت‌زاده
برای نسلی از ایرانیان، نام سید حسن نیرزاده نوری فقط یادآور یک معلم نیست؛ یادآور روزگاری است که تخته‌سیاه، قصه، نمایش، آواز و بازی می‌توانستند در کنار هم، آموختن را به خاطره‌ای شیرین تبدیل کنند.
نیرزاده در محله پامنار تهران بالید و پدرش، غلامحسین نیرزاده، سردبیر روزنامه «غربال» را بسیار زود از دست داد.
آنچه بعدها مسیر زندگی او را ساخت، تجربه‌ای بود که بسیاری از کودکان آن دوره می‌شناختند: خشونت و سختگیری در آموزش.
اما پاسخ نیرزاده به آن تجربه، بازتولید همان شیوه نبود.
او خواست کلاس درس جای ترس نباشد؛
جایی باشد برای شوق، خنده، قصه و کشف کردن.
پس از تحصیل در ادبیات و آغاز آموزگاری در دهه ۱۳۳۰، با مطالعه تجربه‌های آموزشی جبار باغچه‌بان و اتکا به ذوق شخصی خود، شیوه‌ای نمایشی برای آموزش الفبا پرورش داد.
در کلاس او، معلم فقط توضیح نمی‌داد.
نقش بازی می‌کرد، صدا عوض می‌کرد، شعر می‌خواند، قصه می‌گفت و شخصیت می‌ساخت؛ و کودکان بی‌آنکه احساس کنند در برابر درس خشک و رسمی نشسته‌اند، زبان فارسی را می‌آموختند.
سال‌ها بعد، تلویزیون این تجربه را به خانه‌های مردم برد.
کلاس‌های او با عنوان «طرحی نو دراندازیم» در برنامه «بروبچه‌های پشت پنجره» پخش شد و نیرزاده را به چهره‌ای آشنا برای کودکان و حتی بزرگسالان تبدیل کرد.
راز محبوبیتش شاید در همین جمله خلاصه می‌شد:
او پیش از آنکه بخواهد چیزی به کودک بیاموزد، می‌کوشید دل او را به دست آورد.
در کلاس نیرزاده، هنر وسیله تزئینی آموزش نبود؛ خودِ آموزش بود.
بازیگری، قصه‌گویی، موسیقی، سخنوری و شوخی، همگی در خدمت یک هدف قرار می‌گرفتند:
کودک از یادگیری نترسد.
این میراث، هنوز هم پرسشی برای آموزش امروز ایران دارد:
چرا با وجود این همه ابزار جدید، هنوز گاهی مدرسه نمی‌تواند همان شوقی را ایجاد کند که یک آموزگار با تخته‌ای ساده، چند شخصیت خیالی و صدایی گرم ایجاد می‌کرد؟
حسن نیرزاده در ۱۴ شهریور ۱۳۶۲، اندکی پیش از آغاز سال تحصیلی، درگذشت.
اما تصویری که از او مانده، تصویر آموزگاری است که نشان داد آموزش فقط انتقال اطلاعات نیست؛
رابطه‌ای انسانی است میان کسی که می‌داند و کودکی که باید ابتدا عاشق دانستن شود.
یادش گرامی؛
یاد آموزگاری که الفبا را با عشق و ادب درس می‌داد.
متن کامل یادداشت محمدعلی عزت‌زاده در مشاهده فوری
#میراث_فرهیختگان
#حسن_نیرزاده #آموزگار #آموزش #جبار_باغچه‌بان #زبان_فارسی
#فرهیختگان روزن آگاهی
✍🏻 محمدعلی عزت‌زاده
برای نسلی از ایرانیان، نام سید حسن نیرزاده نوری فقط یادآور یک معلم نیست؛ یادآور روزگاری است که تخته‌سیاه، قصه، نمایش، آواز و بازی می‌توانستند در کنار هم، آموختن را به خاطره‌ای شیرین تبدیل کنند.
نیرزاده در محله پامنار تهران بالید و پدرش، غلامحسین نیرزاده، سردبیر روزنامه «غربال» را بسیار زود از دست داد.
آنچه بعدها مسیر زندگی او را ساخت، تجربه‌ای بود که بسیاری از کودکان آن دوره می‌شناختند: خشونت و سختگیری در آموزش.
اما پاسخ نیرزاده به آن تجربه، بازتولید همان شیوه نبود.
او خواست کلاس درس جای ترس نباشد؛
جایی باشد برای شوق، خنده، قصه و کشف کردن.
پس از تحصیل در ادبیات و آغاز آموزگاری در دهه ۱۳۳۰، با مطالعه تجربه‌های آموزشی جبار باغچه‌بان و اتکا به ذوق شخصی خود، شیوه‌ای نمایشی برای آموزش الفبا پرورش داد.
در کلاس او، معلم فقط توضیح نمی‌داد.
نقش بازی می‌کرد، صدا عوض می‌کرد، شعر می‌خواند، قصه می‌گفت و شخصیت می‌ساخت؛ و کودکان بی‌آنکه احساس کنند در برابر درس خشک و رسمی نشسته‌اند، زبان فارسی را می‌آموختند.
سال‌ها بعد، تلویزیون این تجربه را به خانه‌های مردم برد.
کلاس‌های او با عنوان «طرحی نو دراندازیم» در برنامه «بروبچه‌های پشت پنجره» پخش شد و نیرزاده را به چهره‌ای آشنا برای کودکان و حتی بزرگسالان تبدیل کرد.
راز محبوبیتش شاید در همین جمله خلاصه می‌شد:
او پیش از آنکه بخواهد چیزی به کودک بیاموزد، می‌کوشید دل او را به دست آورد.
در کلاس نیرزاده، هنر وسیله تزئینی آموزش نبود؛ خودِ آموزش بود.
بازیگری، قصه‌گویی، موسیقی، سخنوری و شوخی، همگی در خدمت یک هدف قرار می‌گرفتند:
کودک از یادگیری نترسد.
این میراث، هنوز هم پرسشی برای آموزش امروز ایران دارد:
چرا با وجود این همه ابزار جدید، هنوز گاهی مدرسه نمی‌تواند همان شوقی را ایجاد کند که یک آموزگار با تخته‌ای ساده، چند شخصیت خیالی و صدایی گرم ایجاد می‌کرد؟
حسن نیرزاده در ۱۴ شهریور ۱۳۶۲، اندکی پیش از آغاز سال تحصیلی، درگذشت.
اما تصویری که از او مانده، تصویر آموزگاری است که نشان داد آموزش فقط انتقال اطلاعات نیست؛
رابطه‌ای انسانی است میان کسی که می‌داند و کودکی که باید ابتدا عاشق دانستن شود.
یادش گرامی؛
یاد آموزگاری که الفبا را با عشق و ادب درس می‌داد.
متن کامل یادداشت محمدعلی عزت‌زاده در مشاهده فوری
#میراث_فرهیختگان
#حسن_نیرزاده #آموزگار #آموزش #جبار_باغچه‌بان #زبان_فارسی
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
❤13
🔺 کیوان خسروانی و تاریخ اجتماعی مدرن‌شدن ایران؛ وقتی لباس به زبان هویت بدل شد
✍🏻 صلاح‌الدین خدیو
در روایت تاریخ معاصر ایران، معمولاً سیاستمداران، انقلاب‌ها، کودتاها، شاعران و چهره‌های بزرگ فرهنگی در مرکز توجه‌اند.
اما تاریخ فقط در کاخ، مجلس و خیابان ساخته نمی‌شود.
بخشی از آن در خانه، فروشگاه، لباس، موسیقی، شیوه مصرف و زندگی روزمره مردم شکل می‌گیرد.
کیوان خسروانی، معمار، طراح داخلی و از پیشگامان طراحی مد مدرن ایران، یکی از چهره‌های همین تاریخ کمتر روایت‌شده بود.
او که به «کیوان نامبر وان» نیز شهرت پیدا کرد، در دهه ۱۳۴۰ در شکل‌گیری فرهنگ تازه پوشش جوانان نقش داشت؛ ابتدا با Elegant 27 و سپس با بوتیک‌های Number One و Miss Number One.
اهمیت این تجربه فقط در فروش لباس نبود.
در ایران آن سال‌ها، همزمان با رشد اقتصادی، شهرنشینی و گسترش طبقه متوسط، پوشاک به‌تدریج از یک نیاز روزمره به بخشی از سبک زندگی و بیان هویت فردی تبدیل می‌شد.
بوتیک، لباس آماده و مد جوانان، نشانه تغییراتی عمیق‌تر در جامعه بودند.
پیش از آن نیز ایران سنتی غنی از خیاطی فاخر، زربفت، قلمکار، سوزن‌دوزی و پوشاک طبقات ممتاز داشت. اما خسروانی کوشید بخشی از همین میراث را وارد زبان طراحی مدرن کند.
او سال‌ها برای فرح پهلوی لباس طراحی کرد و از زری‌دوزی، قلمکار، کلاقه اسکو و سوزن‌دوزی بلوچستان و اصفهان در پوشاک رسمی استفاده کرد؛ تلاشی برای پیوند سنت ایرانی با طراحی معاصر.
اما آنچه صلاح‌الدین خدیو در یادداشت خود برجسته می‌کند، فراتر از زندگی یک طراح است.
او خسروانی را نشانه مرحله‌ای از مدرن‌شدن اجتماعی ایران می‌داند؛ دوره‌ای که فردیت، انتخاب شخصی، فرهنگ جوانان و سبک زندگی به‌تدریج اهمیت بیشتری پیدا می‌کردند.
در برابر این تحول، از اواخر دهه ۱۳۴۰ و به‌ویژه در دهه ۱۳۵۰، جریان‌های انقلابی نیز رشد کردند.
بخش‌هایی از چپ و اسلام‌گرایان، هر یک از مبانی متفاوت، با مصرف‌گرایی، تجمل و آنچه «اخلاق بورژوایی» می‌دانستند، سر ناسازگاری داشتند.
پس از انقلاب و سپس در سال‌های جنگ و اقتصاد جیره‌بندی، این نگاه با شرایط اقتصادی و ایدئولوژیک تازه درآمیخت.
سادگی در پوشش به فضیلت سیاسی و اخلاقی تبدیل شد و تنوع سبک زندگی برای مدتی به حاشیه رانده شد.
اما جامعه در همان نقطه نماند.
از دهه ۱۳۷۰ به بعد، بازار مصرف، مد و تنوع سبک‌های زندگی دوباره گسترش یافت و ماهواره، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی این روند را شتاب دادند.
به این معنا، جامعه ایران بخشی از روندهایی را که پیش از انقلاب آغاز کرده بود، در شرایطی کاملاً متفاوت دوباره تجربه کرد.
خدیو حتی جنبش «زن، زندگی، آزادی» را از یک منظر در امتداد همین کشمکش طولانی بر سر مالکیت بدن، پوشش، سبک زندگی و حق انتخاب فردی می‌بیند.
این خوانش الزاماً به معنای یک خط مستقیم تاریخی نیست؛ اما توجه ما را به ساحتی جلب می‌کند که در روایت‌های سیاسی غالب کمتر دیده می‌شود:
تاریخِ زندگی روزمره.
کیوان خسروانی فقط طراح لباس نبود.
او معمار بود، در نورپردازی تخت جمشید و حافظیه برای جشن هنر شیراز نقش داشت، در حفاظت از بافت تاریخی عودلاجان فعال بود و کوشید صنایع‌دستی ایران را با زبان طراحی مدرن پیوند بزند.
به همین دلیل، یادکرد او فرصتی است برای پرسشی بزرگ‌تر:
آیا تاریخ مدرن‌شدن ایران را می‌توان فقط از خلال سیاست و ایدئولوژی فهمید؟
یا باید سراغ بوتیک‌ها، موسیقی، معماری، لباس، مصرف و شیوه‌های تازه زیستن نیز رفت؟
شاید اهمیت کیوان خسروانی دقیقاً همین باشد:
او بخشی از ایرانی را نمایندگی می‌کرد که می‌خواست مدرن‌شدن را نه فقط در سیاست، بلکه در زندگی روزمره تجربه کند.
و فراموش‌شدن نام‌هایی از این دست، شاید نتیجه همان تاریخی باشد که بیش از اندازه سیاسی نوشته شده است.
متن کامل یادداشت صلاح‌الدین خدیو
#میراث_فرهیختگان
#صلاح_الدین_خدیو #کیوان_خسروانی #تاریخ_اجتماعی #مد #معماری #ایران_معاصر
#فرهیختگان روزن آگاهی
✍🏻 صلاح‌الدین خدیو
در روایت تاریخ معاصر ایران، معمولاً سیاستمداران، انقلاب‌ها، کودتاها، شاعران و چهره‌های بزرگ فرهنگی در مرکز توجه‌اند.
اما تاریخ فقط در کاخ، مجلس و خیابان ساخته نمی‌شود.
بخشی از آن در خانه، فروشگاه، لباس، موسیقی، شیوه مصرف و زندگی روزمره مردم شکل می‌گیرد.
کیوان خسروانی، معمار، طراح داخلی و از پیشگامان طراحی مد مدرن ایران، یکی از چهره‌های همین تاریخ کمتر روایت‌شده بود.
او که به «کیوان نامبر وان» نیز شهرت پیدا کرد، در دهه ۱۳۴۰ در شکل‌گیری فرهنگ تازه پوشش جوانان نقش داشت؛ ابتدا با Elegant 27 و سپس با بوتیک‌های Number One و Miss Number One.
اهمیت این تجربه فقط در فروش لباس نبود.
در ایران آن سال‌ها، همزمان با رشد اقتصادی، شهرنشینی و گسترش طبقه متوسط، پوشاک به‌تدریج از یک نیاز روزمره به بخشی از سبک زندگی و بیان هویت فردی تبدیل می‌شد.
بوتیک، لباس آماده و مد جوانان، نشانه تغییراتی عمیق‌تر در جامعه بودند.
پیش از آن نیز ایران سنتی غنی از خیاطی فاخر، زربفت، قلمکار، سوزن‌دوزی و پوشاک طبقات ممتاز داشت. اما خسروانی کوشید بخشی از همین میراث را وارد زبان طراحی مدرن کند.
او سال‌ها برای فرح پهلوی لباس طراحی کرد و از زری‌دوزی، قلمکار، کلاقه اسکو و سوزن‌دوزی بلوچستان و اصفهان در پوشاک رسمی استفاده کرد؛ تلاشی برای پیوند سنت ایرانی با طراحی معاصر.
اما آنچه صلاح‌الدین خدیو در یادداشت خود برجسته می‌کند، فراتر از زندگی یک طراح است.
او خسروانی را نشانه مرحله‌ای از مدرن‌شدن اجتماعی ایران می‌داند؛ دوره‌ای که فردیت، انتخاب شخصی، فرهنگ جوانان و سبک زندگی به‌تدریج اهمیت بیشتری پیدا می‌کردند.
در برابر این تحول، از اواخر دهه ۱۳۴۰ و به‌ویژه در دهه ۱۳۵۰، جریان‌های انقلابی نیز رشد کردند.
بخش‌هایی از چپ و اسلام‌گرایان، هر یک از مبانی متفاوت، با مصرف‌گرایی، تجمل و آنچه «اخلاق بورژوایی» می‌دانستند، سر ناسازگاری داشتند.
پس از انقلاب و سپس در سال‌های جنگ و اقتصاد جیره‌بندی، این نگاه با شرایط اقتصادی و ایدئولوژیک تازه درآمیخت.
سادگی در پوشش به فضیلت سیاسی و اخلاقی تبدیل شد و تنوع سبک زندگی برای مدتی به حاشیه رانده شد.
اما جامعه در همان نقطه نماند.
از دهه ۱۳۷۰ به بعد، بازار مصرف، مد و تنوع سبک‌های زندگی دوباره گسترش یافت و ماهواره، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی این روند را شتاب دادند.
به این معنا، جامعه ایران بخشی از روندهایی را که پیش از انقلاب آغاز کرده بود، در شرایطی کاملاً متفاوت دوباره تجربه کرد.
خدیو حتی جنبش «زن، زندگی، آزادی» را از یک منظر در امتداد همین کشمکش طولانی بر سر مالکیت بدن، پوشش، سبک زندگی و حق انتخاب فردی می‌بیند.
این خوانش الزاماً به معنای یک خط مستقیم تاریخی نیست؛ اما توجه ما را به ساحتی جلب می‌کند که در روایت‌های سیاسی غالب کمتر دیده می‌شود:
تاریخِ زندگی روزمره.
کیوان خسروانی فقط طراح لباس نبود.
او معمار بود، در نورپردازی تخت جمشید و حافظیه برای جشن هنر شیراز نقش داشت، در حفاظت از بافت تاریخی عودلاجان فعال بود و کوشید صنایع‌دستی ایران را با زبان طراحی مدرن پیوند بزند.
به همین دلیل، یادکرد او فرصتی است برای پرسشی بزرگ‌تر:
آیا تاریخ مدرن‌شدن ایران را می‌توان فقط از خلال سیاست و ایدئولوژی فهمید؟
یا باید سراغ بوتیک‌ها، موسیقی، معماری، لباس، مصرف و شیوه‌های تازه زیستن نیز رفت؟
شاید اهمیت کیوان خسروانی دقیقاً همین باشد:
او بخشی از ایرانی را نمایندگی می‌کرد که می‌خواست مدرن‌شدن را نه فقط در سیاست، بلکه در زندگی روزمره تجربه کند.
و فراموش‌شدن نام‌هایی از این دست، شاید نتیجه همان تاریخی باشد که بیش از اندازه سیاسی نوشته شده است.
متن کامل یادداشت صلاح‌الدین خدیو
#میراث_فرهیختگان
#صلاح_الدین_خدیو #کیوان_خسروانی #تاریخ_اجتماعی #مد #معماری #ایران_معاصر
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
👍4❤1👎1
📚 امکان دیگرِ مری بنت؛ آیا فلسفه می‌توانست پایان دیگری برای او بسازد؟
✍🏻 مریم نصر
مری بنت در غرور و تعصب جین آستن، خواهر کم‌فروغ‌تر خانواده بنت است؛ نه زیبایی خواهرانش را دارد، نه جذابیت اجتماعی آنها را و نه سهم بزرگی از روایت.
او کتاب می‌خواند، فضل می‌فروشد و اغلب حضوری کمیک دارد.
اما سریال ده‌قسمتی «آن یکی خواهر بنت»، اقتباسی از رمان جنیس هادلو، همین شخصیت حاشیه‌ای را به مرکز داستان می‌آورد.
این بار پرسش اصلی زندگی مری است:
اگر زنی در جهانی بزرگ شده باشد که مدام به او گفته‌اند «یا ازدواج می‌کنی یا بدبخت می‌شوی»، آیا می‌تواند تعریف دیگری از خوشبختی پیدا کند؟
مری بارها برای یافتن شوهر شکست می‌خورد و هر بار می‌کوشد از منطق بازار ازدواج فاصله بگیرد.
او کتاب می‌خواند، شعر می‌خواند و سرانجام به اخلاق نیکوماخوسی ارسطو می‌رسد.
آنجا با پرسشی روبه‌رو می‌شود که از خود داستان عاشقانه مهم‌تر است:
خوشبختی چیست؟
در سنت ارسطویی، خوشبختی صرفاً احساس لذت یا رسیدن به یک خواسته نیست؛ به زیستنِ خوب، فعلیت‌بخشیدن به توانایی‌های انسانی و فضیلت مربوط است.
از همین‌جا مریم نصر انتظار دارد فلسفه راه دیگری پیش پای مری بگذارد:
شاید او بتواند از این پرسش عبور کند که «چه کسی با من ازدواج خواهد کرد؟» و به پرسش مهم‌تری برسد:
«من چه انسانی می‌توانم بشوم؟»
اما داستان در نهایت دوباره به عشق و ازدواج بازمی‌گردد.
البته مری دیگر همان دختر ابتدای قصه نیست. او در برابر مادرش می‌ایستد، به استقلال بیشتری می‌رسد، شغلی پیدا می‌کند و حتی نوشتن را آغاز می‌کند.
با این همه، نقد مریم نصر این است که روایت در لحظه نهایی هنوز حاضر نیست خوشبختی زن را کاملاً بیرون از وصال عاشقانه و ازدواج تصور کند.
همین‌جاست که او نمونه‌ای تاریخی را مقابل مری می‌گذارد:
ماری‌آن ایوانز؛ همان جورج الیوت.
دختری در انگلستان قرن نوزدهم که تحصیل کرد، فلسفه خواند، اخلاق اسپینوزا را ترجمه کرد و بعدها به یکی از بزرگ‌ترین رمان‌نویسان زبان انگلیسی بدل شد.
او نیز عاشق شد و ازدواج کرد؛ اما هویت و خوشبختی‌اش به ازدواج تقلیل پیدا نکرد.
این مقایسه، پرسشی جالب درباره روایت‌های معاصر نیز می‌سازد:
چرا حتی وقتی شخصیت زنی اهل فلسفه، مطالعه و جست‌وجوی فردی است، بازار روایت هنوز آن‌قدر به پایان عاشقانه وابسته است؟
آیا مخاطب واقعاً فقط با ازدواج قهرمان احساس پایان می‌کند؟
یا هنوز تخیل فرهنگی ما برای تصویرکردن زنِ خوشبختِ مستقل، محدودتر از چیزی است که گمان می‌کنیم؟
شاید «امکان دیگر مری بنت» همین باشد:
نه حذف عشق، بلکه قرارندادن عشق به‌عنوان تنها مُهر تأیید بر خوشبختی یک زن.
و شاید اگر مری واقعاً درس ارسطو را تا انتها دنبال می‌کرد، پایان داستان می‌توانست این پرسش را بازتر بگذارد:
آیا خوشبختی چیزی است که کسی به زندگی ما می‌آورد، یا چیزی است که باید در ساختنِ خودمان به دست آوریم؟
متن کامل یادداشت مریم نصر
#منتخب_فرهیختگان
#مریم_نصر #جین_آستن #مری_بنت #جورج_الیوت #فلسفه_اخلاق #زنان_و_ادبیات
#فرهیختگان روزن آگاهی
✍🏻 مریم نصر
مری بنت در غرور و تعصب جین آستن، خواهر کم‌فروغ‌تر خانواده بنت است؛ نه زیبایی خواهرانش را دارد، نه جذابیت اجتماعی آنها را و نه سهم بزرگی از روایت.
او کتاب می‌خواند، فضل می‌فروشد و اغلب حضوری کمیک دارد.
اما سریال ده‌قسمتی «آن یکی خواهر بنت»، اقتباسی از رمان جنیس هادلو، همین شخصیت حاشیه‌ای را به مرکز داستان می‌آورد.
این بار پرسش اصلی زندگی مری است:
اگر زنی در جهانی بزرگ شده باشد که مدام به او گفته‌اند «یا ازدواج می‌کنی یا بدبخت می‌شوی»، آیا می‌تواند تعریف دیگری از خوشبختی پیدا کند؟
مری بارها برای یافتن شوهر شکست می‌خورد و هر بار می‌کوشد از منطق بازار ازدواج فاصله بگیرد.
او کتاب می‌خواند، شعر می‌خواند و سرانجام به اخلاق نیکوماخوسی ارسطو می‌رسد.
آنجا با پرسشی روبه‌رو می‌شود که از خود داستان عاشقانه مهم‌تر است:
خوشبختی چیست؟
در سنت ارسطویی، خوشبختی صرفاً احساس لذت یا رسیدن به یک خواسته نیست؛ به زیستنِ خوب، فعلیت‌بخشیدن به توانایی‌های انسانی و فضیلت مربوط است.
از همین‌جا مریم نصر انتظار دارد فلسفه راه دیگری پیش پای مری بگذارد:
شاید او بتواند از این پرسش عبور کند که «چه کسی با من ازدواج خواهد کرد؟» و به پرسش مهم‌تری برسد:
«من چه انسانی می‌توانم بشوم؟»
اما داستان در نهایت دوباره به عشق و ازدواج بازمی‌گردد.
البته مری دیگر همان دختر ابتدای قصه نیست. او در برابر مادرش می‌ایستد، به استقلال بیشتری می‌رسد، شغلی پیدا می‌کند و حتی نوشتن را آغاز می‌کند.
با این همه، نقد مریم نصر این است که روایت در لحظه نهایی هنوز حاضر نیست خوشبختی زن را کاملاً بیرون از وصال عاشقانه و ازدواج تصور کند.
همین‌جاست که او نمونه‌ای تاریخی را مقابل مری می‌گذارد:
ماری‌آن ایوانز؛ همان جورج الیوت.
دختری در انگلستان قرن نوزدهم که تحصیل کرد، فلسفه خواند، اخلاق اسپینوزا را ترجمه کرد و بعدها به یکی از بزرگ‌ترین رمان‌نویسان زبان انگلیسی بدل شد.
او نیز عاشق شد و ازدواج کرد؛ اما هویت و خوشبختی‌اش به ازدواج تقلیل پیدا نکرد.
این مقایسه، پرسشی جالب درباره روایت‌های معاصر نیز می‌سازد:
چرا حتی وقتی شخصیت زنی اهل فلسفه، مطالعه و جست‌وجوی فردی است، بازار روایت هنوز آن‌قدر به پایان عاشقانه وابسته است؟
آیا مخاطب واقعاً فقط با ازدواج قهرمان احساس پایان می‌کند؟
یا هنوز تخیل فرهنگی ما برای تصویرکردن زنِ خوشبختِ مستقل، محدودتر از چیزی است که گمان می‌کنیم؟
شاید «امکان دیگر مری بنت» همین باشد:
نه حذف عشق، بلکه قرارندادن عشق به‌عنوان تنها مُهر تأیید بر خوشبختی یک زن.
و شاید اگر مری واقعاً درس ارسطو را تا انتها دنبال می‌کرد، پایان داستان می‌توانست این پرسش را بازتر بگذارد:
آیا خوشبختی چیزی است که کسی به زندگی ما می‌آورد، یا چیزی است که باید در ساختنِ خودمان به دست آوریم؟
متن کامل یادداشت مریم نصر
#منتخب_فرهیختگان
#مریم_نصر #جین_آستن #مری_بنت #جورج_الیوت #فلسفه_اخلاق #زنان_و_ادبیات
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
❤5🕊2🤔1
📜 تکیه‌کلام رضاشاه: «معدومت می‌کنم»
در تاریخ حکومت‌های اقتدارگرا، گاهی یک عبارت کوتاه بیش از صفحات متعدد، نسبت حاکم با قدرت و مخالفانش را نشان می‌دهد.
درباره رضاشاه، سیدحسن تقی‌زاده در خاطرات خود از چنین عبارتی یاد کرده است:
«معدومت می‌کنم.»
تقی‌زاده، رضاشاه را فردی کینه‌ور توصیف می‌کند و می‌نویسد «معدوم» از تکیه‌کلام‌های او بود؛ تعبیری که فقط در یک مورد نیز به کار نرفته است.
در ماجرای مغضوب‌شدن عبدالحسین تیمورتاش، هنگامی که علی‌اکبر داور درصدد دفاع از او برآمد، به روایت تقی‌زاده رضاشاه به او گفت:
«این گوش‌هایت را باز کن و الا معدومت می‌کنم.»
تقی‌زاده می‌نویسد همین ادبیات درباره صولت‌الدوله قشقایی نیز به کار رفت؛ زمانی که مسئله مصادره املاک سران ایلات مطرح بود.
این زبان تهدید را می‌توان در کنار تصویری گذاشت که ملک‌الشعرای بهار از رضاخان ارائه می‌کند.
بهار در تاریخ مختصر احزاب سیاسی، هنگام شرح فضای پس از ترور میرزاده عشقی، از نوعی نگاه نظامی به جامعه سخن می‌گوید؛ نگاهی که در آن جان افراد نه از منظر حق، قانون و اخلاق، بلکه همچون تلفات یک میدان جنگ سنجیده می‌شود.
او می‌نویسد رضاخان با مردم همان‌گونه نگاه می‌کرد که یک صاحب‌منصب نظامی به سربازان و کشته‌شدن آنان:
«از لحاظ عدد به این فاجعه نگاه می‌کرد، نه از لحاظ اخلاق و قانون و رسومات کشوری.»
میرزاده عشقی، شاعر و روزنامه‌نگار تندزبان مخالف رضاخان، در تیر ۱۳۰۳ ترور شد. نسبت دقیق آمران این قتل در روایت‌های تاریخی محل بحث بوده، اما آنچه در نوشته بهار اهمیت دارد، تصویری است که او از بی‌اعتنایی صاحب قدرت به حذف یک فرد ترسیم می‌کند.
در اینجا «معدومت می‌کنم» فقط یک تکیه‌کلام شخصی نیست.
این عبارت می‌تواند نشانه نوعی تلقی از سیاست باشد که در آن حذف، زندان، مصادره و تهدید به ابزارهای عادی اداره قدرت تبدیل می‌شوند و مرز میان اقتدار دولت و اراده شخص حاکم کم‌رنگ می‌شود.
تاریخ رضاشاه فقط تاریخ راه‌آهن، ارتش، تمرکز دولت و نوسازی اداری نیست؛ همان‌گونه که فقط تاریخ استبداد نیز نیست.
برای فهم کامل آن دوره باید هر دو سوی کارنامه را دید:
دولت‌سازی و توسعه از یک سو، و تمرکز قدرت و سرکوب مخالفان از سوی دیگر.
و شاید همین تکیه‌کلام کوتاه، دریچه‌ای باشد به سوی بخش دوم این تاریخ.
📚 منابع یادداشت: تاریخ مختصر احزاب سیاسی، ملک‌الشعرای بهار
زندگی طوفانی؛ خاطرات سیدحسن تقی‌زاده، به کوشش ایرج افشار
منبع یادداشت: نقش بر آب
#میراث_فرهیختگان
#رضاشاه #تقی_زاده #ملک_الشعرای_بهار #میرزاده_عشقی #تاریخ_معاصر
#فرهیختگان روزن آگاهی
در تاریخ حکومت‌های اقتدارگرا، گاهی یک عبارت کوتاه بیش از صفحات متعدد، نسبت حاکم با قدرت و مخالفانش را نشان می‌دهد.
درباره رضاشاه، سیدحسن تقی‌زاده در خاطرات خود از چنین عبارتی یاد کرده است:
«معدومت می‌کنم.»
تقی‌زاده، رضاشاه را فردی کینه‌ور توصیف می‌کند و می‌نویسد «معدوم» از تکیه‌کلام‌های او بود؛ تعبیری که فقط در یک مورد نیز به کار نرفته است.
در ماجرای مغضوب‌شدن عبدالحسین تیمورتاش، هنگامی که علی‌اکبر داور درصدد دفاع از او برآمد، به روایت تقی‌زاده رضاشاه به او گفت:
«این گوش‌هایت را باز کن و الا معدومت می‌کنم.»
تقی‌زاده می‌نویسد همین ادبیات درباره صولت‌الدوله قشقایی نیز به کار رفت؛ زمانی که مسئله مصادره املاک سران ایلات مطرح بود.
این زبان تهدید را می‌توان در کنار تصویری گذاشت که ملک‌الشعرای بهار از رضاخان ارائه می‌کند.
بهار در تاریخ مختصر احزاب سیاسی، هنگام شرح فضای پس از ترور میرزاده عشقی، از نوعی نگاه نظامی به جامعه سخن می‌گوید؛ نگاهی که در آن جان افراد نه از منظر حق، قانون و اخلاق، بلکه همچون تلفات یک میدان جنگ سنجیده می‌شود.
او می‌نویسد رضاخان با مردم همان‌گونه نگاه می‌کرد که یک صاحب‌منصب نظامی به سربازان و کشته‌شدن آنان:
«از لحاظ عدد به این فاجعه نگاه می‌کرد، نه از لحاظ اخلاق و قانون و رسومات کشوری.»
میرزاده عشقی، شاعر و روزنامه‌نگار تندزبان مخالف رضاخان، در تیر ۱۳۰۳ ترور شد. نسبت دقیق آمران این قتل در روایت‌های تاریخی محل بحث بوده، اما آنچه در نوشته بهار اهمیت دارد، تصویری است که او از بی‌اعتنایی صاحب قدرت به حذف یک فرد ترسیم می‌کند.
در اینجا «معدومت می‌کنم» فقط یک تکیه‌کلام شخصی نیست.
این عبارت می‌تواند نشانه نوعی تلقی از سیاست باشد که در آن حذف، زندان، مصادره و تهدید به ابزارهای عادی اداره قدرت تبدیل می‌شوند و مرز میان اقتدار دولت و اراده شخص حاکم کم‌رنگ می‌شود.
تاریخ رضاشاه فقط تاریخ راه‌آهن، ارتش، تمرکز دولت و نوسازی اداری نیست؛ همان‌گونه که فقط تاریخ استبداد نیز نیست.
برای فهم کامل آن دوره باید هر دو سوی کارنامه را دید:
دولت‌سازی و توسعه از یک سو، و تمرکز قدرت و سرکوب مخالفان از سوی دیگر.
و شاید همین تکیه‌کلام کوتاه، دریچه‌ای باشد به سوی بخش دوم این تاریخ.
📚 منابع یادداشت: تاریخ مختصر احزاب سیاسی، ملک‌الشعرای بهار
زندگی طوفانی؛ خاطرات سیدحسن تقی‌زاده، به کوشش ایرج افشار
منبع یادداشت: نقش بر آب
#میراث_فرهیختگان
#رضاشاه #تقی_زاده #ملک_الشعرای_بهار #میرزاده_عشقی #تاریخ_معاصر
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
👍9🤬2❤1👎1
🔵 گره جنگ را «آشتی با مردم» باز می‌کند
✍🏻 حمید حسامی
پس از جنگ ۴۰روزه، شورای عالی امنیت ملی بیش از گذشته به یکی از مراکز اصلی تصمیم‌گیری درباره جنگ، مذاکره و سیاست خارجی ایران تبدیل شده است.
حمید حسامی این تغییر را فرصتی می‌بیند؛ اما معتقد است اگر مدیران امنیتی کشور بخواهند فقط در جبهه خارجی دنبال راه خروج بگردند، مهم‌ترین بخش مسئله را نادیده گرفته‌اند:
اعتماد مردم.
به باور او، ایران اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که بازگشت آسان به تفاهم گذشته دشوار شده، مسیرهای اقتصادی محدودترند و تشدید جنگ نیز هزینه و ریسک بسیار بالایی دارد.
در چنین وضعیتی، مسئله فقط این نیست که ایران چه موشکی دارد، تنگه هرمز تا چه اندازه اهرم فشار است یا دیپلماسی از کدام مسیر دوباره آغاز می‌شود.
یک متغیر داخلی می‌تواند از همه اینها تعیین‌کننده‌تر باشد:
رابطه حکومت با جامعه.
حسامی معتقد است واشنگتن و تل‌آویو در محاسبات خود روی شکاف عمیق میان مردم و حکومت حساب می‌کنند؛ با این تصور که فشار اقتصادی، محاصره و طولانی‌شدن جنگ سرانجام نارضایتی داخلی را به نقطه‌ای تعیین‌کننده خواهد رساند.
اگر چنین محاسبه‌ای وجود داشته باشد، پاسخ صرفاً نظامی نیست.
کاهش شکاف داخلی، خود می‌تواند بخشی از بازدارندگی ملی باشد.
از این منظر، امنیت ملی فقط دفاع از مرزها و تأسیسات نیست. امنیت ملی زمانی پایدارتر می‌شود که اکثریت جامعه باور کند آینده‌ای در کشور دارد، امکان اصلاح وجود دارد و حکومت در برابر خواست‌ها و حقوق شهروندان ناشنوا نیست.
نویسنده از شورای عالی امنیت ملی می‌خواهد همین منطق را به سیاست داخلی نیز گسترش دهد.
یعنی اگر «شعام» مسئول اداره مهم‌ترین پرونده امنیتی کشور است، باید بپذیرد که اعدام، محدودیت‌های اجتماعی، تهدید منتقدان و تندروی‌هایی که شکاف حکومت و جامعه را بیشتر می‌کنند، خود می‌توانند مسئله امنیت ملی باشند.
در این نگاه، «آشتی با مردم» یک شعار اخلاقی یا تبلیغاتی نیست.
یک محاسبه راهبردی است.
جامعه‌ای که امید به اصلاح را از دست داده، در برابر فشار خارجی شکننده‌تر می‌شود؛ اما جامعه‌ای که با وجود اختلاف‌های سیاسی، آینده کشور را آینده خود بداند، محاسبات دشمن خارجی را دشوارتر می‌کند.
حسامی می‌نویسد:
«امنیت ملی بدون اعتماد مردم، چیزی جز خریدن زمان و به تعویق انداختن بحران نیست.»
این تز البته پرسشی مهم نیز ایجاد می‌کند:
اعتماد عمومی چگونه بازمی‌گردد؟
نه با فراخوان وحدت از بالا و نه صرفاً با زبان میهن‌دوستانه.
اعتماد زمانی بازسازی می‌شود که شهروند در زندگی واقعی خود نشانه‌هایی از تغییر ببیند: کاهش سرکوب، گشودن فضای سیاسی و اجتماعی، تحمل منتقد، احترام به حقوق شهروندی و پذیرش اینکه امنیت کشور و رضایت جامعه در برابر یکدیگر نیستند.
شکافی که طی دهه‌ها شکل گرفته، با یک تصمیم ترمیم نمی‌شود.
اما شاید نخستین گام این باشد که حاکمیت بپذیرد مردم فقط موضوعِ امنیت نیستند؛ مهم‌ترین پشتوانه امنیت‌اند.
از همین رو، پرسش اصلی یادداشت حسامی از مدیران جنگ این است:
اگر طرف مقابل روی نارضایتی داخلی ایران حساب باز کرده، چرا نباید یکی از مؤثرترین پاسخ‌های ایران بازکردن درهای آشتی با جامعه باشد؟
شاید گره جنگ و مذاکره فقط در واشنگتن، تل‌آویو یا تنگه هرمز باز نشود.
شاید بخشی از کلید در داخل ایران و در بازسازی اعتماد میان حکومت و مردم باشد.
متن کامل یادداشت حمید حسامی در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#حمید_حسامی #امنیت_ملی #اعتماد_عمومی #جامعه_مدنی #جنگ #ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی
✍🏻 حمید حسامی
پس از جنگ ۴۰روزه، شورای عالی امنیت ملی بیش از گذشته به یکی از مراکز اصلی تصمیم‌گیری درباره جنگ، مذاکره و سیاست خارجی ایران تبدیل شده است.
حمید حسامی این تغییر را فرصتی می‌بیند؛ اما معتقد است اگر مدیران امنیتی کشور بخواهند فقط در جبهه خارجی دنبال راه خروج بگردند، مهم‌ترین بخش مسئله را نادیده گرفته‌اند:
اعتماد مردم.
به باور او، ایران اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که بازگشت آسان به تفاهم گذشته دشوار شده، مسیرهای اقتصادی محدودترند و تشدید جنگ نیز هزینه و ریسک بسیار بالایی دارد.
در چنین وضعیتی، مسئله فقط این نیست که ایران چه موشکی دارد، تنگه هرمز تا چه اندازه اهرم فشار است یا دیپلماسی از کدام مسیر دوباره آغاز می‌شود.
یک متغیر داخلی می‌تواند از همه اینها تعیین‌کننده‌تر باشد:
رابطه حکومت با جامعه.
حسامی معتقد است واشنگتن و تل‌آویو در محاسبات خود روی شکاف عمیق میان مردم و حکومت حساب می‌کنند؛ با این تصور که فشار اقتصادی، محاصره و طولانی‌شدن جنگ سرانجام نارضایتی داخلی را به نقطه‌ای تعیین‌کننده خواهد رساند.
اگر چنین محاسبه‌ای وجود داشته باشد، پاسخ صرفاً نظامی نیست.
کاهش شکاف داخلی، خود می‌تواند بخشی از بازدارندگی ملی باشد.
از این منظر، امنیت ملی فقط دفاع از مرزها و تأسیسات نیست. امنیت ملی زمانی پایدارتر می‌شود که اکثریت جامعه باور کند آینده‌ای در کشور دارد، امکان اصلاح وجود دارد و حکومت در برابر خواست‌ها و حقوق شهروندان ناشنوا نیست.
نویسنده از شورای عالی امنیت ملی می‌خواهد همین منطق را به سیاست داخلی نیز گسترش دهد.
یعنی اگر «شعام» مسئول اداره مهم‌ترین پرونده امنیتی کشور است، باید بپذیرد که اعدام، محدودیت‌های اجتماعی، تهدید منتقدان و تندروی‌هایی که شکاف حکومت و جامعه را بیشتر می‌کنند، خود می‌توانند مسئله امنیت ملی باشند.
در این نگاه، «آشتی با مردم» یک شعار اخلاقی یا تبلیغاتی نیست.
یک محاسبه راهبردی است.
جامعه‌ای که امید به اصلاح را از دست داده، در برابر فشار خارجی شکننده‌تر می‌شود؛ اما جامعه‌ای که با وجود اختلاف‌های سیاسی، آینده کشور را آینده خود بداند، محاسبات دشمن خارجی را دشوارتر می‌کند.
حسامی می‌نویسد:
«امنیت ملی بدون اعتماد مردم، چیزی جز خریدن زمان و به تعویق انداختن بحران نیست.»
این تز البته پرسشی مهم نیز ایجاد می‌کند:
اعتماد عمومی چگونه بازمی‌گردد؟
نه با فراخوان وحدت از بالا و نه صرفاً با زبان میهن‌دوستانه.
اعتماد زمانی بازسازی می‌شود که شهروند در زندگی واقعی خود نشانه‌هایی از تغییر ببیند: کاهش سرکوب، گشودن فضای سیاسی و اجتماعی، تحمل منتقد، احترام به حقوق شهروندی و پذیرش اینکه امنیت کشور و رضایت جامعه در برابر یکدیگر نیستند.
شکافی که طی دهه‌ها شکل گرفته، با یک تصمیم ترمیم نمی‌شود.
اما شاید نخستین گام این باشد که حاکمیت بپذیرد مردم فقط موضوعِ امنیت نیستند؛ مهم‌ترین پشتوانه امنیت‌اند.
از همین رو، پرسش اصلی یادداشت حسامی از مدیران جنگ این است:
اگر طرف مقابل روی نارضایتی داخلی ایران حساب باز کرده، چرا نباید یکی از مؤثرترین پاسخ‌های ایران بازکردن درهای آشتی با جامعه باشد؟
شاید گره جنگ و مذاکره فقط در واشنگتن، تل‌آویو یا تنگه هرمز باز نشود.
شاید بخشی از کلید در داخل ایران و در بازسازی اعتماد میان حکومت و مردم باشد.
متن کامل یادداشت حمید حسامی در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#حمید_حسامی #امنیت_ملی #اعتماد_عمومی #جامعه_مدنی #جنگ #ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegraph
گره جنگ را، «آشتی با مردم» باز می‌کند
✍ حمید حسامی مهم‌ترین اتفاق در طول جنگ ۴۰روزه و پس از آن، انتقال مرکز ثقل مدیریت کشور به شورای عالی امنیت ملی بود که رهبری جدید هم با تصمیم‌های اکثریت اعضای آن همراه شد. این مدیریت، دست‌کم در مهم‌ترین مسائل سرنوشت‌ساز؛ یعنی جنگ و مذاکره، توانست علی‌رغم فشار…
👍3👎1🔥1🤔1
🌿 آیا هنوز می‌توان از خلقِ یک جهانِ مشترکِ ایرانی سخن گفت؟
جامعه‌ای که روایت‌هایش از گذشته، سیاست، هویت و حتی واقعیت روزمره بیش از پیش از هم فاصله گرفته‌اند، چگونه می‌تواند دوباره بر سر یک «جهان مشترک» گفت‌وگو کند؟
جامعه ایرانی پدیدارشناسی انجمن علوم سیاسی ایران با همکاری مدیریت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه کاشان، نشستی علمی و گفت‌وگومحور با همین پرسش برگزار می‌کند:
«آیا هنوز می‌توان از خلقِ یک جهانِ مشترکِ ایرانی سخن گفت؟»
با حضور:
🔹 دکتر محمدجواد غلامرضا کاشی
دانشیار علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی
🔹 دکتر احمد بستانی
استادیار علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی
🔹 دکتر حمید ملک‌زاده
استادیار علوم سیاسی دانشگاه کاشان و دبیر جامعه ایرانی پدیدارشناسی
پرسش نشست، در روزگاری که شکاف‌های سیاسی و اجتماعی عمیق‌تر و زبان‌های مشترک کمتر شده‌اند، اهمیتی فراتر از یک بحث دانشگاهی پیدا می‌کند:
آیا هنوز می‌توان ایرانی را تصور کرد که گروه‌های متفاوت، با همه اختلاف‌هایشان، بتوانند خود را ساکنان یک جهان سیاسی و اجتماعی مشترک بدانند؟
و اگر چنین جهانی آسیب دیده است، چگونه می‌توان آن را دوباره ساخت؟
🗓 دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵
⏰ ساعت ۱۳ تا ۱۵
📍 دانشگاه کاشان، سالن شهید سلیمانی، ساختمان شهید رئیسی
✅ حضور برای عموم علاقه‌مندان آزاد است.
💻 [شرکت مجازی در نشست از طریق اسکای‌روم]
#منتخب_فرهیختگان
#محمدجواد_غلامرضا_کاشی #احمد_بستانی #حمید_ملک_زاده #ایران #علوم_سیاسی #جهان_مشترک
#فرهیختگان روزن آگاهی
جامعه‌ای که روایت‌هایش از گذشته، سیاست، هویت و حتی واقعیت روزمره بیش از پیش از هم فاصله گرفته‌اند، چگونه می‌تواند دوباره بر سر یک «جهان مشترک» گفت‌وگو کند؟
جامعه ایرانی پدیدارشناسی انجمن علوم سیاسی ایران با همکاری مدیریت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه کاشان، نشستی علمی و گفت‌وگومحور با همین پرسش برگزار می‌کند:
«آیا هنوز می‌توان از خلقِ یک جهانِ مشترکِ ایرانی سخن گفت؟»
با حضور:
🔹 دکتر محمدجواد غلامرضا کاشی
دانشیار علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی
🔹 دکتر احمد بستانی
استادیار علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی
🔹 دکتر حمید ملک‌زاده
استادیار علوم سیاسی دانشگاه کاشان و دبیر جامعه ایرانی پدیدارشناسی
پرسش نشست، در روزگاری که شکاف‌های سیاسی و اجتماعی عمیق‌تر و زبان‌های مشترک کمتر شده‌اند، اهمیتی فراتر از یک بحث دانشگاهی پیدا می‌کند:
آیا هنوز می‌توان ایرانی را تصور کرد که گروه‌های متفاوت، با همه اختلاف‌هایشان، بتوانند خود را ساکنان یک جهان سیاسی و اجتماعی مشترک بدانند؟
و اگر چنین جهانی آسیب دیده است، چگونه می‌توان آن را دوباره ساخت؟
🗓 دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵
⏰ ساعت ۱۳ تا ۱۵
📍 دانشگاه کاشان، سالن شهید سلیمانی، ساختمان شهید رئیسی
✅ حضور برای عموم علاقه‌مندان آزاد است.
💻 [شرکت مجازی در نشست از طریق اسکای‌روم]
#منتخب_فرهیختگان
#محمدجواد_غلامرضا_کاشی #احمد_بستانی #حمید_ملک_زاده #ایران #علوم_سیاسی #جهان_مشترک
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
👍3❤1🤔1
Telegram
آرشیو
📚 در حال «نه‌مرده نه‌زنده» هم کار خودش را کرد
✍🏻 میلاد عظیمی
درباره ایرج افشار
این عکس شاید یکی از فشرده‌ترین تصویرها از مرام ایرج افشار باشد:
مردی روی تخت بیمارستان، سرم بالای سرش، کاغذ در دست؛ و هنوز مشغول کار.
عکس را آرش افشار، پسرش، در ۲۹ آبان ۱۳۸۹ در بیمارستان سیدرز-ساینای لس‌آنجلس گرفت.
خود افشار بعدها درباره همان روز نوشت که در حالی بود که تعبیر قدیمی «نه زنده نه مرده» به ذهنش می‌آمد؛ اما تصحیح «تازه‌ها و پاره‌های ایرانشناسی» رسیده بود و برای اینکه انتشار بخارا معطل نماند، کار را ادامه داد.
میلاد عظیمی این تصویر را خلاصه یک عمر می‌داند:
«سربه‌زیرافکندن و کارِ خود کردن در همه‌حال؛ در خوشی و ناخوشی.»
افشار همین‌گونه زیست.
فحش دادند، کار خودش را کرد.
هو کردند، کار خودش را کرد.
انقلاب شد، کار خودش را کرد.
جنگ شد، مهاجرت نکرد و کار خودش را کرد.
مجله آینده تعطیل شد، کار خودش را کرد.
در زندگی شخصی نیز رنج کم ندید؛ اما پژوهش، کتاب، نسخه خطی، سند، فهرست و ایرانشناسی از زندگی‌اش جدا نشد.
«تازه‌ها و پاره‌های ایرانشناسی» نیز یکی از روشن‌ترین نمودهای همین منش بود؛ مجموعه‌ای پیوسته از خبرها، نکته‌ها، تصحیح‌ها، معرفی منابع و یافته‌های ایران‌شناختی که سال‌ها در کلک و سپس بخارا منتشر شد.
او حتی در بستر بیماری هم نمی‌خواست کار دیگران به خاطر او متوقف شود.
این شیوه فقط «پرکاری» نبود.
نوعی اخلاق فرهنگی بود:
کار کردن بدون هیاهو، بدون انتظار تشویق، و با این باور که خدمت به فرهنگ ایران، کاری روزمره و پایان‌ناپذیر است.
میلاد عظیمی از آخرین نامه افشار یاد می‌کند؛ نامه‌ای با خط لرزان که در آن نوشته بود در حال «نه‌مرده نه‌زنده» است.
اما حتی در همان حال نیز، کار خودش را کرد.
ایرج افشار چند ماه بعد، در ۱۸ اسفند ۱۳۸۹، درگذشت.
اما شاید درباره بعضی آدم‌ها «درگذشت» واژه دقیقی نباشد.
کسی که دهه‌ها کتاب شناخت، سند حفظ کرد، نسخه معرفی کرد، تاریخ ثبت کرد و دیگران را به کار فرهنگی واداشت، بعد از رفتن نیز هنوز کار خودش را می‌کند:
شوق خدمت به فرهنگ ایران را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کند.
و چنان‌که عظیمی نوشته است:
«کی رفته‌ای ز دل که تمنا کنم ترا
ای همیشه‌استاد! ای بی‌همتااستاد!»
#میراث_فرهیختگان
#ایرج_افشار #میلاد_عظیمی #ایرانشناسی #بخارا #فرهنگ_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی
✍🏻 میلاد عظیمی
درباره ایرج افشار
این عکس شاید یکی از فشرده‌ترین تصویرها از مرام ایرج افشار باشد:
مردی روی تخت بیمارستان، سرم بالای سرش، کاغذ در دست؛ و هنوز مشغول کار.
عکس را آرش افشار، پسرش، در ۲۹ آبان ۱۳۸۹ در بیمارستان سیدرز-ساینای لس‌آنجلس گرفت.
خود افشار بعدها درباره همان روز نوشت که در حالی بود که تعبیر قدیمی «نه زنده نه مرده» به ذهنش می‌آمد؛ اما تصحیح «تازه‌ها و پاره‌های ایرانشناسی» رسیده بود و برای اینکه انتشار بخارا معطل نماند، کار را ادامه داد.
میلاد عظیمی این تصویر را خلاصه یک عمر می‌داند:
«سربه‌زیرافکندن و کارِ خود کردن در همه‌حال؛ در خوشی و ناخوشی.»
افشار همین‌گونه زیست.
فحش دادند، کار خودش را کرد.
هو کردند، کار خودش را کرد.
انقلاب شد، کار خودش را کرد.
جنگ شد، مهاجرت نکرد و کار خودش را کرد.
مجله آینده تعطیل شد، کار خودش را کرد.
در زندگی شخصی نیز رنج کم ندید؛ اما پژوهش، کتاب، نسخه خطی، سند، فهرست و ایرانشناسی از زندگی‌اش جدا نشد.
«تازه‌ها و پاره‌های ایرانشناسی» نیز یکی از روشن‌ترین نمودهای همین منش بود؛ مجموعه‌ای پیوسته از خبرها، نکته‌ها، تصحیح‌ها، معرفی منابع و یافته‌های ایران‌شناختی که سال‌ها در کلک و سپس بخارا منتشر شد.
او حتی در بستر بیماری هم نمی‌خواست کار دیگران به خاطر او متوقف شود.
این شیوه فقط «پرکاری» نبود.
نوعی اخلاق فرهنگی بود:
کار کردن بدون هیاهو، بدون انتظار تشویق، و با این باور که خدمت به فرهنگ ایران، کاری روزمره و پایان‌ناپذیر است.
میلاد عظیمی از آخرین نامه افشار یاد می‌کند؛ نامه‌ای با خط لرزان که در آن نوشته بود در حال «نه‌مرده نه‌زنده» است.
اما حتی در همان حال نیز، کار خودش را کرد.
ایرج افشار چند ماه بعد، در ۱۸ اسفند ۱۳۸۹، درگذشت.
اما شاید درباره بعضی آدم‌ها «درگذشت» واژه دقیقی نباشد.
کسی که دهه‌ها کتاب شناخت، سند حفظ کرد، نسخه معرفی کرد، تاریخ ثبت کرد و دیگران را به کار فرهنگی واداشت، بعد از رفتن نیز هنوز کار خودش را می‌کند:
شوق خدمت به فرهنگ ایران را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کند.
و چنان‌که عظیمی نوشته است:
«کی رفته‌ای ز دل که تمنا کنم ترا
ای همیشه‌استاد! ای بی‌همتااستاد!»
#میراث_فرهیختگان
#ایرج_افشار #میلاد_عظیمی #ایرانشناسی #بخارا #فرهنگ_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤18👍1
🌐 پارادوکس بازدارندگی؛ وقتی عمق راهبردی می‌تواند علیه خود ایران کار کند
✍🏻 قدیر گلکاریان
جنگ ایران و آمریکا دیگر در محدوده تقابل مستقیم تهران و واشنگتن باقی نمانده است.
نفتکش‌ها، تنگه هرمز، یمن، عربستان، باب‌المندب، تحریم‌های تازه و پیمان‌های امنیتی منطقه‌ای، هرکدام بخشی از میدان بزرگ‌تری شده‌اند که یک پرسش اساسی را پیش روی ایران قرار می‌دهد:
آیا گسترش جبهه‌ها بازدارندگی ایران را افزایش می‌دهد، یا به‌تدریج کشورهایی را که الزاماً دشمن تهران نیستند به ائتلافی برای مهار ایران نزدیک می‌کند؟
قدیر گلکاریان این وضعیت را «بازدارندگی معکوس» می‌نامد.
منطق اولیه شبکه نیروهای همسو با ایران روشن بود: اگر اقدام علیه ایران بتواند برای آمریکا، اسرائیل و متحدانشان در نقاط مختلف منطقه هزینه ایجاد کند، هزینه حمله به ایران بالا می‌رود.
حزب‌الله، انصارالله و گروه‌های مسلح عراقی، با همه تفاوت‌هایشان، سال‌ها بخشی از همین محیط راهبردی تلقی شده‌اند.
اما امروز یک پارادوکس شکل گرفته است.
حوثی‌ها دوباره به عربستان حمله کرده‌اند؛ خطوط انتقال نفت، پایگاه‌ها و مسیرهای انرژی در معرض تهدید قرار گرفته‌اند و بحران یمن بار دیگر مستقیماً به امنیت عربستان و تجارت جهانی پیوند خورده است.
در همین زمان، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه «پیمان دفاعی مکه» را امضا کرده‌اند؛ توافقی که حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور را حمله به همه آنان تلقی می‌کند.
هنوز نمی‌توان این پیمان را «ائتلاف ضدایرانی» نامید. مقام‌های ترکیه صریحاً گفته‌اند کشور مشخصی دشمن مشترک پیمان نیست و پاکستان نیز تاکنون از ورود عملی نظامی علیه حوثی‌ها خودداری کرده است.
اما پرسش گلکاریان همچنان پابرجاست:
اگر فعالیت نیروهای نزدیک به ایران، دولت‌های منطقه را به همکاری نظامی و امنیتی بیشتر وادارد، آیا ابزاری که قرار بود برای تهران عمق راهبردی بسازد، به ساخت عمق راهبردی برای رقبای ایران کمک نمی‌کند؟
این مسئله در یمن حساس‌تر است.
تهران می‌گوید انصارالله بازیگری مستقل است و دستور خود را از ایران نمی‌گیرد.
در مقابل، گزارش‌های خارجی از حمایت تسلیحاتی، مالی و مشورتی جمهوری اسلامی از حوثی‌ها سخن می‌گویند.
در سیاست بین‌الملل، فقط تعریف ایران از این رابطه اهمیت ندارد؛ برداشت عربستان، ترکیه، پاکستان، آمریکا و دیگر بازیگران نیز می‌تواند پیامد امنیتی ایجاد کند.
از سوی دیگر، نباید سوی دیگر معادله را نادیده گرفت.
حوثی‌ها در روزهای اخیر نه در حال فروپاشی، بلکه در حال پیشروی در ساحل دریای سرخ بوده‌اند و با تصرف مناطق راهبردی نزدیک باب‌المندب، هزینه قابل توجهی به عربستان و شبکه انرژی منطقه تحمیل کرده‌اند.
بنابراین شبکه منطقه‌ای ایران هنوز می‌تواند بازدارندگی و قدرت چانه‌زنی تولید کند.
مسئله اصلی، نقطه‌ای است که این بازدارندگی از آن عبور می‌کند و به نتیجه معکوس می‌رسد.
اگر تهدید مشترک باعث شود کشورهایی با منافع و سیاست‌های متفاوت، امنیت خود را در همکاری علیه شبکه‌های نزدیک به ایران جست‌وجو کنند، آنگاه تهران ممکن است با همان ابزاری که برای پراکنده‌کردن دشمنان ساخته بود، به نزدیک‌شدن آنان به یکدیگر کمک کند.
این همان «پارادوکس بازدارندگی» است:
قدرتی که برای دورکردن جنگ ساخته می‌شود، اگر بیش از حد به کار گرفته شود، ممکن است ائتلاف تازه‌ای برای مهار همان قدرت ایجاد کند.
از همین‌رو، پرسش پیش روی سیاست خارجی ایران فقط این نیست که «چگونه هزینه دشمن را بالا ببریم؟»
پرسش دشوارتر این است:
چگونه بازدارندگی بسازیم، بدون آنکه کشورهای خاکستری و غیرمتخاصم را به صف مخالفان خود هل دهیم؟
شاید در مرحله کنونی جنگ، مرز میان عمق راهبردی و محاصره راهبردی از همیشه باریک‌تر شده باشد.
متن کامل یادداشت قدیر گلکاریان در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#قدیر_گلکاریان #بازدارندگی #یمن #انصارالله #عربستان #ترکیه #پاکستان #امنیت_منطقه‌ای
#فرهیختگان راهی به رهایی
✍🏻 قدیر گلکاریان
جنگ ایران و آمریکا دیگر در محدوده تقابل مستقیم تهران و واشنگتن باقی نمانده است.
نفتکش‌ها، تنگه هرمز، یمن، عربستان، باب‌المندب، تحریم‌های تازه و پیمان‌های امنیتی منطقه‌ای، هرکدام بخشی از میدان بزرگ‌تری شده‌اند که یک پرسش اساسی را پیش روی ایران قرار می‌دهد:
آیا گسترش جبهه‌ها بازدارندگی ایران را افزایش می‌دهد، یا به‌تدریج کشورهایی را که الزاماً دشمن تهران نیستند به ائتلافی برای مهار ایران نزدیک می‌کند؟
قدیر گلکاریان این وضعیت را «بازدارندگی معکوس» می‌نامد.
منطق اولیه شبکه نیروهای همسو با ایران روشن بود: اگر اقدام علیه ایران بتواند برای آمریکا، اسرائیل و متحدانشان در نقاط مختلف منطقه هزینه ایجاد کند، هزینه حمله به ایران بالا می‌رود.
حزب‌الله، انصارالله و گروه‌های مسلح عراقی، با همه تفاوت‌هایشان، سال‌ها بخشی از همین محیط راهبردی تلقی شده‌اند.
اما امروز یک پارادوکس شکل گرفته است.
حوثی‌ها دوباره به عربستان حمله کرده‌اند؛ خطوط انتقال نفت، پایگاه‌ها و مسیرهای انرژی در معرض تهدید قرار گرفته‌اند و بحران یمن بار دیگر مستقیماً به امنیت عربستان و تجارت جهانی پیوند خورده است.
در همین زمان، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه «پیمان دفاعی مکه» را امضا کرده‌اند؛ توافقی که حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور را حمله به همه آنان تلقی می‌کند.
هنوز نمی‌توان این پیمان را «ائتلاف ضدایرانی» نامید. مقام‌های ترکیه صریحاً گفته‌اند کشور مشخصی دشمن مشترک پیمان نیست و پاکستان نیز تاکنون از ورود عملی نظامی علیه حوثی‌ها خودداری کرده است.
اما پرسش گلکاریان همچنان پابرجاست:
اگر فعالیت نیروهای نزدیک به ایران، دولت‌های منطقه را به همکاری نظامی و امنیتی بیشتر وادارد، آیا ابزاری که قرار بود برای تهران عمق راهبردی بسازد، به ساخت عمق راهبردی برای رقبای ایران کمک نمی‌کند؟
این مسئله در یمن حساس‌تر است.
تهران می‌گوید انصارالله بازیگری مستقل است و دستور خود را از ایران نمی‌گیرد.
در مقابل، گزارش‌های خارجی از حمایت تسلیحاتی، مالی و مشورتی جمهوری اسلامی از حوثی‌ها سخن می‌گویند.
در سیاست بین‌الملل، فقط تعریف ایران از این رابطه اهمیت ندارد؛ برداشت عربستان، ترکیه، پاکستان، آمریکا و دیگر بازیگران نیز می‌تواند پیامد امنیتی ایجاد کند.
از سوی دیگر، نباید سوی دیگر معادله را نادیده گرفت.
حوثی‌ها در روزهای اخیر نه در حال فروپاشی، بلکه در حال پیشروی در ساحل دریای سرخ بوده‌اند و با تصرف مناطق راهبردی نزدیک باب‌المندب، هزینه قابل توجهی به عربستان و شبکه انرژی منطقه تحمیل کرده‌اند.
بنابراین شبکه منطقه‌ای ایران هنوز می‌تواند بازدارندگی و قدرت چانه‌زنی تولید کند.
مسئله اصلی، نقطه‌ای است که این بازدارندگی از آن عبور می‌کند و به نتیجه معکوس می‌رسد.
اگر تهدید مشترک باعث شود کشورهایی با منافع و سیاست‌های متفاوت، امنیت خود را در همکاری علیه شبکه‌های نزدیک به ایران جست‌وجو کنند، آنگاه تهران ممکن است با همان ابزاری که برای پراکنده‌کردن دشمنان ساخته بود، به نزدیک‌شدن آنان به یکدیگر کمک کند.
این همان «پارادوکس بازدارندگی» است:
قدرتی که برای دورکردن جنگ ساخته می‌شود، اگر بیش از حد به کار گرفته شود، ممکن است ائتلاف تازه‌ای برای مهار همان قدرت ایجاد کند.
از همین‌رو، پرسش پیش روی سیاست خارجی ایران فقط این نیست که «چگونه هزینه دشمن را بالا ببریم؟»
پرسش دشوارتر این است:
چگونه بازدارندگی بسازیم، بدون آنکه کشورهای خاکستری و غیرمتخاصم را به صف مخالفان خود هل دهیم؟
شاید در مرحله کنونی جنگ، مرز میان عمق راهبردی و محاصره راهبردی از همیشه باریک‌تر شده باشد.
متن کامل یادداشت قدیر گلکاریان در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#قدیر_گلکاریان #بازدارندگی #یمن #انصارالله #عربستان #ترکیه #پاکستان #امنیت_منطقه‌ای
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegraph
پارادوکس بازدارندگی؛
پارادوکس بازدارندگی؛ ایران در حلقه بازدارندگی معکوس قدیر گلکاریان٭ خوانندگان همیشه همراه و گرامی، یقین دارم که شما هم مانند بنده به این فکر می‌کنید که سرانجام وضعیت مناقشه ایران و ایالات متحده به کجا ختم خواهد شد؟ حالا که دامنه جنگ فراتر از انتظار گسترش یافته…
👍4❤3👎1
🔴 پیچیدگی نظام و سادگی مخالفان
▪️ اپوزیسیون ملی در نزاع سه‌ضلعی کجاست؟
✍🏻 مصطفی محب‌کیا
در آستانه چهارمین سالگرد «زن، زندگی، آزادی» و پس از سرکوب خونین دی‌ماه ۱۴۰۴، یک پرسش همچنان باقی است:
چگونه حکومتی که هم با بحران مشروعیت سیاسی و هم با ناکارآمدی اقتصادی روبه‌روست، همچنان قادر است در برابر اعتراض گسترده و فشار خارجی دوام بیاورد؟
مصطفی محب‌کیا برای فهم این وضعیت، به جای نگاه‌کردن صرف به دستگاه سرکوب، از تغییر زمین سیاست در ایران سخن می‌گوید.
به باور او، سیاست ایران دیگر مثل بسیاری از دوره‌های پیشین، میدان یک نزاع ساده دوطرفه نیست.
در تجربه تاریخی ایرانیان، مبارزه با استبداد داخلی اغلب با مقاومت در برابر مداخله خارجی درهم تنیده بود. از جنگ‌های ایران و روس تا مشروطه و نهضت ملی نفت، بخشی از حافظه سیاسی ایرانیان حول همین دو مطالبه ساخته شد:
آزادی در داخل و استقلال در برابر خارج.
اما پس از انقلاب ۱۳۵۷، به تعبیر محب‌کیا، آرایش نیروها تغییر کرد.
اکنون با یک نزاع سه‌ضلعی روبه‌رو هستیم:
حکومت اقتدارگرا در داخل؛
قدرت‌های خارجی که می‌توانند از تحریم، فشار یا مداخله نظامی استفاده کنند؛
و جامعه‌ای که هم از استبداد داخلی زخم خورده و هم نسبت به مداخله خارجی حساس است.
همین سه‌ضلعی، کار اپوزیسیون را دشوار می‌کند.
اگر نیروی مخالف حکومت در یکی از دو قطب دیگر حل شود، جایگاه مستقل خود را از دست می‌دهد.
محب‌کیا دو نمونه را در دو سوی این طیف می‌بیند:
جریان‌هایی که به نام مقابله با امپریالیسم، سرکوب داخلی را نادیده می‌گیرند؛ و جریان‌هایی که به نام سرنگونی جمهوری اسلامی، نسبت به مداخله و فشار خارجی بی‌اعتنا یا حتی امیدوار می‌شوند.
در نگاه او، هر دو از نمایندگی «ضلع سوم» دور می‌شوند.
ضلع سوم یعنی نیرویی که بتواند همزمان بگوید:
نه به استبداد داخلی؛ نه به تعیین سرنوشت ایران از بیرون.
این موضع، نه بی‌طرفی است و نه ایستادن میان دو صندلی.
اتفاقاً دشوارترین موضع سیاسی است؛ زیرا باید هم با قدرت داخلی مرزبندی داشت و هم اجازه نداد مخالفت با حکومت به وابستگی به قدرت خارجی تبدیل شود.
محب‌کیا معتقد است بخشی از توان جمهوری اسلامی نیز از همین پیچیدگی ناشی می‌شود.
هر زمان فشار خارجی تشدید می‌شود، حکومت می‌تواند بخشی از جامعه را حول مسئله استقلال، امنیت و تمامیت ارضی بسیج کند؛ حتی کسانی را که از وضع موجود ناراضی‌اند.
و هر زمان سرکوب داخلی شدت می‌گیرد، بخشی از مخالفان ممکن است به این نتیجه برسند که تنها نیروی خارجی قادر به تغییر موازنه است.
در نتیجه، دو قطبی ظاهریِ «حکومت ـ دشمن خارجی» می‌تواند به تضعیف همان نیروی مستقلی بینجامد که باید نماینده جامعه باشد.
پرسش اصلی این یادداشت در نهایت همین است:
آیا اپوزیسیون ایران می‌تواند نیرویی ملی باقی بماند که هم آزادی را بخواهد و هم استقلال را، بدون آنکه یکی را قربانی دیگری کند؟
شاید پیچیدگی جمهوری اسلامی فقط در ساختار قدرت آن نباشد؛
بخشی از پیچیدگی، در زمینی است که مخالفانش ناچارند در آن بازی کنند.
و شاید خطای بزرگ، ساده‌کردن همین زمین پیچیده باشد.
📌 متن کامل یادداشت
#صدای_فرهیختگان
#مصطفی_محب_کیا #اپوزیسیون #استقلال #دموکراسی #مداخله_خارجی #ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی
▪️ اپوزیسیون ملی در نزاع سه‌ضلعی کجاست؟
✍🏻 مصطفی محب‌کیا
در آستانه چهارمین سالگرد «زن، زندگی، آزادی» و پس از سرکوب خونین دی‌ماه ۱۴۰۴، یک پرسش همچنان باقی است:
چگونه حکومتی که هم با بحران مشروعیت سیاسی و هم با ناکارآمدی اقتصادی روبه‌روست، همچنان قادر است در برابر اعتراض گسترده و فشار خارجی دوام بیاورد؟
مصطفی محب‌کیا برای فهم این وضعیت، به جای نگاه‌کردن صرف به دستگاه سرکوب، از تغییر زمین سیاست در ایران سخن می‌گوید.
به باور او، سیاست ایران دیگر مثل بسیاری از دوره‌های پیشین، میدان یک نزاع ساده دوطرفه نیست.
در تجربه تاریخی ایرانیان، مبارزه با استبداد داخلی اغلب با مقاومت در برابر مداخله خارجی درهم تنیده بود. از جنگ‌های ایران و روس تا مشروطه و نهضت ملی نفت، بخشی از حافظه سیاسی ایرانیان حول همین دو مطالبه ساخته شد:
آزادی در داخل و استقلال در برابر خارج.
اما پس از انقلاب ۱۳۵۷، به تعبیر محب‌کیا، آرایش نیروها تغییر کرد.
اکنون با یک نزاع سه‌ضلعی روبه‌رو هستیم:
حکومت اقتدارگرا در داخل؛
قدرت‌های خارجی که می‌توانند از تحریم، فشار یا مداخله نظامی استفاده کنند؛
و جامعه‌ای که هم از استبداد داخلی زخم خورده و هم نسبت به مداخله خارجی حساس است.
همین سه‌ضلعی، کار اپوزیسیون را دشوار می‌کند.
اگر نیروی مخالف حکومت در یکی از دو قطب دیگر حل شود، جایگاه مستقل خود را از دست می‌دهد.
محب‌کیا دو نمونه را در دو سوی این طیف می‌بیند:
جریان‌هایی که به نام مقابله با امپریالیسم، سرکوب داخلی را نادیده می‌گیرند؛ و جریان‌هایی که به نام سرنگونی جمهوری اسلامی، نسبت به مداخله و فشار خارجی بی‌اعتنا یا حتی امیدوار می‌شوند.
در نگاه او، هر دو از نمایندگی «ضلع سوم» دور می‌شوند.
ضلع سوم یعنی نیرویی که بتواند همزمان بگوید:
نه به استبداد داخلی؛ نه به تعیین سرنوشت ایران از بیرون.
این موضع، نه بی‌طرفی است و نه ایستادن میان دو صندلی.
اتفاقاً دشوارترین موضع سیاسی است؛ زیرا باید هم با قدرت داخلی مرزبندی داشت و هم اجازه نداد مخالفت با حکومت به وابستگی به قدرت خارجی تبدیل شود.
محب‌کیا معتقد است بخشی از توان جمهوری اسلامی نیز از همین پیچیدگی ناشی می‌شود.
هر زمان فشار خارجی تشدید می‌شود، حکومت می‌تواند بخشی از جامعه را حول مسئله استقلال، امنیت و تمامیت ارضی بسیج کند؛ حتی کسانی را که از وضع موجود ناراضی‌اند.
و هر زمان سرکوب داخلی شدت می‌گیرد، بخشی از مخالفان ممکن است به این نتیجه برسند که تنها نیروی خارجی قادر به تغییر موازنه است.
در نتیجه، دو قطبی ظاهریِ «حکومت ـ دشمن خارجی» می‌تواند به تضعیف همان نیروی مستقلی بینجامد که باید نماینده جامعه باشد.
پرسش اصلی این یادداشت در نهایت همین است:
آیا اپوزیسیون ایران می‌تواند نیرویی ملی باقی بماند که هم آزادی را بخواهد و هم استقلال را، بدون آنکه یکی را قربانی دیگری کند؟
شاید پیچیدگی جمهوری اسلامی فقط در ساختار قدرت آن نباشد؛
بخشی از پیچیدگی، در زمینی است که مخالفانش ناچارند در آن بازی کنند.
و شاید خطای بزرگ، ساده‌کردن همین زمین پیچیده باشد.
📌 متن کامل یادداشت
#صدای_فرهیختگان
#مصطفی_محب_کیا #اپوزیسیون #استقلال #دموکراسی #مداخله_خارجی #ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegraph
🔴پیچیدگی نظام و سادگی مخالفان!
▪️اپوزیسیون ملی در کجای ماجراست؟ 🔷مصطفی محب‌کیا @iranfardamag در حالی به چهارمین سالگرد خیزش زن زندگی آزادی نزدیک میشویم که تجربه ی تلخ و دردناک و بی سابقه ی کشتار دی ماه ۱۴۰۴ را نیز با خود همراه داریم. تجربه ی تلخی که هنوز مجال سوگواری هم برایش پیدا نکرده…
👍6❤2🤔1
📚 از یازده سپتامبر تا جنگ رمضان؛ بازخوانی چامسکی درباره قدرت، رسانه و توسل به زور
به مناسبت بیست‌وپنجمین سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر، ترجمه فارسی گفت‌وگوهای نوام چامسکی با ویرایشی تازه و مقدمه‌ای درباره نسبت آن بحث‌ها با جنگ امروز منتشر شده است.
نوام چامسکی در هفته‌ها و ماه‌های نخست پس از ۱۱ سپتامبر، برخلاف فضای غالب آمریکا، فقط نپرسید «چه کسی حمله کرد؟»
پرسش دشوارتر او این بود:
آمریکا با این واقعه چه خواهد کرد؟
گفت‌وگوهای او که در نوامبر ۲۰۰۱ با عنوان یازده سپتامبر منتشر شدند، نقدی بودند بر مسیری که واشنگتن در آغاز «جنگ با تروریسم» در پیش گرفت؛ مسیری که در آن قدرت نظامی، روایت رسانه‌ای و زبان «امنیت و آزادی» می‌توانستند توسل به زور را مشروع جلوه دهند.
چامسکی بر یک اصل اصرار داشت:
اگر تروریسم، کشتن غیرنظامیان و نقض حقوق انسان‌ها نادرست است، معیار اخلاقی و حقوقی باید برای همه دولت‌ها یکسان باشد؛ حتی برای قدرتمندترین آنها.
یکی از محورهای اصلی کتاب، همین مسئله «معیار دوگانه» است.
خشونت علیه آمریکا با بیشترین وضوح دیده می‌شود، نام و چهره قربانیانش در حافظه عمومی ثبت می‌شود و به‌درستی محکوم می‌شود؛ اما قربانیان مداخلات نظامی آمریکا در بسیاری موارد از قاب روایت رسمی بیرون می‌مانند.
چامسکی همچنین می‌پرسد آیا پس از ۱۱ سپتامبر، راهی جز لشکرکشی وجود داشت؟
آیا می‌شد حملات را به‌عنوان جنایتی علیه بشریت از مسیر تحقیق، حقوق بین‌الملل و تعقیب قضایی دنبال کرد، یا منطق قدرت از ابتدا گزینه نظامی را بر راه‌های حقوقی و سیاسی ترجیح داد؟
نسخه فارسی تازه، علاوه بر گفت‌وگوهای اصلی، نوشته‌هایی از ویرایش تکمیل‌شده کتاب از جمله «تأملاتی درباره یازدهم سپتامبر» و «آیا راه دیگری وجود داشت؟» را نیز دربر می‌گیرد.
✍🏻 محمدرضا نوروزپور، مترجم اثر، در مقدمه تازه کتاب این پرسش را به امروز ایران پیوند می‌زند.
او مدعی نیست که چامسکی درباره «جنگ رمضان» سخن گفته یا آن را پیش‌بینی کرده است.
بحث او این است که برخی سازوکارهایی که چامسکی پس از ۱۱ سپتامبر نقد می‌کرد، امروز نیز ارزش بازخوانی دارند:
ساختن دشمن مطلق، تقسیم جهان به خیر و شر، انسان‌زدایی از جامعه هدف، کم‌رنگ‌کردن قربانیان طرف مقابل، بی‌اعتنایی به راه‌حل‌های حقوقی و دیپلماتیک و ترجیح فشار و زور بر مذاکره.
ترجمه این اثر نیز سابقه‌ای قدیمی دارد.
بخش اصلی آن از ۲۰ شهریور ۱۳۸۱ در صفحه «اندیشه» روزنامه جام‌جم با عنوان «پرده یازدهم» در مجموعه‌ای سی‌قسمتی منتشر شد، اما در آن زمان به کتاب تبدیل نشد.
انتشار امروز آن، هم بازگشت به یکی از بحث‌های مهم پس از ۱۱ سپتامبر است و هم بازیابی بخشی از تاریخ مطبوعات ایران در نخستین سال‌های «جنگ با تروریسم».
شاید پرسش محوری کتاب پس از ۲۵ سال همچنان زنده باشد:
آیا قدرت بیشتر، حق بیشتری برای توسل به زور ایجاد می‌کند؟
و اگر قانون و اخلاق فقط برای دولت‌های ضعیف الزام‌آور باشند، از «نظم بین‌المللی مبتنی بر قانون» چه چیزی باقی می‌ماند؟
📕 یازده سپتامبر؛ از ۱۱ سپتامبر تا جنگ رمضان
نویسنده: نوام چامسکی
ترجمه و مقدمه: محمدرضا نوروزپور
ناشر: انتشارات خبر امروز
📞 تهیه کتاب:
۰۲۱۸۸۳۰۶۲۱۲
۰۲۱۸۸۳۰۶۲۱۳
۰۲۱۸۸۳۰۶۲۱۰
#منتخب_فرهیختگان
#نوام_چامسکی #محمدرضا_نوروزپور #یازده_سپتامبر #سیاست_خارجی_آمریکا #حقوق_بین‌الملل #رسانه
#فرهیختگان روزن آگاهی
به مناسبت بیست‌وپنجمین سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر، ترجمه فارسی گفت‌وگوهای نوام چامسکی با ویرایشی تازه و مقدمه‌ای درباره نسبت آن بحث‌ها با جنگ امروز منتشر شده است.
نوام چامسکی در هفته‌ها و ماه‌های نخست پس از ۱۱ سپتامبر، برخلاف فضای غالب آمریکا، فقط نپرسید «چه کسی حمله کرد؟»
پرسش دشوارتر او این بود:
آمریکا با این واقعه چه خواهد کرد؟
گفت‌وگوهای او که در نوامبر ۲۰۰۱ با عنوان یازده سپتامبر منتشر شدند، نقدی بودند بر مسیری که واشنگتن در آغاز «جنگ با تروریسم» در پیش گرفت؛ مسیری که در آن قدرت نظامی، روایت رسانه‌ای و زبان «امنیت و آزادی» می‌توانستند توسل به زور را مشروع جلوه دهند.
چامسکی بر یک اصل اصرار داشت:
اگر تروریسم، کشتن غیرنظامیان و نقض حقوق انسان‌ها نادرست است، معیار اخلاقی و حقوقی باید برای همه دولت‌ها یکسان باشد؛ حتی برای قدرتمندترین آنها.
یکی از محورهای اصلی کتاب، همین مسئله «معیار دوگانه» است.
خشونت علیه آمریکا با بیشترین وضوح دیده می‌شود، نام و چهره قربانیانش در حافظه عمومی ثبت می‌شود و به‌درستی محکوم می‌شود؛ اما قربانیان مداخلات نظامی آمریکا در بسیاری موارد از قاب روایت رسمی بیرون می‌مانند.
چامسکی همچنین می‌پرسد آیا پس از ۱۱ سپتامبر، راهی جز لشکرکشی وجود داشت؟
آیا می‌شد حملات را به‌عنوان جنایتی علیه بشریت از مسیر تحقیق، حقوق بین‌الملل و تعقیب قضایی دنبال کرد، یا منطق قدرت از ابتدا گزینه نظامی را بر راه‌های حقوقی و سیاسی ترجیح داد؟
نسخه فارسی تازه، علاوه بر گفت‌وگوهای اصلی، نوشته‌هایی از ویرایش تکمیل‌شده کتاب از جمله «تأملاتی درباره یازدهم سپتامبر» و «آیا راه دیگری وجود داشت؟» را نیز دربر می‌گیرد.
✍🏻 محمدرضا نوروزپور، مترجم اثر، در مقدمه تازه کتاب این پرسش را به امروز ایران پیوند می‌زند.
او مدعی نیست که چامسکی درباره «جنگ رمضان» سخن گفته یا آن را پیش‌بینی کرده است.
بحث او این است که برخی سازوکارهایی که چامسکی پس از ۱۱ سپتامبر نقد می‌کرد، امروز نیز ارزش بازخوانی دارند:
ساختن دشمن مطلق، تقسیم جهان به خیر و شر، انسان‌زدایی از جامعه هدف، کم‌رنگ‌کردن قربانیان طرف مقابل، بی‌اعتنایی به راه‌حل‌های حقوقی و دیپلماتیک و ترجیح فشار و زور بر مذاکره.
ترجمه این اثر نیز سابقه‌ای قدیمی دارد.
بخش اصلی آن از ۲۰ شهریور ۱۳۸۱ در صفحه «اندیشه» روزنامه جام‌جم با عنوان «پرده یازدهم» در مجموعه‌ای سی‌قسمتی منتشر شد، اما در آن زمان به کتاب تبدیل نشد.
انتشار امروز آن، هم بازگشت به یکی از بحث‌های مهم پس از ۱۱ سپتامبر است و هم بازیابی بخشی از تاریخ مطبوعات ایران در نخستین سال‌های «جنگ با تروریسم».
شاید پرسش محوری کتاب پس از ۲۵ سال همچنان زنده باشد:
آیا قدرت بیشتر، حق بیشتری برای توسل به زور ایجاد می‌کند؟
و اگر قانون و اخلاق فقط برای دولت‌های ضعیف الزام‌آور باشند، از «نظم بین‌المللی مبتنی بر قانون» چه چیزی باقی می‌ماند؟
📕 یازده سپتامبر؛ از ۱۱ سپتامبر تا جنگ رمضان
نویسنده: نوام چامسکی
ترجمه و مقدمه: محمدرضا نوروزپور
ناشر: انتشارات خبر امروز
📞 تهیه کتاب:
۰۲۱۸۸۳۰۶۲۱۲
۰۲۱۸۸۳۰۶۲۱۳
۰۲۱۸۸۳۰۶۲۱۰
#منتخب_فرهیختگان
#نوام_چامسکی #محمدرضا_نوروزپور #یازده_سپتامبر #سیاست_خارجی_آمریکا #حقوق_بین‌الملل #رسانه
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
👍4❤1
🌐 امت سیاسی داریم؟ «توافق مکه» چه چیزی را نشان می‌دهد؟
✍🏻 عدنان فلاحی
«امت اسلامی» را می‌توان دست‌کم در دو معنای متفاوت به کار برد:
امت ایمانی و فرهنگی؛ جامعه‌ای گسترده از انسان‌هایی که با وجود اختلاف‌های قومی، زبانی، فقهی و سیاسی، خود را مسلمان می‌دانند.
و امت سیاسی؛ واحدی که قرار است منافع و مصالح سیاسی مشترک و یکپارچه داشته باشد و در برابر جهان بیرون همچون یک بازیگر واحد عمل کند.
مسئله اینجاست که این دو معنا اغلب با یکدیگر خلط می‌شوند.
تصور رایجی وجود دارد که جهان اسلام برای قرن‌ها یک «امت سیاسی واحد» بوده و تنها در دوره جدید، استعمار و دولت ـ ملت‌ها آن را از هم گسسته‌اند.
اما تاریخ، تصویر پیچیده‌تری نشان می‌دهد.
هنوز کمتر از چهار دهه از هجرت پیامبر نگذشته بود که اختلاف بر سر قدرت سیاسی به جنگ صفین میان علی و معاویه انجامید.
اندکی بعد، در خود قلمرو اسلامی، مراکز رقیب قدرت در شام، عراق و حجاز پدید آمدند؛ امویان، عبدالله بن زبیر، مختار و سپس جریان‌های متعدد علوی، هرکدام دعوی و منافع سیاسی خاص خود را داشتند.
در دوران عباسی نیز وحدت سیاسی دوام کامل نداشت.
حکومت‌های خودمختار و مستقل در مصر، ایران، شمال آفریقا و اندلس شکل گرفتند. بازماندگان اموی در سال ۷۵۶ دولت مستقل خود را در اندلس بنا کردند و قرن‌ها بعد حتی خلافتی رقیب بغداد پدید آوردند.
در شرق نیز صفاریان و دیگر قدرت‌های منطقه‌ای، اقتدار یکپارچه خلافت عباسی را شکستند.
حتی اشتراک مذهبی هم الزاماً مانع جنگ نبود.
دولت‌های سنی با یکدیگر جنگیدند؛ حکومت‌های شیعی نیز با وجود اشتراک مذهبی، منافع و رقابت‌های متفاوتی داشتند.
چند قرن بعد نیز جهان اسلام همزمان شاهد عثمانیان، صفویان و ممالیک بود؛ سه قدرت مسلمان که نه فقط یک دولت واحد نبودند، بلکه بارها علیه یکدیگر جنگیدند و برای مشروعیت‌بخشیدن به نبردهایشان از زبان دین نیز استفاده کردند.
بنابراین از نگاه فلاحی، «امت سیاسی واحد» در تاریخ اسلام بیش از آنکه قاعده باشد، تجربه‌ای کوتاه و استثنایی بوده است.
اما این به معنای نفی امت فرهنگی و ایمانی نیست.
ابوالحسن اشعری، متکلم بزرگ اهل سنت، با وجود شرح اختلاف‌های گسترده فرقه‌ای، می‌نویسد مسلمانان به گروه‌ها و احزاب متفاوت تقسیم شدند، «اما اسلام آنان را گرد می‌آورد و دربر می‌گیرد.»
خود او نیز نخستین اختلاف بزرگ پس از پیامبر را اختلاف درباره امامت و قدرت سیاسی معرفی می‌کند.
این تمایز برای فهم سیاست امروز خاورمیانه اهمیت دارد.
عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان هر سه کشورهای مسلمان‌اند و اکنون در قالب «توافق مکه برای دفاع مشترک» همکاری امنیتی خود را گسترش داده‌اند.
اما همین اشتراک مذهبی به معنای یگانگی کامل منافع آنها نیست.
پاکستان همزمان روابط مهمی با ایران دارد و در بحران اخیر حتی کوشیده میان تهران و ریاض میانجی‌گری کند؛ ترکیه نیز تصریح کرده که توافق مکه علیه ایران تنظیم نشده است. فشار ناشی از حملات حوثی‌ها اکنون همین تفاوت میان «تعهد دفاعی» و «منافع مستقل ملی» را در معرض آزمون قرار داده است.
اینجا پرسش اصلی روشن‌تر می‌شود:
آیا اشتراک دینی می‌تواند دولت‌هایی با جغرافیا، اقتصاد، تهدیدها و منافع متفاوت را به یک اراده سیاسی واحد تبدیل کند؟
تاریخ اسلام پاسخ ساده‌ای به این پرسش نمی‌دهد؛ اما شواهد فراوان نشان می‌دهد که دولت‌ها، حتی هنگامی که خود را اعضای یک امت می‌دانند، همچنان بر اساس مصلحت، امنیت و منافع خاص خود تصمیم می‌گیرند.
شاید اشتباه از آنجا آغاز شود که «امت» را از یک پیوند فرهنگی و دینی، به یک بازیگر سیاسی یکپارچه تبدیل کنیم.
مسلمانان می‌توانند در یک جهان فرهنگی مشترک زندگی کنند؛
اما از این امر لزوماً یک دولت، سیاست خارجی یا منفعت واحد زاده نمی‌شود.
و شاید «توافق مکه» نیز بیش از آنکه نشانه بازگشت یک امت سیاسی باشد، نمونه‌ای معاصر از همان واقعیت تاریخی باشد:
همکاری میان دولت‌های مسلمان، تا جایی پیش می‌رود که منافع ملی و محاسبات امنیتی‌شان اجازه دهد.
متن کامل یادداشت عدنان فلاحی در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#عدنان_فلاحی #امت_اسلامی #توافق_مکه #ترکیه #پاکستان #عربستان #تاریخ_اسلام
#فرهیختگان روزن آگاهی
✍🏻 عدنان فلاحی
«امت اسلامی» را می‌توان دست‌کم در دو معنای متفاوت به کار برد:
امت ایمانی و فرهنگی؛ جامعه‌ای گسترده از انسان‌هایی که با وجود اختلاف‌های قومی، زبانی، فقهی و سیاسی، خود را مسلمان می‌دانند.
و امت سیاسی؛ واحدی که قرار است منافع و مصالح سیاسی مشترک و یکپارچه داشته باشد و در برابر جهان بیرون همچون یک بازیگر واحد عمل کند.
مسئله اینجاست که این دو معنا اغلب با یکدیگر خلط می‌شوند.
تصور رایجی وجود دارد که جهان اسلام برای قرن‌ها یک «امت سیاسی واحد» بوده و تنها در دوره جدید، استعمار و دولت ـ ملت‌ها آن را از هم گسسته‌اند.
اما تاریخ، تصویر پیچیده‌تری نشان می‌دهد.
هنوز کمتر از چهار دهه از هجرت پیامبر نگذشته بود که اختلاف بر سر قدرت سیاسی به جنگ صفین میان علی و معاویه انجامید.
اندکی بعد، در خود قلمرو اسلامی، مراکز رقیب قدرت در شام، عراق و حجاز پدید آمدند؛ امویان، عبدالله بن زبیر، مختار و سپس جریان‌های متعدد علوی، هرکدام دعوی و منافع سیاسی خاص خود را داشتند.
در دوران عباسی نیز وحدت سیاسی دوام کامل نداشت.
حکومت‌های خودمختار و مستقل در مصر، ایران، شمال آفریقا و اندلس شکل گرفتند. بازماندگان اموی در سال ۷۵۶ دولت مستقل خود را در اندلس بنا کردند و قرن‌ها بعد حتی خلافتی رقیب بغداد پدید آوردند.
در شرق نیز صفاریان و دیگر قدرت‌های منطقه‌ای، اقتدار یکپارچه خلافت عباسی را شکستند.
حتی اشتراک مذهبی هم الزاماً مانع جنگ نبود.
دولت‌های سنی با یکدیگر جنگیدند؛ حکومت‌های شیعی نیز با وجود اشتراک مذهبی، منافع و رقابت‌های متفاوتی داشتند.
چند قرن بعد نیز جهان اسلام همزمان شاهد عثمانیان، صفویان و ممالیک بود؛ سه قدرت مسلمان که نه فقط یک دولت واحد نبودند، بلکه بارها علیه یکدیگر جنگیدند و برای مشروعیت‌بخشیدن به نبردهایشان از زبان دین نیز استفاده کردند.
بنابراین از نگاه فلاحی، «امت سیاسی واحد» در تاریخ اسلام بیش از آنکه قاعده باشد، تجربه‌ای کوتاه و استثنایی بوده است.
اما این به معنای نفی امت فرهنگی و ایمانی نیست.
ابوالحسن اشعری، متکلم بزرگ اهل سنت، با وجود شرح اختلاف‌های گسترده فرقه‌ای، می‌نویسد مسلمانان به گروه‌ها و احزاب متفاوت تقسیم شدند، «اما اسلام آنان را گرد می‌آورد و دربر می‌گیرد.»
خود او نیز نخستین اختلاف بزرگ پس از پیامبر را اختلاف درباره امامت و قدرت سیاسی معرفی می‌کند.
این تمایز برای فهم سیاست امروز خاورمیانه اهمیت دارد.
عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان هر سه کشورهای مسلمان‌اند و اکنون در قالب «توافق مکه برای دفاع مشترک» همکاری امنیتی خود را گسترش داده‌اند.
اما همین اشتراک مذهبی به معنای یگانگی کامل منافع آنها نیست.
پاکستان همزمان روابط مهمی با ایران دارد و در بحران اخیر حتی کوشیده میان تهران و ریاض میانجی‌گری کند؛ ترکیه نیز تصریح کرده که توافق مکه علیه ایران تنظیم نشده است. فشار ناشی از حملات حوثی‌ها اکنون همین تفاوت میان «تعهد دفاعی» و «منافع مستقل ملی» را در معرض آزمون قرار داده است.
اینجا پرسش اصلی روشن‌تر می‌شود:
آیا اشتراک دینی می‌تواند دولت‌هایی با جغرافیا، اقتصاد، تهدیدها و منافع متفاوت را به یک اراده سیاسی واحد تبدیل کند؟
تاریخ اسلام پاسخ ساده‌ای به این پرسش نمی‌دهد؛ اما شواهد فراوان نشان می‌دهد که دولت‌ها، حتی هنگامی که خود را اعضای یک امت می‌دانند، همچنان بر اساس مصلحت، امنیت و منافع خاص خود تصمیم می‌گیرند.
شاید اشتباه از آنجا آغاز شود که «امت» را از یک پیوند فرهنگی و دینی، به یک بازیگر سیاسی یکپارچه تبدیل کنیم.
مسلمانان می‌توانند در یک جهان فرهنگی مشترک زندگی کنند؛
اما از این امر لزوماً یک دولت، سیاست خارجی یا منفعت واحد زاده نمی‌شود.
و شاید «توافق مکه» نیز بیش از آنکه نشانه بازگشت یک امت سیاسی باشد، نمونه‌ای معاصر از همان واقعیت تاریخی باشد:
همکاری میان دولت‌های مسلمان، تا جایی پیش می‌رود که منافع ملی و محاسبات امنیتی‌شان اجازه دهد.
متن کامل یادداشت عدنان فلاحی در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#عدنان_فلاحی #امت_اسلامی #توافق_مکه #ترکیه #پاکستان #عربستان #تاریخ_اسلام
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegraph
امت سیاسی داریم؟ توافق مکه چیست؟
امت مسلمان یا امت اسلامی را می‌توان در دو معنا فهمید: ایمانی (فرهنگی)، سیاسی. منظور از امت سیاسی یک واحد یکپارچه‌ی جغرافیایی است که منافع و مصالح کاملا یکسان، همسو و مشترک دارد و قابل تجزیه به واحدهای مجزا با منافع گاه متضاد نیست. تصور غالب و البته غلط…
❤3👍1🤬1
🔴 اعتراض به طرح «مقابله با نفوذ»؛ امنیت ملی یا امنیتی‌سازی جامعه؟
🔹 بیانیه نهضت آزادی ایران
شماره ۲۷۸۹
کلیات «طرح مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه» در ۲۵ مرداد در مجلس تصویب شد؛ طرحی که منتقدان آن می‌گویند مرز میان مقابله با جاسوسی و جرم‌انگاری ارتباطات عادی علمی، حرفه‌ای، رسانه‌ای و اجتماعی را مبهم می‌کند.
نهضت آزادی ایران در بیانیه‌ای تازه با ادامه روند تصویب این طرح مخالفت کرده و هشدار داده است که امنیت ملی نباید به بستری برای گسترش نظارت و مداخله امنیتی در زندگی روزمره شهروندان تبدیل شود.
در این بیانیه آمده است:
«نباید به نام مقابله با نفوذ، اردوگاهی برای شهروندان ساخت تا دانشجویان، استادان، پژوهشگران، هنرمندان، روزنامه‌نگاران و دیگر شهروندان، به سبب ارتباطات عادی خود با جهان، همواره در معرض سوءظن و محدودیت قرار گیرند.»
مسئله اصلی از نگاه نویسندگان بیانیه، ضرورت تعیین مرزی روشن است:
میان جاسوس و پژوهشگر؛
میان عامل یک دولت خارجی و شهروند مستقل؛
و میان همکاری امنیتی با بیگانه و ارتباط علمی، حرفه‌ای و اجتماعی با جهان.
نهضت آزادی استدلال می‌کند کشوری که برای توسعه و بازسازی به دانش، سرمایه انسانی و ارتباطات بین‌المللی نیاز دارد، نمی‌تواند استاد، پزشک، پژوهشگر یا هنرمند را صرفاً به دلیل ارتباط حرفه‌ای با نهادهای خارجی در معرض سوءظن امنیتی قرار دهد.
این نگرانی فقط از سوی مخالفان سیاسی حکومت مطرح نشده است. دولت نیز با نسخه فعلی طرح مخالفت کرده و نسبت به عناوین مبهم و گسترده، محدودشدن ارتباطات علمی و پیامدهای آن برای حقوق شهروندی هشدار داده است.
بیانیه نهضت آزادی اما نقد دیگری نیز مطرح می‌کند:
اگر مسئله «نفوذ» واقعاً یک تهدید امنیتی جدی است، چرا تمرکز قانون باید بیش از همه بر جامعه و روابط شهروندان قرار گیرد، در حالی که خود مقام‌های جمهوری اسلامی بارها از نفوذ در لایه‌های حساس حکومتی و امنیتی سخن گفته‌اند؟
در بیانیه آمده است که جست‌وجوی عامل نفوذ در میان جامعه، به جای تمرکز بر رخنه‌های احتمالی در ساختار قدرت، می‌تواند به نوعی «نعل وارونه» تبدیل شود و افکار عمومی را از صورت اصلی مسئله منحرف کند.
نهضت آزادی همچنین این طرح را از منظر قانون اساسی نقد می‌کند و به‌ویژه بر اصل ۹ تأکید دارد؛ اصلی که تصریح می‌کند هیچ مقامی حق ندارد حتی به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی، آزادی‌های مشروع را از مردم سلب کند.
مسئله‌ای که این بیانیه پیش می‌کشد، در نهایت فراتر از یک طرح قانونی است:
امنیت چگونه تعریف می‌شود؟
آیا جامعه‌ای که دانشگاه، رسانه، هنر و پژوهش آن از ارتباط آزاد با جهان هراس داشته باشد، امن‌تر می‌شود؟
یا امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که قانون بتواند با جاسوسی و نفوذ واقعی مقابله کند، بی‌آنکه میلیون‌ها ارتباط عادی و مشروع شهروندان را در سایه اتهام قرار دهد؟
📎 متن کامل بیانیه نهضت آزادی ایران:
#صدای_فرهیختگان
#نهضت_آزادی_ایران #مقابله_با_نفوذ #حقوق_شهروندی #آزادی_های_اساسی #امنیت_ملی
#فرهیختگان راهی به رهایی
🔹 بیانیه نهضت آزادی ایران
شماره ۲۷۸۹
کلیات «طرح مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه» در ۲۵ مرداد در مجلس تصویب شد؛ طرحی که منتقدان آن می‌گویند مرز میان مقابله با جاسوسی و جرم‌انگاری ارتباطات عادی علمی، حرفه‌ای، رسانه‌ای و اجتماعی را مبهم می‌کند.
نهضت آزادی ایران در بیانیه‌ای تازه با ادامه روند تصویب این طرح مخالفت کرده و هشدار داده است که امنیت ملی نباید به بستری برای گسترش نظارت و مداخله امنیتی در زندگی روزمره شهروندان تبدیل شود.
در این بیانیه آمده است:
«نباید به نام مقابله با نفوذ، اردوگاهی برای شهروندان ساخت تا دانشجویان، استادان، پژوهشگران، هنرمندان، روزنامه‌نگاران و دیگر شهروندان، به سبب ارتباطات عادی خود با جهان، همواره در معرض سوءظن و محدودیت قرار گیرند.»
مسئله اصلی از نگاه نویسندگان بیانیه، ضرورت تعیین مرزی روشن است:
میان جاسوس و پژوهشگر؛
میان عامل یک دولت خارجی و شهروند مستقل؛
و میان همکاری امنیتی با بیگانه و ارتباط علمی، حرفه‌ای و اجتماعی با جهان.
نهضت آزادی استدلال می‌کند کشوری که برای توسعه و بازسازی به دانش، سرمایه انسانی و ارتباطات بین‌المللی نیاز دارد، نمی‌تواند استاد، پزشک، پژوهشگر یا هنرمند را صرفاً به دلیل ارتباط حرفه‌ای با نهادهای خارجی در معرض سوءظن امنیتی قرار دهد.
این نگرانی فقط از سوی مخالفان سیاسی حکومت مطرح نشده است. دولت نیز با نسخه فعلی طرح مخالفت کرده و نسبت به عناوین مبهم و گسترده، محدودشدن ارتباطات علمی و پیامدهای آن برای حقوق شهروندی هشدار داده است.
بیانیه نهضت آزادی اما نقد دیگری نیز مطرح می‌کند:
اگر مسئله «نفوذ» واقعاً یک تهدید امنیتی جدی است، چرا تمرکز قانون باید بیش از همه بر جامعه و روابط شهروندان قرار گیرد، در حالی که خود مقام‌های جمهوری اسلامی بارها از نفوذ در لایه‌های حساس حکومتی و امنیتی سخن گفته‌اند؟
در بیانیه آمده است که جست‌وجوی عامل نفوذ در میان جامعه، به جای تمرکز بر رخنه‌های احتمالی در ساختار قدرت، می‌تواند به نوعی «نعل وارونه» تبدیل شود و افکار عمومی را از صورت اصلی مسئله منحرف کند.
نهضت آزادی همچنین این طرح را از منظر قانون اساسی نقد می‌کند و به‌ویژه بر اصل ۹ تأکید دارد؛ اصلی که تصریح می‌کند هیچ مقامی حق ندارد حتی به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی، آزادی‌های مشروع را از مردم سلب کند.
مسئله‌ای که این بیانیه پیش می‌کشد، در نهایت فراتر از یک طرح قانونی است:
امنیت چگونه تعریف می‌شود؟
آیا جامعه‌ای که دانشگاه، رسانه، هنر و پژوهش آن از ارتباط آزاد با جهان هراس داشته باشد، امن‌تر می‌شود؟
یا امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که قانون بتواند با جاسوسی و نفوذ واقعی مقابله کند، بی‌آنکه میلیون‌ها ارتباط عادی و مشروع شهروندان را در سایه اتهام قرار دهد؟
📎 متن کامل بیانیه نهضت آزادی ایران:
#صدای_فرهیختگان
#نهضت_آزادی_ایران #مقابله_با_نفوذ #حقوق_شهروندی #آزادی_های_اساسی #امنیت_ملی
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegraph
اعتراض به طرح «مقابله با نفوذ» و امنیتی‌سازی جامعه
در تاریخ 25 مردادماه 1405 کلیات طرحی موسوم به «طرح مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه» در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید که متاسفانه دارای ایرادات بسیاری در حفاظت از حقوق ملت و آزادی‌های اساسی مردم، مصرح در اصول 9 و 56 قانون اساسی است.…
👍4❤3
تبارنامه خونین این قبیله کجاست؟
که بر کرانه شهیدی دگر بیفزایند؟
کسی به کاهن این معبد شگفت نگفت:
بخور ِ آتش و قربانیان ِ پی در پی
هنوز خشم خدا را فرو نیاورده ست؟
استاد شفیعی کدکنی
مرثیه مهسای زیبای ایران
#فرهیختگان در سوگ مظلومیت مهساها
که بر کرانه شهیدی دگر بیفزایند؟
کسی به کاهن این معبد شگفت نگفت:
بخور ِ آتش و قربانیان ِ پی در پی
هنوز خشم خدا را فرو نیاورده ست؟
استاد شفیعی کدکنی
مرثیه مهسای زیبای ایران
#فرهیختگان در سوگ مظلومیت مهساها
❤21🔥4😢1
Telegram
آرشیو
▶️ فایل صوتی نشست معرفی و بررسی کتاب
«احساسات اخلاقی، واقعیت اخلاقی و پیشرفت اخلاقی»
نویسنده: تامس نیگل
کتاب احساسات اخلاقی، واقعیت اخلاقی و پیشرفت اخلاقی از تازه‌ترین آثاری است که بحث‌های بنیادین فلسفه اخلاق را دوباره پیش می‌کشد:
آیا ارزش‌های اخلاقی فقط برآمده از احساسات، قراردادها و زمینه‌های تاریخی‌اند، یا می‌توان از نوعی واقعیت اخلاقی مستقل سخن گفت؟
و اگر واقعیت اخلاقی وجود داشته باشد، آیا بشر می‌تواند در فهم و عمل اخلاقی واقعاً پیشرفت کند؟
در نشست معرفی و بررسی این کتاب، گروهی از فیلسوفان و پژوهشگران ایرانی از زاویه‌های مختلف به این پرسش‌ها و به پروژه فکری تامس نیگل پرداخته‌اند.
با حضور:
🔹 دکتر عبدالکریم سروش
🔹 استاد مصطفی ملکیان
🔹 دکتر یاسر میردامادی
🔹 دکتر جواد حیدری، مترجم کتاب
🔹 دکتر حسین کمالی
این نشست روز شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ / ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ برگزار شده و اکنون فایل صوتی آن برای شنیدن در دسترس است.
🎧 فایل صوتی نشست ضمیمه این پست است.
بررسی این کتاب فقط بحثی تخصصی در اخلاق نیست؛ بلکه به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های زندگی انسانی بازمی‌گردد:
آیا درباره خوب و بد، درست و نادرست، چیزی فراتر از سلیقه، عادت و توافق اجتماعی وجود دارد؟
و اگر پاسخ مثبت باشد، چه نسبتی میان احساس اخلاقی، حقیقت اخلاقی و پیشرفت تاریخی انسان برقرار است؟
#منتخب_فرهیختگان
#تامس_نیگل #عبدالکریم_سروش #مصطفی_ملکیان #یاسر_میردامادی #جواد_حیدری #حسین_کمالی #فلسفه_اخلاق #حلقه_دیدگاه_نو
#فرهیختگان روزن آگاهی
«احساسات اخلاقی، واقعیت اخلاقی و پیشرفت اخلاقی»
نویسنده: تامس نیگل
کتاب احساسات اخلاقی، واقعیت اخلاقی و پیشرفت اخلاقی از تازه‌ترین آثاری است که بحث‌های بنیادین فلسفه اخلاق را دوباره پیش می‌کشد:
آیا ارزش‌های اخلاقی فقط برآمده از احساسات، قراردادها و زمینه‌های تاریخی‌اند، یا می‌توان از نوعی واقعیت اخلاقی مستقل سخن گفت؟
و اگر واقعیت اخلاقی وجود داشته باشد، آیا بشر می‌تواند در فهم و عمل اخلاقی واقعاً پیشرفت کند؟
در نشست معرفی و بررسی این کتاب، گروهی از فیلسوفان و پژوهشگران ایرانی از زاویه‌های مختلف به این پرسش‌ها و به پروژه فکری تامس نیگل پرداخته‌اند.
با حضور:
🔹 دکتر عبدالکریم سروش
🔹 استاد مصطفی ملکیان
🔹 دکتر یاسر میردامادی
🔹 دکتر جواد حیدری، مترجم کتاب
🔹 دکتر حسین کمالی
این نشست روز شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ / ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ برگزار شده و اکنون فایل صوتی آن برای شنیدن در دسترس است.
🎧 فایل صوتی نشست ضمیمه این پست است.
بررسی این کتاب فقط بحثی تخصصی در اخلاق نیست؛ بلکه به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های زندگی انسانی بازمی‌گردد:
آیا درباره خوب و بد، درست و نادرست، چیزی فراتر از سلیقه، عادت و توافق اجتماعی وجود دارد؟
و اگر پاسخ مثبت باشد، چه نسبتی میان احساس اخلاقی، حقیقت اخلاقی و پیشرفت تاریخی انسان برقرار است؟
#منتخب_فرهیختگان
#تامس_نیگل #عبدالکریم_سروش #مصطفی_ملکیان #یاسر_میردامادی #جواد_حیدری #حسین_کمالی #فلسفه_اخلاق #حلقه_دیدگاه_نو
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤4🤔1
چهار سال از آن روزها می‌گذرد.
آن تن از میان ما رفت، اما نام مهسا امینی از حصار بیمارستان عبور کرد، در سراسر ایران پیچید و به نمادی فراتر از مرزها بدل شد.
نامی که با سه واژه در حافظه جمعی ماند:
زن، زندگی، آزادی
#میراث_فرهیختگان
#مهسا_امینی #زن_زندگی_آزادی #دختر_ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی
آن تن از میان ما رفت، اما نام مهسا امینی از حصار بیمارستان عبور کرد، در سراسر ایران پیچید و به نمادی فراتر از مرزها بدل شد.
نامی که با سه واژه در حافظه جمعی ماند:
زن، زندگی، آزادی
#میراث_فرهیختگان
#مهسا_امینی #زن_زندگی_آزادی #دختر_ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی
🔥14😢6
🔵 «حکومتِ تقسیم بر دو»؛ آیا این بار پراگماتیست‌ها دست بالا را می‌گیرند؟
🔹 گفت‌وگوی رضا علیجانی با تلویزیون جمهوری ایران
رضا علیجانی معتقد است برای فهم ساختار قدرت امروز ایران، تقسیم‌بندی سنتیِ «سپاه، روحانیت و تکنوکرات‌ها» چندان راهگشا نیست.
به نظر او، شکاف مهم‌تر اکنون میان دو رویکرد است:
تعامل‌گرایان و تقابل‌گرایان.
افرادی از هر سه بخش ساختار قدرت را می‌توان در هر دو سوی این شکاف یافت.
علیجانی جمهوری اسلامی را از آغاز، نوعی «حکومتِ تقسیم بر دو» می‌داند؛ ساختاری که همواره در درون خود دو گرایش رقیب داشته، اما نهایتاً نهاد ولایت فقیه نقش فصل‌الخطاب را ایفا کرده است.
پرسش امروز او این است:
آیا این بار نتیجه متفاوت خواهد بود و پراگماتیست‌ها می‌توانند تندروها را به حاشیه برانند؟
به باور علیجانی، هنوز برای پاسخ قطعی زود است.
او می‌گوید حتی درون سپاه نیز یک اراده واحد وجود ندارد و این نهاد را نباید شبیه ارتش‌های متمرکز مصر یا پاکستان تصور کرد که بتوانند به صورت یکپارچه و سلسله‌مراتبی کودتا کنند.
از نگاه او، سپاه مجموعه‌ای از طیف‌ها، شبکه‌ها و گعده‌های متفاوت است و نخستین نزاع، درون خود این مجموعه شکل می‌گیرد.
اما با وجود مرگ علی خامنه‌ای، نهاد ولایت فقیه باقی مانده و تعیین‌کننده نهایی جهت‌گیری نظام، همچنان رهبر جدید، مجتبی خامنه‌ای است.
علیجانی معتقد است باید دید آیا رهبر جدید سیاست دوپهلو و حفظ همزمان دو جناح را ادامه می‌دهد یا به‌تدریج مسیر روشن‌تری در پیش می‌گیرد.
برای نمونه، تغییر یا عدم تغییر مدیریت صداوسیما در ماه‌های آینده می‌تواند یکی از نشانه‌های مهم جهت‌گیری تازه باشد.
بخش دیگری از گفت‌وگو به تنگه هرمز اختصاص دارد.
علیجانی هشدار می‌دهد که این پرونده نباید به «بختک فریبکارانه‌ای» شبیه پرونده غنی‌سازی تبدیل شود؛ مسئله‌ای که سال‌ها هزینه تولید کند و امکان خروج از آن روزبه‌روز دشوارتر شود.
او با ایده دریافت پول صرفاً بابت «تأمین امنیت تنگه» مخالفت می‌کند و می‌پرسد:
اگر امنیت این آبراه مختل شود، چه بازیگری بیش از همه در مظان ایجاد ناامنی خواهد بود؟
علیجانی همچنین روایت می‌کند که مسعود پزشکیان از حمله به سه کشتی در خلیج فارس بی‌اطلاع بوده و از وزیر دفاع پرسیده است چرا این اقدام بدون دستور شورای عالی امنیت ملی صورت گرفته است؛ روایتی که هنوز نیازمند تأیید مستقل است.
اما مهم‌ترین بخش گفت‌وگو شاید به زمین بازی اپوزیسیون ملی و مستقل مربوط باشد.
به باور علیجانی، این زمین نه درون ساختار قدرت است و نه در اتکا به قدرت‌های خارجی.
زمین اصلی، جامعه است.
بازنشستگان، کارگران، معلمان، پرستاران، کارکنان، دانشجویان و دیگر گروه‌های اجتماعی که حول مطالبات مشخص فعال می‌شوند، همان عرصه‌ای هستند که نیروهای مستقل می‌توانند در آن قدرت اجتماعی بسازند.
او می‌گوید در شرایطی که صدای جنگ و بمباران غالب است، جامعه مدنی و نیروهای سیاسی عاملیت محدودی دارند.
اما پس از جنگ، میدان اجتماعی بار دیگر اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
علیجانی همچنین به منتقدانی که هنوز ذیل قانون اساسی فعالیت می‌کنند توصیه می‌کند روند کاریزماسازی از رهبر جدید را دشوار و طولانی کنند؛ با نقد صریح، خطاب مستقیم و عادی نگه‌داشتن زبان سیاسی پیرامون او.
به تعبیر او، هرقدر رهبر جدید دیرتر به جایگاه «قدرت مطلقه» برسد، جامعه مدنی فرصت بیشتری برای تقویت خود خواهد داشت.
و در نهایت، علیجانی بر یک عامل ناشناخته تأکید می‌کند:
جامعه ایران.
جامعه‌ای که در سال‌های ۵۶ و ۵۷ بسیاری را غافلگیر کرد و امروز، با گسترش شهرنشینی، سواد، حضور زنان، نسل جوان و شبکه‌های ارتباطی، ظرفیت غافلگیری بیشتری دارد.
از نگاه او، این غافلگیری البته در زمان صلح محتمل‌تر از زمان جنگ است.
پرسش اصلی گفت‌وگو همچنان باز می‌ماند:
آیا «حکومت تقسیم بر دو» این بار به نقطه‌ای می‌رسد که یکی از دو رویکرد ـ تعامل یا تقابل ـ سرانجام دست بالا را پیدا کند؟
🎧 فایل صوتی کامل گفت‌وگو
#صدای_فرهیختگان
#رضا_علیجانی #ساختار_قدرت #جامعه_مدنی #تنگه_هرمز #سپاه #ولایت_فقیه #اپوزیسیون
#فرهیختگان راهی به رهایی
🔹 گفت‌وگوی رضا علیجانی با تلویزیون جمهوری ایران
رضا علیجانی معتقد است برای فهم ساختار قدرت امروز ایران، تقسیم‌بندی سنتیِ «سپاه، روحانیت و تکنوکرات‌ها» چندان راهگشا نیست.
به نظر او، شکاف مهم‌تر اکنون میان دو رویکرد است:
تعامل‌گرایان و تقابل‌گرایان.
افرادی از هر سه بخش ساختار قدرت را می‌توان در هر دو سوی این شکاف یافت.
علیجانی جمهوری اسلامی را از آغاز، نوعی «حکومتِ تقسیم بر دو» می‌داند؛ ساختاری که همواره در درون خود دو گرایش رقیب داشته، اما نهایتاً نهاد ولایت فقیه نقش فصل‌الخطاب را ایفا کرده است.
پرسش امروز او این است:
آیا این بار نتیجه متفاوت خواهد بود و پراگماتیست‌ها می‌توانند تندروها را به حاشیه برانند؟
به باور علیجانی، هنوز برای پاسخ قطعی زود است.
او می‌گوید حتی درون سپاه نیز یک اراده واحد وجود ندارد و این نهاد را نباید شبیه ارتش‌های متمرکز مصر یا پاکستان تصور کرد که بتوانند به صورت یکپارچه و سلسله‌مراتبی کودتا کنند.
از نگاه او، سپاه مجموعه‌ای از طیف‌ها، شبکه‌ها و گعده‌های متفاوت است و نخستین نزاع، درون خود این مجموعه شکل می‌گیرد.
اما با وجود مرگ علی خامنه‌ای، نهاد ولایت فقیه باقی مانده و تعیین‌کننده نهایی جهت‌گیری نظام، همچنان رهبر جدید، مجتبی خامنه‌ای است.
علیجانی معتقد است باید دید آیا رهبر جدید سیاست دوپهلو و حفظ همزمان دو جناح را ادامه می‌دهد یا به‌تدریج مسیر روشن‌تری در پیش می‌گیرد.
برای نمونه، تغییر یا عدم تغییر مدیریت صداوسیما در ماه‌های آینده می‌تواند یکی از نشانه‌های مهم جهت‌گیری تازه باشد.
بخش دیگری از گفت‌وگو به تنگه هرمز اختصاص دارد.
علیجانی هشدار می‌دهد که این پرونده نباید به «بختک فریبکارانه‌ای» شبیه پرونده غنی‌سازی تبدیل شود؛ مسئله‌ای که سال‌ها هزینه تولید کند و امکان خروج از آن روزبه‌روز دشوارتر شود.
او با ایده دریافت پول صرفاً بابت «تأمین امنیت تنگه» مخالفت می‌کند و می‌پرسد:
اگر امنیت این آبراه مختل شود، چه بازیگری بیش از همه در مظان ایجاد ناامنی خواهد بود؟
علیجانی همچنین روایت می‌کند که مسعود پزشکیان از حمله به سه کشتی در خلیج فارس بی‌اطلاع بوده و از وزیر دفاع پرسیده است چرا این اقدام بدون دستور شورای عالی امنیت ملی صورت گرفته است؛ روایتی که هنوز نیازمند تأیید مستقل است.
اما مهم‌ترین بخش گفت‌وگو شاید به زمین بازی اپوزیسیون ملی و مستقل مربوط باشد.
به باور علیجانی، این زمین نه درون ساختار قدرت است و نه در اتکا به قدرت‌های خارجی.
زمین اصلی، جامعه است.
بازنشستگان، کارگران، معلمان، پرستاران، کارکنان، دانشجویان و دیگر گروه‌های اجتماعی که حول مطالبات مشخص فعال می‌شوند، همان عرصه‌ای هستند که نیروهای مستقل می‌توانند در آن قدرت اجتماعی بسازند.
او می‌گوید در شرایطی که صدای جنگ و بمباران غالب است، جامعه مدنی و نیروهای سیاسی عاملیت محدودی دارند.
اما پس از جنگ، میدان اجتماعی بار دیگر اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
علیجانی همچنین به منتقدانی که هنوز ذیل قانون اساسی فعالیت می‌کنند توصیه می‌کند روند کاریزماسازی از رهبر جدید را دشوار و طولانی کنند؛ با نقد صریح، خطاب مستقیم و عادی نگه‌داشتن زبان سیاسی پیرامون او.
به تعبیر او، هرقدر رهبر جدید دیرتر به جایگاه «قدرت مطلقه» برسد، جامعه مدنی فرصت بیشتری برای تقویت خود خواهد داشت.
و در نهایت، علیجانی بر یک عامل ناشناخته تأکید می‌کند:
جامعه ایران.
جامعه‌ای که در سال‌های ۵۶ و ۵۷ بسیاری را غافلگیر کرد و امروز، با گسترش شهرنشینی، سواد، حضور زنان، نسل جوان و شبکه‌های ارتباطی، ظرفیت غافلگیری بیشتری دارد.
از نگاه او، این غافلگیری البته در زمان صلح محتمل‌تر از زمان جنگ است.
پرسش اصلی گفت‌وگو همچنان باز می‌ماند:
آیا «حکومت تقسیم بر دو» این بار به نقطه‌ای می‌رسد که یکی از دو رویکرد ـ تعامل یا تقابل ـ سرانجام دست بالا را پیدا کند؟
🎧 فایل صوتی کامل گفت‌وگو
#صدای_فرهیختگان
#رضا_علیجانی #ساختار_قدرت #جامعه_مدنی #تنگه_هرمز #سپاه #ولایت_فقیه #اپوزیسیون
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
❤5🤔1
🔴 لحظه پوپولیستی؛ چپ دموکراتیک چگونه باید «مردم» را بسازد؟
✍🏻 محمد حبیبی
نقد اقتصاد سیاسی
محمد حبیبی معتقد است ایران در وضعیتی قرار گرفته که می‌توان آن را، با وام‌گرفتن از شانتال موف، «لحظه پوپولیستی» نامید:
لحظه‌ای که نظم مستقر دیگر توان نمایندگی بخش مهمی از مطالبات جامعه را ندارد و نیروهای رقیب می‌کوشند خشم، ترس، امید و نارضایتی عمومی را در قالب گفتمان خود سازمان دهند.
از نگاه او، در چنین شرایطی رقیب اصلی چپ دموکراتیک فقط حکومت نیست؛ راست افراطی نیز برای تصاحب همین نارضایتی اجتماعی وارد میدان شده است.
راستی که با روایتی ساده و عاطفی از بازگشت اقتدار، شکوه ازدست‌رفته و منجی سیاسی، می‌کوشد خشم جامعه را به نیروی سیاسی تبدیل کند.
اما حبیبی می‌پرسد:
چپ با کدام چهره می‌تواند وارد این نبرد شود؟
پاسخ او روشن است: نه با چپ ارتدوکس.
چپی که همه تعارض‌های اجتماعی را به تضاد طبقاتی فرو می‌کاهد، با زبان انتزاعی از زندگی روزمره مردم فاصله می‌گیرد و گاه مسائل ژئوپلیتیک را بر مطالبات فوری جامعه ایران مقدم می‌داند، توان ساختن یک نیروی اجتماعی فراگیر را از دست می‌دهد.
در چنین گفتمانی، زن معترض به حجاب اجباری، جوان بی‌آینده، معلم، کارگر، بازنشسته، فعال محیط‌زیست و شهروندی که از تبعیض قومی یا مذهبی رنج می‌برد، لزوماً خود را بازنمی‌شناسد.
در مقابل، چپ دموکراتیک کثرت‌گرا از این فرض آغاز می‌کند که «مردم» یک واقعیت آماده و ازپیش‌موجود نیستند.
مردم باید ساخته شوند.
نه با حذف تفاوت‌ها، بلکه با پیوند دادن مطالبات متفاوت:
معیشت، آزادی، برابری جنسیتی، حقوق اقلیت‌ها، حقوق اتنیکی، محیط‌زیست، آموزش عمومی و مقابله با تمرکز قدرت و ثروت.
در این نگاه، مسئله اصلی یافتن یک تضاد واحد نیست؛ بلکه ساختن زبانی مشترک میان تجربه‌های متفاوت است.
حبیبی بر همین اساس تفاوت چپ دموکراتیک و راست افراطی را در محل ترسیم مرز سیاسی می‌بیند.
راست افراطی می‌تواند خشم عمومی را متوجه مهاجر، اقلیت یا «دیگری» کند.
اما چپ کثرت‌گرا باید مرز خود را نه مقابل گروه‌های حاشیه‌ای جامعه، بلکه در برابر تمرکز قدرت، ثروت و امتیاز ترسیم کند.
خلاصه تفاوت دو رویکرد شاید همین باشد:
یک چپ منتظر است تاریخ و یک تضاد بنیادین کار خود را بکنند؛
چپ دیگر می‌کوشد از دل دردهای واقعیِ همین‌جا و همین‌اکنون، «مردم» را به‌عنوان یک سوژه سیاسی متکثر بسازد.
در نهایت، نبرد اصلی فقط بر سر سازمان، رسانه یا منابع نیست.
نبرد بر سر گفتمان است؛ بر سر اینکه چه کسی می‌تواند به رنج‌های پراکنده جامعه، زبان و افق مشترک بدهد.
📎 متن کامل یادداشت
#صدای_فرهیختگان
#محمد_حبیبی #چپ_دموکراتیک #شانتال_موف #پوپولیسم #دموکراسی #عدالت_اجتماعی
#فرهیختگان راهی به رهایی
✍🏻 محمد حبیبی
نقد اقتصاد سیاسی
محمد حبیبی معتقد است ایران در وضعیتی قرار گرفته که می‌توان آن را، با وام‌گرفتن از شانتال موف، «لحظه پوپولیستی» نامید:
لحظه‌ای که نظم مستقر دیگر توان نمایندگی بخش مهمی از مطالبات جامعه را ندارد و نیروهای رقیب می‌کوشند خشم، ترس، امید و نارضایتی عمومی را در قالب گفتمان خود سازمان دهند.
از نگاه او، در چنین شرایطی رقیب اصلی چپ دموکراتیک فقط حکومت نیست؛ راست افراطی نیز برای تصاحب همین نارضایتی اجتماعی وارد میدان شده است.
راستی که با روایتی ساده و عاطفی از بازگشت اقتدار، شکوه ازدست‌رفته و منجی سیاسی، می‌کوشد خشم جامعه را به نیروی سیاسی تبدیل کند.
اما حبیبی می‌پرسد:
چپ با کدام چهره می‌تواند وارد این نبرد شود؟
پاسخ او روشن است: نه با چپ ارتدوکس.
چپی که همه تعارض‌های اجتماعی را به تضاد طبقاتی فرو می‌کاهد، با زبان انتزاعی از زندگی روزمره مردم فاصله می‌گیرد و گاه مسائل ژئوپلیتیک را بر مطالبات فوری جامعه ایران مقدم می‌داند، توان ساختن یک نیروی اجتماعی فراگیر را از دست می‌دهد.
در چنین گفتمانی، زن معترض به حجاب اجباری، جوان بی‌آینده، معلم، کارگر، بازنشسته، فعال محیط‌زیست و شهروندی که از تبعیض قومی یا مذهبی رنج می‌برد، لزوماً خود را بازنمی‌شناسد.
در مقابل، چپ دموکراتیک کثرت‌گرا از این فرض آغاز می‌کند که «مردم» یک واقعیت آماده و ازپیش‌موجود نیستند.
مردم باید ساخته شوند.
نه با حذف تفاوت‌ها، بلکه با پیوند دادن مطالبات متفاوت:
معیشت، آزادی، برابری جنسیتی، حقوق اقلیت‌ها، حقوق اتنیکی، محیط‌زیست، آموزش عمومی و مقابله با تمرکز قدرت و ثروت.
در این نگاه، مسئله اصلی یافتن یک تضاد واحد نیست؛ بلکه ساختن زبانی مشترک میان تجربه‌های متفاوت است.
حبیبی بر همین اساس تفاوت چپ دموکراتیک و راست افراطی را در محل ترسیم مرز سیاسی می‌بیند.
راست افراطی می‌تواند خشم عمومی را متوجه مهاجر، اقلیت یا «دیگری» کند.
اما چپ کثرت‌گرا باید مرز خود را نه مقابل گروه‌های حاشیه‌ای جامعه، بلکه در برابر تمرکز قدرت، ثروت و امتیاز ترسیم کند.
خلاصه تفاوت دو رویکرد شاید همین باشد:
یک چپ منتظر است تاریخ و یک تضاد بنیادین کار خود را بکنند؛
چپ دیگر می‌کوشد از دل دردهای واقعیِ همین‌جا و همین‌اکنون، «مردم» را به‌عنوان یک سوژه سیاسی متکثر بسازد.
در نهایت، نبرد اصلی فقط بر سر سازمان، رسانه یا منابع نیست.
نبرد بر سر گفتمان است؛ بر سر اینکه چه کسی می‌تواند به رنج‌های پراکنده جامعه، زبان و افق مشترک بدهد.
📎 متن کامل یادداشت
#صدای_فرهیختگان
#محمد_حبیبی #چپ_دموکراتیک #شانتال_موف #پوپولیسم #دموکراسی #عدالت_اجتماعی
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
❤1👍1🔥1🤬1