فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.2K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
🔴 وطن‌پرستی راستین؛ از خدمت به میهن تا جهان‌دوستی

✍️ احسان یارشاطر
📚 ایران‌شناسی، سال پنجم، شماره ۱، بهار ۱۳۷۲

به گمان من وطن‌پرستی راستین بیش از همه این است که هر کس در هر کاری که هست به مقتضای آن وفا کند و داد آن را بدهد. اگر پزشک است صمیمانه در درمان بیماران بکوشد. اگر معلّم است همه در بند تربیت شاگردان خود باشد. اگر کارمند اداره است خود را خادم مردم بداند. اگر در کار سیاست است بهبود حال مردم و مصالح راستین کشور را راهنمای گفتار و کردار خود قرار دهد و اگر سرباز یا فرمانده است خود را برای دفاع آماده بدارد و از دشمن نگریزد. این اصلی است که اگر رعایت شود و به تربیت در ضمیرها خانه بگیرد، مردم را از جنگ و ویرانی‌ها و مصائب آن در امان نگاه خواهد داشت. وطن‌پرستی راستین و خدمت به جامعه‌ای که ما را پرورده است این است، فراتر از این کسی که وطن خود را به‌راستی دوست دارد در آبادانی آن می‌کوشد، اگر بتواند به علم و فرهنگ و ادب آن خدمت می‌کند و هم غافل نمی‌ماند که آسایش او به آسایش دیگران وابسته است، عواطفی هست که برتر از علاقه‌های شخصی و ملّی است. راستی و خیرخواهی و ترحّم و آنچه آدمیت و انسانیت خوانده می‌شود از این گونه است. مطلوب آن است که نخست ریای وطن‌پرستی به معنی رایج آن را بشناسیم و زیان آن را دریابیم. دیگر آنکه کوشش ما همه برای آماده کردن ذهن‌ها برای دفاع از خود باشد نه هجوم و دستبرد به دیگران. سوم آنکه در عین آنکه در حفظ آب و خاک و فرهنگ خود و ذخایر و مفاخر ملّی می‌کوشیم از این نکته غافل نمانیم که اگر ملّت‌پرستی مرحلۀ پیشرفته‌تری از قبیله‌پرستی و کشمکش‌های عشیره‌ای است، جهان‌دوستی نیز مرحلۀ تکامل‌یافته‌ای از وطن‌پرستی است. می‌توان آن را ترویج کرد و عشق آن را در دل‌ها نشاند و امیدوار بود که کوشش‌های آغازین در راه این هدف روزی پیروز شود و رنج جنگ و زیان ستیزه و کشتار به‌تدریج از میان برخیزد.

🔹 حاشیه فرهیختگان | میهن‌دوستی؛ فضیلت مدنی یا ادعای هویت؟
احسان یارشاطر در این نوشته، وطن‌پرستی را از قلمرو شعار و احساس به عرصه مسئولیت فردی و اجتماعی منتقل می‌کند. در این تلقی، عشق به میهن پیش از آنکه در ستایش گذشته یا نمایش نمادهای ملی آشکار شود، در کیفیت انجام وظیفه، درستکاری حرفه‌ای و تعهد به خیر عمومی معنا می‌یابد.
اما وجه تأمل‌برانگیزتر اندیشه او، پیوند میان میهن‌دوستی و جهان‌دوستی است. آیا تعلق به یک سرزمین الزاماً باید با بی‌اعتنایی به سرنوشت دیگر ملت‌ها همراه باشد؟ یارشاطر از امکانی سخن می‌گوید که در آن وفاداری به فرهنگ و تاریخ خویش، نه مانع همبستگی انسانی، بلکه زمینه‌ای برای گسترش آن است.
این نگاه پرسشی همچنان زنده پیش روی ما می‌گذارد: آیا میهن‌دوستی را باید با شدت ابراز احساسات ملی سنجید یا با میزان مسئولیت‌پذیری در قبال مردم و آینده کشور؟
— تحریریه فرهیختگان

📖 منبع: احسان یارشاطر، ایران‌شناسی، سال پنجم، شماره ۱، بهار ۱۳۷۲
🔸 بازنشر از «شکفتن در آفتاب»

#احسان_یارشاطر #وطن_پرستی #میهن_دوستی #جهان_دوستی #اخلاق_مدنی #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍4❤2🔥1
🔴 استوانۀ کوروش چگونه کشف شد؟
🎥 گفت‌وگو با دکتر شهرام جلیلیان
به مناسبت روز بزرگداشت کوروش بزرگ
🎙 شهرام جلیلیان | استاد تاریخ ایران باستان دانشگاه شهید چمران اهواز

هفتم آبان در گاه‌شمار غیررسمی ایرانیان، روز بزرگداشت کوروش بزرگ نامیده شده است؛ مناسبتی که هر سال فرصتی برای بازخوانی تاریخ ایران باستان و جایگاه بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشی فراهم می‌آورد.
به همین مناسبت، دکتر شهرام جلیلیان در گفت‌وگو با آسیانیوز ایران به بررسی روز بزرگداشت کوروش و استوانۀ تاریخی او می‌پردازد.
استوانۀ کوروش، از شناخته‌شده‌ترین اسناد برجای‌مانده از دوران هخامنشی، همچنان موضوع پژوهش و گفت‌وگو درباره تاریخ، فرمانروایی و جایگاه این اثر در حافظۀ تاریخی ایرانیان است.
📖 مطالعۀ خلاصۀ گفت‌وگو در آسیانیوز
#کوروش_بزرگ #استوانه_کوروش #شهرام_جلیلیان #تاریخ_ایران #هفتم_آبان #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3🕊1
Audio
🌿 در هوای بوستان | جلسه دوم
🔹 گفت‌وگویی درباره آموزه‌های سعدی در بوستان
🎙 فرزانه معینی
📚 دومین نشست از سلسله‌جلسات شش‌گانه «در هوای بوستان»؛ فرصتی برای همراهی با سعدی و تأمل در آموزه‌های اخلاقی، انسانی و اجتماعی او در یکی از ماندگارترین آثار ادب فارسی.
🎧 فایل صوتی جلسه دوم
مدت: حدود ۶۰ دقیقه
🗓 زمان برگزاری نشست‌ها:
اولین چهارشنبه هر ماه، ساعت ۲۱
🔸 این مجموعه در شش جلسه برگزار می‌شود.
#در_هوای_بوستان #فرزانه_معینی #سعدی #بوستان_سعدی #ادبیات_فارسی #نشست_فرهنگی #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤9🕊1
🔴 فرهیختگان معرفی می‌کند | وب‌سایت «روا»

دین‌ورزی خردمندانه و تربیت اخلاقی نسل نو
🌐 Ravaa.org

🔹 چگونه می‌توان در جهان امروز، فهمی خردپسند از دین داشت و زمینه رشد اخلاقی و معنوی کودکان و نوجوانان را فراهم کرد؟
فرهیختگان این بار به مخاطبان خود وب‌سایت «روا» را معرفی می‌کند؛ ابتکاری فرهنگی و آموزشی که با محوریت پرسشگری، گفت‌وگو و بازاندیشی در نسبت دین، اخلاق و تربیت شکل گرفته است.
«روا» حاصل دغدغه گروهی از خانواده‌های ساکن شمال کالیفرنیاست که برای یافتن پاسخ‌هایی به پرسش‌های تربیتی و دینی نسل جدید، با صاحب‌نظران حوزه دین، تعلیم و تربیت و جامعه‌شناسی به گفت‌وگو پرداخته‌اند.
برگزاری دوره‌های آموزشی و گزینش و معرفی کتاب‌های داستان، فیلم و موسیقی برای کودکان و نوجوانان، بخشی از فعالیت‌های این مجموعه است.
🔹 از همراهی عبدالکریم سروش تا انتشار درس‌گفتارهای دینداری عقلی
دکتر عبدالکریم سروش با حمایت و همراهی خود در شکل‌گیری این پروژه نقش داشته است. او همچنین دوره‌ای ۲۱ جلسه‌ای با عنوان «ضروریات دین به زبان امروز» برای والدین و مربیان برگزار کرده که بعدها در قالب کتاب «درس‌گفتارهایی در دینداری عقلی و اقلی» منتشر شده است.
🔹 چرا فرهیختگان «روا» را معرفی می‌کند؟
زیرا پرسش از چگونگی پرورش نسلی پرسشگر، اخلاق‌مدار و برخوردار از استقلال فکری، از دغدغه‌های مهم جامعه امروز ماست.
آشنایی با تجربه‌هایی که به‌جای ارائه پاسخ‌های ازپیش‌تعیین‌شده، بر گفت‌وگو، سنجش عقلانی و آشنایی با دیدگاه‌های متنوع تأکید دارند، می‌تواند برای خانواده‌ها، مربیان و علاقه‌مندان به مباحث دین و تربیت سودمند باشد.
وب‌سایت «روا» در نسخه اولیه خود در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.
🌐 بازدید و آشنایی با وب‌سایت روا
#معرفی_فرهیختگان #روا #عبدالکریم_سروش #دینداری_عقلی #تربیت_اخلاقی #نواندیشی_دینی #کودکان_و_نوجوانان
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3🤔1
🔴 فرهیختگان خبر می‌دهد | بزرگداشت روز جهانی فلسفه
«تأملات نظری دربارهٔ میهن‌دوستی»
🏛 مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران
🔹 هم‌زمان با روز جهانی فلسفه، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران میزبان نشستی با عنوان «تأملات نظری دربارهٔ میهن‌دوستی» خواهد بود.
این برنامه با همکاری انجمن حکمت و فلسفۀ ایران و بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی‌سینا برگزار می‌شود.
🔹 میهن‌دوستی از منظر فلسفه
میهن‌دوستی مفهومی است که پرسش‌هایی بنیادین درباره هویت، تعلق، مسئولیت اخلاقی و نسبت فرد با جامعه سیاسی پیش می‌کشد.
آیا میهن‌دوستی صرفاً احساسی برخاسته از تعلق تاریخی و فرهنگی است یا می‌توان آن را فضیلتی اخلاقی و مدنی دانست؟ مرز میان میهن‌دوستی، ملی‌گرایی و جهان‌وطنی کجاست؟ و چگونه می‌توان میان وفاداری به سرزمین و تعهد به ارزش‌های جهان‌شمول انسانی نسبت برقرار کرد؟
برگزاری نشستی با این موضوع می‌تواند فرصتی برای بررسی فلسفی این پرسش‌ها و گفت‌وگو درباره ابعاد گوناگون میهن‌دوستی باشد.
📅 زمان: یکشنبه، ۱ آذر ۱۴۰۵
🕘 ساعت: ۹ تا ۱۷
📍 مکان: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران
🔔 اسامی سخنرانان و جزئیات برنامه متعاقباً اعلام خواهد شد.
منبع: روابط عمومی مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران
#روز_جهانی_فلسفه #میهن_دوستی #فلسفه_سیاسی #هویت_ملی #حکمت_و_فلسفه #نشست_علمی #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤2🤔1
🔴 مترجم دوم!
درباره اهمیت زبان فارسی و نقش ویراستار در ترجمه

✍️ عاطفه طیه

این روزها یکی‌دو کتاب ترجمه‌شده دیدم که نثرشان عجیب نامفهوم بود. نمی‌دانم علتش ناآشنایی مترجم با زبان مبدأ است یا زبان مقصد، یا هر دو! به هر حال، آنچه پیش چشمم بود و می‌کوشیدم بفهممش، فارسی نبود. از این نوشته‌ها چشم بلاغت و زیبایی داشتن، گویا توقعی نابجا باشد؛ گله‌ام این است که گاه اصلاً نحو کلام فارسی را ندارند.
پیش از آن که نجف دریابندری «پیامبر»، اثر مشهور جبران خلیل جبران، را به فارسی برگرداند، نزدیک به سی نفر آن را ترجمه کرده بودند. پس از او نیز کسانی کتاب را دوباره ترجمه کرده‌اند. از میان آن ترجمه‌ها، این برگردانِ دریابندری بود که بارها و بارها و بارها، یعنی بیش از هفتاد بار، تجدید چاپ شد و باز هم خواهد شد. بی‌تردید، نثر زیبا و کاردانی مترجم است که خواننده را می‌رباید و با خود می‌برد.
نجف دریابندری در گفت‌وگویی که به اهتمام مهدی مظفری ساوجی منتشر شده است، می‌گوید:
«وقتی شما اثری را برای ترجمه انتخاب می‌کنید، خود آن اثر به شما می‌گوید که باید آن را به چه زبانی ترجمه کنید. مثلاً من کتاب گوربه‌گور اثر فاکنر را به زبان عامیانه ترجمه کرده‌ام. وقتی این کتاب را می‌خواندم متوجه شدم که زبان کتاب عامیانه است و باید در فارسی دنبال معادل مناسبی برای آن بگردم. ترجمۀ این کتاب به کلّی با پیامبر فرق دارد. این‌ها هر کدام در ترجمه حکم خاص خودشان را دارند. من به نظرم آمد که یکی را با زبان عامیانه ترجمه کنم و یکی را با زبانی که یک رنگ و رگ قدیمی داشته باشد»
در جایی دیگر از همان کتاب، دربارۀ نقش خلاقیت در ترجمه می‌گوید:
«به نظر من خلاقیت یا آفرینش، در انطباق با اصل اتفاق می‌افتد. یعنی اگر شما در ترجمه توانستید به زبانی برسید که منعکس‌کننده کیفیّت اصل بود و درعین حال فارسی بود، به نوعی آفرینش رسیده‌اید. بنابراین در دایرۀ زبان فارسی هرجا که به اصل رسیدید به آفرینش رسیده‌اید».
همۀ مترجمان، مانند دریابندری و امثال او رگ‌وریشه و زیروبم زبان فارسی را نمی‌دانند پس گریزی نیست جز این که ناشر از ویراستاری کاربلد و خوش‌ذوق کمک بگیرد؛ ویراستاری که متن ترجمه‌شده را نه به عنوان متنی مقدس و دست‌نخوردنی، بلکه همچون ماده‌ای خام در نظر بگیرد و از نو بپردازد. مانند خوالیگری ماهر که مواد خام و گاه ناگوار را می‌پروراند و به خوراکی لذیذ یا دست‌کم خوردنی بدل می‌کند.
نقل‌قول‌ها از کتاب «گفت‌وگو با نجف دریابندری»، نوشتۀ مهدی مظفری ساوجی، انتشارات مروارید، ۱۳۸۸.

🔹 حاشیه فرهیختگان | ویراستار؛ شریک آفرینش یا نگهبان امانت؟
نوشته عاطفه طیه مسئله‌ای بنیادین در فرهنگ ترجمه را پیش می‌کشد: آیا وفاداری به متن اصلی، بدون وفاداری به زبان فارسی امکان‌پذیر است؟
ترجمه صرفاً جابه‌جایی واژه‌ها میان دو زبان نیست؛ بازآفرینی معنا، لحن و ساختار بیان در زبانی دیگر است. مترجمی که زبان مقصد را به‌خوبی نمی‌شناسد، ممکن است حتی با درک درست متن اصلی، اثری دشوارخوان یا نامفهوم پدید آورد.
بااین‌حال، تعبیر «مترجم دوم» برای ویراستار پرسشی ظریف نیز در خود دارد: مرز میان ویرایش خلاقانه و بازنویسی‌ای که صدای نویسنده یا انتخاب‌های آگاهانه مترجم را دگرگون می‌کند، کجاست؟
ویراستاری حرفه‌ای هنگامی به ارتقای ترجمه کمک می‌کند که هم به استقلال و ظرفیت‌های زبان فارسی توجه داشته باشد و هم ویژگی‌های سبکی و معنایی اثر اصلی را پاس بدارد.
شاید ترجمه موفق حاصل گفت‌وگوی سه صدا باشد: نویسنده، مترجم و ویراستار؛ گفت‌وگویی که سرانجام باید به متنی روشن، زنده و خواندنی در زبان فارسی بینجامد.
— تحریریه فرهیختگان

#عاطفه_طیه #نجف_دریابندری #ترجمه #ویراستاری #زبان_فارسی #ادبیات_ترجمه #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍6❤2
🔴 سناتور آمریکایی: طرح حمله مجدد به ایران «دیوانگی محض» است

هشدار کریس مورفی درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های غیرنظامی و تشدید ویرانگر جنگ
🎙 کریس مورفی | سناتور دموکرات ایالت کنتیکت آمریکا

🔹 کریس مورفی، سناتور آمریکایی، اعلام کرده است که او و شماری از همکارانش در جریان طرح نظامی دولت دونالد ترامپ برای احتمال ازسرگیری حملات به ایران قرار گرفته‌اند.
مورفی در نشستی در مؤسسه خاورمیانه، با اشاره به گفت‌وگوهای محرمانه درباره این طرح گفت:
«طرح آن‌ها دیوانگی محض است.»
او هشدار داد که اجرای چنین برنامه‌ای می‌تواند به تشدید ویرانگر درگیری‌ها و تضعیف جدی پایبندی آمریکا به حاکمیت قانون منجر شود.
🔹 این سناتور با اشاره به گزارش‌های منتشرشده درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های غیرنظامی ایران تأکید کرد که رئیس‌جمهور از فرماندهان نظامی خواسته است طرحی تهیه کنند، اما او نمی‌داند آیا خود طراحان به موفقیت آن باور دارند یا خیر.
به ارزیابی مورفی، اجرای این برنامه نه‌تنها به اهداف موردنظر نخواهد رسید، بلکه می‌تواند جنگ را طولانی‌تر کند و پیامدهای سنگینی برای منافع امنیتی آمریکا داشته باشد.
🔹 این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که گزارش‌هایی درباره بررسی گزینه‌های نظامی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا منتشر شده است. بااین‌حال، تهیه طرح نظامی به معنای صدور فرمان قطعی حمله نیست.

📖 متن رسمی اظهارات کریس مورفی در وب‌سایت سنای آمریکا

🔹 حاشیه فرهیختگان | زیرساخت‌های غیرنظامی و مسئولیت حقوقی جنگ
هشدار کریس مورفی افزون بر ابعاد سیاسی، پرسشی بنیادین در حقوق بین‌الملل بشردوستانه مطرح می‌کند: مرز میان هدف نظامی مشروع و زیرساختی که زندگی غیرنظامیان به آن وابسته است، کجاست؟
در حقوق جنگ، اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، منع حملات نامتناسب و ضرورت اتخاذ تدابیر احتیاطی از قواعد اساسی‌اند. صرف اهمیت اقتصادی یا راهبردی یک تأسیسات، آن را خودبه‌خود به هدف نظامی مشروع تبدیل نمی‌کند.
تأسیسات برق، آب، انرژی و دیگر زیرساخت‌های حیاتی ممکن است با تخریب خود پیامدهایی بسیار فراتر از محل حمله ایجاد کنند و زندگی میلیون‌ها شهروند را تحت تأثیر قرار دهند.
ارزیابی هر طرح نظامی، افزون بر اهداف اعلام‌شده آن، مستلزم بررسی پیامدهای انسانی و انطباق اقدامات پیش‌بینی‌شده با حقوق بین‌الملل است.
— تحریریه فرهیختگان

#کریس_مورفی #ایران_و_آمریکا #جنگ #حقوق_بین‌الملل #حفاظت_از_غیرنظامیان #دیپلماسی #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍2👎2
🔴 به امید پیروزی واقعی؛ نه در جنگ، که بر جنگ!
به یاد قیصر امین‌پور، شاعر انسان‌دوستی، صلح و امید

✍️ قیصر امین‌پور

🔸 ... شهیدی که بر خاک می‌خفت
سرانگشت در خون خود می‌زد و می‌نوشت
دو سه حرف بر سنگ:
«به امید پیروزی واقعی
نه در جنگ
که بر جنگ!»

🖌 طرح: هادی حیدری
🕯 نوزدهمین سالگرد درگذشت قیصر امین‌پور | ۸ آبان ۱۴۰۵

🔹 حاشیه فرهیختگان | پیروزی بر جنگ، نه پیروزی در جنگ
در روزگاری که زبان سیاست بیش از همیشه با واژگان تهدید، بازدارندگی، حمله و پیروزی نظامی آمیخته است، این چند سطر از قیصر امین‌پور معنایی تازه می‌یابد.
شاعر با جابه‌جایی ظریف یک حرف اضافه، مفهوم پیروزی را دگرگون می‌کند: پیروزی «در جنگ» ممکن است با شکست و ویرانی دیگری همراه باشد؛ اما پیروزی «بر جنگ»، افقی است که در آن زندگی بر مرگ و انسانیت بر خشونت غلبه می‌کند.
این نگاه نه انکار حق دفاع از سرزمین است و نه نادیده‌گرفتن ضرورت مقاومت در برابر تجاوز؛ بلکه یادآوری این حقیقت است که جنگ، حتی هنگامی که ناگزیر می‌شود، نباید به آرمان نهایی یک ملت تبدیل شود.
شاید بزرگ‌ترین پیروزی، ساختن جهانی باشد که دیگر هیچ مادری در انتظار بازگشت فرزندش از میدان جنگ نماند.
— تحریریه فرهیختگان

#قیصر_امین_پور #هادی_حیدری #صلح #نه_به_جنگ #شعر_فارسی #ادبیات_معاصر #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤7🕊3👍1
فرهیختگان
شاهرخ همایونی املش. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴ #فرهیختگان با یاد فرزندان ایران
روشنک شفقی
لاهیجان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران
😢34❤2🔥2
🔴 بازتاب جهانی محکومیت جعفر پناهی؛ فیلمسازی که با آگاهی از خطر زندان به ایران بازگشت

پنج سال و یک ماه حبس، مصادره تمامی اموال و پرسش‌هایی درباره روند دادرسی

🎬 سینما | آزادی بیان | حقوق شهروندی

صدور حکم تازه علیه جعفر پناهی، فیلمساز ایرانی و برنده نخل طلای جشنواره کن، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشته است.
رسانه‌هایی چون رویترز، آسوشیتدپرس، گاردین، واشنگتن‌پست، یورونیوز و رسانه‌های تخصصی سینما، ضمن پوشش این خبر، به سابقه فعالیت هنری پناهی، بازگشت او به ایران و ابهام‌های حقوقی پرونده پرداخته‌اند.
🔹 جزئیات حکم تازه
به گفته مصطفی نیلی، وکیل جعفر پناهی، شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران در حکمی غیابی، این فیلمساز را به مجازات‌های زیر محکوم کرده است:
▪️ پنج سال و یک ماه حبس تعزیری
▪️ مصادره تمامی اموال منقول و غیرمنقول
▪️ دو سال ممنوعیت خروج از کشور
▪️ دو سال محرومیت از فعالیت در شبکه‌های اجتماعی
وکیل پناهی اعلام کرده است که زمان جلسه رسیدگی به موکلش ابلاغ نشده و پس از مسدود شدن حساب‌های بانکی او، از صدور حکم تازه اطلاع یافته‌اند.
🔹 بازگشت به ایران، با وجود خطر زندان
یکی از محورهای مهم گزارش‌های بین‌المللی، تصمیم پناهی برای بازگشت به ایران است.
این فیلمساز پس از حضور در جشنواره‌ها و رویدادهای سینمایی جهان برای معرفی فیلم «یک تصادف ساده»، با وجود محکومیت پیشین خود به یک سال حبس، در فروردین ۱۴۰۵ به ایران بازگشت.
فیلم «یک تصادف ساده» در سال ۲۰۲۵ نخل طلای جشنواره کن را دریافت کرد و در سال ۲۰۲۶ نیز نامزد دو جایزه اسکار شد.
🔹 ابهام در روند رسیدگی و وضعیت پرونده
به گفته وکیل پناهی، در پرونده قضایی عنوان شده بود که او خارج از کشور و دور از دسترس است؛ در حالی که پیش‌تر به ایران بازگشته بود.
گاردین در پوشش این پرونده، به پرسش‌هایی درباره مبنای حقوقی مصادره همه دارایی‌های پناهی و واکنش هنرمندان و فعالان به حکم تازه اشاره کرده است.
سازمان حقوق بشر ایران نیز اعلام کرده که پناهی در دو پرونده جداگانه مجموعاً با شش سال و یک ماه حبس روبه‌روست. بر اساس اطلاعات این سازمان، حکم جدید هنوز قطعی اعلام نشده و پناهی با قرار وثیقه آزاد است.
اتهام مبنای محکومیت تازه نیز در گزارش‌های منتشرشده به‌روشنی مشخص نشده است.

📚 منابع برای مطالعه بیشتر:
گزارش رویترز
گزارش آسوشیتدپرس
گزارش گاردین
گزارش سازمان حقوق بشر ایران

🔹 حاشیه فرهیختگان | اعتبار جهانی و حق دادرسی منصفانه
پرونده جعفر پناهی، فراتر از جایگاه بین‌المللی یک فیلمساز، پرسش‌هایی درباره نسبت فعالیت هنری، آزادی بیان و حقوق قانونی شهروندان مطرح می‌کند.
در بررسی چنین پرونده‌هایی، شهرت جهانی متهم نباید معیار برخورداری از حقوق باشد؛ همان‌گونه که شهرت یا محبوبیت نیز به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین رسیدگی قضایی شود.
آنچه اهمیت بنیادین دارد، شفافیت اتهام، اطلاع‌رسانی درباره زمان رسیدگی، امکان دفاع مؤثر، تناسب مجازات و برخورداری از حق اعتراض به حکم است.
توجه رسانه‌های جهانی به پرونده پناهی فرصتی برای طرح این پرسش عمومی نیز هست: چگونه می‌توان اطمینان یافت که حقوق دادرسی منصفانه، مستقل از شهرت و موقعیت اجتماعی، برای همه شهروندان رعایت می‌شود؟

— تحریریه فرهیختگان

#جعفر_پناهی #سینمای_ایران #آزادی_بیان #دادرسی_منصفانه #حقوق_شهروندی #نخل_طلای_کن #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍8🤬3👎2❤1
🔴 پارادوکس دفاع از استبداد و مخالفت با استعمار

✍️ علی افشاری
📍 از صفحه ایکس نویسنده

در خدمت استبداد بودن و هم‌زمان مدعی مبارزه با استعمار شدن، تناقضی است که هیچ منطقی آن را نمی‌پذیرد؛ به‌ویژه وقتی این استبداد، استبداد دینی جاری در نهاد ولایت‌فقیه باشد که خود در مقیاس منطقه‌ای نقش استعمارگر را بازی می‌کند. سیلوا در برزیل هیچ نسبتی با آن «روزنه‌گشایانی» ندارد که مجری اوامر قاتلان مردم‌اند و توجیه‌گر سیاست‌های ویرانگری که زندگی مردم را سیاه کرده‌اند.
سیلوا، رئیس‌جمهور برزیل آزادی و عدالت را هم‌زمان دنبال کرده و در چارچوب دموکراسی حکمرانی می‌کند. بی‌تردید «الگوریتم»، «پول» و «پروپاگاندا» شکست دادنی است؛ هم در نسخه خارجی‌اش و هم در نسخه داخلی‌اش. لازمه دستیابی به مشارکت سیاسی، پایان دادن به حیات نظام ارتجاعی جمهوری اسلامی و سلسله‌جنبانان آن است؛ نظامی که مروج تبعیض، ستم و نابرابری نهادینه‌شده بوده و با زورگویی، خردستیزی و‌خشونت حکمرانی می کند.
مخالفان جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل طیف متنوعی‌اند. آن‌ها که برای بقای نظام خودکامه و در واقع برای حفظ سهم خود از سفره غارت و انحصار سیاسی و اتصال به ماشین رانت دولت، با تجاوز نظامی مخالفت کردند، مسئله‌شان ایران و صلح و انسانیت نبود. جنگ و استبداد و ویژه‌خواری خویشاوندان و هم‌زادگان یک خانواده‌اند و در جباریت سیاسی، اشتراک گفتمانی و سیاسی دارند.
جماعتی که در پارادوکس دفاع از استبداد و مخالفت با استعمار با ادبیات متفاوت با گفتمان کلاسیک جمهوری اسلامی گرفتار هستند، همان به که به تملق و آستانه‌بوسی خامنه‌ای پدر و پسر ادامه دهند؛ آن‌ها هیچ نسبتی با جریان چپ مترقی در آمریکا، اروپا و برزیل ندارند. آن‌قدر در سالیان گذشته مفاهیم مثبت را به گند کشیده‌اند که دیگر جایی برای مانور بیشتر نمانده است.
یک بار هم که شده مسئولیت بپذیرید: آن افزایش توان حل مسئله‌ دولت که برای رای دادن به پزشکیان وعده می‌دادید، چه شد؟ شماها نیز همچون رضا پهلوی در قبال کشته‌شدگان دی‌ماه، مسئولیت اخلاقی و سیاسی دارید؛ چرا که دولتی که برای رای دادن به آن تبلیغ می‌کردید، مجری و توجیه‌کننده بزرگ‌ترین جنایت تاریخ معاصر ایران شد. علاوه بر آن سوء‌استفاده از مفاهیم علمی و ارزش‌های سیاسی و بورکراسی و استفاده نابجا و ناقص از آنها خود در بدبینی توده مردم نسبت به نخبگان نقش داشته و در عمل فضا را به نفع پوپولیست‌ها کرده است.

🔹 حاشیه فرهیختگان | آیا مخالفت با مداخله خارجی مستلزم حمایت از حکومت است؟
یادداشت علی افشاری بحثی درباره نسبت میان مخالفت با سلطه خارجی و موضع‌گیری در برابر اقتدارگرایی داخلی پیش می‌کشد.
در ارزیابی این نسبت، تفکیک سه موضع اهمیت دارد: مخالفت با مداخله نظامی خارجی، مخالفت با سیاست‌ها و ساختارهای اقتدارگرایانه داخلی، و حمایت از حقوق و امنیت شهروندان. این مواضع الزاماً یکدیگر را نفی نمی‌کنند.
در عین حال، داوری درباره انگیزه‌های مخالفان جنگ، مسئولیت سیاسی جریان‌ها و نسبت آنان با قدرت، نیازمند بررسی عملکرد، مواضع مستند و شواهد مشخص است؛ نه صرفاً هم‌زمانی موضع‌گیری‌ها.
پرسش اساسی این است که چگونه می‌توان هم با جنگ و مداخله خارجی مخالفت کرد و هم نسبت به نقض حقوق شهروندان و تمرکز قدرت در داخل موضعی مستقل و پاسخ‌گو داشت؟
— تحریریه فرهیختگان

#علی_افشاری #استبداد #استعمار #مخالفت_با_جنگ #مسئولیت_سیاسی #اندیشه_سیاسی #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤4👍3🤔1
🔴 ایران را به یاد آوریم!
بیهقی و حقیقت روایت
درباره‌ی مسئولیت راوی در برابر آنچه رخ داده است


✍️ افسانه نجاتی

🔹اخبار گذشته را چگونه باید شناخت؟ از گفته‌ی کسانی که خود شاهد ماجرا بوده‌اند، از روایت کسانی که از شاهدان شنیده‌اند، یا از کتاب‌هایی که پیش از ما نوشته شده‌اند؟ و اگر خبری از یکی از این راه‌ها به دست ما رسیده باشد، چه چیز ما را به پذیرفتن آن مجاز می‌کند؟ آیا صرف اعتماد به گوینده یا اعتبار یک کتاب برای باور کردن روایت کافی است؟ ابوالفضل بیهقی، در «باب خوارزم» تاریخ خود، پیش از آنکه به شرح رویدادها بپردازد، مسئله را با دقتی کم‌نظیر پیش می‌کشد:
«و اخبار گذشته را دو قسم گویند که آنرا سه دیگر نشناسند: یا از کسی بباید شنید و یا از کتابی بباید خواند. و شرط آن است که گوینده باید که ثقه‌ و راستگوی باشد و نیز خرد گواهی دهد که آن خبر درست است.»¹
🔸در این سخن کوتاه، بیهقی دو شرط را کنار هم می‌گذارد: اعتماد به منبع و داوری خرد. راوی باید «ثقه و راستگو» باشد، اما همین کافی نیست؛ خبر باید از آزمون عقل نیز بگذرد. اعتبار گوینده، جای اندیشیدن را نمی‌گیرد.
🔹این نکته در زمانه‌ی ما نیز اهمیت خود را از دست نداده است. انبوه خبرها و روایت‌هایی که هر روز با آنها روبه‌رو می‌شویم، بیش از هر چیز مسئله‌ی اعتماد را پیش روی ما می‌گذارند: چه کسی این را گفته است؟ از کجا می‌داند؟ آیا خود شاهد بوده یا از دیگری شنیده؟ آیا روایت او با شواهد دیگر سازگار است؟ و آیا میل ما به باور کردن یک خبر، در داوری‌مان دخالت نکرده است؟
🔸بیهقی در ادامه، از داستان‌هایی یاد می‌کند که از شگفتی و ناممکنی سرشارند و مردمان آنها را نقل می‌کنند و می‌پذیرند. مسئله برای او فقط دروغ‌گویی راوی نیست؛ میل شنونده به شنیدن امر شگفت نیز بخشی از ماجراست. انسان همیشه فقط آنچه را حقیقت دارد نمی‌شنود؛ گاه آن چیزی را می‌خواهد بشنود که هیجان‌انگیزتر است.
🔹با این همه، بیهقی در داوری خود نیز محتاط است. قرار نیست هر امر نامعمولی را تنها به دلیل نامعمول بودن دروغ بدانیم. سخن او بیشتر دعوت به سنجش است: خبر باید هم از حیث منبع و هم از حیث امکان و معقولیت بررسی شود.
پس از این مقدمه، بیهقی درباره‌ی روش خود نیز سخن می‌گوید:
«و من که این تاریخ پیش گرفته‌ام، التزام این قدر بکرده‌ام تا آنچه نویسم یا از معاینه‌ی من است یا از سماع درست از مردی ثقه.»²
🔸این جمله، شاید یکی از روشن‌ترین صورت‌بندی‌های بیهقی از مسئولیت راوی باشد. او برای خود محدوده‌ای تعیین می‌کند: یا دیده‌ام، یا درست شنیده‌ام؛ و آن شنیدن نیز باید از کسی باشد که بتوان به او اعتماد کرد. اما همین‌جا پرسش دیگری آغاز می‌شود. آیا می‌توان به سادگی میان «آنچه رخ داده» و «آنچه روایت می‌شود» فاصله‌ای نگذاشت؟ بیهقی خود، ناخواسته یا آگاهانه، ما را به این پرسش نزدیک می‌کند. او فقط ثبت‌کننده‌ی وقایع نیست. درباره‌ی انگیزه‌ی خود از نوشتن نیز سخن می‌گوید: می‌خواهد نام بزرگان باقی بماند، یادگاری از خود برجای بگذارد و حال بزرگی خاندان و روزگار خویش را به آیندگان بشناساند. بنابراین تاریخ او در خلأ نوشته نمی‌شود. نویسنده‌ای در میان تاریخ ایستاده است؛ با حافظه، تعلق، داوری، تجربه و حتی میل به ماندگاری.
🔹این امر الزاماً از ارزش روایت او نمی‌کاهد. برعکس، شاید یکی از دلایل زنده ماندن تاریخ بیهقی همین باشد که با یک گزارش خشک و بی‌صدا روبه‌رو نیستیم. راوی حضور دارد، می‌بیند، می‌شنود، می‌سنجد، انتخاب می‌کند و گاه درباره‌ی آدم‌ها و کردارشان داوری می‌کند. اما حضور راوی، مسئولیت او را نیز سنگین‌تر می‌کند.
🔸بیهقی در روایت حسنک، با صراحت بیشتری درباره‌ی شیوه‌ی تاریخ‌نویسی خود سخن می‌گوید:
«و در تاریخی که می‌کنم سخنی نرانم که آن بتعصبی و تزیّدی کشد و خوانندگان این تصنیف گویند: شرم باد این پیر را، بلکه آن گویم که تا خوانندگان با من اندرین موافقت کنند و طعنی نزنند.»³
📖 مطالعه متن کامل نوشتار افسانه نجاتی

🔹 حاشیه فرهیختگان | از تاریخ‌نگاری بیهقی تا مسئولیت رسانه‌ای امروز
آنچه تأمل افسانه نجاتی درباره بیهقی را برای روزگار ما معنادار می‌کند، پیوند میان حقیقت‌جویی و مسئولیت روایت است.
در جهانی که سرعت انتشار خبر از فرصت بررسی آن پیشی گرفته، پرسش بیهقی درباره وثاقت منبع و گواهی خرد، صورتی تازه یافته است. امروز نه‌تنها باید پرسید چه کسی خبری را روایت می‌کند، بلکه باید دانست چه شواهدی آن را تأیید می‌کنند، چه بخش‌هایی هنوز نامعلوم‌اند و چه چیزی در فرایند انتخاب و بازنشر حذف شده است.
اما مسئولیت روایت تنها بر دوش نویسنده یا خبرنگار نیست. مخاطب نیز با انتخاب آنچه باور می‌کند و بازمی‌فرستد، در سرنوشت حقیقت سهیم است.
شاید مهم‌ترین درس بیهقی برای عصر رسانه همین باشد: امانت‌داری در روایت، بدون آمادگی برای سنجش و تردید، کامل نمی‌شود.
— تحریریه فرهیختگان
👍4❤3
🔴 اسهال نظر؛ وقتی ادعای همه‌چیزدانی جای دانش را می‌گیرد
از «حرف، باد هواست» تا «زبان، خانه هستی است»

✍️ محمد سلطانی رنانی

از
"حرف، باد هواست"
تا
"زبان، خانه هستی است"
فاصله چیست؟!

مگر جز این زبان و دهان و تارهای صوتی است که دم و بازدم را به بازی می‌گیرد و حرف و حرکت را لفظ می‌کند و سخن؟!
آری، این پیکره گفتن است، جسم حرف زدن است؛
ولی روح و روان سخن، معناست!
آن هم معنایی که در دانش و خردمندی استوار باشد.
"سخن را سر است ای خردمند و بن"
سخنی که بن در اندیشه و برهان داشته باشد، سر به آسمان می‌ساید؛
و آن بی‌سروته گفته، هیچ، پوچ، تهی... .
لاف از سخن چو دُر توان زد!
آن خشت بود که پُر توان زد!
به قیافه و لباس و سن و حتی میزان تحصیلات نیست؛ از هر دری و به هر وادی، سرگردان حرف زدن و "باد هوا" تحویل شنونده دادن، یا گزیده سخن گفتن و معنای بدیع پروراندن!

این دو کلیپ را پی‌درپی ببینید و
نشانه‌ها را دریابید:
یکم: در هیچ موضوع و تخصصی نیست که سررشته نداشته باشد. پیشتر نوشتم جریان ریزشِکَری را که تولید علم! می‌کرد، در همه رشته‌ها، بی‌حدومرز! جامع العلوم المعقول والمنقول. علامه دهر است، ریاضی و فیزیک و شیمی بنده درگاهش، فقه و اصول و تفسیر نشسته به شاگردیش، فلسفه و عرفان ایستاده به استماع کلامش! اپیدمیولوژی را می‌داند، بازارهای بورس جهان را تحلیل می‌کند، در جنگ و صلح و روابط بین‌الملل اظهار نظر می‌نماید... و غیره!
که گویند بر تابلوی پزشک‌نمایی نوشته بود: متخصص گوش و زبان و پوست و قلب و عروق... و غیره!

دوم: واژه‌هایی را به کار می‌برد که تعریف ثابت و مشخصی ندارند! می‌گوید: ریاضیات ولایی! حال شما بفرمایید تعریف این ولایت دقیقا چیست؟!

نه ای بی‌بصیرت، ولایت که درون تعریف نگنجد!
هر چه گویی ولایت! را شرح و بیان
چون بدان حضرت رسی، خجل باشی از آن!!

خوب چیزی که پایبند هیچ محدوده‌ای نباشد، تعریف نپذیرد، دانسته هم نخواهد شد! حال تو از حضرتش بپرس: وزانت! عدد یعنی چه؟!
سوم: ربط دادن چیزهای کاملا بی‌ربط! بی‌ربطتر از گوزن و شقیقه!!
عدد زیر کسر با پذیرش ولایت چه ارتباطی دارد؟!
شیوع کرونا در قم با بورس نیویورک و شیکاگو و لندن و فرانکفورت چه ربطی دارد؟

اصلا کجای قم به واتیکان (ایتالیا همان واتیکان است!!) می‌خورد؟!

سوم مصونیت قضایی و نبود پیگرد!

این حضرات، درباره هر چه که اظهارنظر کنند، و هر چه هم که بگویند، هیچگاه "نشر اکاذیب" نکرده‌اند و در برابر گفته‌هایشان بازخواست نمی‌شوند.
چون مصونیت دارند و البته خود را همه‌چیزدان نیز می‌دانند؛ در همه ساحت‌ها و زمینه‌ها، هر چه که بخواهند اسهال نظر می‌کنند!
پیشتر هم نوشته بودم که:
از کجایت حرف می‌زنی؟
نتیجه آنکه
علم هتک حرمت می‌شود!
دیگر مرزوبومی، حدواندازه‌ای، درودیواری برای هیچ دانشی باقی نمی‌ماند! حضرتش چیزی می‌گوید که اساتید فوق دکترای! ریاضیات مات و مبهوت می‌شوند! اقتصاددان‌ها هم پیشانی به خاک می‌سایند! و الکتروتکنسین‌ها به اجتهاد وی در برق! اعتراف می‌کنند!
محمد سلطانی رنانی

🔹 حاشیه فرهیختگان | اقتدار کاذب و فرسایش مرجعیت علمی
نوشته محمد سلطانی رنانی، با زبانی طنزآمیز و گزنده، به مسئله‌ای فراتر از سخنان یک فرد اشاره می‌کند: چگونه ممکن است ادعای تخصص در حوزه‌های گوناگون، بدون ارائه تعریف‌های روشن، روش معتبر و شواهد آزمون‌پذیر، در عرصه عمومی اعتبار پیدا کند؟
تخصص علمی به معنای مصونیت از خطا نیست؛ بلکه مستلزم شناخت محدودیت‌های دانش، پذیرش نقد و توانایی پاسخ‌گویی به پرسش‌های دقیق است.
در مقابل، استفاده از اصطلاحات مبهم، پیوند دادن پدیده‌های نامرتبط و تکیه بر جایگاه اجتماعی یا سیاسی به‌جای استدلال، می‌تواند تشخیص سخن علمی از ادعای بی‌پشتوانه را دشوار کند.
البته ادعای مصونیت قضایی اشخاص نیز موضوعی جداگانه است که برای اثبات آن به شواهد مشخص نیاز داریم.
اعتبار علم نه از مقام گوینده، بلکه از روش، شواهد و امکان نقد سخن او سرچشمه می‌گیرد.
— تحریریه فرهیختگان

#محمد_سلطانی_رنانی #نقد_شبه_علم #تفکر_انتقادی #مرجعیت_علمی #مسئولیت_گفتار #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍9❤3🤬1😢1
🔴 پرسشم از دوستداران کورش: سلطه یا آزادی؟
آیا پاسداشت تاریخ ایران به گسترش رواداری می‌انجامد یا می‌تواند به ابزار دیگری‌ستیزی تبدیل شود؟

✍️ مجتبی نجفی

اول به من بگو نسبت تو با «کورش» چیست؟ از منشور کورش که مملو از «رواداری» است می‌خواهی چه رویکردی استخراج کنی؟ تساهل‌گری یا سلطه‌گری؟
به متن‌ها بعضاً رویکردهای پراگماتیستی دارم. سوای وجود تاریخی‌شان، نخستین پرسشم از مدافع متن این است: با این متن قرار است چه کنی؟ آدم کمک کنی یا آدم بکشی؟
در مورد «کورش» و منشور او هم همین پرسش را مطرح می‌کنم. کلمات در اختیار تو هستند، به کدام سو می‌روی؟ به سمت سلطه یا آزادی؟
می‌دانید ترس من از چیست؟ کلمات را استخدام ایدئولوژی کنی و به جای اینکه در خدمت «زندگی» باشند در خدمت «اوهام» شوند.
«حکومت دینی» نشان داده تا چه میزان مضامین دینی در ساختار ایدئولوژیک قرار بگیرند، می‌توانند خطرناک شوند و به سلطه‌گری نهاد قدرت کمک کنند.
حالا گاهی پرستش افراد، لعاب دینی می‌گیرد و دین جدید جایگزین دین قدیم می‌شود. هراسم این است هر چه حکومت دینی بر سر اسلام آورد، عده‌ای دیگر بر سر ایران و کورش بیاورند.
اجازه بدهید صریح بگویم. اگر قرار است پاسارگاد به عنوان اثری باستانی محل رفت‌وآمد کسانی باشد که هویت تاریخی را در خدمت بسط زندگی قرار می‌دهند و قرار نیست آن را معبد و کورش را بت جدید کنند، من در کنار شما هستم.
اما اگر قرار است پاسارگاد و کورش را ابزار دیگری‌ستیزی و نفی دیگری کنید، من از شما فاصله دارم.
موضوع روشن است: تاریخ برای من سوژه عبرت‌آموزی است، نه غرق شدن در نوستالژی گذشته؛ نشان از یک تداوم هویتی است، نه بازتولید گذشته.
به عبارتی من گذشته را پاس می‌دارم تا در خدمت آینده باشد؛ گذشته را پاس نمی‌دارم تا آینده را نابود کنم.
من با منشور کورش می‌خواهم روادارتر بشوم، نه مستبدتر.
مسئله این است کورش برای من جبران ناکامی‌ام، عقده‌های فروخورده‌ام نیست، تنها مرجعم نیست، ابژه بت‌پرستی نیست، سوژه تقدس‌گرایی نیست؛ یکی از نمادهاست که احترام به «دیگری» را یادآوری می‌کند، نه ستیز با «دیگری» را.
من «بت» نمی‌خواهم، نماد زندگی می‌خواهم.

🔹 حاشیه فرهیختگان | مرز ایران‌دوستی و تقدس‌گرایی
مجتبی نجفی پرسشی مهم را پیش می‌کشد: آیا ارجاع به گذشته تاریخی، به گسترش آزادی و مدارا کمک می‌کند یا می‌تواند به ایدئولوژی تازه‌ای برای حذف دیگران تبدیل شود؟
این پرسش درباره هر نوع هویت‌گرایی، اعم از دینی، ملی یا ایدئولوژیک، موضوعیت دارد.
بااین‌حال، باید میان پاسداشت میراث تاریخی، علاقه به شخصیت‌های باستانی و تبدیل آن‌ها به مرجعیت‌های نقدناپذیر تفاوت گذاشت. ستایش کورش یا توجه به تاریخ هخامنشی، به‌خودی‌خود نشانه اقتدارگرایی نیست؛ همان‌طور که استناد به منشور کورش نیز به‌تنهایی تضمین‌کننده رواداری نیست.
همچنین برداشت امروزی از منشور کورش به‌عنوان سند حقوق بشر، موضوع بحث تاریخی است و نباید بدون توجه به زمینه سیاسی و زبانی دوران باستان، با مفاهیم حقوقی معاصر یکسان انگاشته شود.
ارزش یک میراث تاریخی تنها در عظمت گذشته آن نیست؛ در این نیز هست که امروز چگونه از آن برای ساختن آینده استفاده می‌کنیم.
— تحریریه فرهیختگان

#مجتبی_نجفی #کورش #منشور_کورش #پاسارگاد #ایران_دوستی #رواداری #هویت_ملی #آزادی #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍6🤬1
🔴 «در چنگ دزدان»؛ اعتراض دهخدا به کودتای ۲۸ مرداد در پوشش یک مثنوی تاریخی

روایتی از شجاعت علامه دهخدا و تدبیر حبیب یغمایی

✍️ امید طبیب‌زاده

علامه دهخدا پس از کودتای 28 مرداد و سقوط دکتر محمد مصدق، منظومۀ تمثیلی بلندی سرود تحت عنوان «در چنگ دزدان»، و در آن از سیاستمدارانی انتقاد کرد که مصدق را در نیمه راه مبارزه با استعمار رها کردند و راه عافیت‌طلبی برگزیدند. او این مثنوی را در همان سال پرخطر برای حبیب یغمایی، سردبیر دانشمند مجلۀ یغما ارسال کرد با این امید که تا تنور داغ است خمیر را بچسباند و مطلب را در بیاورد! دهخدا در این مثنوی مکان و زمانِ داستان را به بغداد در زمان هارون الرشید منتقل کرده، و منظورش از دجله نفت خوزستان، و منظورش از خلیفه و یارانش نیز کسانی بوده است که خدمت به مصدق را رها کرده و به خدمت دست‌نشاندۀ استعمار درآمده بودند.
بدیهی است که دانشمند مخلصی چون حبیب یغمایی هرگز درخواست بزرگمردی چون دهخدا را رد نمی‌کرد، اما این هم بود که انتشار چنین مطلبی در آن سال و ماه می‌توانست خطرات بسیاری برای وی و مجله‌اش از پی داشته باشد. پس او تدبیری اندیشید و این مثنوی را عیناً منتشر کرد اما نه در یک شمارۀ یغما، بلکه در دو شمارۀ زیر:
آبان 1332، شمارۀ 65، ص 310-312؛ و

فروردین 1333، شمارۀ 69، ص 19.
چنانکه ملاحظه می‌شود، دو شمارۀ فوق مسلسل نیستند و بین زمان انتشار آنها فاصله‌ای سه‌چهار ماهه وجود دارد، و همین عمل گرچه وقفه‌ای در کار انتشار کامل مثنوی پدید می‌آورد، ظنِّ کارگزاران بی‌سواد امنیتی شاه را برنمی‌انگیخت. بعدها استاد دبیرسیاقی، مصحح دیوان دهخدا، در پایان همین مثنوی مرقوم داشت که «مرحوم دهخدا که نسخۀ این شعر را (مقارن طرح مسئلۀ نفت ایران و قطع جریان آن، که به سود بیگانگان به خارج کشور می‌رفت، و ملی شدن آن صنعت) برای چاپ به مدیر مجلۀ یغما می‌داده است به‌طنز می‌گوید: در مجله بنویسید که: اینجا مرادم از دجله نفت خوزستان نیست» (دیوان دهخدا، به کوشش سید محمد دبیرسیاقی، تهران، کتاب پایا، چ 1، 1369). یکی از علل طولانی بودن این مثنوی و آکنده بودنش از ابیات عربی و اشارات و تلمیحات پیچیدۀ گوناگون، چیزی نبوده است جز این که دهخدا می‌خواسته است حواس ممیزان و خبرچینان را به مسائل دیگری جز واقعیت مشغول بدارد تا بتواند حرف خودش را در آن لابلا عرضه بدارد. باری در آن زمان، آنها که در جریان مسائل بودند متوجه اشارات دهخدا شدند، و نزد آیندگان هم به یمن شجاعت دهخدا و تدبیر یغمایی و دقت و صداقت دبیرسیاقی، این روسیاهی برای کارگزاران استعمار در تاریخ معاصر ایران باقی ماند که ماند! چند بیت آغازین مثنوی را از دیوان دهخدا نقل می‌کنم و علاقمندان را برای خواندن کل آن مثنوی به دیوان دهخدا ارجاع می‌دهم:
گفت با یاران، خلیفه نیم‌شب‌

خوشتر آن باشد که این بزم طرب
با همه آلات، تا کشتی بریم‌

از هوای دجله لختی برخَوریم‌
وز نسیم دجله تر سازیم مغز

جملگی گفتند اینک قول نغز
صبح نیشابور اگر جان‌پرورست‌

شام دجله نیز با وی همسرست‌
خاصه با خیل ندیمانِ حضور

با سرود غانیاتی رشکِ حور
قول ابراهیم و بوالعَبکی‌غزل

لحن اسحاقی و زریابی جَزَل
ویژه با آهنگ‌های زلزلی

باده‌های روشن قُطُربُّلی...

🔹 حاشیه فرهیختگان | ادبیات تمثیلی و عبور از سد سانسور
ماجرایی که امید طبیب‌زاده روایت می‌کند، تنها یادآور موضع سیاسی دهخدا در برابر کودتای ۲۸ مرداد نیست؛ بلکه دریچه‌ای به یکی از کارکردهای تاریخی ادبیات فارسی می‌گشاید: بیان اعتراض سیاسی از راه تمثیل، طنز و ارجاع به گذشته.
در چنین آثاری، تاریخ صرفاً موضوع روایت نیست؛ به زبانی غیرمستقیم برای سخن گفتن از زمان حال تبدیل می‌شود. بغداد و دجله در ظاهر به جهان عباسی تعلق دارند، اما در خوانش سیاسی مورد اشاره نویسنده، به رخدادها و مناسبات قدرت در ایران معاصر اشاره می‌کنند.
نکته دیگر، نقش واسطه‌های فرهنگی در ماندگاری آثار است. اگر شاعر برای بیان اعتراض به زبان تمثیل پناه می‌برد، سردبیر نیز برای انتشار آن ناگزیر از سنجیدن مخاطرات است و مصحح، سال‌ها بعد، در روشن شدن زمینه تاریخی اثر سهم می‌یابد.
از این منظر، سرگذشت «در چنگ دزدان» یادآور آن است که تاریخ آزادی بیان را نمی‌توان تنها از خلال آثار نویسندگان شناخت؛ سرگذشت انتشار، حفظ و بازخوانی آن آثار نیز بخشی از همان تاریخ است.
— تحریریه فرهیختگان

#علامه_دهخدا #امید_طبیب_زاده #محمد_مصدق #کودتای_۲۸_مرداد #حبیب_یغمایی #ادبیات_اعتراضی #تاریخ_معاصر #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3👎2🔥2
🔴 چرا راه مذاکره بسته شده است؟
از بحث تغییر دکترین هسته‌ای تا بن‌بست دیپلماسی؛ آیا جنگ دوباره اجتناب‌ناپذیر است؟

✍️ صلاح‌الدین خدیو

🔺چرا راه مذاکره بسته شده است؟
1⃣در آستانه‌ی دور جدیدی از جنگ میان آمریکا و اسرائیل علیه ایران، امروز خطیب جمعه تهران خواهان تغییر دکترین هسته‌ای تهران و حرکت به سمت ساخت بمب شده است.
سخنان امروز حاج علی‌اکبری در ادامه کارزار تقریبا روزمره چهره‌ها و جریانات اصولگرا در این باره مطرح می‌شود.
2⃣مساله چیست؟ آیا ایران واقعا سیاست هسته‌ای خود را تغییر داده است. به باور من پاسخ خیر است. اگر ایران بخواهد بمب بسازد آن را در بوق و کرنا نمی‌کند. به احتمال قوی تهران موضع قبلی خود در مورد رسیدن به آستانه هسته‌ای شدن و سپس مذاکره از موضعی قویتر را تغییر نداده است.
3⃣ پس چرا کسانی چون جواد لاریجانی نبویان و حاج علی اکبری و خیلی‌های دیگر هر روز خواستار تغییر فتوای رهبری قبلی می‌شوند؟
پاسخ روشن است؛ اینان مخالفان نرمش در مذاکره و گفتگو بر سر پرونده هسته‌ای هستند. به عبارت دیگر با هر بده‌بستان در این زمینه مخالفند و معتقدند که باید از کارت تنگه هرمز به عنوان خاکریزی سیاسی جهت پیشگیری از ورود به پرونده‌های هسته‌ای و موشکی و حتی تحریم‌ها بهره برد. در مقابل اصرار آمریکا مبنی بر باز بودن تنگه به قصد سوزاندن برگه استراتژیک تهران و دور زدن آن در مذاکرات است.
4⃣ آیا این سخن، موضع نظام و هسته‌ سخت قدرت هم هست؟ علیرغم وجود برخی صداهای طرفدار نرمش، موضع
کلی نظام عدم گفتگو بر سر هسته‌ای در مقطع کنونی است.
این امر، معمای بن‌بست کنونی در مسیر دیپلماتیک است. طرف مقابل خواهان کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای به عنوان شرط پایان جنگ و خودداری از حمله جدید است.
در حالیکه ایران خواهان تضمینی معتبر برای خروج از چرخه جنگ - آتش‌بس و سپس ورود به مذاکرات حل و فصل نهایی  است.
5⃣ با این وصف مواضع طرفین اصطلاحا ۱۸۰ درجه با هم متفاوت است. آیا هیچ راه خروجی وجود دارد؟
میانجی‌های منطقه‌ای دنبال مفری هستند. پیشنهاد آزادسازی برخی دارایی‌های مسدود شده ایران و برخی معافیت‌های تحریمی در قبال موافقت ایران با بازرسی از تاسیسات هسته‌ای ناظر بر این قضیه است.
در واقع طرف‌های سوم با ارائه مشوق‌های مالی به ایران در شرایطی که اقتصاد آن با بحران روبروست، بر آنند که نخست امکان ورود بازرسان را فراهم آورند و سپس زمینه لازم برای خروج اورانیوم‌های غنی شده را ایجاد کنند.
ترییون‌های اصولگرا دقیقا با دو مورد بالا مخالفند و تغییر دکترین هسته‌ای را به عنوان ابزار رسانه‌ای این مخالفت بکار می‌برند.
6⃣ در نهایت چه می‌شود؟ به احتمال قوی نظام با انعطاف در پرونده هسته‌ای موافقت نمی‌کند و جنگ مجدد حتمی خواهد شد. تهران که با بی‌اعتمادی شدید به آمریکا می‌نگرد ترجیح می‌دهد که با داشتن اهرم‌ بازدارنده‌ای چون ادامه غنی‌سازی با آمریکا بجنگد تا اینکه در فردای پس از توافق احتمالی مجبور باشد با چنته‌ای خالی‌تر در برابر تهاجم احتمالی آمریکا از خود دفاع نماید.
صلاح‌الدین خدیو

🔹 حاشیه فرهیختگان | آیا بن‌بست دیپلماسی به معنای ناگزیری جنگ است؟
تحلیل صلاح‌الدین خدیو بر شکافی اساسی در مواضع طرفین متمرکز است: از یک‌سو مطالبه محدودیت‌های هسته‌ای و از سوی دیگر درخواست تضمین امنیتی برای جلوگیری از تکرار حملات.
نکته مهم این است که باید میان سه موضوع تفاوت گذاشت: مواضع علنی چهره‌های سیاسی، تصمیم رسمی درباره دکترین هسته‌ای و محاسبات واقعی تصمیم‌گیرندگان. اظهارات تند درباره ساخت سلاح هسته‌ای، به‌تنهایی اثبات‌کننده تغییر سیاست رسمی نیست.
همچنین بی‌اعتمادی امنیتی ایران و نگرانی طرف مقابل درباره برنامه هسته‌ای، دو مسئله متفاوت‌اند که هر توافق احتمالی باید به‌نحوی به آن‌ها پاسخ دهد.
بااین‌حال، نتیجه‌گیری نویسنده درباره حتمی بودن جنگ مجدد، یک پیش‌بینی تحلیلی است، نه واقعیتی قطعی. حتی در شرایط اختلاف شدید، امکان توافق‌های محدود، ترتیبات راستی‌آزمایی و تضمین‌های مرحله‌ای را نمی‌توان از پیش منتفی دانست.
پرسش تعیین‌کننده این است: آیا طرفین می‌توانند پیش از توافق نهایی، سازوکاری قابل راستی‌آزمایی برای کاهش خطر جنگ ایجاد کنند؟
— تحریریه فرهیختگان

#صلاح_الدین_خدیو #ایران_و_آمریکا #مذاکرات_هسته‌ای #دیپلماسی #امنیت_ملی #خاورمیانه #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍2❤1
🔴 چرا جنبش‌های ضدجنگ در غرب برای ایران بسیج نمی‌شوند؟
بهروز قمری تبریزی: مخالفت با جمهوری اسلامی نباید به سکوت در برابر جنگ علیه ایران بینجامد

✍️ بهروز قمری تبریزی
📖 مجله تریبیون | ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶

چرا در برابر خطر گسترش جنگ علیه ایران، جنبش‌های ضدجنگ در غرب حضوری به گستردگی اعتراضات تاریخی علیه حمله به عراق ندارند؟
بهروز قمری تبریزی در مقاله‌ای با عنوان «ایران باید در این جنگ پیروز شود» به بررسی این پرسش می‌پردازد.
او معتقد است تصویر یک‌بعدی و منفی از جمهوری اسلامی در افکار عمومی غرب، به‌ویژه در میان بخشی از جریان‌های مترقی، مخالفت با جنگ علیه ایران را دشوار کرده است.
نویسنده درعین‌حال دلایل دیگری را نیز بررسی می‌کند: فرسودگی جنبش‌های اعتراضی، ضعف سازمانی چپ و انتقال بخشی از کنشگری خیابانی به شبکه‌های اجتماعی.
یکی از بحث‌های محوری مقاله، نقد مفهوم «اردوگاه‌گرایی» است. قمری تبریزی استدلال می‌کند که محکومیت حمله خارجی و به‌رسمیت‌شناختن حق دفاع از حاکمیت ملی، لزوماً به معنای تأیید سیاست‌های داخلی جمهوری اسلامی نیست.
او با یادآوری اعتراضات میلیونی علیه جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ می‌پرسد چرا مخالفت با حکومت صدام حسین مانع شکل‌گیری جنبش گسترده ضدجنگ نشد، اما در موضوع ایران، مخالفت با جمهوری اسلامی در برخی محافل به شرط و پیش‌نیاز موضع‌گیری ضدجنگ تبدیل شده است؟
نویسنده در پایان، از ضرورت مقابله با سلطه‌جویی آمریکا سخن می‌گوید و پیروزی ایران را در چارچوب تغییر نظم جهانی ارزیابی می‌کند.

📚 مطالعه مقاله کامل:
ترجمه فارسی مقاله با قابلیت Instant View

متن اصلی انگلیسی در مجله تریبیون

🔹 حاشیه فرهیختگان | مخالفت با جنگ، بدون چشم‌پوشی از حقوق مردم
پرسش اصلی قمری تبریزی شایسته تأمل است: آیا مخالفت با ساختار سیاسی یک کشور می‌تواند حساسیت اخلاقی و سیاسی نسبت به جنگ علیه مردم آن کشور را کاهش دهد؟
نقطه قوت مقاله، تأکید بر این تمایز است که محکومیت حمله خارجی به معنای تأیید حکومت هدف حمله نیست. می‌توان هم‌زمان از حاکمیت ملی، امنیت شهروندان و حق تعیین سرنوشت دفاع کرد و نسبت به محدودیت آزادی‌های مدنی و سیاسی نیز منتقد ماند.
بااین‌حال، مقاله در تبیین ضعف جنبش ضدجنگ غرب بیشتر بر گفتمان سیاسی تمرکز دارد؛ در حالی که برای سنجش سهم واقعی این عامل، به شواهد مقایسه‌ای درباره سازمان‌ها، اعتراضات و افکار عمومی نیاز است.
همچنین باید روشن کرد که «پیروزی ایران» دقیقاً به چه معناست: دفع حمله خارجی، حفظ تمامیت سرزمینی، پایان پایدار جنگ یا تحقق اهداف سیاسی و نظامی حکومت؟
این تمایزها اهمیت دارند؛ زیرا دفاع از امنیت و استقلال ایران، الزاماً به معنای تأیید همه تصمیم‌های حکومت ایران نیست.
— تحریریه فرهیختگان

#بهروز_قمری_تبریزی #جنبش_ضدجنگ #ایران #حاکمیت_ملی #جنگ_و_صلح #نقد_امپریالیسم #منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان روزن آگاهی
👎2❤1👍1
🔴 آیا مفهوم «ملت–دولت» پیش از وستفالی در ایران وجود داشته است؟
بازخوانی پیشینه دولت و هویت ملی در تاریخ و ادبیات ایران

✍️ حمید احمدی | استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران

واژهٔ nation-state به معنی ملت-دولت یا به تعبیری دولتِ ملی یکی از مشهورترین واژگانِ سیاسی چند قرن اخیر بوده و در سراسر جهان در محافل دانشگاهی شناخته شده است.
جهان غرب مدعی است که سازندهٔ این واژه و نماد آن یعنی دولت مبتنی بر وجود یک ملت و برخوردار از مرزهای مشخص و روابط تعریف شده با سایر دولت‌هاست و این خود محصول قرارداد مشهور وستفالی در ۱۶۴۸ [میلادی] میان واحدهای سیاسی پراکنده در اروپا بوده است. جهان نیز به سادگی این را پذیرفته است و در تمام رشته‌های علوم سیاسی و تاریخ و بطور کلی علوم اجتماعی و انسانی در تمام دانشگاه‌های جهان به این نکته اشاره می‌شود. با این همه من در چهارچوب پژوهش‌های خود در باره مفهوم ملت و ملیت و هویت ملی به این نتیجه رسیدم که ایرانی‌ها حداقل ۶۰۰ سال پیش از وستفالی از این واژه در اشاره به ایران، مردم ایران و کشور دارای مرزها و حکومت خاص به آن استفاده می.کرده‌اند.
صدها مورد از این نکته بیش از هر کجا در ادبیات فارسی در سراسر ایران از خراسان گرفته تا آذربایجان و فارس و سایر مناطق دیده شده و در بیش از ۹۰٪ سروده.های شاعران ما همه جا در کنار واژه «ملت» به واژهٔ «دولت» هم اشاره می‌شده است.
برای نمونه فرخی سیستانی شاعر عصر غزنوی می.گوید:
امینِ ملت و ملت بدو آراسته گیتی

یمینِ دولت و دولت بدو پیراسته دنیا
یا خاقانی شروانی در آذربایجان گفته است:
دولت نکونام است از او

ملت به سامان نیز هم
و نیز سنایی غزنوی در افغانستان کنونی گفته:
فضل و دولت را مداری

ملک و ملت را مشار
یا سعدی گفته است:
پناه ملت اسلام، شمس دولت و دین

( که منظورش ایرانیان مسلمان است).
به همین.گونه ده‌ها شاعر دیگر از ۱۱۰۰ سال پیش که شعر پارسی رایج شد به وجود ملت در کنار دولت اشاره کرده‌اند و علت آن نیز وجود همزمان دولت، ملت، ملک یا کشور با مرزهای شناخته شده در ایران بوده است.
بنا بر این همانگونه که دانشمندان علوم سیاسی بر آن هستند که هخامنشیان نخستین دولت مرکزی یا central state را در جهان پایه‌گذاری کردند، واژه nation-state و نماد آن را نیز باید ساخته ایرانیان دانست و نه قرارداد وستفالی در ۱۰۰۰ سال بعد.

🔹 حاشیه فرهیختگان | آیا هم‌نشینی دو واژه، به معنای پیدایش یک مفهوم است؟
دیدگاه حمید احمدی پرسشی مهم در تاریخ اندیشه سیاسی ایران مطرح می‌کند: آیا صورت‌بندی‌های تاریخی هویت جمعی و فرمانروایی در ایران را می‌توان پیشینه‌ای برای مفهوم مدرن «ملت–دولت» دانست؟
برای بررسی این ادعا، باید میان سه موضوع تمایز گذاشت: تاریخ واژگان، تاریخ مفاهیم و تاریخ نهادهای سیاسی.
در ادبیات کلاسیک فارسی، «ملت» غالباً معنایی دینی و آیینی داشته و «دولت» نیز بسته به بافت متن، به بخت، اقبال، فرمانروایی یا دستگاه سلطنت اشاره می‌کرده است. بنابراین، هم‌نشینی این دو واژه در یک بیت، به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که شاعران از مفهوم مدرن دولت ملی سخن می‌گفته‌اند.
از سوی دیگر، وجود سنت‌های دیرپای کشورداری، آگاهی تاریخی از ایران و استمرار هویت فرهنگی ایرانی، موضوعاتی مستقل و شایسته پژوهش‌اند. همچنین قراردادهای وستفالی را نباید به‌سادگی لحظه پیدایش همه دولت‌های ملی دانست؛ شکل‌گیری دولت مدرن و ملی‌گرایی فرایندی تاریخی و چندمرحله‌ای بوده است.
پرسش اصلی این است: چگونه می‌توان پیشینه تاریخی هویت ایرانی را جدی گرفت، بی‌آنکه مفاهیم امروز را بدون بررسی معنای تاریخی‌شان به گذشته نسبت داد؟
— تحریریه فرهیختگان

🔸 بازنشر از «ایران دل»
#حمید_احمدی #ملت_دولت #هویت_ملی #تاریخ_ایران #وستفالی #اندیشه_سیاسی #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤2👍2
🔴 فوری | احضار سید هاشم آقاجری به دادسرای امنیت

🔹 بنا بر گزارش منتشرشده، دکتر سید هاشم آقاجری، استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ، در پی شکایت وزارت اطلاعات از محتوای سخنرانی خود با عنوان «مشروطیت؛ یک پروژه ناتمام» به دادسرای امنیت احضار شده است.

🔹 این سخنرانی به مناسبت سالروز انقلاب مشروطیت، در نشستی به میزبانی خانه اندیشمندان علوم انسانی و انجمن تاریخ ایران در محل کتابخانه ملی ایراد شده بود.

🔹 تاکنون در اطلاعات دریافتی، جزئیاتی درباره عنوان اتهامی، تاریخ حضور در دادسرا یا تصمیم احتمالی مرجع قضایی ارائه نشده است.

🔹 حاشیه فرهیختگان | نقد تاریخی و آزادی بیان
بحث درباره انقلاب مشروطیت، دستاوردها و ناکامی‌های آن، بخشی از گفت‌وگوی علمی درباره تاریخ معاصر ایران است.
احضار یک پژوهشگر به دلیل محتوای سخنرانی تاریخی، در صورت تأیید گزارش، پرسش‌هایی جدی درباره حدود آزادی بیان، استقلال فعالیت علمی و امکان نقد قدرت مطرح می‌کند.
نقد تاریخی نباید با مصونیت از پرسشگری پاسخ داده شود؛ اعتبار اندیشه در امکان نقد آزادانه آن است.
— تحریریه فرهیختگان

#هاشم_آقاجری #مشروطیت #آزادی_بیان #خانه_اندیشمندان #تاریخ_معاصر #منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی
🤬6👎1