🔴 وقتی جامعه پیش از سیاست تغییر می‌کند
✍🏻 احمد علوی
احمد علوی با وام‌گرفتنِ محتاطانه از مفهوم «تخریب خلاق» شومپیتر، می‌پرسد آیا در ایران نوعی «خلاقیت مخرب اجتماعی» در حال شکل‌گیری است؛ فرایندی که نه لزوماً ساختمان قدرت، بلکه انحصار حکومت بر تعریف سبک زندگی و هنجار اجتماعی را فرسوده می‌کند.
برای او، دو تصویر هم‌زمان تهران در ۲۷ شهریور معنادارند: از یک سو تجمع سازمان‌یافته «جان‌فدای ایران» با نمادهای رسمی و نظامی؛ و از سوی دیگر مسابقه دو، با حضور زنانی که بخشی از آنان بدون حجاب اجباری در فضای عمومی ظاهر شدند.
این دو تصویر، از نگاه علوی، نماینده دو شیوه متفاوت تولید نظم‌اند:

نظم از بالا؛ با فرمان، بسیج و سلسله‌مراتب، و نظم از پایین؛ با انتخاب، مشارکت و تکرار رفتارهای روزمره.
حکومت ممکن است همچنان قدرت سرکوب و بسیج داشته باشد، اما اگر نتواند تعیین کند مردم چگونه لباس بپوشند، تفریح کنند، رابطه بسازند و زندگی مطلوب را تعریف کنند، بخشی از قدرت اجتماعی و نمادین خود را از دست می‌دهد.
علوی می‌نویسد اعتراض همیشه در خیابان و با شعار رخ نمی‌دهد. گاهی جامعه با عدم همکاری روزمره تغییر می‌کند: قانونی باقی است، اما مردم به‌تدریج آن را از مقام «هنجار اجتماعی» پایین می‌کشند.
مهم‌ترین نتیجه شاید همین باشد: تغییر سیاسی همیشه از تغییر حکومت آغاز نمی‌شود؛ گاهی جامعه نخست تغییر می‌کند و سیاست ناچار می‌شود دیرتر خود را با جامعه تازه وفق دهد.
متن کامل یادداشت احمد علوی
#منتخب_فرهیختگان
#احمد_علوی
#جامعه_ایران
#سبک_زندگی
#حجاب_اجباری
#تغییر_اجتماعی
#جامعه_مدنی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎥 تهران ۱۳۵۱؛ مدرنیزاسیون از درون کارخانه
مستند کوتاه «تهران ۱۳۵۱» ساخته خسرو پرویزی، تصویری فشرده از شهری است که در آغاز دهه پنجاه شمسی با شتاب صنعتی می‌شود.
دوربین از ظاهر شهر عبور می‌کند و به درون کارخانه‌ها می‌رود: دستگاه‌های پرس و جوش، خطوط تولید، چرخ‌دنده‌ها و ماشین‌هایی که ریتم تازه زندگی شهری را می‌سازند. در بخش‌هایی از فیلم، انسان تقریباً به اپراتور ماشین فروکاسته می‌شود؛ و در کارخانه شیر پاستوریزه، خط تولید چنان مکانیزه است که حضور دست انسان به حداقل می‌رسد.
اما اهمیت فیلم فقط در ثبت صنعتی‌شدن تهران نیست؛ در مواجهه انسان ایرانی با مدرنیته‌ای شتابان و ناآشناست.
در خوانش مهدی تدینی، نوستالژی روستا و حس غربت از شهر مدرن که در بسیاری از آثار هنری دهه پنجاه دیده می‌شود، بخشی از همین تجربه است؛ و او حتی احتمال می‌دهد بخشی از واکنش‌های اجتماعی منتهی به انقلاب ۵۷ را بتوان در قالب نوعی مقاومت محافظه‌کارانه در برابر این تحول نیز خواند.
«تهران ۱۳۵۱» فقط فیلمی درباره یک شهر نیست؛ سندی است از لحظه‌ای که ماشین، صنعت و شتاب مدرن داشتند شکل زندگی ایرانی را عوض می‌کردند.
خسرو پرویزی (۱۳۱۱–۱۳۹۱)، کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس ایرانی، این مستند را در کنار فعالیت گسترده‌اش در سینمای داستانی ساخت.
#میراث_فرهیختگان
#تهران
#خسرو_پرویزی
#مستند
#مدرنیزاسیون
#تاریخ_اجتماعی
#مهدی_تدینی
#فرهیختگان روزن آگاهی

📚 تاریخ یک همسایگی؛ روابط ایران و عراق در گذر زمان
به مناسبت انتشار کتاب «تاریخ یک همسایگی» و هفته دفاع مقدس، «خانه گفتارها» میزبان گفت‌وگویی با فیاض زاهد و روشنک ماسوری درباره روابط ایران و عراق در گذر زمان است.
🗓 شنبه ۴ مهر ۱۴۰۵ | ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶

🕤 ساعت ۲۱:۳۰ به وقت ایران

🎙 خانه گفتارها، کلاب‌هاوس
🔗 لینک ورود
#میراث_فرهیختگان
#ایران
#عراق
#تاریخ
#فیاض_زاهد
#روشنک_ماسوری
#خانه_گفتارها
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 حسرت عمر بیشتر؛ با عمر باقی‌مانده چه می‌کنیم؟
✍🏻 مصطفی ملکیان
وقتی می‌گوییم «کاش بیشتر عمر می‌کردم»، شاید پرسش مهم‌تر این باشد: عمرِ بیشتر را برای چه می‌خواهیم؟
اگر مطمئن بودیم سیصد سال زندگی می‌کنیم، چه می‌کردیم؟ بیشتر می‌خواندیم؟ چیزی تازه می‌آموختیم؟ سفر می‌کردیم؟ وقت بیشتری با عزیزانمان می‌گذراندیم؟
ملکیان پیشنهاد می‌کند سؤال را یک گام جلوتر ببریم:

از همان زندگیِ مطلوب، چه مقدارش را می‌توانیم همین حالا آغاز کنیم؟
فرصت انجام همه‌چیز را نداریم، اما هنوز فرصت انجام بعضی چیزها هست. اگر نمی‌توانیم صد کتاب بخوانیم، شاید ده کتاب ممکن باشد؛ اگر نمی‌توانیم همه جا را ببینیم، شاید دیدن یک جای مهم هنوز شدنی باشد.
محدود بودن زمان، ارزش آنچه هنوز ممکن است را از بین نمی‌برد.
آرزوی عمر طولانی‌تر نباید باعث شود زندگی را به آینده‌ای نامعلوم موکول کنیم.
آن کاری که برای «بعداً» کنار گذاشته‌ایم چیست؟ از همان، چه مقدار را می‌توانیم امروز آغاز کنیم؟

📚 از سخنرانی مصطفی ملکیان درباره کتاب «راهنمایی فلسفی برای میانسالی»
#منتخب_فرهیختگان
#مصطفی_ملکیان
#فلسفه_زندگی
#میانسالی
#معنای_زندگی
#فرهیختگان روزن آگاهی

دوست‌داران عزیزِ ادبیات فارسی؛
پیشنهاد می‌کنم کانال ارزشمند «شکفتن در آفتاب» که گنجینه گران‌بهایی از مطالب جالب درباره عرفان و ادبیات است را از دست ندهید: 👇

@shekoftandaraftab
@shekoftandaraftab
@shekoftandaraftab

📚 فراخوان پنجمین «جایزه کتاب سال مهندس مهدی بازرگان»
بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان، پنجمین دوره جایزه کتاب سال خود را با هدف حمایت از نویسندگان، مترجمان و ناشران در حوزه‌های زیر برگزار می‌کند:
🔹 روشنفکری دینی

🔹 اصلاح فرهنگ استبدادی و بسط دموکراسی

🔹 تقویت جامعه مدنی
آثاری می‌توانند در این دوره شرکت کنند که برای نخستین‌بار در سال ۱۴۰۴ منتشر شده باشند و در یکی از محورهای یادشده قرار گیرند.
🗓 مهلت ارسال آثار تا پایان مهرماه ۱۴۰۵ تمدید شده است.
📮 نشانی: تهران، خیابان شهید مطهری، نرسیده به چهارراه مفتح، جنب بانک صادرات، ساختمان ۲۴۰، طبقه پنجم، واحد ۲۴

کدپستی: ۱۵۸۸۸-۷۳۵۶۸
☎️ ۸۸۳۱۲۸۹۳ ـ ۸۸۸۲۹۳۶۴

📧 mehdibazargan2@gmail.com

📱 @Bonyadbazargan1373
همچنین مراسم اهدای جوایز برگزیدگان چهارمین دوره که به‌دلیل شرایط جنگی برگزار نشده بود، هم‌زمان با پنجمین دوره برگزار خواهد شد.
#میراث_فرهیختگان
#مهدی_بازرگان
#جایزه_کتاب
#روشنفکری_دینی
#جامعه_مدنی
#کتاب
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 روایتی که در باور راوی غایب است
✍🏻 مرضیه حاجی‌هاشمی
مسعود پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل، درباره اعتراضات دی‌ماه روایتی ارائه کرد که در آن، آمریکا و اسرائیل عامل «تهییج و مسلح‌کردن» افرادی در داخل ایران معرفی شدند و حضور شبانه حامیان حکومت در خیابان‌ها، سدی در برابر ناامنی توصیف شد.
مرضیه حاجی‌هاشمی این روایت را نه از زاویه تعیین مسئولیت وقایع، بلکه از منظر سازگاری درونی خود روایت بررسی می‌کند.
پرسش نخست او این است: اگر «مردم» هفت ماه در خیابان بوده‌اند تا مانع افراد مسلح و تحریک‌شده شوند، نسبت این مردم با کسانی که در دی‌ماه در خیابان بودند چیست؟ اگر هر دو گروه ایرانی‌اند، روایت رسمی چگونه میان «مردم»، «معترضان» و «عاملان خشونت» مرزبندی می‌کند؟
پرسش دوم به سازوکار ادعای «تهییج و تسلیح» بازمی‌گردد: اگر نیرویی خارجی توانسته بود افرادی در داخل کشور را به خشونت سازمان‌یافته بکشاند، این فرایند چگونه شکل گرفت، چرا متوقف شد و چه شواهدی برای توضیح آن به مخاطب جهانی ارائه شد؟
اما محور اصلی یادداشت، غیاب نمادین قربانیان اعتراضات دی‌ماه است. پزشکیان هنگام سخن گفتن از قربانی‌شدن ایران، تصاویر قربانیان حملات خارجی را نشان داد؛ اما قربانیان اعتراضات داخلی در این قاب جایی نداشتند.
از نگاه حاجی‌هاشمی، همین انتخاب تصویری پرسشی بنیادی ایجاد می‌کند:

اگر روایت رسمی درباره قربانیان دی‌ماه واقعاً بخشی از باور راوی است، چرا آنان در مهم‌ترین صحنه روایت‌سازی بین‌المللی او غایب‌اند؟
به تعبیر نویسنده، فاصله میان آنچه گفته می‌شود و آنچه برای به‌یادسپاری انتخاب می‌شود، گاهی بیش از خودِ کلمات درباره یک روایت سیاسی سخن می‌گوید.
متن کامل یادداشت مرضیه حاجی‌هاشمی
#منتخب_فرهیختگان
#مرضیه_حاجی_هاشمی
#مسعود_پزشکیان
#اعتراضات_دی_ماه
#سازمان_ملل
#روایت_سیاسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

پرستو جراحیان
اراک. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 آیا رشد جزئی تابستان ۱۴۰۴ نشان می‌دهد جنگ بر اقتصاد ایران بی‌اثر بود؟
سعید لیلاز گفته است اقتصاد ایران در بهار ۱۴۰۴، پیش از جنگ ۱۲روزه، رشد منفی داشت اما در تابستان همان سال رشد اقتصادی اندکی مثبت شد؛ و از این مقایسه نتیجه گرفته که مشکلات بنیادی اقتصاد ایران را نباید به جنگ نسبت داد.
بررسی فکت‌نامه نشان می‌دهد اصل اعدادِ مورد اشاره او نادرست نیست، اما این مقایسه تمام تصویر را نشان نمی‌دهد.
رشد تابستان ۱۴۰۴ در بهترین برآورد فقط حدود نیم درصد بود و رشد بدون نفت در گزارش مرکز آمار حتی منفی ۰٫۲ درصد ثبت شد. پس از آن نیز رشد اقتصادی در زمستان ۱۴۰۴ منفی شد و در بهار ۱۴۰۵، مرکز آمار کاهش ۱۰٫۱ درصدی تولید ناخالص داخلی را گزارش کرد.
گزارش‌های «شامخ» اتاق بازرگانی نیز نشان می‌دهند که نااطمینانی سیاسی و نگرانی از درگیری، حتی پیش از آغاز جنگ بر تصمیم فعالان اقتصادی اثر گذاشته بود.
بنابراین، مثبت‌شدن جزئی یک فصل به‌تنهایی نمی‌تواند ثابت کند جنگ بر اقتصاد بی‌اثر بوده است؛ همان‌طور که همه افت‌های اقتصادی را نیز نمی‌توان صرفاً به جنگ نسبت داد.
فکت‌نامه معتقد است روایت لیلاز با حذف بخشی از روند قبل و بعد، تصویر کاملی از وضعیت اقتصاد ارائه نمی‌کند.
در فکت‌نامه بخوانید
#منتخب_فرهیختگان
#سعید_لیلاز
#اقتصاد_ایران
#رشد_اقتصادی
#فکت_چک
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 اقتصاد کوچک‌تر، نسل‌های کوچک‌تر؛ آیا ایران وارد چرخه فرسایش جمعیتی شده است؟
✍🏻 احمد علوی
امسال حدود ۱.۱۵ میلیون دانش‌آموز وارد کلاس اول شده‌اند؛ نزدیک به ۸۰ هزار نفر کمتر از سال گذشته. هم‌زمان، اقتصاد ایران در بهار ۱۴۰۵ نیز با افت شدید تولید روبه‌رو بوده است.
احمد علوی این دو روند را نشانه‌های یک مسئله بزرگ‌تر می‌داند: پیوند میان نااطمینانی اقتصادی، کاهش فرزندآوری و پیرشدن تدریجی ساختار جمعیت.
البته کاهش کلاس‌اولی‌های امروز حاصل تصمیم‌های فرزندآوری حدود شش سال پیش است و نمی‌توان آن را مستقیماً نتیجه رکود امسال دانست. همچنین جمعیت کل ایران هنوز رو به افزایش است؛ مسئله اصلی، کوچک‌ترشدن نسل‌های جوان و باروری پایین‌تر از سطح جانشینی است.
از نگاه علوی، اگر رکود، تورم، دشواری مسکن، نااطمینانی شغلی و مهاجرت ادامه پیدا کند، ممکن است چرخه‌ای شکل بگیرد که در آن اقتصاد ضعیف‌تر، تشکیل خانواده را دشوارتر کند و کاهش جمعیت فعال نیز در آینده ظرفیت رشد اقتصادی را محدود سازد.
او همچنین فاصله میان سیاست‌های رسمی افزایش جمعیت و واقعیت زندگی خانوارها را برجسته می‌کند: مشوق‌های فرزندآوری، بدون امنیت اقتصادی، اشتغال، مسکن، آموزش و امکان برنامه‌ریزی برای آینده، لزوماً به افزایش پایدار باروری منجر نمی‌شوند.
مسئله فقط «جمعیت بیشتر» نیست؛ مسئله، جامعه‌ای است که بتواند برای نسل بعد آینده‌ای قابل تصور بسازد.

متن کامل یادداشت احمد علوی

#منتخب_فرهیختگان
#احمد_علوی
#جمعیت
#فرزندآوری
#اقتصاد_ایران
#سالمندی
#سرمایه_انسانی
#فرهیختگان روزن آگاهی

📷 مسجد کبود تبریز؛ ۱۸۶۲
عکسی از لوئیجی مونتابونه، عکاس ایتالیایی، از مسجد کبود تبریز در میانه قرن نوزدهم؛ زمانی که بخش بزرگی از این بنای باشکوه هنوز در ویرانی به سر می‌برد.
در قاب، شکوه معماری و زخم‌های زمان کنار هم دیده می‌شوند؛ ایوان بلند، کاشی‌های باقی‌مانده و مردمی که در پای بنایی ایستاده‌اند که امروز یکی از شناخته‌شده‌ترین یادگارهای تاریخی تبریز است.

#میراث_فرهیختگان
#مسجد_کبود
#تبریز
#عکاسی_تاریخی
#لوئیجی_مونتابونه
#قاجار
#فرهیختگان روزن آگاهی