یک سند تاریخی از پیوند ایرانیان قدیم با قرآن و شاهنامه
امروز در میان تصاویر قرآنهای وقف شده بر حرم امام رضا علیه السلام در مشهد، به نسخهای از سدۀ ششم یا هفتم هجری برخوردم که یک خواننده در حواشی صفحاتی از آن به معرفی شخصیتهای مهم و پادشاهان ایرانی در شاهنامۀ فردوسی (از کیومرث تا عصر ساسانی) پرداخته است. کاتب خط زیبایی ندارد، به ندرت از نقطه استفاده میکند و در ذکر نامها گاه اشتباه هم میکند. مثلاً: هوشنگ/هوشکن. به گمان من این دستخط باید از سدۀ هفتم یا هشتم هجری باشد.
این پارۀ پنجم از یک نسخۀ سی جزئی قرآن است که تاریخ وقف آن بر حرم رضوی مشخص نیست و اکنون با شمارۀ «جزوۀ 4557» در کتابخانۀ آستان قدس رضوی نگهداری میشود. بر برگ آخر این نسخۀ قرآن، خوانندهای دیگر دعایی به عربی نوشته است.
مرتضی کریمینیا
#فرهیختگان روزن آگاهی
امروز در میان تصاویر قرآنهای وقف شده بر حرم امام رضا علیه السلام در مشهد، به نسخهای از سدۀ ششم یا هفتم هجری برخوردم که یک خواننده در حواشی صفحاتی از آن به معرفی شخصیتهای مهم و پادشاهان ایرانی در شاهنامۀ فردوسی (از کیومرث تا عصر ساسانی) پرداخته است. کاتب خط زیبایی ندارد، به ندرت از نقطه استفاده میکند و در ذکر نامها گاه اشتباه هم میکند. مثلاً: هوشنگ/هوشکن. به گمان من این دستخط باید از سدۀ هفتم یا هشتم هجری باشد.
این پارۀ پنجم از یک نسخۀ سی جزئی قرآن است که تاریخ وقف آن بر حرم رضوی مشخص نیست و اکنون با شمارۀ «جزوۀ 4557» در کتابخانۀ آستان قدس رضوی نگهداری میشود. بر برگ آخر این نسخۀ قرآن، خوانندهای دیگر دعایی به عربی نوشته است.
مرتضی کریمینیا
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤2
نمره مردودی علوم سیاسی در ایران
صلحناپذیری در دانش سیاست و نهاد قدرت
مجتبی مقصودی
نویسنده این یادداشت مدعی است نهاد قدرت و دانش سیاست در ایران پس از پیروزی انقلاب بهرغم مسئولیت اخلاقی، نهادی، حرفهای و علمی بیش از آنکه مروج جامعهپذیری صلح در مناسبات انسانی، اجتماعی، محلی، منطقهای و بینالمللی و نیز در سطوح علمی و دانشگاهی باشد، متأثر از فضای سیاسی-ایدئولوژیک در ایران این دوران و نیز به دلیل بنمایههای ذهنی و پایگاه اجتماعی و فرهنگی رهبران نظام جدید خود یک طرف دعوا شده است؛ به طوری که هم نهاد قدرت و جریانات سیاسی اصلی حاکم و هم نهاد رسمی دانش سیاست که از مجاری شورای انقلاب فرهنگی و وزارت علوم رسمیت مییابند، مروج جامعهپذیری ناصلح شدهاند و به صور مختلف خشونت آشکار و نهانی را در روح و فکر جامعه ملی و جامعه علمی علوم سیاسی کشور وارد کردهاند که در طول چهار دهه اخیر کموبیش این مسیر پیگیری میشود. این نگرش در ادامه طرح بحث میکند که بخش قابل توجهی از جامعهپذیری سیاسی پر اعوجاج را سیاستگذاران نظام با ریلگذاریهای جهتدار روی وضعیتهای ناصلح قرار دادهاند که در طول این سالها با همافزاییهای فراوان این جامعهپذیری ناصلح شرایط پایداری یافته و تثبیت شده است. به همین لحاظ خروج از این وضعیت نامساعد به وضعیتهای صلح زمانبر و نیازمند سیاستگذاریهای جدید در همه عرصهها و از جمله در نظام آموزشی و رشته علوم سیاسی رسمی کشور است.
اگر ناصلح را به وضعیتهای نامناسبی اطلاق کنیم که در بطن و متن خود دربرگیرنده خشونت آشکار و نهان بوده و روابط انسانی، جوامع و گروههای اجتماعی را با خود، دیگری و طبیعت تحت تأثیر قرار میدهد که به قول نعمتالله فاضلی استاد مطالعات فرهنگی؛ این وضعیت، موقعیت و روابط، تولید و بازتولید و گسترش این خشونت نرم یا سخت برساخته مناسبات اجتماعی اعم از کلامی، رفتاری، آیینی، ساختاری، تاریخی و ایدئولوژیک است که در آن خودی با تعریف دیگری تعیّن مییابد. علوم سیاسی رسمی کشور که از مجاری برنامهها، سرفصلها و متون درسی ارائه میشود، در این وادی ناصلح گام برداشته است؛ این در حالی است که انتظار میرفت نهاد قدرت و دانش به جامعهپذیری صلح کمک کنند. در حالی که جامعهپذیری صلح روندی است که به واسطه آن فرهنگ، ارزشها، نمادها و سبک زندگی صلحآمیز و مصالحهجو توام با تساهل، مدارا، و بردباری در جامعه تسری مییابد. ساختار قدرت و دانش بیشتر به تولید، تعمیق و گسترش جامعهپذیری ناصلح گرایش داشته و حتی سیاستگذاریهای علمی و فرهنگی، از جمله در رشته علوم سیاسی را بدین سو سوق دادهاند.
در عرصه پراتیک نیز سیاستورزان مولود چنین محیطی در چارچوب مأموریت ایدئولوژیک و انقلابی خود و ارتقا و بقا در سلسله مراتب قدرت، سهمی برای آرامش روحی-روانی مردم، صلح و دوستی، مدارا و آشتی و ارتقای کرامت انسانی متصور نبوده و در دایره شعارهای افراطی و رادیکال که نتیجهای جز کوچک کردن سفره اقتصادی و فضای سیاسی مردم نداشتهاند، درغلتیدند. مروری بر این کارنامه ادعای ترویج ناصلح و تبدیل آن به جامعهپذیری ناصلح را بیش از پیش اثبات میکند. به عنوان نمونه 444 روز اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری در آبان 1358 و حمایت بالاترین نهادهای رسمی کشور از این اقدام، وضعیت ناصلحی را رقم زد که پیامدهای منفی و اسفبار آن همچنان دامنگیر کشور است. سیاستی که هر ساله مورد تکریم قرارمیگیرد و شعار آن همچنان نوای اصلی تریبونهای رسمی و از جمله نماز جمعهها در کل کشور است و در عمل نیز به بخشی از جامعهپذیری سیاسی جامعه مبدل شده است. تبلور این راهبرد حلالمسئلهای از طریق قهر انقلابی! بدون سنجش سود و زیان حاصل از این اقدام و بازخواست کسانی است که به این اقدام مبادرت ورزیدند و باعث شدند که این اقدام الگوی انقلابیگری محسوب شود و در مواردی مشابه این رویکرد، الگوی مواجهه با مشکلات شود. سرازیر کردن خشم تودههای ناآشنا به زیروبمهای سیاسی و بهرهگیری از سیاست خیابانی باعث شد در موارد مشابهی برخی دیگر از سفارتخانهها از حمله و تعرض مصون نمانند. حمله به سفارت بریتانیا در آذر 1390 و حمله به سفارت عربستان سعودی در دی ماه 1394 تجربههای دیگری از تحمیل وضعیتهای ناصلح برای حل مسائل پیش روی سیاست داخلی و خارجی گستراند.
متن کامل این یادداشت را میتوانید در شماره ۲۱ سیاستنامه مطالعه کنید.
#فرهیختگان روزن آگاهی
صلحناپذیری در دانش سیاست و نهاد قدرت
مجتبی مقصودی
نویسنده این یادداشت مدعی است نهاد قدرت و دانش سیاست در ایران پس از پیروزی انقلاب بهرغم مسئولیت اخلاقی، نهادی، حرفهای و علمی بیش از آنکه مروج جامعهپذیری صلح در مناسبات انسانی، اجتماعی، محلی، منطقهای و بینالمللی و نیز در سطوح علمی و دانشگاهی باشد، متأثر از فضای سیاسی-ایدئولوژیک در ایران این دوران و نیز به دلیل بنمایههای ذهنی و پایگاه اجتماعی و فرهنگی رهبران نظام جدید خود یک طرف دعوا شده است؛ به طوری که هم نهاد قدرت و جریانات سیاسی اصلی حاکم و هم نهاد رسمی دانش سیاست که از مجاری شورای انقلاب فرهنگی و وزارت علوم رسمیت مییابند، مروج جامعهپذیری ناصلح شدهاند و به صور مختلف خشونت آشکار و نهانی را در روح و فکر جامعه ملی و جامعه علمی علوم سیاسی کشور وارد کردهاند که در طول چهار دهه اخیر کموبیش این مسیر پیگیری میشود. این نگرش در ادامه طرح بحث میکند که بخش قابل توجهی از جامعهپذیری سیاسی پر اعوجاج را سیاستگذاران نظام با ریلگذاریهای جهتدار روی وضعیتهای ناصلح قرار دادهاند که در طول این سالها با همافزاییهای فراوان این جامعهپذیری ناصلح شرایط پایداری یافته و تثبیت شده است. به همین لحاظ خروج از این وضعیت نامساعد به وضعیتهای صلح زمانبر و نیازمند سیاستگذاریهای جدید در همه عرصهها و از جمله در نظام آموزشی و رشته علوم سیاسی رسمی کشور است.
اگر ناصلح را به وضعیتهای نامناسبی اطلاق کنیم که در بطن و متن خود دربرگیرنده خشونت آشکار و نهان بوده و روابط انسانی، جوامع و گروههای اجتماعی را با خود، دیگری و طبیعت تحت تأثیر قرار میدهد که به قول نعمتالله فاضلی استاد مطالعات فرهنگی؛ این وضعیت، موقعیت و روابط، تولید و بازتولید و گسترش این خشونت نرم یا سخت برساخته مناسبات اجتماعی اعم از کلامی، رفتاری، آیینی، ساختاری، تاریخی و ایدئولوژیک است که در آن خودی با تعریف دیگری تعیّن مییابد. علوم سیاسی رسمی کشور که از مجاری برنامهها، سرفصلها و متون درسی ارائه میشود، در این وادی ناصلح گام برداشته است؛ این در حالی است که انتظار میرفت نهاد قدرت و دانش به جامعهپذیری صلح کمک کنند. در حالی که جامعهپذیری صلح روندی است که به واسطه آن فرهنگ، ارزشها، نمادها و سبک زندگی صلحآمیز و مصالحهجو توام با تساهل، مدارا، و بردباری در جامعه تسری مییابد. ساختار قدرت و دانش بیشتر به تولید، تعمیق و گسترش جامعهپذیری ناصلح گرایش داشته و حتی سیاستگذاریهای علمی و فرهنگی، از جمله در رشته علوم سیاسی را بدین سو سوق دادهاند.
در عرصه پراتیک نیز سیاستورزان مولود چنین محیطی در چارچوب مأموریت ایدئولوژیک و انقلابی خود و ارتقا و بقا در سلسله مراتب قدرت، سهمی برای آرامش روحی-روانی مردم، صلح و دوستی، مدارا و آشتی و ارتقای کرامت انسانی متصور نبوده و در دایره شعارهای افراطی و رادیکال که نتیجهای جز کوچک کردن سفره اقتصادی و فضای سیاسی مردم نداشتهاند، درغلتیدند. مروری بر این کارنامه ادعای ترویج ناصلح و تبدیل آن به جامعهپذیری ناصلح را بیش از پیش اثبات میکند. به عنوان نمونه 444 روز اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری در آبان 1358 و حمایت بالاترین نهادهای رسمی کشور از این اقدام، وضعیت ناصلحی را رقم زد که پیامدهای منفی و اسفبار آن همچنان دامنگیر کشور است. سیاستی که هر ساله مورد تکریم قرارمیگیرد و شعار آن همچنان نوای اصلی تریبونهای رسمی و از جمله نماز جمعهها در کل کشور است و در عمل نیز به بخشی از جامعهپذیری سیاسی جامعه مبدل شده است. تبلور این راهبرد حلالمسئلهای از طریق قهر انقلابی! بدون سنجش سود و زیان حاصل از این اقدام و بازخواست کسانی است که به این اقدام مبادرت ورزیدند و باعث شدند که این اقدام الگوی انقلابیگری محسوب شود و در مواردی مشابه این رویکرد، الگوی مواجهه با مشکلات شود. سرازیر کردن خشم تودههای ناآشنا به زیروبمهای سیاسی و بهرهگیری از سیاست خیابانی باعث شد در موارد مشابهی برخی دیگر از سفارتخانهها از حمله و تعرض مصون نمانند. حمله به سفارت بریتانیا در آذر 1390 و حمله به سفارت عربستان سعودی در دی ماه 1394 تجربههای دیگری از تحمیل وضعیتهای ناصلح برای حل مسائل پیش روی سیاست داخلی و خارجی گستراند.
متن کامل این یادداشت را میتوانید در شماره ۲۱ سیاستنامه مطالعه کنید.
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3👍2👎1
شصت و پنج سال پایداری در مسیر دشوار آزادی
بیانیه نهضت آزادی ایران به مناسبت شصت و پنجمین سالگرد تاسیس (۱۳۴۰)
شماره: ۲۷۸۳
از زمان تاسیس نهضت آزادی ایران در اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۰ تا به امروز، ۶۵ سال میگذرد و در این دوران، اعضای این حزب در کنار مردم ایران، فراز و فرودهای بسیاری را تجربه کردهاند. بنیانگذاران نهضت آزادی ایران، آقایان مهندس مهدی بازرگان، دکتر یدالله سحابی و آیتالله سیدمحمود طالقانی، این حزب ملی و اسلامی را تاسیس کردند و اعلام کردند که ما مسلمان، ایرانی، تابع قانون اساسی و مصدقی هستیم؛ اصولی که در تمام این سالها سرلوحه فعالیتهای نهضت آزادی ایران و سرمشقی برای کنشگری اعضای آن بوده است.
نهضت آزادی ایران، چه در سالهای پیش از انقلاب و چه در سالهای پس از آن، منادی اخلاق در عرصه سیاسی بوده و در عمل نیز ثابت کرده است که سیاستورزی و فعالیت گروهی را ابزاری برای کسب قدرت یا تامین منافع حزبی نمیداند، بلکه امکانی برای «آگاهی بخشی» و «ارتقای فرهنگ سیاسی» در نظر میگیرد. مرحوم مهندس بازرگان در سالهای ابتدایی دهه شصت و زمانی که در مناقشههای ابتدای انقلاب، عدهای برای سرنگونی قدرت و عدهای برای حفظ قدرت، دست به خشونت فراگیر زدند، صریح و بیپرده و با شجاعت گفت که جنگ ما با حاکمیت، جنگ حجت است نه «جنگ قدرت».
نقش نهضت آزادی ایران و دولت موقت در تلاش برای استقرار حاکمیت قانون پس از انقلاب، نقشی کلیدی و تعیین کننده بود. آن دولتی تهیه کننده قانون اساسی اولیه نظام برآمده از انقلاب بود که رئیساش، پانزده سال قبل از آن، در دادگاه نظامی گفت که ما آخرین گروهی هستیم که با شما به زبان قانون سخن میگوییم. هم او بود که در سال۱۳۵۸، در اعتراض به اقدام غیرقانونی، غیرحقوقی و غیراصولی تسخیر سفارت آمریکا و گروگانگیری، استعفا داد و در سال ۱۳۶۸، ده سال پس از رفراندوم قانونی اساسی، با انتشار نشریه «تحلیل و تفصیل ولایت مطلقه فقیه» به انتقاد از تغییرات مغایر با اصل حاکمیت ملت در قانون اساسی پرداخت و وقوع بحرانهایی را پیشبینی کرد که سالها بعد همگان با چشمان خود مشاهده کردند.
نهضت آزادی ایران در شصت و پنجمین سال فعالیت خود و در چارچوب راهبرد «اصلاحات جامعهمحور»، بر مبارزات ملی، درونزا، مسالمتجویانه و قانونی، با اتکا به قدرت مردم و توان جامعه مدنی، تاکید دارد و حفظ استقلال کشور را در برابر هجوم دشمنان، اصلی ضروری میداند. در حوزه سیاست خارجی، توصیه و تاکید ما بر مذاکره و دیپلماسی، در جهت تامین امنیت ملی کشور و امنیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ملت ایران بوده است.
متن کامل بیانیه را در لینک زیر مطالعه فرمایید:
https://telegra.ph/NAI-2783-05-21
بیانیه نهضت آزادی ایران به مناسبت شصت و پنجمین سالگرد تاسیس (۱۳۴۰)
شماره: ۲۷۸۳
از زمان تاسیس نهضت آزادی ایران در اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۰ تا به امروز، ۶۵ سال میگذرد و در این دوران، اعضای این حزب در کنار مردم ایران، فراز و فرودهای بسیاری را تجربه کردهاند. بنیانگذاران نهضت آزادی ایران، آقایان مهندس مهدی بازرگان، دکتر یدالله سحابی و آیتالله سیدمحمود طالقانی، این حزب ملی و اسلامی را تاسیس کردند و اعلام کردند که ما مسلمان، ایرانی، تابع قانون اساسی و مصدقی هستیم؛ اصولی که در تمام این سالها سرلوحه فعالیتهای نهضت آزادی ایران و سرمشقی برای کنشگری اعضای آن بوده است.
نهضت آزادی ایران، چه در سالهای پیش از انقلاب و چه در سالهای پس از آن، منادی اخلاق در عرصه سیاسی بوده و در عمل نیز ثابت کرده است که سیاستورزی و فعالیت گروهی را ابزاری برای کسب قدرت یا تامین منافع حزبی نمیداند، بلکه امکانی برای «آگاهی بخشی» و «ارتقای فرهنگ سیاسی» در نظر میگیرد. مرحوم مهندس بازرگان در سالهای ابتدایی دهه شصت و زمانی که در مناقشههای ابتدای انقلاب، عدهای برای سرنگونی قدرت و عدهای برای حفظ قدرت، دست به خشونت فراگیر زدند، صریح و بیپرده و با شجاعت گفت که جنگ ما با حاکمیت، جنگ حجت است نه «جنگ قدرت».
نقش نهضت آزادی ایران و دولت موقت در تلاش برای استقرار حاکمیت قانون پس از انقلاب، نقشی کلیدی و تعیین کننده بود. آن دولتی تهیه کننده قانون اساسی اولیه نظام برآمده از انقلاب بود که رئیساش، پانزده سال قبل از آن، در دادگاه نظامی گفت که ما آخرین گروهی هستیم که با شما به زبان قانون سخن میگوییم. هم او بود که در سال۱۳۵۸، در اعتراض به اقدام غیرقانونی، غیرحقوقی و غیراصولی تسخیر سفارت آمریکا و گروگانگیری، استعفا داد و در سال ۱۳۶۸، ده سال پس از رفراندوم قانونی اساسی، با انتشار نشریه «تحلیل و تفصیل ولایت مطلقه فقیه» به انتقاد از تغییرات مغایر با اصل حاکمیت ملت در قانون اساسی پرداخت و وقوع بحرانهایی را پیشبینی کرد که سالها بعد همگان با چشمان خود مشاهده کردند.
نهضت آزادی ایران در شصت و پنجمین سال فعالیت خود و در چارچوب راهبرد «اصلاحات جامعهمحور»، بر مبارزات ملی، درونزا، مسالمتجویانه و قانونی، با اتکا به قدرت مردم و توان جامعه مدنی، تاکید دارد و حفظ استقلال کشور را در برابر هجوم دشمنان، اصلی ضروری میداند. در حوزه سیاست خارجی، توصیه و تاکید ما بر مذاکره و دیپلماسی، در جهت تامین امنیت ملی کشور و امنیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ملت ایران بوده است.
متن کامل بیانیه را در لینک زیر مطالعه فرمایید:
https://telegra.ph/NAI-2783-05-21
Telegraph
بیانیه نهضت آزادی ایران به مناسبت شصت و پنجمین سالگرد تاسیس (۱۳۴۰)
بیانیه نهضت آزادی ایران به مناسبت شصت و پنجمین سالگرد تاسیس (۱۳۴۰) شصت و پنج سال پایداری در مسیر دشوار آزادی شماره:۲۷۸۳ بسمه تعالی از زمان تاسیس نهضت آزادی ایران در اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۰ تا به امروز، ۶۵ سال میگذرد و در این دوران، اعضای این حزب در کنار مردم…
👍4❤1🔥1
تکرار بیعت امارات متحدۀ عربی با اخذ سوآپ دلاری: بازآرایی هژمونی پولی آمریکا از مسیر سوآپ دلاری
طرح سوآپ دلاری برای امارات و دیگر متحدان خلیجفارس را نمیتوان صرفاً واکنشی فنی به بحران نقدینگی دانست. این اقدام سه لایه همزمان دارد: (۱) مدیریت بحران کوتاهمدت ناشی از اختلال هرمز؛ (۲) تقویت ائتلاف انرژی–مالی میان آمریکا و تولیدکنندگان همسو؛ (۳) مهار رقابت ارزی چین و تثبیت هژمونی دلار. در جهانی که رقابت قدرتها بیش از میدان نبرد، در میدان پول و پرداخت جریان دارد، سوآپهای ارزی به «سپر دلاری» واشنگتن بدل شدهاند؛ سپری که هم از شوک متحدان جلوگیری میکند و هم مدار وابستگی به دلار را مستحکمتر میسازد. از این منظر، هرمز دیگر فقط گذرگاه نفت نیست؛ گلوگاه معماری مالی آینده نیز هست. اگر در قرن بیستم ناوهای جنگی امنیت انرژی را تضمین میکردند، در دهه ۲۰۲۰ این خطوط اعتباری و سوآپهای ارزیاند که امنیت ژئواکونومیک را تعریف میکنند.
https://irannewspaper.ir/9029/5/154452
فرشید فرحناکیان
#فرهیختگان روزن آگاهی
طرح سوآپ دلاری برای امارات و دیگر متحدان خلیجفارس را نمیتوان صرفاً واکنشی فنی به بحران نقدینگی دانست. این اقدام سه لایه همزمان دارد: (۱) مدیریت بحران کوتاهمدت ناشی از اختلال هرمز؛ (۲) تقویت ائتلاف انرژی–مالی میان آمریکا و تولیدکنندگان همسو؛ (۳) مهار رقابت ارزی چین و تثبیت هژمونی دلار. در جهانی که رقابت قدرتها بیش از میدان نبرد، در میدان پول و پرداخت جریان دارد، سوآپهای ارزی به «سپر دلاری» واشنگتن بدل شدهاند؛ سپری که هم از شوک متحدان جلوگیری میکند و هم مدار وابستگی به دلار را مستحکمتر میسازد. از این منظر، هرمز دیگر فقط گذرگاه نفت نیست؛ گلوگاه معماری مالی آینده نیز هست. اگر در قرن بیستم ناوهای جنگی امنیت انرژی را تضمین میکردند، در دهه ۲۰۲۰ این خطوط اعتباری و سوآپهای ارزیاند که امنیت ژئواکونومیک را تعریف میکنند.
https://irannewspaper.ir/9029/5/154452
فرشید فرحناکیان
#فرهیختگان روزن آگاهی
اینترنت با تبعیض حرامتر از گوشت حرامگوشتان
محمد حسن حیدری
حقوقدان
قدیمترها در بازارهای ایران رسم نانوشتهای بود. بسیاری از کسبه از ملای مسجد محل میخواستند بعد از نماز، بر منبر برود و از «کسب حلال و حرام» بگوید. نه از سر تعارف؛ از سر ترس. میترسیدند درهمی حرام وارد دخل و خرجشان شود و زندگیشان را گرفتار تیر غیب کند. همانقدر که از حرام میترسیدند، از این هم بیم داشتند که مبادا دیناری حلال از دستشان برود.
مسأله مکاسب محرمه آنقدر مهم بود که در متون فقهی جایگاهی بزرگ داشت. در کتب فقهی، فصلی مفصل به آن اختصاص مییافت. حتی در اثر مشهور استاد فقیهان، شیخ مرتضی انصاری، نزدیک به یکسوم کتاب به همین موضوع «مکاسب محرمه» اختصاص یافته است؛ یعنی همان درآمدهایی که به حکم شرع، ناپاک و ناروا شمرده میشوند.
آن سنت قدیمی اما انگار امروز کمرنگ شده است. نه در بازار، نه در تریبونها، کمتر کسی از این زاویه به برخی معاملات تازه نگاه میکند. انگار با عوض شدن شکل کسبوکارها، حساسیت اخلاقی هم نسبت به حلال و حرام هم عقب نشسته است.
کاش شیخ انصاری امروز زنده بود و فصلی تازه بر مکاسب خود میافزود؛ فصلی درباره تجارتهای نوظهور در عصر اگزابایت. شاید مینوشت که وقتی دسترسی به یک خدمت عمومی با برچسب «پرو» و «ویژه» به تبعیض فروخته میشود، وقتی چیزی که باید برای همه یکسان باشد به کالایی چندبرابر گران تبدیل میشود، آن معامله از جنس همان مکاسب حرامی است که عایداتش از گوشت حرام گوشتان ناپاکتر است.
وقتی اینترنتی که تا پیش از نهم اسفندماه سال گذشته، هر گیگ آن چهار هزار تومان بود، ناگهان با عنوانی تازه و تبعیضی آشکار به گیگی چهل هزار تومان فروخته میشود، این فقط یک تغییر تعرفه نیست؛ پرسشی اخلاقی و اجتماعی هم هست. پرسشی درباره عدالت در معامله و حرمت نان در سفره.
اگر شیخ انصاری امروز قلم به دست میگرفت، شاید در همان لحن صریح فقیهانه مینوشت که هر درهم و دیناری که از چنین تبعیضی به دست آید، نه فقط سود اقتصادی، که بار سنگین مسئولیت اخلاقی را هم با خود میآورد؛ باری که هیچ نام تجاری و هیچ عنوان فریبندهای نمیتواند آن را از دوش معامله بردارد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
«فرار از مکاسب محرمه»
محمد حسن حیدری
حقوقدان
قدیمترها در بازارهای ایران رسم نانوشتهای بود. بسیاری از کسبه از ملای مسجد محل میخواستند بعد از نماز، بر منبر برود و از «کسب حلال و حرام» بگوید. نه از سر تعارف؛ از سر ترس. میترسیدند درهمی حرام وارد دخل و خرجشان شود و زندگیشان را گرفتار تیر غیب کند. همانقدر که از حرام میترسیدند، از این هم بیم داشتند که مبادا دیناری حلال از دستشان برود.
مسأله مکاسب محرمه آنقدر مهم بود که در متون فقهی جایگاهی بزرگ داشت. در کتب فقهی، فصلی مفصل به آن اختصاص مییافت. حتی در اثر مشهور استاد فقیهان، شیخ مرتضی انصاری، نزدیک به یکسوم کتاب به همین موضوع «مکاسب محرمه» اختصاص یافته است؛ یعنی همان درآمدهایی که به حکم شرع، ناپاک و ناروا شمرده میشوند.
آن سنت قدیمی اما انگار امروز کمرنگ شده است. نه در بازار، نه در تریبونها، کمتر کسی از این زاویه به برخی معاملات تازه نگاه میکند. انگار با عوض شدن شکل کسبوکارها، حساسیت اخلاقی هم نسبت به حلال و حرام هم عقب نشسته است.
کاش شیخ انصاری امروز زنده بود و فصلی تازه بر مکاسب خود میافزود؛ فصلی درباره تجارتهای نوظهور در عصر اگزابایت. شاید مینوشت که وقتی دسترسی به یک خدمت عمومی با برچسب «پرو» و «ویژه» به تبعیض فروخته میشود، وقتی چیزی که باید برای همه یکسان باشد به کالایی چندبرابر گران تبدیل میشود، آن معامله از جنس همان مکاسب حرامی است که عایداتش از گوشت حرام گوشتان ناپاکتر است.
وقتی اینترنتی که تا پیش از نهم اسفندماه سال گذشته، هر گیگ آن چهار هزار تومان بود، ناگهان با عنوانی تازه و تبعیضی آشکار به گیگی چهل هزار تومان فروخته میشود، این فقط یک تغییر تعرفه نیست؛ پرسشی اخلاقی و اجتماعی هم هست. پرسشی درباره عدالت در معامله و حرمت نان در سفره.
اگر شیخ انصاری امروز قلم به دست میگرفت، شاید در همان لحن صریح فقیهانه مینوشت که هر درهم و دیناری که از چنین تبعیضی به دست آید، نه فقط سود اقتصادی، که بار سنگین مسئولیت اخلاقی را هم با خود میآورد؛ باری که هیچ نام تجاری و هیچ عنوان فریبندهای نمیتواند آن را از دوش معامله بردارد.
#فرهیختگان روزن آگاهی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفتوگو و خرد آغاز میشود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
❤5👍1
ترومای جمعی در ایران
https://www.zeitoons.com/117070
برخلاف بسیاری از نمونههای تاریخی که ترومای جمعی به سکوت، انفعال یا عدم همبستگی منجر شده، بخش بزرگی از جامعه ایران توانسته خشم و اندوه خود را به نوعی انرژی سیاسی و اجتماعی برای ادامه مبارزه تبدیل کند. این پدیده در روانشناسی اجتماعی به مفهوم «رشد پس از تروما» (Post-Traumatic Growth) و «مقاومت جمعی» نزدیک است؛ یعنی جامعه، بهجای تسلیم کامل در برابر ترس، بخشی از رنج خود را به عاملی برای حفظ هویت، همبستگی و مبارزه تبدیل میکند.
#فرهیختگان روزن آگاهی
https://www.zeitoons.com/117070
برخلاف بسیاری از نمونههای تاریخی که ترومای جمعی به سکوت، انفعال یا عدم همبستگی منجر شده، بخش بزرگی از جامعه ایران توانسته خشم و اندوه خود را به نوعی انرژی سیاسی و اجتماعی برای ادامه مبارزه تبدیل کند. این پدیده در روانشناسی اجتماعی به مفهوم «رشد پس از تروما» (Post-Traumatic Growth) و «مقاومت جمعی» نزدیک است؛ یعنی جامعه، بهجای تسلیم کامل در برابر ترس، بخشی از رنج خود را به عاملی برای حفظ هویت، همبستگی و مبارزه تبدیل میکند.
#فرهیختگان روزن آگاهی
سایت خبری تحلیلی زیتون
ترومای جمعی در ایران؛ تحلیل روانشناسی اجتماعی سه فاجعه همزمان | سایت خبری تحلیلی زیتون
جامعه ایران از دیماه تاکنون با سه بحران همزمان و عمیق روبهرو شده است: سرکوب گسترده و قتل عام شهروندان، قرار گرفتن در وضعیت جنگ و تهدید نظامی، و قطع طولانیمدت اینترنت. از منظر روانشناسی اجتماعی، این رخدادها صرفاً مجموعهای از بحرانهای سیاسی یا امنیتی…
❤3
بیباوری، ناباروری!
1⃣بخش اول
برای فهم وضعیت امروز ایران، شاید دیگر کافی نباشد که صرفاً از تقابلهای آشنایی مثل جمهوری اسلامی و اپوزیسیون، چپ و راست، سلطنتطلب و انقلابی حرف بزنیم!
به نظر میرسد داخل کیک ایران فارغ از لایههایی که قابلیت برش عرضی و طولی دارند یک تغییر ماهوی نیز رخ داده که از دستهبندیهای مرسوم مهمتر است.
اجازه بدهید حرف آخر را اول بزنم و بعد بروم سراغ استدلال. به داوری من، ما سالهاست به تدریج از یک جهان سیاسی و اجتماعی که بر عنصر «باور» استوار بود، وارد جهانی شدهایم که باور رنگ باخته و مکانیزم فهم موقعیتها بیشتر بر «محاسبه»، «شبکه» و «نمایش» عمل میکند.
این حرف به این معنا نیست که دیگر هیچ انسان باورمند یا فداکاری وجود ندارد. همچنان در حاکمیت، در اپوزیسیون، در نیروهای نظامی، در میان زندانیان سیاسی یا حتی در جامعه عادی، افراد باورمند زیادی هستند که حاضرند هزینههای سنگین بدهند. مسئله این نیست که استثناها حذف شدهاند. مسئله این است که آن استثناها دیگر اتمسفر غالب دایرهی خود و اتمسفر گفتمان ساز را شکل نمیدهند.
در گذشته، فداکاری و هزینهدادن یک ارزش مسلطِ همگانی بود. امروز اما اگر هم وجود داشته باشد، بیشتر استثناست تا قاعده. (برای همین ارزش خبری نیز پیدا میکند)
در دهههای گذشته، نیروهای متضاد سیاسی در ایران، با وجود همه اختلافها، یک ویژگی مشترک داشتند. همگی به نوعی افق متافیزیکی یا باوری بیرون از محدوده این اگوییسم جمعی که ما را محاصره کرده، تکیه میکردند. به عنوان مثال انقلابیون مذهبی سال ۱۳۵۷ فقط بر سر کسب قدرت سیاسی نمیجنگیدند. در کنار ایده حکومت دینی، تصوری از خودسازی اخلاقی (مبارزه با نفس) هم وجود داشت. این بود که کسانی که در مملکت بیرون به ولایت فقیه ارجاع میدادند، همزمان به تسلط عقل بر مملکت درون (جهاد اکبر) هم توجه داشتند.
یکی درباره اداره جامعه، دیگری درباره مهار نفس. باور این بود که کسی که نتواند در مملکت درون خود بر شهوت، غضب و توهم خويش غلبه کند، در مملکت بیرون نیز تابع امام عادل نخواهد شد. و از همین رو پیوند محکمی فهم میشد بین فساد اخلاقی و فساد سیاسی.
از سوی دیگر، حتی سلطنت پهلوی نیز هرچند ظاهراً مدرن و سکولار بود، از این جهان باور بیرون نبود. محمد رضا شاه بارها از نوعی تقدیر تاریخی، فرّه ایزدی یا حفاظت الهی سخن گفته بود. در سنت ایرانی، قدرت بدون اتصال به امر متعالی مشروعیت کامل نداشت. چه شاه، چه فقیه، هر دو باید به چیزی فراتر از خود متصل میشدند.
اوج کارکرد اجتماعی این نظام باور را شاید بتوان در جنگ عراق و ایران دید. جنگی که در ایران با عنوان دفاع مقدس شناخته میشود. بسیاری از رزمندگان فقط سرباز نبودند. آنان خود را میداندار یک امر مقدس میدیدند. از همین جهت مرگ برایشان صرفاً تلفات نبود، شهادت بود.
سختی فقط هزینه نبود، آزمون بود. آن دوره شاید آخرین زمانهای بود که نشانه و معنا تا حد زیادی بر هم منطبق بودند.
اما پس از آن، اتفاقی عمیقتر از آنچه معمولاً با تعبیر ساده «دوران سازندگی» توضیح داده میشود رخ داد. بسیاری تصور و تبلیغ میکنند با آغاز دولت هاشمی رفسنجانی و آغاز پروژه توسعه، زیست اشرافی وارد جمهوری اسلامی شد و باورها تضعیف شدند. این توضیح اگرچه بخشی از واقعیت را (بسیار دیر) لمس میکند، اما بسیار سطحی است. چون کسانی که این روایت را تکرار میکنند، خود اغلب در شبکههای عظیم قدرت، بودجه، پروژه و نفوذ حضور دارند. حتی اگر در ظاهر زندگی شخصی سادهای داشته باشند. مسئله صرفاً سبک زندگی یا یخچال بزرگ و خانه مجلل نیست. مسئله، تغییر در سازوکار قدرت است.
اتفاق اصلی این بود که انقلاب از وضعیت استثنایی خود خارج شد و به شکل استیت نهادینه شد. در سالهای نخست، جامعه در شرایط انقلاب، ترور، جنگ و بیثباتی بود.
در چنین شرایطی، آرمان میتواند نیروی سازماندهنده باشد. اما وقتی نظام تثبیت شد، ناچار وارد مرحله وزارتخانه، بنیاد، قرارداد، شرکت، بودجه و بوروکراسی میشود. اینجا دیگر ایمان بهتنهایی نمیتواند ساختار را اداره کند. ساختار بزرگ نیاز به مدیریت منابع دارد، و هر جا مدیریت منابع باشد، شبکههای منافع وتضاد منافع نیز شکل میگیرند.
همزمان، جنگ تمام شد اما دستگاه جنگی باقی ماند. سازمانها، شبکههای فرماندهی، رفاقتهای جبهه، نهادهای اقتصادی مرتبط با جنگ، همگی به حیات خود ادامه دادند.
در این مرحله، سرمایه نمادینی که از جنگ به دست آمده بود—اعتبار جبهه، شهادت، سابقه انقلابی—بهتدریج به سرمایه سیاسی و سپس سرمایه اقتصادی تبدیل شد.
👇👇👇
#فرهیختگان روزن آگاهی
1⃣بخش اول
برای فهم وضعیت امروز ایران، شاید دیگر کافی نباشد که صرفاً از تقابلهای آشنایی مثل جمهوری اسلامی و اپوزیسیون، چپ و راست، سلطنتطلب و انقلابی حرف بزنیم!
به نظر میرسد داخل کیک ایران فارغ از لایههایی که قابلیت برش عرضی و طولی دارند یک تغییر ماهوی نیز رخ داده که از دستهبندیهای مرسوم مهمتر است.
اجازه بدهید حرف آخر را اول بزنم و بعد بروم سراغ استدلال. به داوری من، ما سالهاست به تدریج از یک جهان سیاسی و اجتماعی که بر عنصر «باور» استوار بود، وارد جهانی شدهایم که باور رنگ باخته و مکانیزم فهم موقعیتها بیشتر بر «محاسبه»، «شبکه» و «نمایش» عمل میکند.
این حرف به این معنا نیست که دیگر هیچ انسان باورمند یا فداکاری وجود ندارد. همچنان در حاکمیت، در اپوزیسیون، در نیروهای نظامی، در میان زندانیان سیاسی یا حتی در جامعه عادی، افراد باورمند زیادی هستند که حاضرند هزینههای سنگین بدهند. مسئله این نیست که استثناها حذف شدهاند. مسئله این است که آن استثناها دیگر اتمسفر غالب دایرهی خود و اتمسفر گفتمان ساز را شکل نمیدهند.
در گذشته، فداکاری و هزینهدادن یک ارزش مسلطِ همگانی بود. امروز اما اگر هم وجود داشته باشد، بیشتر استثناست تا قاعده. (برای همین ارزش خبری نیز پیدا میکند)
در دهههای گذشته، نیروهای متضاد سیاسی در ایران، با وجود همه اختلافها، یک ویژگی مشترک داشتند. همگی به نوعی افق متافیزیکی یا باوری بیرون از محدوده این اگوییسم جمعی که ما را محاصره کرده، تکیه میکردند. به عنوان مثال انقلابیون مذهبی سال ۱۳۵۷ فقط بر سر کسب قدرت سیاسی نمیجنگیدند. در کنار ایده حکومت دینی، تصوری از خودسازی اخلاقی (مبارزه با نفس) هم وجود داشت. این بود که کسانی که در مملکت بیرون به ولایت فقیه ارجاع میدادند، همزمان به تسلط عقل بر مملکت درون (جهاد اکبر) هم توجه داشتند.
یکی درباره اداره جامعه، دیگری درباره مهار نفس. باور این بود که کسی که نتواند در مملکت درون خود بر شهوت، غضب و توهم خويش غلبه کند، در مملکت بیرون نیز تابع امام عادل نخواهد شد. و از همین رو پیوند محکمی فهم میشد بین فساد اخلاقی و فساد سیاسی.
از سوی دیگر، حتی سلطنت پهلوی نیز هرچند ظاهراً مدرن و سکولار بود، از این جهان باور بیرون نبود. محمد رضا شاه بارها از نوعی تقدیر تاریخی، فرّه ایزدی یا حفاظت الهی سخن گفته بود. در سنت ایرانی، قدرت بدون اتصال به امر متعالی مشروعیت کامل نداشت. چه شاه، چه فقیه، هر دو باید به چیزی فراتر از خود متصل میشدند.
اوج کارکرد اجتماعی این نظام باور را شاید بتوان در جنگ عراق و ایران دید. جنگی که در ایران با عنوان دفاع مقدس شناخته میشود. بسیاری از رزمندگان فقط سرباز نبودند. آنان خود را میداندار یک امر مقدس میدیدند. از همین جهت مرگ برایشان صرفاً تلفات نبود، شهادت بود.
سختی فقط هزینه نبود، آزمون بود. آن دوره شاید آخرین زمانهای بود که نشانه و معنا تا حد زیادی بر هم منطبق بودند.
اما پس از آن، اتفاقی عمیقتر از آنچه معمولاً با تعبیر ساده «دوران سازندگی» توضیح داده میشود رخ داد. بسیاری تصور و تبلیغ میکنند با آغاز دولت هاشمی رفسنجانی و آغاز پروژه توسعه، زیست اشرافی وارد جمهوری اسلامی شد و باورها تضعیف شدند. این توضیح اگرچه بخشی از واقعیت را (بسیار دیر) لمس میکند، اما بسیار سطحی است. چون کسانی که این روایت را تکرار میکنند، خود اغلب در شبکههای عظیم قدرت، بودجه، پروژه و نفوذ حضور دارند. حتی اگر در ظاهر زندگی شخصی سادهای داشته باشند. مسئله صرفاً سبک زندگی یا یخچال بزرگ و خانه مجلل نیست. مسئله، تغییر در سازوکار قدرت است.
اتفاق اصلی این بود که انقلاب از وضعیت استثنایی خود خارج شد و به شکل استیت نهادینه شد. در سالهای نخست، جامعه در شرایط انقلاب، ترور، جنگ و بیثباتی بود.
در چنین شرایطی، آرمان میتواند نیروی سازماندهنده باشد. اما وقتی نظام تثبیت شد، ناچار وارد مرحله وزارتخانه، بنیاد، قرارداد، شرکت، بودجه و بوروکراسی میشود. اینجا دیگر ایمان بهتنهایی نمیتواند ساختار را اداره کند. ساختار بزرگ نیاز به مدیریت منابع دارد، و هر جا مدیریت منابع باشد، شبکههای منافع وتضاد منافع نیز شکل میگیرند.
همزمان، جنگ تمام شد اما دستگاه جنگی باقی ماند. سازمانها، شبکههای فرماندهی، رفاقتهای جبهه، نهادهای اقتصادی مرتبط با جنگ، همگی به حیات خود ادامه دادند.
در این مرحله، سرمایه نمادینی که از جنگ به دست آمده بود—اعتبار جبهه، شهادت، سابقه انقلابی—بهتدریج به سرمایه سیاسی و سپس سرمایه اقتصادی تبدیل شد.
👇👇👇
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍3❤2
بیباوری، ناباروری!
2⃣بخش دوم
عمده فرماندهان باقیمانده که زمانی در جبهه با کمترین امکانات زندگی میکردند نیز، (خود یا اطرافیان) بعداً وارد شبکهای از پروژهها، قراردادها و مناسبات اقتصادی شدند. منطق این ورود ابتدا جهاد سازندگی بود و جهاد اداره کشور و سپس منطق تبدیل سرمایه نمادین به سرمایه شبکهای!
در این فرایند، زبان آرمان حفظ شد، اما کارکرد آن تغییر کرد. امروزه بسیاری از نهادها هنوز با زبان ایمان، شهادت، مقاومت و انقلاب سخن میگویند، اما در عمل روابطشان بر پایه بدهبستان، دسترسی، سهم و مدیریت منافع عمل میکند. این وضعیت فقط مختص حکومت نیست. در بسیاری از جریانهای اپوزیسیون، چپها، سلطنتطلبان، و حتی گروههایی دیگر هم میتوان رد این تحول را دید. قاعدتا در تمام این دستهجات ممکن است هنوز افرادی عمیقاً باورمند وجود داشته باشند، اما فضای غالب، دیگر بر محور آن باورها سازمان نمییابد.
از دهههای اخیر به این سو، رسانههای جدید نیز این فرایند را تشدید کردند. با ماهواره، اینترنت و شبکههای اجتماعی، جامعه وارد جهانی شد که در آن تصویر از زیست واقعی مهمتر شد. دیگر لازم نیست کسی واقعاً به چیزی ایمان داشته باشد. کافی است بتواند نمایش درست آن را اجرا کند. کنشگر سیاسی، روحانی، سردار، فعال مدنی، روزنامهنگار، سلبریتی و ... همه وارد میدان نمایش شدند. در چنین شرایطی، جامعه بهتدریج به وضعیتی رسید که میتوان آن را «زندگی ویترینی» نامید.
همه میدانند که بسیاری از کنشها درون یک ویترین رخ میدهد، اما کسی نباید آشکارا بر زبان بیاورد که این ویترین است.
بنابراین شاید مسئله اصلی امروز ایران نه «افول اخلاق» باشد و نه صرفاً «اشرافیگری». مسئله اصلی این است که جامعه از دورهای که مشروعیت و منزلت بر پایه هزینهدادن و باور شکل میگرفت، وارد دورهای شده که مشروعیت و منزلت بیشتر از طریق شبکه، دسترسی، و اعتبار رسانهای تولید میشود.
پیشتر کسی منزلت داشت که زندان میرفت، تبعید میشد، در جبهه میجنگید یا زندگی زاهدانه میکرد. امروز منزلت اغلب از مسیر دیدهشدن، داشتن شبکه، و امکان تأثیرگذاری بر منابع به دست میآید.
به همین دلیل، تحلیل امروز ایران با دوگانههای قدیمی کافی نیست. دعواها هنوز با همان واژهها ادامه دارد: انقلاب، سلطنت، آزادی، عدالت، مقاومت. اما بسیاری از این واژهها دیگر حامل همان معناهای سابق نیستند. آنچه تغییر کرده، خود زمین بازی است. ما از جامعهای که نیروهایش بر سر باورهای متضاد میجنگیدند، وارد جامعهای شدهایم که نیروهایش اغلب بر سر کنترل روایت، تصویر و منافع رقابت میکنند، در حالی که هنوز لباس همان باورهای قدیمی را بر تن دارند.
شاید پرسش مهم امروز این نباشد که چه کسی راست میگوید و چه کسی دروغ؟
بلکه این باشد که آیا هنوز در جهانی زندگی میکنیم که باور، موتور اصلی کنش سیاسی و اجتماعی است؟ یا به عکس! ما همگی از جهان باور به بیرون پرتاب شده و وارد جهانی شدهایم که در آن باورها به نشانهی کلامی/دیداری تبدیل شده، و آنچه واقعاً عمل میکند شبکههای قدرت، انتفاع، محاسبه، و مدیریت صحنه است!
وقتی باور از مرکز گفتمان کنار میرود، گفتمانها اغلب نابارور هم میشوند.
منظور از ناباروری این است که یک گفتمان دیگر نمیتواند مفاهیم تازه، افق تازه، یا سوژههای تازه تولید کند. بلکه فقط فقط خودش را بازتکرار میکند. واژه دارد، هیجان دارد، حتی طرفدار دارد، اما زایش ندارد....
چرا؟ چون گفتمانِ زایا معمولاً سه چیز میخواهد. یکی افق باورپذیر از آینده. دومی آمادگی برای هزینهدادن در راه آن و سومی امکان تولید معنا فراتر از منافع فردی. وقتی این سه فرو میریزند، گفتمان به جای تولید، شروع میکند به بازیافت نشانههای قدیمی.
گفتمان رسمی هنوز از انقلاب، عدالت، مقاومت حرف میزند، اما مفاهیم جدیدی برای زیست امروز تولید نمیکند. بیشتر بازچرخانی واژگان دهههای قبل است. (دهه شصت و خدایش) بخشی از اپوزیسیون از آزادی، دموکراسی، ایران باستان، یا بازگشت پادشاهی حرف میزند، اما آن هم اغلب نوآوری نظری ندارد. فقط بازتولید نوستالژی (تونل زمان) یا واکنش (جشنهایی آیینی) است. بخشی از چپ از طبقه، امپریالیسم، انقلاب کارگری حرف میزند، اما در عمل همان زبان تاریخی را بدون قدرت و یا حتی زیست اجتماعی زنده نگه داشته!
این را میشود یک جور عقیمشدن تخیل سیاسی هم نامید. یعنی حلقه حامیان یک گفتمان هنوز پر از حرف سیاسی است، اما کمتر ایده سیاسی تازه میسازد. پر از موضعگیری است، اما کمتر پروژه تاریخی میسازد. پر از شعار است، اما کمتر زبان نو برای مسئلههای نو دارد...
یاسر عرب
#فرهیختگان روزن آگاهی
2⃣بخش دوم
عمده فرماندهان باقیمانده که زمانی در جبهه با کمترین امکانات زندگی میکردند نیز، (خود یا اطرافیان) بعداً وارد شبکهای از پروژهها، قراردادها و مناسبات اقتصادی شدند. منطق این ورود ابتدا جهاد سازندگی بود و جهاد اداره کشور و سپس منطق تبدیل سرمایه نمادین به سرمایه شبکهای!
در این فرایند، زبان آرمان حفظ شد، اما کارکرد آن تغییر کرد. امروزه بسیاری از نهادها هنوز با زبان ایمان، شهادت، مقاومت و انقلاب سخن میگویند، اما در عمل روابطشان بر پایه بدهبستان، دسترسی، سهم و مدیریت منافع عمل میکند. این وضعیت فقط مختص حکومت نیست. در بسیاری از جریانهای اپوزیسیون، چپها، سلطنتطلبان، و حتی گروههایی دیگر هم میتوان رد این تحول را دید. قاعدتا در تمام این دستهجات ممکن است هنوز افرادی عمیقاً باورمند وجود داشته باشند، اما فضای غالب، دیگر بر محور آن باورها سازمان نمییابد.
از دهههای اخیر به این سو، رسانههای جدید نیز این فرایند را تشدید کردند. با ماهواره، اینترنت و شبکههای اجتماعی، جامعه وارد جهانی شد که در آن تصویر از زیست واقعی مهمتر شد. دیگر لازم نیست کسی واقعاً به چیزی ایمان داشته باشد. کافی است بتواند نمایش درست آن را اجرا کند. کنشگر سیاسی، روحانی، سردار، فعال مدنی، روزنامهنگار، سلبریتی و ... همه وارد میدان نمایش شدند. در چنین شرایطی، جامعه بهتدریج به وضعیتی رسید که میتوان آن را «زندگی ویترینی» نامید.
همه میدانند که بسیاری از کنشها درون یک ویترین رخ میدهد، اما کسی نباید آشکارا بر زبان بیاورد که این ویترین است.
بنابراین شاید مسئله اصلی امروز ایران نه «افول اخلاق» باشد و نه صرفاً «اشرافیگری». مسئله اصلی این است که جامعه از دورهای که مشروعیت و منزلت بر پایه هزینهدادن و باور شکل میگرفت، وارد دورهای شده که مشروعیت و منزلت بیشتر از طریق شبکه، دسترسی، و اعتبار رسانهای تولید میشود.
پیشتر کسی منزلت داشت که زندان میرفت، تبعید میشد، در جبهه میجنگید یا زندگی زاهدانه میکرد. امروز منزلت اغلب از مسیر دیدهشدن، داشتن شبکه، و امکان تأثیرگذاری بر منابع به دست میآید.
به همین دلیل، تحلیل امروز ایران با دوگانههای قدیمی کافی نیست. دعواها هنوز با همان واژهها ادامه دارد: انقلاب، سلطنت، آزادی، عدالت، مقاومت. اما بسیاری از این واژهها دیگر حامل همان معناهای سابق نیستند. آنچه تغییر کرده، خود زمین بازی است. ما از جامعهای که نیروهایش بر سر باورهای متضاد میجنگیدند، وارد جامعهای شدهایم که نیروهایش اغلب بر سر کنترل روایت، تصویر و منافع رقابت میکنند، در حالی که هنوز لباس همان باورهای قدیمی را بر تن دارند.
شاید پرسش مهم امروز این نباشد که چه کسی راست میگوید و چه کسی دروغ؟
بلکه این باشد که آیا هنوز در جهانی زندگی میکنیم که باور، موتور اصلی کنش سیاسی و اجتماعی است؟ یا به عکس! ما همگی از جهان باور به بیرون پرتاب شده و وارد جهانی شدهایم که در آن باورها به نشانهی کلامی/دیداری تبدیل شده، و آنچه واقعاً عمل میکند شبکههای قدرت، انتفاع، محاسبه، و مدیریت صحنه است!
وقتی باور از مرکز گفتمان کنار میرود، گفتمانها اغلب نابارور هم میشوند.
منظور از ناباروری این است که یک گفتمان دیگر نمیتواند مفاهیم تازه، افق تازه، یا سوژههای تازه تولید کند. بلکه فقط فقط خودش را بازتکرار میکند. واژه دارد، هیجان دارد، حتی طرفدار دارد، اما زایش ندارد....
چرا؟ چون گفتمانِ زایا معمولاً سه چیز میخواهد. یکی افق باورپذیر از آینده. دومی آمادگی برای هزینهدادن در راه آن و سومی امکان تولید معنا فراتر از منافع فردی. وقتی این سه فرو میریزند، گفتمان به جای تولید، شروع میکند به بازیافت نشانههای قدیمی.
گفتمان رسمی هنوز از انقلاب، عدالت، مقاومت حرف میزند، اما مفاهیم جدیدی برای زیست امروز تولید نمیکند. بیشتر بازچرخانی واژگان دهههای قبل است. (دهه شصت و خدایش) بخشی از اپوزیسیون از آزادی، دموکراسی، ایران باستان، یا بازگشت پادشاهی حرف میزند، اما آن هم اغلب نوآوری نظری ندارد. فقط بازتولید نوستالژی (تونل زمان) یا واکنش (جشنهایی آیینی) است. بخشی از چپ از طبقه، امپریالیسم، انقلاب کارگری حرف میزند، اما در عمل همان زبان تاریخی را بدون قدرت و یا حتی زیست اجتماعی زنده نگه داشته!
این را میشود یک جور عقیمشدن تخیل سیاسی هم نامید. یعنی حلقه حامیان یک گفتمان هنوز پر از حرف سیاسی است، اما کمتر ایده سیاسی تازه میسازد. پر از موضعگیری است، اما کمتر پروژه تاریخی میسازد. پر از شعار است، اما کمتر زبان نو برای مسئلههای نو دارد...
یاسر عرب
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍2🤔1
محمدباقر قالیباف رئیس هیئت مذاکرهکننده، اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه را به عنوان سخنگوی هیئت مذاکراتی میناب ۱۶۸ منصوب کرد.
در حکم انتصاب بقایی آمده است: «بدین وسیله جنابعالی را که یکی از نیروهای انقلابی و متخصص در حقوق بین الملل هستید و تجربیات مناسب در حوزه دیپلماسی داشته و مسئولیت سخنگویی وزارت امور خارجه را هم برعهده دارید، به عنوان سخنگوی هیئت مذاکراتی میناب ۱۶۸ منصوب میکنم.
امیدوارم با دقت و مسئولیتپذیری که از شما سراغ دارم، در این سنگر مبارزه بتوانید در روشنگری و تبینی مواضع جمهوری اسلامی ایران در جهان و پاسخگویی به سئوالات مردم نجیب و شجاع ایران موفق باشید.»
ایسنا
#فرهیختگان راهی به رهایی
در حکم انتصاب بقایی آمده است: «بدین وسیله جنابعالی را که یکی از نیروهای انقلابی و متخصص در حقوق بین الملل هستید و تجربیات مناسب در حوزه دیپلماسی داشته و مسئولیت سخنگویی وزارت امور خارجه را هم برعهده دارید، به عنوان سخنگوی هیئت مذاکراتی میناب ۱۶۸ منصوب میکنم.
امیدوارم با دقت و مسئولیتپذیری که از شما سراغ دارم، در این سنگر مبارزه بتوانید در روشنگری و تبینی مواضع جمهوری اسلامی ایران در جهان و پاسخگویی به سئوالات مردم نجیب و شجاع ایران موفق باشید.»
ایسنا
#فرهیختگان راهی به رهایی
Telegram
فرهیختگان
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفتوگو و خرد آغاز میشود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..
۰امام علی(ع):
«شجاعتر از خردمند، کسی نیست.»
ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin
گفتوگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
🤔2❤1
Telegram
آرشیو
دکتر حسن محدثی، زبان فارسی و سندروم تاریخنخوانی
چرا یک جامعهشناس باید چنان از فقر سواد تاریخی در رنج باشد که نتواند تفاوت روایتهای علمی و آکادمیک را با یک ادعای پوچ و زرد، که نویسندهاش حتی از رعایت سادهترین قواعد درستنویسی نیز عاجز است، تشخیص دهد؟ چرا او به جای خواندن پژوهشهای معتبر دانشگاهی، به سراغ خواندن و تکرار مبتذلترین تراوشهای بیریشهترین گفتمانهای هویتی میرود؟ چرا عاجز از درک معنای درست تاریخهای جایگزین یا پادروایتهاست، و تصور میکند هر شکلی از مخالفخوانی سخیف، با انگیزههای سیاسی، یک روایت بدیل در برابر روایت مثلاً فاتحانه و غالب از تاریخ است؟
محدثی حق دارد که مخالف هر شکلی از ایدئولوژی و باور ملی باشد، میتواند قرص و محکم در جایی بایستد و بگوید من نمیخواهم «ایرانی» باشم، نمیخواهم به فارسی سخن بگویم، ولی حق ندارد برای این مطالبۀ سیاسی و فرهنگی (حق یا ناحق) خویش مشتری بازار تاریختراشان جاعل و بازگوکنندۀ طوطیوار موهومات آنان به نام تاریخ شود. امثال محدثی، به خاطر حیثیت علمی خود و پاسداری از شأن کلی فعالیت آکادمیک، هم که شده باید تاریخ را از زبان مورخان دانشگاهی بشنوند نه پاورقینویسهای رسانهای. او و امثال او باید دست از کاهلی برداشته و «تاریخ» بخوانند، باید عافیتطلبیهای معمول را کنار گذارند و کمی تن به ورزشهای ذهنی برای انطباق آگاهی تاریخی خود با استانداردهای «علمی» رایج در گفتمان آکادمیک تاریخنگاری دهند تا مجبور نشوند بر سر بدیهیاتی از این دست مجادله کنند و تخصص را بازیچۀ خود قرار دهند.
موزه خرد تاریخ
محمد غفوری
#فرهیختگان روزن آگاهی
محدثی حق دارد که مخالف هر شکلی از ایدئولوژی و باور ملی باشد، میتواند قرص و محکم در جایی بایستد و بگوید من نمیخواهم «ایرانی» باشم، نمیخواهم به فارسی سخن بگویم، ولی حق ندارد برای این مطالبۀ سیاسی و فرهنگی (حق یا ناحق) خویش مشتری بازار تاریختراشان جاعل و بازگوکنندۀ طوطیوار موهومات آنان به نام تاریخ شود. امثال محدثی، به خاطر حیثیت علمی خود و پاسداری از شأن کلی فعالیت آکادمیک، هم که شده باید تاریخ را از زبان مورخان دانشگاهی بشنوند نه پاورقینویسهای رسانهای. او و امثال او باید دست از کاهلی برداشته و «تاریخ» بخوانند، باید عافیتطلبیهای معمول را کنار گذارند و کمی تن به ورزشهای ذهنی برای انطباق آگاهی تاریخی خود با استانداردهای «علمی» رایج در گفتمان آکادمیک تاریخنگاری دهند تا مجبور نشوند بر سر بدیهیاتی از این دست مجادله کنند و تخصص را بازیچۀ خود قرار دهند.
موزه خرد تاریخ
محمد غفوری
#فرهیختگان روزن آگاهی
👍6👎2❤1
بحران اعتماد در این هرکیبههرکیآباد
حسین رزاق
از احمدینژادِ مطلوب اسرائیل تا قالیبافِ مورد اشاره ترامپ و لاریجانیِ منتسب به لندن؛ بازار شایعات جانشینی بیش از هر زمان دیگری داغ شده است. اما آنچه پشت این روایتها آشکار میشود، نه فقط جنگ قدرت، بلکه بحران عمیق اعتماد و مشروعیت در میان تمام مدعیان قدرت است؛ وضعیتی که بیش از هر چیز یادآور واپسین سالهای قاجار و سیاستورزی در سایه بیگانگان است.
https://www.radiozamaneh.com/889516/
#فرهیختگان روزن آگاهی
حسین رزاق
از احمدینژادِ مطلوب اسرائیل تا قالیبافِ مورد اشاره ترامپ و لاریجانیِ منتسب به لندن؛ بازار شایعات جانشینی بیش از هر زمان دیگری داغ شده است. اما آنچه پشت این روایتها آشکار میشود، نه فقط جنگ قدرت، بلکه بحران عمیق اعتماد و مشروعیت در میان تمام مدعیان قدرت است؛ وضعیتی که بیش از هر چیز یادآور واپسین سالهای قاجار و سیاستورزی در سایه بیگانگان است.
https://www.radiozamaneh.com/889516/
#فرهیختگان روزن آگاهی
Radiozamaneh
بحران اعتماد در این هرکیبههرکیآباد
حسین رزاق ـ از احمدینژادِ مطلوب اسرائیل تا قالیبافِ مورد اشاره ترامپ و لاریجانیِ منتسب به لندن؛ بازار شایعات جانشینی بیش از هر زمان دیگری داغ شده است. اما آنچه پشت این روایتها آشکار میشود، نه فقط جنگ قدرت، بلکه بحران عمیق اعتماد و مشروعیت در میان تمام…
❤1🔥1
جمهوری، جمهوریت و سلطنت موروثی
در این نوشتار کوتاه تلاش می شود که بین سه مفهوم «جمهوری» و «جمهوریت» و نیز «سلطنت» (یا پادشاهی) فرق نهاده شود و فرق فارق آن ها هرچند به اشاره تبیین شود. در نهایت نیز به یک دعوی یا استدلال برای تثبیت احیای پادشاهی و به طور خاص احیای سلطنت خاص پهلوی ها در ایران معاصر نیز پاسخی اجمالی داده می شود.
معمولا توجه نمی شود که بین جمهوری و جمهوریت فرق فارقی است. عموما فکر می کنند که اعلام جمهوری در یک کشور یا سرزمینی برای تثبیت دموکراسی و حاکمیت ملی و استقرار قانون کفایت می کند. ممن است که در کشوری به لحاظ حقوقی جمهوری باشد اما در عمل جمهوریت حاکم و مستقر نباشد. همان گونه که کم نبوده و نیستند در جهان کنونی که پسوند جمهوری دارند و ظاهرا انتخابات ادواری برای گزینش رئیس جمهور و یا پارلمان قانونگذاری نیز برگزار می شود اما در عمل نشانی از جمهوریت و اهداف الزامی آن وجود ندارد.
در هر حال «جمهوری» نظامی است انتخابی در برابر سلطنت و پادشاهی که موروثی است و پادشاه از طریق نصب و غالبا نصّ پادشاه پیشین مشخص می شود. اما «جمهوریت»، افزون بر انتخابی بودن «رئیس جمهور» و حتی برگزاری انتخابات ادواری (از جمله برای پارلمان و مجلس قانونگذاری)، برآمدن نهادهای رسمی و دولتی و به ویژه نهادهای عمومی و مردمی و مستقل نیز از الزامات نظام جمهوریت است. از این رو می توان گفت رعایت شکل جمهوری یعنی انتخاب رئیس جمهور (البته در یک انتخابات آزاد) لزوما به معنای استقرار جمهوریت نیست؛ اما جمهوریت صد البته که در مرحله نخست انتخاب رئیس جمهور در یک انتخابات رقابتی و سالم و منصفانه و آزاد از هر نوع استیلای ارباب قدرت و ثروت است شرط اصلی و اولیه است؛ اما در زمانی جمهوری به نظام منتخب جمهوریت تبدیل می شود که، افزون بر آزادی در انتخاب ریاست جمهوری، دیگر نهادهای ضروری مدنی نیز قوام و دوام پیدا کرده و نقش محوله خود را ایفا کنند. به ویژه تفکیک قوا و استقلال واقعی سه نهاد مهم مقنّنه، اجرائیه و قضائیه الزامی است؛ به واقع این نهادها ضامن و نگهبان جمهوریت هستند.
اکنون در روند تاریخی اروپا و به طور کلی در مغرب زمین، هرچند در شماری از کشورها (مانند بریتانیا و سوئد و بلژیک و اسپانیا و . . .) هنوز به لحاظ حقوقی دارای نظام سلطنتی موروثی اند، اما در کنار آن، نظام انتخاباتی در تمام قلمروها و نیز تأسیس نهادهای مدنی به عنوان منطقه حایل بین مردم و حاکمیت، به گونه ای است که در عمل و در عالم واقع، تقریبا سیستم جمهوریت حاکم است. سازگاری این دو نوع نظام ذاتا ناسازگار نیز برآمده از سیر تحولات فکری و فرهنگی و اجتماعی حدود هزار ساله ی چالش بین نهاد انتخابی و انتصابی سنتی است. به عبارتی هزار سال سه نهاد سلطنت، کلیسا و جامعه مدنی با هم چالش کرده و هزاران نظریه پرداز مهم و غیرمهم تلاش کرده اد تا در نهایت به نوعی همنشینی و سازگاری مسالمت آمیز رسیده اند. هرچند بر این گمانم که در نهایت پوسته سلطنت سنتی و موروثی نیز برخواهد افتاد.
بد نیست در همین جا اشاره شود، این که عده ای در ایران مدافع بازگشت سلطنت (آن هم سلطنتی از نوع پهلوی) هستند با این استدلال که در اروپا نیز هنوز نظام های سلطنتی برقرار است و دموکراسی هم هست، به کلی بیراهه می روند و به عبارتی قیاس مع الفارق می کنند؛ چرا که در تاریخ چند هزار ساله ایران، هرگز چنان چالشی پدید نیامده و هرچه بوده پادشاهی با دعوی ظل اللهی بوده و در عمل جز خودکامگی و دیکتاتوری (به معنای رومی آن) نبوده است.
مشروطه خواهان در پی تغییر چنین نظامی بودند ولی با برآمدن پهلوی ها، همان نظام سلطنت با دعوی ظل اللهی هرچند در پوشش مشروطیت تداوم یافت. گرچه (ظاهرا با اعمال فشار محمدعلیشان) در اصل سی و پنجم متمم قانون اساسی نوشتند «سلطنت ودیعه ای است که به موهبت الهی از طرف ملت به شخص پادشاه مفوض شده» است که البته در جای خود گامی مثبت شمرده می شود. در هر حال در این روند، مشروطه طلبان سلطنت مطلقه را به سلطنت مشروطه تبدیل کردند ولی در طول دوران 57 ساله پهلوی ها، مردم ایران به تجربه دیدند که سلطنت مشروطه نیز افاقه نکرد، ناگزیر در طی یک انقلاب بزرگ و مردمی در سال 57، سلطنت را با انواعش برانداختند و نظام «جمهوری» را جانشین کردند.
هرچند این بار نیز متأسفانه فقط شکل حقوقی نظام سیاسی تغییر کرد اما محتوا نه تنها برجای ماند بلکه با پسوند «اسلامی» و تبدیل سلطنت مطلقه به «ولایت مطلقه فقیه»، ظاهر جمهوری حفظ شد اما محتوای آن همچنان سلطنت مطلقه دیرین پادشاهی ایرانی تحت عنوانی ظاهرا مدرن و تازه تداوم و بازسازی شد. به عبارتی جمهوری ماند ولی جمهوریت منتفی شد. شگفت این که عده ای (هرچند غالبا از سر نادانی و خشم و نفرت)، بر آن شده اند تا نظام سلطنتی پهلوی (و نه حتی پادشاهی کهن ایرانی) را احیا کنند.
👇👇
#فرهیختگان روزن آگاهی
در این نوشتار کوتاه تلاش می شود که بین سه مفهوم «جمهوری» و «جمهوریت» و نیز «سلطنت» (یا پادشاهی) فرق نهاده شود و فرق فارق آن ها هرچند به اشاره تبیین شود. در نهایت نیز به یک دعوی یا استدلال برای تثبیت احیای پادشاهی و به طور خاص احیای سلطنت خاص پهلوی ها در ایران معاصر نیز پاسخی اجمالی داده می شود.
معمولا توجه نمی شود که بین جمهوری و جمهوریت فرق فارقی است. عموما فکر می کنند که اعلام جمهوری در یک کشور یا سرزمینی برای تثبیت دموکراسی و حاکمیت ملی و استقرار قانون کفایت می کند. ممن است که در کشوری به لحاظ حقوقی جمهوری باشد اما در عمل جمهوریت حاکم و مستقر نباشد. همان گونه که کم نبوده و نیستند در جهان کنونی که پسوند جمهوری دارند و ظاهرا انتخابات ادواری برای گزینش رئیس جمهور و یا پارلمان قانونگذاری نیز برگزار می شود اما در عمل نشانی از جمهوریت و اهداف الزامی آن وجود ندارد.
در هر حال «جمهوری» نظامی است انتخابی در برابر سلطنت و پادشاهی که موروثی است و پادشاه از طریق نصب و غالبا نصّ پادشاه پیشین مشخص می شود. اما «جمهوریت»، افزون بر انتخابی بودن «رئیس جمهور» و حتی برگزاری انتخابات ادواری (از جمله برای پارلمان و مجلس قانونگذاری)، برآمدن نهادهای رسمی و دولتی و به ویژه نهادهای عمومی و مردمی و مستقل نیز از الزامات نظام جمهوریت است. از این رو می توان گفت رعایت شکل جمهوری یعنی انتخاب رئیس جمهور (البته در یک انتخابات آزاد) لزوما به معنای استقرار جمهوریت نیست؛ اما جمهوریت صد البته که در مرحله نخست انتخاب رئیس جمهور در یک انتخابات رقابتی و سالم و منصفانه و آزاد از هر نوع استیلای ارباب قدرت و ثروت است شرط اصلی و اولیه است؛ اما در زمانی جمهوری به نظام منتخب جمهوریت تبدیل می شود که، افزون بر آزادی در انتخاب ریاست جمهوری، دیگر نهادهای ضروری مدنی نیز قوام و دوام پیدا کرده و نقش محوله خود را ایفا کنند. به ویژه تفکیک قوا و استقلال واقعی سه نهاد مهم مقنّنه، اجرائیه و قضائیه الزامی است؛ به واقع این نهادها ضامن و نگهبان جمهوریت هستند.
اکنون در روند تاریخی اروپا و به طور کلی در مغرب زمین، هرچند در شماری از کشورها (مانند بریتانیا و سوئد و بلژیک و اسپانیا و . . .) هنوز به لحاظ حقوقی دارای نظام سلطنتی موروثی اند، اما در کنار آن، نظام انتخاباتی در تمام قلمروها و نیز تأسیس نهادهای مدنی به عنوان منطقه حایل بین مردم و حاکمیت، به گونه ای است که در عمل و در عالم واقع، تقریبا سیستم جمهوریت حاکم است. سازگاری این دو نوع نظام ذاتا ناسازگار نیز برآمده از سیر تحولات فکری و فرهنگی و اجتماعی حدود هزار ساله ی چالش بین نهاد انتخابی و انتصابی سنتی است. به عبارتی هزار سال سه نهاد سلطنت، کلیسا و جامعه مدنی با هم چالش کرده و هزاران نظریه پرداز مهم و غیرمهم تلاش کرده اد تا در نهایت به نوعی همنشینی و سازگاری مسالمت آمیز رسیده اند. هرچند بر این گمانم که در نهایت پوسته سلطنت سنتی و موروثی نیز برخواهد افتاد.
بد نیست در همین جا اشاره شود، این که عده ای در ایران مدافع بازگشت سلطنت (آن هم سلطنتی از نوع پهلوی) هستند با این استدلال که در اروپا نیز هنوز نظام های سلطنتی برقرار است و دموکراسی هم هست، به کلی بیراهه می روند و به عبارتی قیاس مع الفارق می کنند؛ چرا که در تاریخ چند هزار ساله ایران، هرگز چنان چالشی پدید نیامده و هرچه بوده پادشاهی با دعوی ظل اللهی بوده و در عمل جز خودکامگی و دیکتاتوری (به معنای رومی آن) نبوده است.
مشروطه خواهان در پی تغییر چنین نظامی بودند ولی با برآمدن پهلوی ها، همان نظام سلطنت با دعوی ظل اللهی هرچند در پوشش مشروطیت تداوم یافت. گرچه (ظاهرا با اعمال فشار محمدعلیشان) در اصل سی و پنجم متمم قانون اساسی نوشتند «سلطنت ودیعه ای است که به موهبت الهی از طرف ملت به شخص پادشاه مفوض شده» است که البته در جای خود گامی مثبت شمرده می شود. در هر حال در این روند، مشروطه طلبان سلطنت مطلقه را به سلطنت مشروطه تبدیل کردند ولی در طول دوران 57 ساله پهلوی ها، مردم ایران به تجربه دیدند که سلطنت مشروطه نیز افاقه نکرد، ناگزیر در طی یک انقلاب بزرگ و مردمی در سال 57، سلطنت را با انواعش برانداختند و نظام «جمهوری» را جانشین کردند.
هرچند این بار نیز متأسفانه فقط شکل حقوقی نظام سیاسی تغییر کرد اما محتوا نه تنها برجای ماند بلکه با پسوند «اسلامی» و تبدیل سلطنت مطلقه به «ولایت مطلقه فقیه»، ظاهر جمهوری حفظ شد اما محتوای آن همچنان سلطنت مطلقه دیرین پادشاهی ایرانی تحت عنوانی ظاهرا مدرن و تازه تداوم و بازسازی شد. به عبارتی جمهوری ماند ولی جمهوریت منتفی شد. شگفت این که عده ای (هرچند غالبا از سر نادانی و خشم و نفرت)، بر آن شده اند تا نظام سلطنتی پهلوی (و نه حتی پادشاهی کهن ایرانی) را احیا کنند.
👇👇
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤5
👆👆
البته باید برای رضا پهلوی به عنوان «ولیعهد پیشین» و بازماندگان سلطنت منقرض شده به دست مردم ایران، باید حسابی جداگانه قایل شد. قابل فهم است که، وفق طبیعت بشری، بازماندگان چنان نظامی می باید از انقلابیون 57 و مردم ایران انتقام بگیرند؛ اما دیگران چرا؟!
حسن یوسفی اشکوری
#فرهیختگان روزن آگاهی
البته باید برای رضا پهلوی به عنوان «ولیعهد پیشین» و بازماندگان سلطنت منقرض شده به دست مردم ایران، باید حسابی جداگانه قایل شد. قابل فهم است که، وفق طبیعت بشری، بازماندگان چنان نظامی می باید از انقلابیون 57 و مردم ایران انتقام بگیرند؛ اما دیگران چرا؟!
حسن یوسفی اشکوری
#فرهیختگان روزن آگاهی
❤2
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
دانشمند علوم سیاسی:
عبور کشتیها از تنگه هرمز یعنی جامعه بینالمللی «واقعیت تحمیلی» ایران را پذیرفته است/ایرانیها با ظرافت تمام در حال فریب دادن و بازی دادن ترامپ هستند/ایران به برتری روانی بر آمریکاییها دست یافته؛ آنها دیگر از لفاظیهای ترامپ نمیترسند...
ایران به همسایگانش ثابت کرد آمریکاییها توان شکست دادن این کشور را ندارند/کشورهای حوزه خلیج فارس با خود میگویند بهتر است با دشمنی که آمریکا نتوانسته شکستش دهد، تعامل کنیم/ایران ۴۷ سال تحت تحریم بوده، اما انعطافپذیری و هوشمندی بیشتری از آمریکاییها نشان داده است...
#فرهیختگان راهی به رهایی
عبور کشتیها از تنگه هرمز یعنی جامعه بینالمللی «واقعیت تحمیلی» ایران را پذیرفته است/ایرانیها با ظرافت تمام در حال فریب دادن و بازی دادن ترامپ هستند/ایران به برتری روانی بر آمریکاییها دست یافته؛ آنها دیگر از لفاظیهای ترامپ نمیترسند...
ایران به همسایگانش ثابت کرد آمریکاییها توان شکست دادن این کشور را ندارند/کشورهای حوزه خلیج فارس با خود میگویند بهتر است با دشمنی که آمریکا نتوانسته شکستش دهد، تعامل کنیم/ایران ۴۷ سال تحت تحریم بوده، اما انعطافپذیری و هوشمندی بیشتری از آمریکاییها نشان داده است...
#فرهیختگان راهی به رهایی
👍5👎1
نیروی برق و ثبات ژئوپلیتیک!
آرش رئیسینژاد
مقاله بلومبرگ با عنوان «عصر بعدی ثبات ژئوپلیتیک با نیروی برق تامین خواهد شد» ، به تحلیل تحول بنیادین در ساختار قدرت جهانی میپردازد. خلاصه نکات کلیدی این مقاله به شرح زیر است:
۱. گذار از «ژئوپلیتیک بشکه» به «ژئوپلیتیک وات»
این مقاله استدلال میکند که جهان در حال عبور از دورانی است که در آن امنیت ملی و ثبات بینالمللی بر پایه دسترسی به نفت و گاز (سوختهای فسیلی) تعریف میشد. در عصر جدید، برق به ارز اصلی قدرت تبدیل شده است. برخلاف نفت که وابسته به منابع جغرافیایی خاص است، قدرت برقی بر پایه تکنولوژی، ظرفیت شبکه و توانایی مدیریت تقاضاهای عظیم استوار است.
۲. هوش مصنوعی؛ کاتالیزور جدید تقاضا
یکی از محورهای اصلی مقاله، نقش انفجاری هوش مصنوعی (AI) در تغییر موازنه انرژی است. بلومبرگ اشاره میکند که مراکز داده (Data Centers) برای آموزش و اجرای مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی به مقادیر بیسابقهای از برق نیاز دارند. کشورهایی که بتوانند برق پایدار، ارزان و سبز تولید کنند، به قطبهای جدید نوآوری و قدرت اقتصادی تبدیل خواهند شد.
۳. امنیت ملی و حاکمیت انرژی
مقاله بر مفهوم «حاکمیت برقی» تاکید دارد. در این دوران:
انرژی هستهای: دوباره به عنوان یک ستون استراتژیک مطرح شده است؛ بهویژه راکتورهای کوچک مدولار (SMRs) که میتوانند توان پایداری برای صنایع سنگین و دیتاسنترها فراهم کنند.
شبکههای هوشمند: امنیت فیزیکی و سایبری شبکههای برق به اندازه امنیت مرزها اهمیت یافته است.
زنجیره تامین مواد معدنی: کنترل بر مس، لیتیوم و سایر فلزات استراتژیک که برای برقرسانی (Electrification) ضروری هستند، جایگزین کنترل بر میادین نفتی شده است.
۴. تغییر در ائتلافهای جهانی
بلومبرگ پیشبینی میکند که رقابت میان قدرتهای بزرگ (بهویژه آمریکا و چین) اکنون در جبهه «برتری الکتریکی» جریان دارد. کشورهایی که در تولید انرژیهای تجدیدپذیر و تکنولوژیهای ذخیرهسازی پیشرو هستند، متحدان جدیدی پیدا خواهند کرد و وابستگی به صادرکنندگان سنتی سوختهای فسیلی کاهش خواهد یافت.
◽️نتیجهگیری مقاله
ثبات ژئوپلیتیک در دهههای آینده دیگر نه با تانکرهای نفت در تنگهها، بلکه با تابآوری شبکههای برق و پیشتازی در فنآوریهای پاک سنجیده میشود. کشوری که شبکه برق قدرتمندتر و پایدارتری داشته باشد، در رقابت اقتصادی و نظامی قرن بیست و یکم دست بالا را خواهد داشت.
https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-05-14/the-next-era-of-geopolitical-stability-will-be-powered-by-electricity?srnd=phx-green
#فرهیختگان روزن آگاهی
آرش رئیسینژاد
مقاله بلومبرگ با عنوان «عصر بعدی ثبات ژئوپلیتیک با نیروی برق تامین خواهد شد» ، به تحلیل تحول بنیادین در ساختار قدرت جهانی میپردازد. خلاصه نکات کلیدی این مقاله به شرح زیر است:
۱. گذار از «ژئوپلیتیک بشکه» به «ژئوپلیتیک وات»
این مقاله استدلال میکند که جهان در حال عبور از دورانی است که در آن امنیت ملی و ثبات بینالمللی بر پایه دسترسی به نفت و گاز (سوختهای فسیلی) تعریف میشد. در عصر جدید، برق به ارز اصلی قدرت تبدیل شده است. برخلاف نفت که وابسته به منابع جغرافیایی خاص است، قدرت برقی بر پایه تکنولوژی، ظرفیت شبکه و توانایی مدیریت تقاضاهای عظیم استوار است.
۲. هوش مصنوعی؛ کاتالیزور جدید تقاضا
یکی از محورهای اصلی مقاله، نقش انفجاری هوش مصنوعی (AI) در تغییر موازنه انرژی است. بلومبرگ اشاره میکند که مراکز داده (Data Centers) برای آموزش و اجرای مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی به مقادیر بیسابقهای از برق نیاز دارند. کشورهایی که بتوانند برق پایدار، ارزان و سبز تولید کنند، به قطبهای جدید نوآوری و قدرت اقتصادی تبدیل خواهند شد.
۳. امنیت ملی و حاکمیت انرژی
مقاله بر مفهوم «حاکمیت برقی» تاکید دارد. در این دوران:
انرژی هستهای: دوباره به عنوان یک ستون استراتژیک مطرح شده است؛ بهویژه راکتورهای کوچک مدولار (SMRs) که میتوانند توان پایداری برای صنایع سنگین و دیتاسنترها فراهم کنند.
شبکههای هوشمند: امنیت فیزیکی و سایبری شبکههای برق به اندازه امنیت مرزها اهمیت یافته است.
زنجیره تامین مواد معدنی: کنترل بر مس، لیتیوم و سایر فلزات استراتژیک که برای برقرسانی (Electrification) ضروری هستند، جایگزین کنترل بر میادین نفتی شده است.
۴. تغییر در ائتلافهای جهانی
بلومبرگ پیشبینی میکند که رقابت میان قدرتهای بزرگ (بهویژه آمریکا و چین) اکنون در جبهه «برتری الکتریکی» جریان دارد. کشورهایی که در تولید انرژیهای تجدیدپذیر و تکنولوژیهای ذخیرهسازی پیشرو هستند، متحدان جدیدی پیدا خواهند کرد و وابستگی به صادرکنندگان سنتی سوختهای فسیلی کاهش خواهد یافت.
◽️نتیجهگیری مقاله
ثبات ژئوپلیتیک در دهههای آینده دیگر نه با تانکرهای نفت در تنگهها، بلکه با تابآوری شبکههای برق و پیشتازی در فنآوریهای پاک سنجیده میشود. کشوری که شبکه برق قدرتمندتر و پایدارتری داشته باشد، در رقابت اقتصادی و نظامی قرن بیست و یکم دست بالا را خواهد داشت.
https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-05-14/the-next-era-of-geopolitical-stability-will-be-powered-by-electricity?srnd=phx-green
#فرهیختگان روزن آگاهی
Bloomberg.com
The Next Era of Geopolitical Stability Will Be Powered by Electricity
The world's response to the Iran war energy shock will shape our climate future. Eurasia Group Chairman Gerald Butts discusses how to pick the best path forward.
👍3❤2
ای آفتابِ اوَّلِ خرداد!
بر هر کجا بتاب
با جامِ عدل و داد
بر شرق و غرب و کوه و گریوه
در هر کجا گیاهی و در هر کجا گُلی
در بامدادِ آینهها،
نیز
در نیمروزِ روضهٔ رضوان
آنجا که مادرم
در جامه و جوانیِ گلهای اطلسی
سربرکشیده از شکنِ خاک، بامداد.
محمدرضا شفیعی کدکنی
دفتر «هنگامهٔ شکفتن و گفتن»
مجموعهٔ طفلی به نام شادی
#فرهیختگان راهی به رهایی
بر هر کجا بتاب
با جامِ عدل و داد
بر شرق و غرب و کوه و گریوه
در هر کجا گیاهی و در هر کجا گُلی
در بامدادِ آینهها،
نیز
در نیمروزِ روضهٔ رضوان
آنجا که مادرم
در جامه و جوانیِ گلهای اطلسی
سربرکشیده از شکنِ خاک، بامداد.
محمدرضا شفیعی کدکنی
دفتر «هنگامهٔ شکفتن و گفتن»
مجموعهٔ طفلی به نام شادی
#فرهیختگان راهی به رهایی
❤12
Telegram
attach 📎
جوانههای فهم عدالت بر پایهی اقتصاد سیاسی قدرت در اندیشهی ایران
محمدمهدی مجاهدی
تحلیل اقتصاد سیاسی عدالت سکهی رایج اندیشهی مدرن دربارهی عدالت است. ولی یافتن جوانههای آغازین و نادر فهم عدالت بر مدار اقتصاد سیاسی قدرت در متنی کهن بسیار شعفانگیز است، خصوصاً در سنت اندیشهی سیاسی مسلمانان ایرانی. فهمی از عدالت که به معنایی خاص برای زمانه و زمینهی متقدمان خلافآمد عادت است: یعنی فهمی سیاستمحور و غیرکلامیـغیرالهیاتی و غیرمتافیزیکی-غیرفلسفی از عدالت. فهمی چنین پیشآهنگ از عدالت نزد جلالالدین دوانی (قرن نهم هجری قمری) با هر محاسبهای بسیار زودهنگام و غیرمنتظره است، چرا که او نیز مانند اقران و معاصران خود، و خصوصا مانند منشأ اصلی الهامگیری خود، یعنی خواجه نصیرالدین طوسی، ذهن و زبان و سبک و قلمی داشت عمیقا درهمتنیده با آموزههای تفسیری، کلامی، عرفانی، و روائی.
دیروز به اشارهی دوستی گرامی که عکس صفحهای از کتاب اخلاق جلالی* را فرستاده بود، تصادفاً دریافتم که مؤلف هوشمند این رساله در سدهی نهم هجری (معادل قرن پانزدهم میلادی) به کشفی بزرگ و نابههنگام دربارهی مفهوم عدالت نایل شده بوده است، کشفی که به نظر میرسد تا امروز توجه مؤلفان و مصنفان پس از او و شارحان و مفسران را چنان که شاید، به خود جلب نکرده است. او خود البته به اهمیت بینظیر این مطلب آگاه بوده است. او که این مطلب را به رسالهای از ارسطو در نصیحت اسکندر و از طریق او به سنگنبشتههای حکمتآمیز سریانیان نسبت داده است، از قول ارسطو دربارهی اهمیت این مطلب آورده است: «زبدهی این کتاب و خلاصهی مطالب آن این دایره است و اگر به غیر آن به تو نفرستادمی، [همان] کافی بود.»
این نکتهی «زبده،» به گفتهی او، بیانگر «کیفیت ارتباط اسباب نظام عالم به همدیگر» است «تا صورت توالی و تشابک ایشان محسوس مشاهده گردد.» سپس بر محیط دایرهای فرضی (که «دایرهی شریفه»اش میخواند) احکام بههمپیوستهی زیر را به ترتیب زیر، شمارهگذاری کرده است:
«۱. عدل مدار صلاح عالم است.»
«۲. عالم بستانی است که آبیار آن دولت است.»
«۳. دولت سلطانی است که حاجب آن شریعت است» (در برخی نسخهها به جای «حاجب،» «صاحب» آمده است).
«۴. شریعت سیاستی است که نگهدارندهی آن مُلک است.»
«۵. مُلک مدینهای است که پدیدآرنده آن لشکر است.»
«۶. لشکر را مال کفایت [؟ یا کفالت؟] کند.»
«۷. مال از رعیت حاصل شود.»
«۸. رعیت را عدل بنده سازد.»
باری، خواجه نصیرالدین طوسی نیز کتاب اخلاق ناصری را، که دوانی در کتاب اخلاق جلالی از آن الگو گرفته است، با نصیحتهایی منسوب به افلاطون خطاب به ارسطو به پایان برده است. ولی آنچه دوانی در خاتمت کتاب خود آورده است، حتی اندکشباهتی به نصایحی که مصنف اخلاق ناصری به افلاطون نسبت داده است، نشان نمی دهد. به نظر میرسد، این تحلیل خاص از عدالت که دوانی در «دایرهی شریفه»اش آورده است، یا از ابتکارات خود دوانی است یا ملهَم از مأخذی غیر از اخلاق ناصری.
* لوامع الاشراق فی مکارم الاخلاق (یا همان کتاب معروف اخلاق جلالی) کتابی مشهور و خواندنی است که در سنت اندیشهی سیاسی ایرانیان از قرن نهم به این سو، الهامبخش بسیاری نویسندگان و اندیشهورزان بوده است. اخلاق جلالی را جلالالدین محمد بن اسعد دوانی (زادهی ۸۳۰ هـ.ق. در دَوان از قُرای کازرون و درگذشتهی ۹۰۸ هـ.ق.) به درخواست سلطان خلیل فرزند اوزون حسن آققویونلو در نیمهی دوم قرن نهم هجری قمری به نثر فارسی در شیراز نوشته است. چنان که مؤلف خود اشاره کرده است، بخشی عمده از مطالب کتاب برگرفته از کتاب اخلاق ناصری نوشتهی خواجه نصیر الدین طوسی است. در واقع سلطان خلیل از جلالالدین دوانی خواسته بود که رسالهی اخلاقی خواجه نصیرالدین طوسی را برای او باز بنویسد. مانند اغلب رسالههایی که در سنت کهن مسلمانان دربارهی حکمت عملی نوشته شده است، مطالب این کتاب در چارچوب سه بخش تنظیم شده است: نخست، تهذیب اخلاق، سپس، تدبیر منزل، و دستآخر، تدبیر مدن و رسوم پادشاهی.
#فرهیختگان راهی به رهایی
محمدمهدی مجاهدی
تحلیل اقتصاد سیاسی عدالت سکهی رایج اندیشهی مدرن دربارهی عدالت است. ولی یافتن جوانههای آغازین و نادر فهم عدالت بر مدار اقتصاد سیاسی قدرت در متنی کهن بسیار شعفانگیز است، خصوصاً در سنت اندیشهی سیاسی مسلمانان ایرانی. فهمی از عدالت که به معنایی خاص برای زمانه و زمینهی متقدمان خلافآمد عادت است: یعنی فهمی سیاستمحور و غیرکلامیـغیرالهیاتی و غیرمتافیزیکی-غیرفلسفی از عدالت. فهمی چنین پیشآهنگ از عدالت نزد جلالالدین دوانی (قرن نهم هجری قمری) با هر محاسبهای بسیار زودهنگام و غیرمنتظره است، چرا که او نیز مانند اقران و معاصران خود، و خصوصا مانند منشأ اصلی الهامگیری خود، یعنی خواجه نصیرالدین طوسی، ذهن و زبان و سبک و قلمی داشت عمیقا درهمتنیده با آموزههای تفسیری، کلامی، عرفانی، و روائی.
دیروز به اشارهی دوستی گرامی که عکس صفحهای از کتاب اخلاق جلالی* را فرستاده بود، تصادفاً دریافتم که مؤلف هوشمند این رساله در سدهی نهم هجری (معادل قرن پانزدهم میلادی) به کشفی بزرگ و نابههنگام دربارهی مفهوم عدالت نایل شده بوده است، کشفی که به نظر میرسد تا امروز توجه مؤلفان و مصنفان پس از او و شارحان و مفسران را چنان که شاید، به خود جلب نکرده است. او خود البته به اهمیت بینظیر این مطلب آگاه بوده است. او که این مطلب را به رسالهای از ارسطو در نصیحت اسکندر و از طریق او به سنگنبشتههای حکمتآمیز سریانیان نسبت داده است، از قول ارسطو دربارهی اهمیت این مطلب آورده است: «زبدهی این کتاب و خلاصهی مطالب آن این دایره است و اگر به غیر آن به تو نفرستادمی، [همان] کافی بود.»
این نکتهی «زبده،» به گفتهی او، بیانگر «کیفیت ارتباط اسباب نظام عالم به همدیگر» است «تا صورت توالی و تشابک ایشان محسوس مشاهده گردد.» سپس بر محیط دایرهای فرضی (که «دایرهی شریفه»اش میخواند) احکام بههمپیوستهی زیر را به ترتیب زیر، شمارهگذاری کرده است:
«۱. عدل مدار صلاح عالم است.»
«۲. عالم بستانی است که آبیار آن دولت است.»
«۳. دولت سلطانی است که حاجب آن شریعت است» (در برخی نسخهها به جای «حاجب،» «صاحب» آمده است).
«۴. شریعت سیاستی است که نگهدارندهی آن مُلک است.»
«۵. مُلک مدینهای است که پدیدآرنده آن لشکر است.»
«۶. لشکر را مال کفایت [؟ یا کفالت؟] کند.»
«۷. مال از رعیت حاصل شود.»
«۸. رعیت را عدل بنده سازد.»
باری، خواجه نصیرالدین طوسی نیز کتاب اخلاق ناصری را، که دوانی در کتاب اخلاق جلالی از آن الگو گرفته است، با نصیحتهایی منسوب به افلاطون خطاب به ارسطو به پایان برده است. ولی آنچه دوانی در خاتمت کتاب خود آورده است، حتی اندکشباهتی به نصایحی که مصنف اخلاق ناصری به افلاطون نسبت داده است، نشان نمی دهد. به نظر میرسد، این تحلیل خاص از عدالت که دوانی در «دایرهی شریفه»اش آورده است، یا از ابتکارات خود دوانی است یا ملهَم از مأخذی غیر از اخلاق ناصری.
* لوامع الاشراق فی مکارم الاخلاق (یا همان کتاب معروف اخلاق جلالی) کتابی مشهور و خواندنی است که در سنت اندیشهی سیاسی ایرانیان از قرن نهم به این سو، الهامبخش بسیاری نویسندگان و اندیشهورزان بوده است. اخلاق جلالی را جلالالدین محمد بن اسعد دوانی (زادهی ۸۳۰ هـ.ق. در دَوان از قُرای کازرون و درگذشتهی ۹۰۸ هـ.ق.) به درخواست سلطان خلیل فرزند اوزون حسن آققویونلو در نیمهی دوم قرن نهم هجری قمری به نثر فارسی در شیراز نوشته است. چنان که مؤلف خود اشاره کرده است، بخشی عمده از مطالب کتاب برگرفته از کتاب اخلاق ناصری نوشتهی خواجه نصیر الدین طوسی است. در واقع سلطان خلیل از جلالالدین دوانی خواسته بود که رسالهی اخلاقی خواجه نصیرالدین طوسی را برای او باز بنویسد. مانند اغلب رسالههایی که در سنت کهن مسلمانان دربارهی حکمت عملی نوشته شده است، مطالب این کتاب در چارچوب سه بخش تنظیم شده است: نخست، تهذیب اخلاق، سپس، تدبیر منزل، و دستآخر، تدبیر مدن و رسوم پادشاهی.
#فرهیختگان راهی به رهایی
❤3👍3