فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.2K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
🔴 از روایت‌سازی تا محکومیت اعدام

✍️ امید سِجنی

🔹 علیرضا رجایی، محسن کدیور و حسن یوسفی اشکوری به همراه تعدادی دیگر امروز خواستار توقف فوری و نامشروط اعدام‌ها شده‌اند. همین سه نفر چند روز پس از کشتار دی‌ماه، پای بیانیه‌ای را امضا کردند که اظهارات چند مقام اسرائیلی و آمریکایی و گزارش رسانهٔ گروه خائن رجوی را مؤید روایت «مداخلهٔ خشن خارجی» در اعتراضات می‌دانست.

🔹 بیانیه‌هایی از آن دست توجیه‌گر همین اعدام‌ها شد. وقتی جمعی از به‌اصطلاح روشنفکران به روایت دخالت خارجی اعتبار می‌دهند، کار دستگاه امنیتی آسان‌تر می‌شود تا معترضان را عامل بیگانه معرفی کند و اعدامشان را به نام دفاع از امنیت کشور توجیه کند.

🔹 از این دوستان باید پرسید: آیا همچنان بر موضعی که در بیانیهٔ دی‌ماه امضا کردید، ایستاده‌اید؟

اگر آن روایتِ برساختهٔ جمهوری اسلامی را درست می‌دانید، امروز نوشتن چنین بیانیه‌هایی فقط نمک پاشیدن به زخم مردمی است که عزادار هزاران جوان ازدست‌رفتهٔ خود هستند.

#امید_سجنی #اعدام #اعتراضات_دی_ماه #مسئولیت_روشنفکران #حقوق_بشر #پاسخگویی
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍7❤1
🔴 افسانگیِ نیما یوشیج
در جست‌وجوی زبانی برای آنچه هنوز نیامده است

✍️ افسانه نجاتی

در حافظه ادبی هر سرزمینی، نام‌هایی هستند که به‌تدریج از جایگاه یک شاعر یا نویسنده فراتر می‌روند و به نشانه‌ای از یک دگرگونی بدل می‌شوند. نام نیما یوشیج از همین دست است. با این همه، خطر بزرگداشت‌ها آن است که چهره‌های دگرگون‌کننده را در همان نقطه‌ای متوقف کنند که تاریخ به رسمیت شناخته است؛ از آنان تجلیل کنند، دستاوردهایشان را برشمارند و سرانجام، بی‌آنکه متوجه باشند، نیروی پرسشگری را که در آثارشان نهفته است، در قالبی از ستایش‌های آشنا خاموش سازند.

نیما را نمی‌توان در جایگاه تثبیت‌شده‌ی بنیان‌گذار شعر نو نشاند و به همین بسنده کرد. اهمیت او فقط در گشودن راهی تازه در تاریخ شعر فارسی نیست؛ در ضرورتی است که او را به این گشودن واداشت. مسئله، میل به متفاوت بودن یا شوقِ کنار گذاشتن صورت‌های پیشین نبود. تجربه‌ای در حال شکل گرفتن بود که زبان مألوف، با همه ظرفیت‌های تاریخی و زیبایی‌شناختی‌اش، دیگر نمی‌توانست تمام آن را در خود جای دهد. نیما به ضرورت این ناتمامی پاسخ داد.

هیچ صورت هنری، هر اندازه ماندگار، از تغییر مصون نیست. صورت‌ها در پیوند با تجربه‌هایی شکل می‌گیرند که در زمانه‌ای معین امکان ظهور یافته‌اند. با دگرگونی تجربه انسانی، نسبت ما با جهان، طبیعت، تنهایی، عشق و رنج نیز تغییر می‌کند. در چنین وضعی، زبان اگر بخواهد زنده بماند، باید امکان‌های تازه‌ای برای بیان این دگرگونی‌ها پیدا کند. نوآوری، در معنای عمیق خود، نه افزودن آرایه‌ای تازه به ساختمان کهنه، بلکه کشف ضرورتی است که صورت موجود دیگر پاسخ‌گوی آن نیست.

نیما از سنت شعر فارسی روی نگرداند؛ با آن وارد گفت‌وگویی دشوار شد. آشنایی با میراث گذشته، در کار او، مانع عبور نبود؛ زمینه‌ای بود که عبور را ممکن می‌کرد. او می‌دانست در چه زبانی می‌نویسد و چه تاریخ بلندی پشت سر این زبان ایستاده است. از همین رو، دگرگونی‌اش را نباید به گسستی ساده میان سنت و تجدد فروکاست. او درون سنت ایستاد، ظرفیت‌های آن را شناخت و در همان حال، به محدودیت صورت‌هایی اندیشید که به عادت بدل شده بودند. حتی در نسبت با وزن و موسیقی شعر نیز کار او صرفاً حذف قاعده نبود؛ جست‌وجوی نظمی دیگر بود، نظمی که بتواند از حرکت و ضرورت درونی تجربه پیروی کند.

شعر، پس از نیما، می‌توانست به شیوه دیگری نفس بکشد.

اما هر دگرگونی پیش از آنکه به امری پذیرفته‌شده بدل شود، دوره‌ای از ناآشنایی و مقاومت را پشت سر می‌گذارد. آنچه بعدها بدیهی به نظر می‌رسد، در لحظه تولد ممکن است بی‌قاعدگی، انحراف یا حتی خطا تلقی شود. معیارهای تثبیت‌شده، به‌تدریج چنان با عادت جمعی درهم می‌آمیزند که گاه خود را نه یک امکان تاریخی، بلکه تنها امکان ممکن معرفی می‌کنند. در برابر چنین وضعی، آفریننده ناگزیر است از چیزی دفاع کند که هنوز زبان مشترکی برای توضیح آن وجود ندارد.
تنهایی نیما را باید در این فاصله جست‌وجو کرد: فاصله میان آنچه در جان شاعر ضرورت یافته و آنچه زمانه هنوز توان دریافتنش را ندارد. این تنهایی صرفاً حاصل مخالفت چند منتقد یا مقاومت یک محفل ادبی نیست. تنهاییِ کسی است که باید پیش از آنکه دیگران راهی را ببینند، امکان آن را در خود آزموده باشد. آفریننده در چنین موقعیتی نه از آینده یقین دارد و نه از پذیرش دیگران؛ تنها می‌داند که بازگشت به صورت پیشین، دیگر پاسخ‌گوی حقیقت تجربه او نیست.

در خوانش تاریخیِ زندگی و کار نیما، می‌توان از نقش جریان‌های روشنفکری، از پشتیبانی برخی نویسندگان و از زمینه‌های اجتماعی و سیاسیِ گسترش شعر نو سخن گفت. این زمینه‌ها در فهم جایگاه تاریخی او اهمیت دارند. با این حال، اگر دگرگونی نیما را تنها در چارچوب مبارزه‌ای اجتماعی یا ایدئولوژیک توضیح دهیم، از بخش مهمی از حقیقت کار او فاصله می‌گیریم. شاعر قرار نیست صرفاً صورت ادبیِ اندیشه‌ای از پیش آماده را فراهم کند. آفرینش هنری خود نوعی شناخت است؛ شناختی که از راه مفهوم‌پردازی مستقیم پیش نمی‌رود، بلکه شیوه دیدن و شنیدن ما را تغییر می‌دهد.
نیما با دگرگون کردن زبان شعر، تنها شیوه سرودن را تغییر نداد؛ نسبت ما را با جهان نیز جابه‌جا کرد. طبیعت در شعر او منظره‌ای خاموش و تزیینی نیست که شاعر از بیرون به توصیفش بنشیند. جهان بیرون با جهان درون انسان درهم می‌آمیزد. شب، باد، دریا، جنگل و پرنده، هر یک می‌توانند حامل کیفیتی از تجربه انسانی باشند؛ تجربه‌ای که در مرز میان طبیعت و جان، میان حضور و غیاب، میان آنچه دیده می‌شود و آنچه در درون می‌گذرد، شکل می‌گیرد. جهان در شعر نیما دیگر صرفاً موضوع تماشا نیست؛ در ساختن معنای شعر مشارکت می‌کند.

👇👇


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3🤔1
👆👆👆
از این منظر، اهمیت نیما در آن است که به ما یادآوری می‌کند دگرگونی زبان، دگرگونی در ادراک نیز هست. تا وقتی جهان را با همان چشم پیشین می‌بینیم، زبان نیز در همان صورت‌های آشنا باقی می‌ماند. اما هنگامی که تجربه‌ای تازه در ما شکل می‌گیرد، واژه‌ها و ساختارهای موروثی ممکن است دیگر کفایت نکنند. آن‌گاه باید به جست‌وجوی رابطه‌ای تازه میان صدا، تصویر، معنا و سکوت رفت.
بازخوانی «افسانه» در چنین زمینه‌ای، ما را به لایه‌ای دیگر از جهان نیما می‌برد.

«ای فسانه فسانه فسانه
ای خدنگ تو را من نشانه...»

این خطاب، از آغاز، رابطه‌ای رازآمیز میان شاعر و مخاطبی برقرار می‌کند که نمی‌توان به‌سادگی هویت و معنای آن را در تعریفی قطعی محصور کرد. افسانه کیست؟ معشوقی دوردست، مخاطبی خیالی، نیرویی درونی، یا صورتی از آن دیگری که انسان برای گفت‌وگو با ناگفته‌های وجود خویش می‌آفریند؟ آیا افسانه نامِ چیزی است که در جهان بیرون دسترس‌پذیر نیست و از همین رو باید در زبان حضور پیدا کند؟

شاید نباید شتاب کرد و یکی از این معناها را به جای همه معناهای دیگر نشاند. افسانه در این شعر، بیش از آنکه پاسخی آماده باشد، امکان گفت‌وگوست. شاعر او را خطاب می‌کند، با او از خویش می‌گوید، از تمنای خود و از فاصله‌ای که میان خواستن و رسیدن وجود دارد. افسانه هم مخاطب است و هم میدانِ شکل‌گیری سخن؛ حضوری که در متن پدیدار می‌شود، اما به تمامی در آن محصور نمی‌ماند.

در این خطاب، نوعی تنهایی نیز حضور دارد. انسان برای آنچه در درونش می‌گذرد، به مخاطبی نیازمند است؛ کسی یا چیزی که بتواند سخن را از محدوده گفت‌وگوی روزمره بیرون ببرد و به آن امکان دهد تا لایه‌های پنهان‌تر تجربه را آشکار کند. گاه مخاطب، پیش از آنکه در جهان بیرون حاضر باشد، در زبان آفریده می‌شود. این آفرینش، انکار واقعیت نیست؛ راهی است برای نزدیک شدن به حقیقتی که در صورت‌های موجود به‌آسانی بیان نمی‌شود.

از همین‌جا می‌توان به معنایی از افسانگی رسید که با خیال‌پردازی و گریز از واقعیت تفاوت دارد. افسانگی، در این خوانش، کیفیتِ چیزی است که هنوز به تمامی در صورت‌های موجود جای نگرفته است؛ امکانی که در مرز میان واقعیت و تحقق ایستاده و برای یافتن زبان خود تقلا می‌کند. آنچه هنوز به وقوع نپیوسته، الزاماً موهوم نیست. بسیاری از امکان‌های انسانی پیش از آنکه در جهان بیرون صورتی پیدا کنند، در تخیل، در زبان و در میل به دگرگونی زندگی می‌کنند.

شاید آفرینش از همین فاصله آغاز می‌شود: از نارضایتیِ خاموشِ آنچه هست، از احساس تنگیِ صورت‌های موجود و از اصرار بر اینکه تجربه انسانی را نمی‌توان برای همیشه در قالب‌هایی ثابت محبوس کرد. افسانگی، نام دیگرِ این ناتمامی است؛ نه ناتمامی به معنای نقص، بلکه گشودگی به سوی آنچه هنوز مجال ظهور نیافته است.

نیما در شعر و زندگی ادبی خود با همین گشودگی نسبت داشت. او به امکانی وفادار ماند که در آغاز، نه بدیهی بود و نه مورد توافق. آنچه امروز در تاریخ ادبیات به عنوان نقطه عطف شناخته می‌شود، در زمان خود حاصل مجموعه‌ای از تردیدها، آزمون‌ها، مقاومت‌ها و پافشاری‌ها بود. تاریخ، پس از وقوع دگرگونی، معمولاً آن را در روایتی منظم جای می‌دهد؛ اما لحظه آفرینش هیچ‌گاه چنین نظم و اطمینانی ندارد. آنچه بعدها ضرورت تاریخی به نظر می‌رسد، در آغاز ممکن است ناممکن جلوه کند.

از این رو، بزرگداشت نیما نباید به ستایش جسارت فردی او محدود بماند. مسئله فقط این نیست که او در برابر محافظه‌کاری ادبی ایستاد؛ مسئله این است که چه چیزی را ممکن کرد. او نشان داد هیچ صورت هنری نباید به سبب اعتبار تاریخی‌اش به مانعی در برابر آینده تبدیل شود. سنت زنده، سنتی نیست که از تغییر مصون مانده باشد؛ سنتی است که توان گفت‌وگو با تجربه‌های تازه را در خود حفظ می‌کند.

این پرسش، از ادبیات فراتر می‌رود. در زندگی فردی و جمعی نیز صورت‌هایی وجود دارند که روزگاری پاسخ‌گوی نیازها و تجربه‌های ما بوده‌اند، اما اکنون دیگر گنجایش آنچه را در حال شکل گرفتن است ندارند. عادت، وقتی از آگاهی جدا می‌شود، می‌تواند به محافظه‌کاری بدل شود؛ و محافظه‌کاری، وقتی خود را تنها شکل ممکن زندگی و اندیشه می‌پندارد، امکان‌های دیگر را پیش از آنکه مجال ظهور بیابند از میدان بیرون می‌راند.
در برابر چنین وضعی، وفاداری به زندگی گاه مستلزم دگرگون کردن صورت‌هایی است که زمانی به آن معنا بخشیده‌اند. این دگرگونی، لزوماً نفی گذشته نیست؛ کوشش برای زنده نگه داشتن چیزی است که در گذشته آغاز شده، اما هنوز به پایان نرسیده است.
شاید به همین دلیل است که نام نیما هنوز پرسش‌برانگیز است.
👇👇


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3🤔1
👆👆👆
او جایگاه خود را در تاریخ ادبیات یافته، اما پرسشی که با خود آورد، همچنان گشوده مانده است: کدام تجربه‌ها هنوز زبان مناسبی برای بیان شدن نیافته‌اند؟ کدام صداها به سبب عادت‌های فکری و فرهنگی شنیده نمی‌شوند؟ چه امکان‌هایی در اندیشه و زندگی ما، پیش از آنکه فرصت تولد پیدا کنند، به نام ناممکن کنار گذاشته می‌شوند؟

شاعری را نمی‌توان تنها با آنچه سروده است به یاد آورد؛ باید دید چه امکان‌هایی را برای دیگران گشوده است. نیما در این معنا، همچنان در حال شدن است. نه به این دلیل که می‌توان چیزی بر آثار او افزود، بلکه از آن رو که راهی را گشوده که هر نسل باید نسبت خود را با آن دوباره کشف کند.

افسانگیِ نیما شاید همین باشد: توان زیستن در مرز میان آنچه هست و آنچه هنوز می‌تواند باشد؛ وفاداری به امکانی که هنوز به تمامی تحقق نیافته؛ و شهامت بخشیدن به چیزی که پیش از تولد، در چشم دیگران ناممکن به نظر می‌رسد.

در بزرگداشت او، بهتر است به جای آنکه پرونده شاعری بزرگ را ببندیم، پنجره‌ای را که گشوده است باز نگه داریم. هنوز چیزهای بسیاری در زبان، در اندیشه و در زندگی ما هستند که برای بیان شدن به صورتی دیگر نیاز دارند.
هر آفرینش راستین، از همین نیاز آغاز می‌شود.

#افسانه_نجاتی #نیما_یوشیج #افسانه #شعر_نو #ادبیات_فارسی #نقد_ادبی #اندیشه
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3🤔1
🔴 درباره مفهوم «اسلام سیاسی»؛ آیا «استبداد دینی» تعبیر دقیق‌تری است؟

✍️ داریوش رحمانیان

اخیراً در یوتیوب مردم‌نامه گفت‌وگویی داشتیم با هاشم آقاجری و محمد مالجو. این گفت‌وگو مناظره‌ای بود میان دو مهمان گرامی.
پاره‌ای از همراهان و دوستان گرامی که این گفت‌وگو را دیده و شنیده‌اند، پرسش‌هایی دارند که پاسخ آن‌ها البته نه بر عهده من است و نه اینکه در یک یادداشت کوتاه تلگرامی می‌گنجد.
در آن نشست من در جایگاه سخنگو نبودم.

درخواست شماری از همراهان این است که گفت‌وگو در این موضوع، هم با حضور آقاجری و مالجو و هم استادان دیگر، ادامه یابد.
مردم‌نامه می‌کوشد در حد توان و امکان این درخواست/پیشنهاد را برآورده و عملی کند.

درباره موضع این بنده نیز می‌پرسند. پیداست که اینجا مجالی برای پاسخ مبسوط و مشروح نیست. اگر خدا بخواهد و عمری باشد و این گفت‌وگو ادامه یابد، در یک یا چند گفت‌وگو طرف مناظره قرار خواهم گرفت و ملاحظات خود را مطرح خواهم کرد.
عجالتاً برای اینکه پرسش دوستان را به‌کلی بی‌پاسخ نگذاشته باشم، فشرده و کوتاه می‌گویم که مفهوم اسلام سیاسی، آن‌گونه که مالجو مطرح می‌کند، به ساختن و پرداختن یک کلان‌روایت می‌انجامد و آفات و آسیب‌هایی دارد. مفهوم‌های بدیل که آقاجری پیشنهاد می‌کند، همین مشکل را دارد.

برای گذر از این معضل شاید بهتر باشد که به مفهوم/تعبیرهایی چون «استبداد دینی» بیندیشیم و تکیه کنیم. اینجا مراد استبداد دینی در شکل اسلامی آن است..
شرح این مجمل، اگر خدا بخواهد، در گفت‌وگوهای آینده داده خواهد شد.
این یادداشت در پی پرسش‌های مکرر پاره‌ای از دوستان و همراهان گرامی پویش مردم‌نامه بناگزیر نوشته شد.
همین‌جا از فرصت بهره می‌گیرم تا بار دیگر از همه همکارانم در پویش مردم‌نامه، به‌ویژه سرکار خانم سلیمان‌پور، گرداننده نشست یادشده، جنابان محمدجواد محمدحسینی و مهدی رئیسی صمیمانه سپاسگزاری کنم.

مردم‌نامه به روی هر انتقادی گشوده است و می‌کوشد اشکالات و کاستی‌های خود را برطرف کند. انتقادهای شما چراغ راه ماست.

📅 ۲۰ آبان ۱۴۰۵

🎥 تماشای مناظره هاشم آقاجری و محمد مالجو در مردم‌نامه:
https://youtu.be/TTQBrks5nsQ?si=VhWOLcdXBEf3gCxk

#داریوش_رحمانیان #اسلام_سیاسی #استبداد_دینی #هاشم_آقاجری #محمد_مالجو #مردم_نامه #تاریخ_اندیشه
#فرهیختگان روزن آگاهی
🤔1
🔴 بازگشت قلم مسعود بهنود به مطبوعات ایران پس از سال‌ها دوری

📰 نخستین یادداشت در روزنامه اطلاعات

🔹 پس از سال‌ها دوری از مطبوعات ایران، نخستین یادداشت مسعود بهنود، روزنامه‌نگار و نویسنده باسابقه ایرانی، در روزنامه اطلاعات منتشر شد.

🔹 این یادداشت با عنوان «تاریخ ما و تاریخ زندگی‌مان» در روزنامه اطلاعات به چاپ رسیده است؛ روزنامه‌ای که از قدیمی‌ترین نشریات ایران به شمار می‌رود و در ساختار رسمی کشور فعالیت می‌کند.

🔹 بهنود پیش‌تر اعلام کرده بود که قصد دارد تا پایان سال جاری به ایران بازگردد.

🔹 انتشار دوباره نوشته‌های او در مطبوعات داخل کشور می‌تواند فرصتی برای طرح دوباره یک پرسش مهم باشد: آیا راه بازگشت روزنامه‌نگاران و نویسندگان ایرانیِ دور از وطن به عرصه مطبوعات و زندگی حرفه‌ای در ایران هموار خواهد شد؟

🔹 امید است شرایطی فراهم شود تا روزنامه‌نگاران ایرانی خارج از کشور، از جمله آنان که در جریان جنگ‌های اخیر با حملات به ایران و آسیب‌دیدن مردم مخالفت کرده‌اند، بتوانند بدون نگرانی از محدودیت‌های سیاسی و قضایی به کشور بازگردند و آزادانه به فعالیت حرفه‌ای خود ادامه دهند.
بازگشت یک روزنامه‌نگار به مطبوعات ایران، زمانی معنایی فراتر از یک رویداد فردی پیدا می‌کند که نشانه‌ای از گشایش پایدار در آزادی قلم، امنیت شغلی و حق بازگشت ایرانیان باشد.

📷 تصویر: صفحه روزنامه اطلاعات، حاوی یادداشت مسعود بهنود

#مسعود_بهنود #روزنامه_اطلاعات #روزنامه_نگاری #آزادی_مطبوعات #حق_بازگشت #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤5👎2
🔴 انتقاد به شیوه کنشگری سیاسی ایرانیان در خارج از کشور

«کارنامه کنشگری ایرانیان در خارج از کشور در دور اخیر، در مجموع مایه شرمساری است.»

#محمدرضا نیکفر

🔹 روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اخیراً گفته است فشار اقتصادی‌ای که بر ایران وارد می‌شود فوق‌العاده است و با گذشت زمان دردناک‌تر و سنگین‌تر می‌شود.

می‌خواهند با تحمیل فقر و فلاکت بر مردم و احیاناً ترکیب این فشار با یک حمله نظامی سنگین دیگر به هدف‌های خود برسند. هر دو دولت آمریکا و اسرائیل برای رفع مشکلات و درگیری‌های داخلی خود مدام آتش درگیری با ایران را تیز می‌کنند.
در خارج، چه مقاومت و اعتراضی در برابر این تعرض‌ها به کشور و مردم ایران صورت می‌گیرد؟

🔹 بخشی از افراد همسو با تعرض‌اند؛ تظاهرات می‌کنند، در خیابان‌ها با پرچم‌های مهاجمان می‌رقصند و تشویق به حمله به کشور می‌کنند.
اما آنانی که با این رویکرد همدلی ندارند، یا منفعل‌اند یا به شیوه‌ای عادت‌شده به اعتراض‌های خود علیه حکومت ادامه می‌دهند.

در عمل گویا هیچ حسی نسبت به جنگ و فشار تحریمی ندارند و غافل‌اند از آن کمپلکسی که سرکوب و اعدام یک وجه آن است، اما یک وجه دیگر آن تشدید استبداد به دلیل فشار جنگی بر کشور است.

کارنامه کنشگری ایرانیان در خارج از کشور در دور اخیر، در مجموع مایه شرمساری است.

🔹 فعالیت سیاسی‌ای که بخواهد از مقوله‌ای دیگر باشد، شایسته است در مسیری دیگر قرار گیرد:

▪️ رو به نهادها و دولت‌های خارجی: اعتراض به فشار تحریمی و حمله‌های نظامی و نشان دادن نقشی که این سیاست‌ها در تحکیم استبداد و فرسوده کردن جامعه مدنی در ایران دارند.

▪️ رو به داخل: کمک متواضعانه به مردم و نهادهای مدنی برای تاب‌آوری و مقاومت و اعتراض.

📖 متن کامل در رادیو زمانه:
https://www.radiozamaneh.com/905777

#کنشگری_سیاسی #محمدرضا نیکفر #ایرانیان_خارج_از_کشور #تحریم #جنگ #جامعه_مدنی #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی