🏛 ۱۴۹ اثر تاریخی در جنگ آسیب دیدند؛ میراث فرهنگی در خط آتش
علی دارابی، معاون میراث فرهنگی، می‌گوید در جریان جنگ اخیر ۱۴۹ اثر تاریخی ایران آسیب دیده‌اند.
آسیب‌هایی که فقط متوجه ساختمان‌ها نیست؛ بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایران را در معرض خطر قرار داده است.
دارابی در «آیین نکوداشت چهره‌های ماندگار میراث فرهنگی» گفت تخریب و آسیب به بناهای تاریخی با تعهدات بین‌المللی مربوط به حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ ناسازگار است.
در کنار این خسارت‌ها، او از یک نکته مثبت نیز سخن گفت:
به گفته دارابی، با اقدامات حفاظتی انجام‌شده، حتی یک شیء تاریخی در موزه‌ها و مخازن کشور آسیب ندیده است.
جنگ فقط جان انسان‌ها، زیرساخت‌ها و اقتصاد را هدف نمی‌گیرد.
گاهی آنچه از میان می‌رود، چیزی است که دیگر قابل بازسازی نیست:
حافظه یک ملت.
آثار تاریخی فقط متعلق به نسل امروز نیستند؛ امانتی‌اند که از گذشته رسیده‌اند و باید برای آینده باقی بمانند.
#میراث_فرهیختگان

#میراث_فرهنگی #آثار_تاریخی #علی_دارابی #جنگ #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🌐 رابرت پیپ: آیا تشدید منطقه‌ای اهرم فشار ترامپ را فرسوده می‌کند؟
🎙 گفت‌وگو با تام سویتزر
رابرت پیپ، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو، معتقد است جنگ ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای شده که دیگر فقط در تقابل مستقیم دو کشور خلاصه نمی‌شود.
از نگاه او، تحولات یمن، عراق، عربستان و دو آبراه راهبردی هرمز و باب‌المندب در حال تبدیل‌شدن به اجزای یک موازنه تازه‌اند.
حوثی‌ها به جزیره پریم در باب‌المندب رسیده‌اند و هم‌زمان حمله پهپادی از خاک عراق، خط لوله حیاتی شرق–غرب عربستان را از مدار خارج کرده است؛ مسیری که برای دورزدن محدودیت‌های هرمز اهمیت ویژه‌ای دارد.
پیپ می‌پرسد:
آیا تهران و نیروهای همسو با آن در حال افزایش هزینه جنگ برای آمریکا و متحدانش هستند؟
و اگر اختلال در صادرات انرژی، افزایش قیمت نفت و فشار بر عربستان ادامه پیدا کند، آیا این روند می‌تواند بخشی از اهرم فشار دونالد ترامپ را فرسوده کند؟
در مقابل، پرسش مهم دیگری هم وجود دارد:
آیا گسترش جبهه‌ها نهایتاً ایران را در موقعیت قوی‌تری قرار می‌دهد، یا خطر شکل‌گیری ائتلافی گسترده‌تر علیه تهران را افزایش می‌دهد؟
افزایش قیمت نفت نشان می‌دهد این نبرد فقط نظامی نیست.
هر اختلال در هرمز، باب‌المندب یا زیرساخت‌های نفتی عربستان، مستقیماً به بازار انرژی، تورم و اقتصاد جهانی منتقل می‌شود.
گفت‌وگوی پیپ در نهایت حول یک پرسش راهبردی می‌چرخد:
اگر هزینه ادامه جنگ برای آمریکا و متحدانش از منافع آن بیشتر شود، آیا واشنگتن ناچار به بازنگری در راهبرد خود خواهد شد؟
▶️ تماشای کامل گفت‌وگو:

https://www.youtube.com/live/0hlZiWRX17s?is=WyhSasstz4mOm3Ma
#منتخب_فرهیختگان

#رابرت_پیپ #ایران #آمریکا #یمن #حوثی_ها #باب_المندب #تنگه_هرمز #نفت
#فرهیختگان روزن آگاهی

محمدمهدی خان محمدی 
کرج. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🕊 نقشهٔ آزادی
۲۵ شهریور؛ سالروز درگذشت مهسا (ژینا) امینی
در مهرماه ۱۴۰۱، محمدرضا شفیعی کدکنی شعری نوشت که نام مهسا را در تصویری از رنج نسل‌ها، وطن و آرزوی آزادی جای داد:

نقشهٔ آزادی
▪️با نقطه، نقطه،
نقطهٔ خون،
خونِ رهروان
خونِ هزار مهسا خونِ بسی جوان
این نقشه بر سراسر میهن
در حال شکل‌گیری و در گسترانگی
می‌گسترد به هرسو در بیکرانگی.
این نقشه را، شبانه، به یکبار
نتوان کشید و دید
در طول سالیانش، با خون توان کشید
با خون نسل‌ها
پررنگ و آشکار شود، در برابرت
تا ناکجایِ هرگزیِ حیرت‌آورت
این نقشهٔ شکفتگی و شادی وطن
این نقشهٔ رهایی و آزادی وطن
✍️ محمدرضا شفیعی کدکنی
مهرماه ۱۴۰۱

#مهسا_امینی #ژینا_امینی #محمدرضا_شفیعی_کدکنی #نقشه_آزادی
#فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 «ما شاخ نظام سلطه را شکستیم»؛ اما کدام واقعیت؟
✍🏻 مجید مرادی
محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، گفته است:
«ما شاخ نظام سلطه را شکستیم.»
مجید مرادی این جمله را نقطه آغاز نقدی طنزآمیز قرار می‌دهد:
اگر قرار است از «شکستن شاخ نظام سلطه» سخن بگوییم، پس با خسارت‌های سنگین جنگ، کشته‌شدن فرماندهان، آسیب به سامانه‌های دفاعی و هزینه‌هایی که بر کشور تحمیل شده چه باید کرد؟
به تعبیر او، مشکل فقط این جمله نیست؛ مشکل، فاصله‌ای است که گاه میان زبان رسمی پیروزی و تجربه واقعی جامعه شکل می‌گیرد.
مرادی سپس سراغ نمونه‌ای دیگر می‌رود:
مدیر سامانه هوشمند سوخت اعلام کرده خودروهای نوشماره بالای یک میلیارد تومان، دیگر بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی نمی‌گیرند و ماهانه ۱۱۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان روی کارتشان شارژ می‌شود.
اما همین توضیح نیز پرسش‌برانگیز شده است.
این ۱۱۰ لیتر، سقف مطلق مصرف نیست؛ راننده پس از پایان آن همچنان می‌تواند با کارت اضطراری جایگاه بنزین ۱۰هزارتومانی بگیرد، هرچند برای هر نوبت و تعداد استفاده محدودیت‌هایی وجود دارد.
در نتیجه، مسئله فقط سیاست بنزینی نیست.
پرسش اصلی این است:
مسئولان تا چه اندازه از پیامد عملی تصمیم‌ها و معنای دقیق حرف‌هایی که به مردم می‌زنند آگاه‌اند؟
مرادی با زبان طنز، فاصله میان ادعا و واقعیت را نشانه می‌رود؛ از «شکستن شاخ نظام سلطه» تا توضیحاتی که درباره ساده‌ترین مسائل روزمره، خود به ابهام تازه‌ای تبدیل می‌شوند.
و شاید مسئله همین باشد:
وقتی زبان مدیریت از واقعیت زندگی مردم فاصله می‌گیرد، حتی یک جمله پیروزمندانه هم می‌تواند به ضد خود بدل شود.

متن کامل یادداشت مجید مرادی در مشاهده فوری

#صدای_فرهیختگان

#مجید_مرادی #محمدرضا_عارف #بنزین #مدیریت #جنگ #اعتماد_عمومی

#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 قیمت‌ها کجا می‌ایستند؟ وقتی مسئله فقط گرانی نیست، شکاف است
✍🏻 رحیم قمیشی
روایت از یک رستوران شروع می‌شود:
قیمت‌های روی منو مربوط به دیروز است و امروز، ناگهان، ۳۰ درصد به آنها اضافه شده.
بعد نوبت روغن خودرو، میوه، اجاره، دارو، لوازم‌التحریر، برنج، روغن و قبض‌هاست.
اما پرسش رحیم قمیشی فقط این نیست که چرا قیمت‌ها بالا می‌روند؟
پرسش مهم‌تر این است:
مردم تا کجا باید این فاصله میان درآمد و هزینه را تحمل کنند؟
او می‌نویسد جامعه در شرایط جنگ و تحریم می‌تواند کمبود را بفهمد و حتی سختی را تحمل کند؛ اما آنچه تحمل‌ناپذیرتر می‌شود، احساس نابرابری است.
اینکه گروهی هر روز فقیرتر شوند و هم‌زمان عده‌ای دیگر همچنان ثروت انباشته کنند.
از نگاه قمیشی، مسئله امروز فقط تورم نیست.
مسئله شکافی است میان کسانی که هنوز می‌توانند هزینه افزایش قیمت‌ها را بپردازند و کسانی که برای ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی درمانده‌اند.
مستأجر اجاره را چه کند؟
بیمار دارو را؟
خانواده‌ای که درآمدش ثابت مانده، با هزینه‌هایی که هر روز تغییر می‌کنند چگونه برنامه‌ریزی کند؟
و پرسش اصلی‌تر:
آیا تصمیم‌گیران واقعاً می‌دانند مردم با چه درآمدی زندگی می‌کنند؟
قمیشی هشدار می‌دهد جامعه‌ای که در آن هزینه‌ها با درآمدها هیچ تناسبی ندارند و فاصله طبقاتی هر روز بیشتر می‌شود، فقط با یک مسئله اقتصادی روبه‌رو نیست.
این وضعیت، به‌تدریج به مسئله‌ای اجتماعی و سیاسی تبدیل می‌شود.
او یادآوری می‌کند که مردم فقط وعده «بعداً درست می‌شود» نمی‌خواهند.
یک پرسش ساده دارند:
قیمت‌ها کجا قرار است بایستند؟
و اگر پاسخی وجود ندارد، شاید صادقانه‌ترین جمله این باشد:
نتوانستید. بلد نبودید.

متن کامل یادداشت رحیم قمیشی در مشاهده فوری

#صدای_فرهیختگان

#رحیم_قمیشی #تورم #معیشت #فقر #نابرابری #اقتصاد_ایران

#فرهیختگان راهی به رهایی

📚 خدمتی شایسته شأن دانشگاه تهران؛ «بار عام» برای میراث مکتوب
✍🏻 میلاد عظیمی
رسول جعفریان را می‌توان از خادمان جدی کتاب و پژوهش در ایران دانست؛ کتاب‌خوان، کتاب‌نویس و بیش از همه، علاقه‌مند به آسان‌کردن دسترسی پژوهشگران به منابع.
میلاد عظیمی یادآوری می‌کند که جعفریان در کتابخانه مجلس نیز همین نگاه را داشت: نسخه‌ها باید از «گنجینه» بیرون بیایند و در اختیار محقق قرار گیرند، نه اینکه دسترسی به آنها خود به مانعی برای پژوهش تبدیل شود.
همین نگاه در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نیز ادامه یافت.
تصاویر ۱۲٬۹۵۰ نسخه خطی این کتابخانه در اختیار پژوهشگران قرار گرفت؛ میراثی که حاصل دهه‌ها کوشش چهره‌هایی چون ایرج افشار، مجتبی مینوی و محمدتقی دانش‌پژوه است.
عظیمی از آرزوی جعفریان نقل می‌کند:
«آیا می‌شود یک روز اعلام کرد ایران هم میراث مکتوب هزارساله خود را به‌صورت دیجیتالی در اختیار عموم قرار داده است؟»
این فقط مسئله اسکن چند هزار کتاب نیست.
پشت آن یک نگاه فرهنگی نهفته است:
میراث مکتوب زمانی زنده است که خوانده شود، پژوهیده شود و در دسترس باشد.
دانشگاه تهران با گشودن این گنجینه، کاری در شأن نام و تاریخ خود کرده است؛ خدمتی که شاید ارزش واقعی‌اش را نسل‌های بعد بهتر بفهمند.
#میراث_فرهیختگان

#میلاد_عظیمی #رسول_جعفریان #دانشگاه_تهران #نسخه_خطی #میراث_مکتوب #کتابخانه
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔵 اشرافیت بدون لقب؛ بازتولید امتیاز در جمهوری اسلامی
✍🏻 حسین قتیب
یکی از پیامدهای مهم انقلاب ۱۳۵۷، جابه‌جایی گسترده نخبگان بود.
گروه‌هایی که پیش‌تر دسترسی کمتری به دانشگاه، مدیریت و مناصب دولتی داشتند، فرصت بیشتری برای صعود اجتماعی پیدا کردند و گسترش آموزش نیز مسیرهای تازه‌ای برای تحرک اجتماعی گشود.
اما پرسش حسین قتیب درباره مرحله بعدی است:
آیا «گردش نخبگان» به‌تدریج به «بازتولید نخبگان» تبدیل شده است؟
اشرافیت جدید لزوماً لقب، زمین و تبار اشرافی ندارد.
ممکن است در دل یک جمهوری و حتی با زبان عدالت ساخته شود؛ زمانی که مسیر رسیدن به فرصت‌های ممتاز، به‌تدریج در شبکه‌هایی محدود متمرکز شود.
یکی از این مسیرها آموزش است.
مدارس و دانشگاه‌های ممتاز، سرمایه اقتصادی خانواده، شبکه‌های ارتباطی و سهمیه‌های ویژه می‌توانند باعث شوند آموزش، که باید نردبان تحرک اجتماعی باشد، به ابزاری برای انتقال امتیاز از یک نسل به نسل بعد تبدیل شود.
مسیر دیگر، شرکت‌های دولتی و شبه‌دولتی و شبکه انتصابات است.
اگر دسترسی به مدیریت، قرارداد، اعتبار، مجوز و اطلاعات بیش از شایستگی به ارتباط سیاسی وابسته شود، سرمایه سیاسی قابلیت تبدیل‌شدن به سرمایه اقتصادی پیدا می‌کند؛ چیزی که در جامعه‌شناسی سیاسی می‌توان آن را نوعی «بورژوازی سیاسی» دانست.
قتیب به سازوکار دیگری هم اشاره می‌کند:
پیوندهای خانوادگی میان شبکه‌های قدرت.
ازدواج میان خانواده‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی و اداری، اگر به انتقال دسترسی، اعتماد، اطلاعات و موقعیت بینجامد، می‌تواند شبکه‌هایی را که پیش‌تر جدا بوده‌اند به حلقه‌ای خانوادگی بدل کند.
در چنین چرخه‌ای، فرزند یک صاحب‌منصب از آموزش بهتر و شبکه قوی‌تر بهره می‌برد، وارد بنگاه یا نهادی ممتاز می‌شود و سپس همان سرمایه اجتماعی را به نسل بعد منتقل می‌کند.
اینجا دیگر موضوع فقط چند مورد «ژن خوب» یا یک انتصاب رانتی نیست.
پرسش درباره سازوکاری است که امتیاز را بازتولید می‌کند.
پارادوکس تاریخی نیز از همین‌جا آغاز می‌شود:
انقلابی که بخشی از مشروعیت خود را از مبارزه با اشرافیت و امتیاز طبقاتی می‌گرفت، اگر نتواند مسیرهای دسترسی به قدرت و فرصت را باز نگه دارد، ممکن است پس از چند نسل با نوع تازه‌ای از همان پدیده روبه‌رو شود:
اشرافیتی بدون لقب؛

سیاسی، رانتی و شبکه‌ای.

متن کامل یادداشت حسین قتیب

#صدای_فرهیختگان

#حسین_قتیب #نابرابری #رانت #تحرک_اجتماعی #نخبگان #آموزش_عالی #اقتصاد_سیاسی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🎶 محمدرضا لطفی؛ استادی که برای شاگردانش فقط معلم موسیقی نبود

مجید درخشانی از هشت سال شاگردی نزد محمدرضا لطفی می‌گوید؛ سال‌هایی که برای او فقط دوره آموزش موسیقی نبود، بلکه تجربه معاشرت با استادی بود که اخلاق و منش انسانی‌اش به اندازه هنر او اثر می‌گذاشت.
درخشانی به یاد می‌آورد که لطفی در تمام آن سال‌ها از او شهریه‌ای نگرفت و حتی گاه به هنرجویان پرتلاش، ساز هدیه می‌داد.
نخستین دیدارشان نیز با صراحتی فراموش‌نشدنی همراه بود.
لطفی پس از شنیدن ساز درخشانی به او گفت باید آموخته‌های نادرست گذشته را کنار بگذارد و از صفر آغاز کند.
درخشانی این شرط سخت را پذیرفت؛ از سر عشق به موسیقی و اعتماد به استاد.
اما آنچه سال‌ها بعد بیش از تکنیک و درس در ذهن او مانده، مهربانی، صمیمیت و بزرگواری محمدرضا لطفی است؛ استادی که حضورش فقط در کلاس نبود و رابطه‌اش با شاگرد، به زندگی و خانواده او نیز امتداد پیدا می‌کرد.
این خاطره، تصویری است از نسلی از استادان که آموزش را نه معامله‌ای حرفه‌ای، بلکه نوعی تعهد فرهنگی و انسانی می‌دانستند.
🎬 ویدئوی روایت مجید درخشانی ضمیمه پست است.
#میراث_فرهیختگان

#محمدرضا_لطفی #مجید_درخشانی #موسیقی_ایرانی #تار #آموزش_موسیقی

#فرهیختگان روزن آگاهی

🎬 سینماحقیقت؛ چرا مستند در ایران ماندگار مانده است؟
🎙 مسعود طاهری در گفت‌وگو با پانا
مسعود طاهری، فیلم‌ساز و مستندساز، «سینماحقیقت» را خانه مستندسازان و یکی از معتبرترین جشنواره‌های ایران می‌داند؛ جشنواره‌ای که به گفته او، حتی حضور یک فیلم در آن می‌تواند برای اثر «شناسنامه» بسازد.
او یکی از دلایل ماندگاری این رویداد را ظرفیت فرهنگی و فکری جامعه ایران می‌داند؛ ظرفیتی که به باورش، در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه، زمینه مناسبی برای شکل‌گیری و تداوم سینمای مستند فراهم کرده است.
طاهری در عین حال از کاستی‌ها هم می‌گوید: از انتخاب‌های محفلی در برخی دوره‌ها تا محدودشدن جشنواره به یک مکان مشخص و توجه کمتر از حد انتظار به آثار فرهیخته‌پسند.
با این همه، از نگاه او مهم‌ترین نقطه قوت «سینماحقیقت» تداوم است؛ استمرار نهادی‌ای که باعث شده جشنواره، با وجود افت‌وخیزهای مدیریتی، همچنان جایگاه خود را در سینمای مستند حفظ کند.
پرسش مهم شاید همین باشد:
چرا مستند، با وجود محدودیت بودجه و مخاطب، همچنان در ایران زنده و اثرگذار مانده است؟
پاسخ طاهری روشن است:
به پشتوانه جامعه‌ای که هنوز برای فکر، روایت و واقعیت ارزش قائل است.

📎 متن کامل گفتگو:

#منتخب_فرهیختگان

#مسعود_طاهری #سینماحقیقت #سینمای_مستند #مستندسازی #فرهنگ #سینمای_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔵 از «نمایش انسجام» تا «بحران انشقاق»
✍🏻 احمد علوی
تجمعی که برای نمایش قدرت و انسجام برپا می‌شود، گاهی می‌تواند درست به عکس عمل کند:
شکاف‌های درونی قدرت را آشکار کند.
احمد علوی در یادداشت تازه خود، تجمع‌های ماه‌های اخیر حامیان جمهوری اسلامی را از همین زاویه بررسی می‌کند.
به باور او، شعارهایی مانند:
«قالیباف، عراقچی، پس خون رهبرم چی؟»
فقط مخالفت با یک سیاست خارجی نیستند؛ اهمیت‌شان در این است که اختلاف درباره مذاکره با آمریکا را به پرسشی درباره وفاداری سیاسی تبدیل می‌کنند.
یعنی نزاع از این پرسش که «کدام سیاست بهتر است؟» عبور می‌کند و به این می‌رسد که:
چه کسی واقعاً خودی است؟
علوی این وضعیت را با مفهوم «ائتلاف حاکم» توضیح می‌دهد.
حکومت‌های اقتدارگرا فقط با سرکوب مخالفان دوام نمی‌آورند؛ آنها باید میان گروه‌های درون ساختار قدرت نیز نوعی تعادل برقرار کنند: مقام‌های سیاسی، فرماندهان نظامی، نهادهای امنیتی و شبکه‌های اقتصادی.
اختلاف در چنین ساختاری به‌خودی‌خود نشانه فروپاشی نیست.
بحران زمانی جدی‌تر می‌شود که جناح‌ها نه فقط بر سر سهم قدرت، بلکه بر سر راه بقای خود ساختار اختلاف پیدا کنند.
یک گرایش ممکن است مذاکره و کاهش تنش را برای بقای حکومت ضروری بداند؛

گرایش دیگر همان مذاکره را عقب‌نشینی، تهدید هویتی یا حتی خیانت تلقی کند.
در این نقطه، سیاست خارجی دیگر فقط سیاست خارجی نیست.
تحریم، جنگ، منابع اقتصادی، نقش نهادهای نظامی در اقتصاد و توزیع آینده قدرت، همه به یکدیگر گره می‌خورند.
از نگاه علوی، همین‌جاست که «نمایش انسجام» می‌تواند به ضد خود بدل شود:
تجمعی که برای نشان‌دادن وفاداری سازمان یافته، فضایی می‌شود برای آشکارشدن اختلاف میان همان نیروهای وفادار.
اما نویسنده هشدار می‌دهد که نباید از این شکاف‌ها به‌سرعت نتیجه «فروپاشی» گرفت.
ساختار جمهوری اسلامی در دهه‌های گذشته بارها اختلاف‌های درونی جدی را مدیریت کرده است.
آنچه امروز اهمیت دارد، چیز دیگری است:
افزایش هزینه هماهنگ‌کردن اجزای درون قدرت.
جنگ، تحریم، کاهش منابع و فشار اقتصادی باعث می‌شوند مدیریت این اختلاف‌ها دشوارتر شود.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که چه کسی مذاکره می‌کند یا چه کسی با آن مخالف است.
پرسش عمیق‌تر این است:
هزینه بقای ساختار را چه کسی خواهد پرداخت؟
چه گروهی هزینه جنگ را می‌دهد؟

چه کسی هزینه توافق را؟

و در نهایت، مسئولیت شکست سیاست‌های گذشته بر دوش چه کسی خواهد افتاد؟
علوی نتیجه می‌گیرد:
هنوز نمی‌توان از فروپاشی سخن گفت؛ اما می‌توان از فرسایش ظرفیت مصالحه و افزایش هزینه هماهنگی درون ائتلاف حاکم سخن گفت.

📎 متن کامل یادداشت احمد علوی


#صدای_فرهیختگان

#احمد_علوی #ساختار_قدرت #قالیباف #عراقچی #مذاکره #ائتلاف_حاکم #سیاست_ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی

🌍 استعمار، چپ و راست؛ چرا تاریخ را نمی‌توان به یک دوگانه ساده فروکاست؟
✍🏻 عدنان فلاحی
آیا استعمار همیشه داستان رویارویی «تمدن» با جوامعی کاملاً بدوی بوده است؟
عدنان فلاحی در نقد این تصویر ساده‌شده یادآوری می‌کند که بخش بزرگی از استعمار مدرن، نه در سرزمین‌های فاقد تمدن و ساختار اجتماعی، بلکه در جوامعی با تاریخ، دولت، شهر، دانشگاه و سنت‌های فکری شکل گرفت.
برای نشان‌دادن اینکه نقد استعمار منحصر به چپ نبوده، او به لودویگ فون میزس، از چهره‌های برجسته لیبرالیسم کلاسیک، رجوع می‌کند.
میزس سیاست استعماری قدرت‌های اروپایی را در «تضاد شدید با اصول لیبرالیسم» می‌دانست و استدلال می‌کرد برتری نظامی به هیچ ملتی حق نمی‌دهد ملت ضعیف‌تر را مطیع، غارت یا برده کند.
کارل پوپر نیز رنج تحمیل‌شده بر مردمان مستعمرات را یکی از تاریک‌ترین فصل‌های تاریخ تمدن توصیف کرده بود؛ هرچند تحلیل او از پیامدهای اقتصادی استعمار با سنت مارکسیستی تفاوت جدی داشت.
پس مخالفت با استعمار را نمی‌توان ذاتاً «چپ» و دفاع از آن را ذاتاً «راست» دانست.
تاریخ هر دو سوی پیچیده‌تری دارد.
در قرن شانزدهم، حتی در خود جهان مسیحی اروپا، مناقشه وایادولید بر سر مشروعیت فتح سرزمین‌های بومیان آمریکا، حقوق آنان و توجیه مذهبیِ مسیحی‌کردنشان شکل گرفت.
از سوی دیگر، خود جریان‌های چپ نیز همیشه ضد‌استعمار نبوده‌اند.
فلاحی برای نمونه به تاریخ تأسیس اسرائیل اشاره می‌کند: صهیونیسم کارگری و سوسیالیستی از نیروهای مسلط جامعه یهودی فلسطین و دولت نخستین اسرائیل بود و اتحاد شوروی نیز در مقطع ۱۹۴۷ و ۱۹۴۸ از تقسیم فلسطین و تأسیس دولت یهودی حمایت کرد.
اما همین نمونه نیز نیازمند دقت است.
اینکه صهیونیسم را دقیقاً در چه معنایی «استعماری» بدانیم، موضوع اختلاف جدی میان مورخان است. بنی موریس از وجود برخی ویژگی‌های استعماری سخن گفته، اما قیاس صهیونیسم با استعمار کلاسیک اروپایی را کامل نمی‌داند.
جالب آنکه حاییم وایزمن نیز در شهادت خود در برابر کمیته ویژه سازمان ملل در سال ۱۹۴۷، برای توضیح نقش «آژانس یهود» از تعابیری چون colonization و مقایسه با «شرکت‌های منشوردار» استفاده می‌کرد؛ واژگانی که نشان می‌دهد زبان سیاسی آن دوره با دسته‌بندی‌های امروز یکسان نبوده است.
نکته اصلی فلاحی اما فراتر از این مصادیق است:
استعمار یک پدیده تاریخی یکدست نبوده و نقد یا دفاع از آن نیز انحصار ایدئولوژیک چپ یا راست نداشته است.
استعمار اسپانیا در آمریکای لاتین، استعمار فرانسه در الجزایر، ایتالیا در لیبی یا امپراتوری بریتانیا، از نظر ساختار اقتصادی، شیوه حکمرانی و رابطه با جامعه محلی یکسان نبودند.
همین تفاوت‌هاست که تقلیل تاریخ استعمار به داستانی ساده از «متمدن‌کنندگان و وحشیان» یا به منازعه‌ای ثابت میان «چپ و راست» را مسئله‌دار می‌کند.
شاید برای فهم استعمار، پیش از داوری ایدئولوژیک باید پرسید:
چه کسی قدرت داشت؟

چه کسی سرزمین و منابع را کنترل می‌کرد؟

چه کسی حق تصمیم‌گیری سیاسی داشت؟

و هزینه این نظم را چه کسانی می‌پرداختند؟

🎬 ویدئوی مرتبط با این بحث ضمیمه پست است.

#منتخب_فرهیختگان

#عدنان_فلاحی #استعمار #لیبرالیسم #لودویگ_فون_میزس #کارل_پوپر #تاریخ_استعمار #صهیونیسم

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔵 امید و واقعیت؛ در میانه جنگ به چه چیز می‌توان دل بست؟
در میانه جنگ و ویرانی، امیدهای متفاوتی در میان ایرانیان شکل گرفته است:
امید به مداخله خارجی و تغییر حکومت؛

امید به بازگشت مردم به خیابان؛

و امید به اینکه ایران، هرقدر زخمی، باز از دل بحران برخیزد.
اما این یادداشت دریافتی، از زاویه‌ای بدبینانه‌تر می‌پرسد:
کدام‌یک از این امیدها واقعاً بر واقعیت سیاسی امروز تکیه دارند؟
نویسنده استدلال می‌کند که حتی اگر اسرائیل خواهان سقوط جمهوری اسلامی باشد، بمباران به‌تنهایی الزاماً به تغییر حکومت منجر نمی‌شود و ممکن است نتیجه عملی جنگ، پیش از هر چیز، تضعیف زیرساخت‌ها و فقیرترشدن جامعه باشد.
درباره اعتراض داخلی نیز متن بر این نکته تأکید می‌کند که جنگ می‌تواند میدان کنش سیاسی را محدود کند؛ زیرا اعتراض در میانه حمله خارجی آسان‌تر به زبان «خیانت» ترجمه می‌شود و حکومت نیز ابزار سرکوب را در اختیار دارد.
بخش دیگری از یادداشت، «استثناپنداری ایران» را نقد می‌کند.
این تصور که ایران به دلیل تاریخ و فرهنگ خود حتماً از سرنوشت کشورهایی چون عراق، سوریه، لیبی یا یمن مصون خواهد ماند، از نگاه نویسنده خطرناک است.
هیچ جامعه‌ای تضمین تاریخی برای نجات ندارد.
حتی اگر ایران در یک افق صدساله دوباره خود را بازسازی کند، این برای نسلی که امروز هزینه جنگ، فقر و فروپاشی را می‌پردازد تسلی چندانی نیست.
متن نسبت به عقلانیت حاکمان نیز خوش‌بین نیست و می‌گوید بقای حکومت ممکن است برای آنان بر کاهش هزینه مردم اولویت پیدا کند.
و در سوی دیگر، شور و محکومیت مخالفان حکومت ـ چه در حمایت از جنگ و چه علیه آن ـ لزوماً تعیین‌کننده تصمیم واشنگتن و تل‌آویو نیست.
در نهایت، این نوشته بیش از آنکه نسخه‌ای سیاسی ارائه کند، یک هشدار دارد:
امید، اگر از واقعیت جدا شود، می‌تواند به شکل دیگری از فرار از واقعیت بدل شود.
نه مداخله خارجی تضمین‌کننده آزادی است؛

نه اعتراض خیابانی به‌خودی‌خود پیروزی می‌آورد؛

نه تاریخ تعهدی داده که ایران همیشه از هر ویرانی سالم بیرون بیاید.
شاید پرسش سخت‌تر همین باشد:
در جهانی که هیچ ناجی قطعی‌ای وجود ندارد، جامعه ایران باید امید خود را بر چه چیزی بنا کند؟
منبع: بازنشر از کانال «گاو»
#منتخب_فرهیختگان

#ایران #جنگ #امید #واقع_گرایی #جامعه_مدنی #آینده_ایران
#فرهیختگان راهی به رهایی

سـحر فــلاح 
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 قدیانی از اوین: روایت رسمی کشتار دی ۱۴۰۴ را به چالش می‌کشد
✍🏻 ابوالفضل قدیانی
ابوالفضل قدیانی، زندانی سیاسی محبوس در بند ۷ زندان اوین، در آستانه سالگرد جنبش «زن، زندگی، آزادی» بار دیگر روایت رسمی جمهوری اسلامی درباره کشتار اعتراضات دی ۱۴۰۴ را به چالش کشیده است.
محور پرسش او یک تناقض است:
اگر آن‌گونه که حکومت می‌گوید، بخش مهمی از کشتار دی‌ماه کار «تروریست‌های وابسته به بیگانگان» بوده، چرا در ماه‌های پس از آن، هنگام تجمع‌های شبانه حامیان حکومت و راهپیمایی ۲۲ بهمن، اثری از همان نیروها دیده نشده است؟
قدیانی می‌نویسد بیش از شش ماه است که حامیان حکومت شب‌ها در خیابان‌ها تجمع و پرچم‌گردانی می‌کنند و از امنیت برخوردارند؛ اما در اعتراض‌های ضدحکومتی، مردم با تیراندازی، بازداشت و سرکوب روبه‌رو شدند.
او از رسانه‌ها و نهادهای حقوق بشری می‌خواهد این تناقض را جدی بگیرند:
اگر حکومت قادر است امنیت تجمع‌های حامیان خود را تأمین کند، چرا در اعتراض‌های مردمی، روایت «تروریست‌های ناشناس» ناگهان به توضیح اصلی کشتار تبدیل می‌شود؟
قدیانی پاسخ خودش را نیز صریح بیان می‌کند.
او روایت رسمی را نمی‌پذیرد و مسئولیت اصلی کشتار دی ۱۴۰۴ را متوجه نیروهای حکومتی می‌داند. همچنین علی و مجتبی خامنه‌ای را مسئول سیاسی این سرکوب معرفی می‌کند؛ ادعایی که او با زبانی تند و بی‌پرده از درون زندان مطرح کرده است.
اهمیت این یادداشت فقط در لحن رادیکال آن نیست.
موضوع اصلی، مسئولیت‌پذیری درباره یکی از خونین‌ترین سرکوب‌های اعتراضی دهه‌های اخیر ایران است.
در دی ۱۴۰۴ هزاران نفر کشته شدند و هنوز میان روایت حکومت، گزارش نهادهای حقوق بشری و شهادت خانواده‌ها و شاهدان، شکافی عمیق وجود دارد.
قدیانی از اوین می‌پرسد:
عاملان واقعی کشتار چه کسانی بودند و چه نهادی باید پاسخ‌گوی آن باشد؟
پرسشی که با گذشت ماه‌ها همچنان بی‌پاسخ مانده است.

متن کامل یادداشت قدیانی در مشاهده فوری

📍 ابوالفضل قدیانی — سالن یک، بند ۷ زندان اوین

#صدای_فرهیختگان

#ابوالفضل_قدیانی #زن_زندگی_آزادی #اعتراضات_دی۱۴۰۴ #اوین #حقوق_بشر #پاسخگویی

#فرهیختگان راهی به رهایی

🔵 تلاش بی‌پاداش؛ چرا سخت‌کوشی در ایران الزاماً به پیشرفت اقتصادی منجر نمی‌شود؟
✍🏻 مینا علیزاده
در یک اقتصاد باثبات، انتظار ساده‌ای وجود دارد:
بیشتر کار کن، مهارت بیشتری به دست بیاور، ارزش ایجاد کن و به‌تدریج زندگی بهتری بساز.
اما اگر تورم، جهش ارز و بی‌ثباتی قواعد بازی دائماً نتیجه تلاش را تغییر دهند، این رابطه از بین می‌رود.
ممکن است فردی سال‌ها کار و پس‌انداز کند و یک جهش ارزی بخش بزرگی از قدرت خرید او را از میان ببرد؛ در حالی که مالک زمین، مسکن یا ارز، بدون خلق ارزش تازه، فقط از افزایش قیمت دارایی خود ثروتمندتر شود.
در این نقطه، مسئله فقط «گرانی» نیست.
نظام پاداش اقتصادی تغییر کرده است.
اگر جامعه ببیند کار و مهارت الزاماً به پیشرفت منجر نمی‌شود، اما داشتن دارایی، دسترسی به رانت یا قرارگرفتن در موقعیت مناسب ارزش ثروت را حفظ می‌کند، رفتار عقلانی افراد نیز تغییر می‌کند.
فریدون شیرین‌کام، پژوهشگر اقتصاد، بر نقش اقتصاد سیاسی و نااطمینانی تأکید می‌کند:
بنگاه نمی‌تواند نرخ ارز، تغییرات مقررات، محدودیت زیرساخت‌ها یا شوک‌های سیاسی را کنترل کند.
در چنین محیطی، انتظار اینکه نوآوری و بهره‌وری مهم‌ترین عامل موفقیت باشند، دشوار می‌شود.
کارآفرین به جای سرمایه‌گذاری بلندمدت ممکن است ترجیح دهد سرمایه خود را به ارز، زمین، مسکن یا دارایی‌ای منتقل کند که احتمال بیشتری برای حفظ ارزش دارد.
نتیجه فقط کاهش سرمایه‌گذاری نیست.
جامعه به‌تدریج یک پیام خطرناک دریافت می‌کند:
برای پیشرفت، لزوماً نباید بیشتر کار کرد؛ باید دارایی مناسب یا دسترسی مناسب داشت.
و این همان نقطه‌ای است که انگیزه کار، مهارت‌آموزی و تولید فرسوده می‌شود.
افزایش دستمزد می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد، اما مسئله عمیق‌تر است.
تا زمانی که ثبات اقتصادی، امنیت سرمایه‌گذاری، قواعد قابل پیش‌بینی و رقابت سالم ایجاد نشود، نمی‌توان انتظار داشت کار و خلق ارزش دوباره مطمئن‌ترین مسیر پیشرفت باشند.
پرسش اصلی این است:
اقتصادی که تلاش را کمتر از مالکیت دارایی پاداش می‌دهد، در بلندمدت چه بر سر انگیزه کار و تولید می‌آورد؟

متن کامل یادداشت مینا علیزاده در مشاهده فوری

#منتخب_فرهیختگان

#مینا_علیزاده #فریدون_شیرین_کام #تورم #معیشت #اقتصاد_ایران #بهره_وری #سرمایه_گذاری

#فرهیختگان روزن آگاهی

🌑 «نمی‌خواهیم زنده بمانیم»؛ وقتی هزینه درمان، امید را از بیمار می‌گیرد
✍🏻 جعفر بخشی بی‌نیاز
روایتی که این روزها از بخش سرطان بیمارستان امام خمینی بازنشر شده، تکان‌دهنده است:
بیمارانی که پس از شنیدن هزینه‌های درمان، نه فقط از درد بیماری، بلکه از بار مالی‌ای که بر خانواده‌شان تحمیل می‌شود، از مرگ سخن می‌گویند.
اگر این روایت حتی بخشی از واقعیت امروز درمان سرطان در ایران باشد، مسئله فقط پزشکی نیست.
مسئله، کرامت انسانی است.
وقتی بیماری مجبور می‌شود میان ادامه درمان و فروبردن خانواده‌اش در قرض و فقر یکی را انتخاب کند، نظام سلامت از مرز یک مسئله تخصصی عبور کرده و به مسئله‌ای اخلاقی و اجتماعی تبدیل شده است.
سال‌هاست درباره پوشش بیمه، حمایت از بیماران و کاهش پرداخت از جیب سخن گفته می‌شود؛ اما برای بسیاری از خانواده‌ها، واقعیت همچنان هزینه دارو، رفت‌وآمد، درمان، ازکارافتادگی و فشار اقتصادی طولانی‌مدت است.
جعفر بخشی بی‌نیاز از همین شکاف می‌پرسد:
اگر بیمار به‌جای امید به درمان، نگران نابودی اقتصادی خانواده‌اش باشد، از «حق سلامت» چه باقی می‌ماند؟
بیماری سرطان به‌خودی‌خود کافی است تا یک خانواده را فرسوده کند.
نباید هزینه درمان، رنج دیگری بر آن بیفزاید.
جامعه‌ای انسانی است که بیمار در سخت‌ترین لحظه زندگی‌اش مجبور نباشد میان درمان و معیشت خانواده یکی را قربانی کند.

#صدای_فرهیختگان

#جعفر_بخشی_بی_نیاز #سرطان #هزینه_درمان #نظام_سلامت #بیمه #کرامت_انسانی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔵 وقتی جامعه «واقعیت مشترک» را از دست می‌دهد
✍🏻 حسین قتیب
در سفر اخیرم به ایران، چیزی بیش از گرانی، فشار اقتصادی یا نارضایتی سیاسی توجهم را جلب کرد:
احساس کردم بخشی از جامعه دیگر فقط اختلاف نظر ندارد؛ گاهی در واقعیت‌های متفاوت زندگی می‌کند.
این را در تاکسی، مهمانی، مطب، فروشگاه و جمع‌های خانوادگی می‌شد دید.
یک واقعه واحد برای دو نفر نه فقط دو تفسیر متفاوت، بلکه گاه دو روایت کاملاً متفاوت داشت؛ تا جایی که اختلاف دیگر بر سر «معنای اتفاق» نبود، بلکه بر سر این بود که اصلاً چه اتفاقی افتاده است.
جامعه برای ادامه حیات به حداقلی از «واقعیت مشترک» نیاز دارد.
اما وقتی منابع خبری، شبکه‌های اجتماعی و محیط‌های شناختی افراد کاملاً از یکدیگر جدا شوند، همین زمینه مشترک به‌تدریج فرسوده می‌شود.
به باور من، این روند از اواخر دهه ۱۳۹۰ و به‌ویژه پس از ۱۳۹۶ شدت گرفت.
بسته‌ترشدن فضای سیاسی فقط برخی نیروهای سیاسی را کنار نزد؛ نیروهای واسط را هم تضعیف کرد.
کسانی که می‌توانستند میان حکومت و جامعه، اعتراض و سیاست رسمی، یا میان دو سوی شکاف سیاسی نقش میانجی داشته باشند، کمتر شدند.
نتیجه الزاماً یکدست‌شدن جامعه نبود.
جامعه رادیکال‌تر شد.
وقتی راه میانه سیاست بسته شود، خود «میانه اجتماعی» نیز ضعیف می‌شود.
از یک سو، بخشی از ساختار رسمی ممکن است جامعه ناراضی را با زبان امنیتی ببیند؛

از سوی دیگر، بخشی از مخالفان نیز هرکس را که با روایت حداکثری آنان همراه نباشد، مدافع وضع موجود یا حتی بخشی از مسئله تلقی کند.
در این میان، نقش رسانه بسیار مهم است.
رسانه دیگر فقط خبر منتقل نمی‌کند؛ واقعیت اجتماعی می‌سازد.
یک سوی جامعه ممکن است ایران را تقریباً فقط از خلال تصاویر سرکوب، شکست، مهاجرت و فروپاشی ببیند.
در سوی دیگر، رسانه رسمی می‌تواند بسیاری از بحران‌های واقعی را کوچک کند یا آنها را صرفاً نتیجه «دشمن» بداند.
میان این دو تصویر، خود ایران ـ با همه پیچیدگی‌ها و تناقض‌هایش ـ گم می‌شود.
شبکه‌های اجتماعی نیز این شکاف را تشدید می‌کنند.
خشم، تحقیر، ترس و نفرت معمولاً بیشتر دیده و بازنشر می‌شوند؛ اما سخنی که بگوید واقعیت پیچیده‌تر از دو روایت حداکثری است، اغلب از هر دو سو با سوءظن روبه‌رو می‌شود.
در این سفر بیش از گذشته به این پرسش فکر کردم:
آیا خطر اصلی برای ایران فقط «دولت شکست‌خورده» است؟

یا باید از خطر دیگری هم سخن گفت: جامعه‌ای که توان گفت‌وگو، اعتماد و همکاری را از دست می‌دهد؟
جامعه‌ای می‌تواند دولت، ارتش، پلیس و وزارتخانه داشته باشد و همچنان دچار شکافی عمیق شود؛ اگر شهروندان دیگر خود را اعضای یک جامعه سیاسی مشترک نبینند و تصور کنند آینده آنان فقط با شکست گروه مقابل ممکن است.
نشانه‌های این خطر را می‌توان حتی در بحث‌های مربوط به جنگ، امنیت ملی و مداخله خارجی دید.
دیدگاه‌های ایرانیان درباره این مسائل به‌شدت متنوع و گاه متضاد شده است؛ چنان‌که حتی در پیمایش‌های اخیر نیز درباره مداخله خارجی، جنگ و نسبت آن با حکومت شکاف‌های قابل توجهی دیده می‌شود.
با این همه، آنچه من دیدم جامعه‌ای فروپاشیده نبود.
ایران همچنان پر است از خانواده، دوستی، شوخی، همدلی، زندگی روزمره و کمک متقابل.
همین پیوندهای اجتماعی بارها در بحران‌ها به مردم امکان ادامه‌دادن داده است.
اما زیر این زندگی روزمره، شکافی در حال عمیق‌شدن است.
شکافی که فقط میان حکومت و مردم نیست.
میان خود مردم است.
و شاید خطرناک‌ترین مرحله زمانی آغاز شود که ایرانیان نه حکومت و نه دشمن خارجی، بلکه یکدیگر را بزرگ‌ترین مانع آینده ایران تصور کنند.

متن کامل یادداشت حسین قتیب

#منتخب_فرهیختگان

#حسین_قتیب #جامعه_ایران #قطبی_شدن #اعتماد_اجتماعی #رسانه #شبکه_های_اجتماعی #جامعه_مدنی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔸 از «جلال بی‌نقاب» تا «جلال‌های متفاوت»؛ بازخوانی میراث فکری آل‌احمد پس از ۵۷ سال
پنجاه‌وهفت سال پس از مرگ جلال آل‌احمد، هنوز نزاع بر سر این است که «جلال واقعی» کدام است؛ نویسنده‌ای که برای گروهی نماد روشنفکری معترض است و برای گروهی دیگر، بخشی از تبار فکری وضعیتی که امروز با آن روبه‌رو هستیم.
در نشست «در نسبت با وضع موجود» در خبرآنلاین، هادی خانیکی، احمد دهقان، عبدالجواد موسوی و محمدحسین دانایی از همین جلال‌های متفاوت سخن گفتند.
محمدحسین دانایی، خواهرزاده آل‌احمد، یادداشت‌های منتشرشده او را تصویری «بدون بزک، بدون آرایش و بدون نقاب» می‌داند؛ متنی که از نگاه او، جلال را بی‌واسطه‌تر از روایت‌هایی که بعدها درباره‌اش ساخته شد نشان می‌دهد.
او این نوشته‌ها را به سنت اعتراف‌نویسی نزدیک می‌کند و از امام محمد غزالی به‌عنوان نمونه‌ای تاریخی یاد می‌کند.
اما هادی خانیکی از مسئله دیگری سخن می‌گوید:
امروز نام جلال گاه چنان با مشکلات وضع موجود پیوند خورده که انگار باید او را یکی از مسببان مستقیم آن دانست.
خانیکی در عین حال بر نفوذ کم‌نظیر آل‌احمد در میان روشنفکران پس از کودتای ۲۸ مرداد تأکید می‌کند، اما یادآور می‌شود که این نفوذ لزوماً به معنای حضور گسترده او در میان همه طبقات جامعه نبود.
احمد دهقان نیز به سرنوشت نمادین جلال پس از انقلاب اشاره می‌کند؛ دوره‌ای که گروه‌های مختلف می‌کوشیدند از نام و میراث او برای روایت سیاسی خود استفاده کنند.
جمع‌بندی او شاید کلید فهم این جدال باشد:
«هرکس فکر می‌کند جلال واقعی را می‌شناسد و بر سر آن با دیگری دعوا می‌کند، در حالی که ما با جلال‌های متفاوتی روبه‌رو هستیم.»
همین تکثر روایت‌ها شاید نشان دهد چرا پرونده آل‌احمد هنوز بسته نشده است.
مسئله فقط این نیست که جلال چه گفت؛

بلکه این است که هر نسل از ایران، کدام جلال را برای توضیح اکنون خود انتخاب می‌کند.

📌 متن کامل نشست:


#میراث_فرهیختگان

#جلال_آل_احمد #هادی_خانیکی #احمد_دهقان #محمدحسین_دانایی #عبدالجواد_موسوی #روشنفکری #ادبیات_معاصر

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔵 چرا محکومیم به فهم بیشتر؟
✍🏻 مهرپویا علا
مهرپویا علا بحث خود را از یک تناقض در سیاست امروز غرب آغاز می‌کند:
از یک سو، بخشی از راست سیاسی با مهاجرت مخالفت می‌کند و آن را عامل فشار بر دستمزد کارگر بومی می‌داند؛ از سوی دیگر، همان جریان‌ها از افول صنعت داخلی و رقابت چین سخن می‌گویند.
اما اگر راه‌حل، بازگرداندن خط تولید به داخل و حمایت از آن با تعرفه و محدودیت واردات باشد، یک پرسش باقی می‌ماند:
هزینه این حمایت را چه کسی می‌پردازد؟
کالایی که پیش‌تر ارزان‌تر وارد می‌شد، گران‌تر تولید می‌شود و مصرف‌کننده باید هزینه بیشتری بپردازد؛ ضمن آنکه حمایت طولانی‌مدت از صنایع ناکارآمد می‌تواند خود به رانت و کاهش انگیزه رقابت منجر شود.
علا برای توضیح این خطر به تجربه ایران اشاره می‌کند؛ تجربه‌ای که در بخش‌هایی مانند صنعت خودرو نشان داده حمایت طولانی، بدون رقابت واقعی، الزاماً به افزایش بهره‌وری و کیفیت منجر نمی‌شود.
اما مسئله اصلی یادداشت او جای دیگری است.
او می‌پرسد:
اگر سیاستمداران در کشورهای توسعه‌یافته نیز بارها گرفتار ساده‌سازی، حمایت‌گرایی و تصمیم‌های نادرست شده‌اند، چرا نتیجه کار آنها همیشه به بن‌بست‌هایی شبیه ایران ختم نمی‌شود؟
پاسخ او یک کلمه است:
نهادها.
نهادهای مستقل، دادگاه، تقسیم قدرت، رسانه، پارلمان و سازوکارهای نظارتی قرار نیست سیاستمداران را نابغه کنند.
کار اصلی‌شان چیز دیگری است:
محدودکردن هزینه خطای سیاستمداران.
در ایالات متحده، یک قاضی می‌تواند اجرای تصمیم دولت را متوقف کند.

در آلمان پس از جنگ نیز ساختار سیاسی به‌گونه‌ای بازطراحی شد که تمرکز دوباره قدرت دشوارتر شود.
به بیان دیگر، تفاوت جوامع فقط در «باهوش‌تر بودن» حاکمان نیست.
گاهی نهاد خوب، تصمیم بد را مهار می‌کند.
و نهاد ضعیف، خطای معمولی انسان را به بحران ملی تبدیل می‌کند.
علا از همین‌جا به ایران می‌رسد:
ما چون نهادهای مهارکننده قدرت را به اندازه کافی تثبیت نکرده‌ایم، ناچاریم بیش از حد معمول به فهم، نقد و سنجش تصمیم‌های سیاسی حساس باشیم.
در جامعه‌ای با نهادهای قوی، حتی سیاستمدار نادان نیز همه‌چیز را به تنهایی تعیین نمی‌کند.
اما در جامعه‌ای که قدرت کمتر مهار شده است، هزینه یک خطای بزرگ می‌تواند بر دوش همه بماند.
شاید معنای «محکوم‌بودن به فهم بیشتر» همین باشد:
وقتی نهادها کمتر از ما محافظت می‌کنند، مسئولیت فهمیدن بیشتر بر دوش خود جامعه می‌افتد.

متن یادداشت مهرپویا علا

#منتخب_فرهیختگان

#مهرپویا_علا #نهادها #اقتصاد_سیاسی #حکمرانی #دموکراسی #اقتصاد #رانت

#فرهیختگان روزن آگاهی