فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.3K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
شما کور کردن چشم بلبل را وحشیانه می‌دانید اما کور کردن چشم مطبوعات را با نوک تیز قلم سانسور‌چی هیچ وحشیانه نمی‌دانید. شما بریدن موی یک انسان را برخلاف میل او کاری مستبدانه می دانید اما سانسور‌چی هر روزه گوشت تن انسان‌های اندیشمند را می‌بُرد و تن‌ها را بی‌قلب و به اجسامی مطیع و فاقد واکنش تبدیل می‌کند.

مقاله درباره سانسور ۱۸۴۲
کارل مارکس



#فرهیختگان روزن آگاهی
❤15👍8
@sokhanranihaa
@sokhanranihaa
محمد دهقانی

کتاب «دانش خطرناک، شرق‌شناسی و مصائب آن»

نوشته‌ی رابرت اروین


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤4
@sokhanranihaa
«اصلاحات بدون فهم ریشهٔ اصلی تباهی و آنچه که باید اصلاح شود، ممکن…
جواد طباطبایی در درسگفتار منتسکیو، در مورد مفهومِ اصلیِ «اصلاحات» گفت:

«اصلاحات بدون فهم ریشهٔ اصلی تباهی و آنچه که باید اصلاح شود، ممکن نیست.»


#فرهیختگان روزن آگاهی
👍11❤1🤔1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
همواره در پرسش باش...

الطيب بوعزة
ترجمه‌ی سعید هلیچی


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤3
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🎥 بررسی چند ویدیوی جدید از سرکوب اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴

🔹به‌تازگی ویدیوهایی منتشر شده که از زوایه دوربین درون جیب یک مامور امنیتی، تیراندازی به سمت معترضان دی‌ماه ۱۴۰۴ را نشان می‌دهد.

🔹بررسی فکت‌نامه نشان می‌دهد این تصاویر واقعی هستند و قبلا هم منتشر نشده بودند.

🔹جزئیات تصویری و مکان‌یابی ویدیوها نشان می‌دهد که این ویدیوها در منطقه ۱۹ تهران ضبط شده‌اند.

🔹در این ویدیوها، نیروهایی از سپاه، بسیج، پلیس و البته لباس‌شخصی‌ها دیده می‌شوند.

👈 مقاله مرتبط با این ویدیو در سایت فکت‌نامه

👈 ویدیوهای کوتاه فکت‌نامه در یوتیوب

🌐 @Factnameh
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥7❤1👎1
فراخوان دریافت پروپوزال تحلیل ثانویه داده‌های «پیمایش ملی سبک زندگی ایرانیان(سال ۱۴۰۲)»

امور پژوهشی کمیته ارتباطات و همکاری‌های علمی انجمن جامعه‌شناسی ایران، در همکاری با مرکز طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به منظور تعمیق و توسعه پژوهش‌های حوزه اجتماعی و با هدف بازتولید و در خصوص تهیه گزارش‌های تحلیل ثانویه بر مبنای گزارش «پیمایش سبک زندگی ایرانیان(سال ۱۴۰۲)»، از پژوهشگران و دانشگاهیان علوم اجتماعی دعوت به همکاری می‌نماید.

تاریخ نهایی ارسال پروپوزال: ۳۰تیرماه۱۴۰۵

[دانلود نسخه Word (docx) فرم پروپوزال]

[دانلود نسخه PDF فرم پروپوزال]

ارسال پروپوزال از طریق ایمیل:

ISA.CallforProposals@gmail.com

پژوهشگران می‌توانند یکی از حوزه‌های پیشنهادی را برای تحلیل ثانویه انتخاب کنند:
🔹اوقات فراغت، گردش، مصرف فرهنگی و رسانه
🔹بازی‌های‌ رایانه‌ای، رسانه تعاملی‌ و فرهنگ‌دیجیتال
🔹سلامت، بدن و سبک‌زندگی سلامت‌محور
🔹روابط خانوادگی، ازدواج و سبک تعاملات
🔹دینداری، مناسک، ارزش‌های فرهنگی
🔹پوشش، مد و مصرف فرهنگی
🔹اقتصاد، کار، درآمد و مصرف
🔹الگوها و قهرمانان / سرمایه فرهنگی

پژوهشگران می‌توانند موضوعات دیگر را پیشنهاد دهند، منوط به اینکه داده‌های آن در «پیمایش سبک زندگی ایرانیان(سال ۱۴۰۲)» موجود باشد.

الزامات تحلیل: توصیف وضعیت ملی موضوع، تحلیل و مقایسه استانی، تحلیل روندهای احتمالی تغییر (در صورت وجود داده‌های زمانی)، تحلیل بر اساس متغیرهای فردی و اجتماعی از جمله: سن، جنس، وضعیت تاهل، محل سکونت، قومیت، دینداری، وضعیت اقتصادی و...

توضیحات بیشتر را در متن کامل فراخوان در [سایت انجمن جامعه شناسی ایران] بخوانید.



#فرهیختگان راهی به رهایی
❤2🔥1
حذف خاتمی؛
تعمیق دوقطبی و فرصت‌سوزی برای آشتی ملی


علیرضا کفایی

عدم دعوت از آقای خاتمی در مراسم تشییع، صرفاً حذف یک شخصیت سیاسی نیست؛ نادیده گرفتن بخشی از حافظه جمعی و سرمایه اجتماعی کشور است که همچنان خود را در گفتمان اصلاحات و مطالبات مدنی بازمی‌یابد.

مراسم وداع با رهبران و شخصیت‌های ملی، در همه جهان، فرصتی برای فراتر رفتن از رقابت‌های سیاسی و نمایش وحدت و همبستگی است. در چنین بزنگاه‌هایی، خرد سیاسی حکم می‌کند که همه نیروهای وفادار به کشور، فارغ از اختلاف‌نظرها، در کنار یکدیگر قرار گیرند تا پیام آشتی و انسجام به جامعه مخابره شود. اما استمرار سیاست حذف و محدودسازی، این فرصت را به تهدیدی برای تعمیق شکاف‌های اجتماعی بدل می‌کند.

سال‌هاست که حصر، ممنوعیت و حذف چهره‌های مؤثر سیاسی، نه به کاهش اختلافات انجامیده و نه توانسته است مطالبات اجتماعی را از میان ببرد. برعکس، این رویکرد بر احساس بی‌عدالتی افزوده و دوقطبی‌های موجود را بازتولید کرده است.
جامعه‌ای که بخش‌هایی از آن خود را در عرصه عمومی نامرئی و بی‌صدا احساس کنند، به سختی می‌تواند به وفاق و همدلی پایدار دست یابد.

اگر سخن از وحدت ملی و انسجام اجتماعی است، این وحدت نمی‌تواند یک‌سویه و مبتنی بر حذف باشد. وحدت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که همه صداهای درون نظام اجتماعی، حتی منتقدان و رقیبان سیاسی، امکان حضور و مشارکت داشته باشند. قدرت، آن‌گاه مشروعیت بیشتری می‌یابد که از تکثر نهراسد و سرمایه‌های انسانی و سیاسی کشور را به رسمیت بشناسد.

امروز ایران بیش از هر زمان دیگری به بازسازی اعتماد عمومی نیاز دارد؛ اعتمادی که با حذف و انکار ترمیم نمی‌شود، بلکه از مسیر گفت‌وگو، مدارا و پذیرش دیگری به دست می‌آید.

عدم دعوت از خاتمی، روحانی و دیگران، اگر واقعیت داشته باشد، نه نشانه اقتدار، بلکه استمرار منطقی است که دوقطبی‌ها را عمیق‌تر و مسیر آشتی ملی را دشوارتر می‌کند.


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤10👍8👎2🔥1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
عزایِ حسین یا عزایِ جوانانِ پَرپَر‌شدهٔ ایران؟ دکتر سروش دباغ در برنامهٔ میدان (صدای آمریکا)

https://www.youtube.com/watch?v=Agt7_WC5r0k


#فرهیختگان راهی به رهایی
🔥3👍2👎2
بر کاغذِ سپید
قلم نفس می‌کشد
و جهان روشن می‌شود


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤6
جای خالی سه رییس‌جمهور پیشین در وداع با رهبر شهید انقلاب | چرا خاتمی، احمدی‌نژاد و روحانی در مراسم حاضر نبودند؟

آیین ادای احترام به رهبری شهید جمهوری اسلامی ایران که روز جمعه ۱۲ تیر ۱۴۰۵ خورشیدی در مصلای تهران برگزار شد اگرچه آراسته و منظم بود اما جای خالی یک قاب رسمی در آن احساس شد و آن قابی متشکل از سه رییس جمهوری سابق و در قید حیات است: سید محمد خاتمی، محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی و حتی شایسته بود در کنار آنان یادگاران دو رییس جمهوری سابق دیگر که در قید حیات نیستند نیز قرار داشتند: فرزند هاشمی رفسنجانی و همسر ابراهیم رییسی.

اهمیت رییس جمهوری چنان است که درست‌تر این بود که آقای پزشکیان هم با قدری فاصله می‌ایستاد چون او مطابق اصل ۱۱۳ قانون اساسی عالی‌ترین مقام رسمی کشور پس از رهبری است و تنها رییس یک قوه (اجرایی) یا رییس دولت نیست و حداقل او باید نفر اول در صف می‌بود.

نمایش جمهوریت نظام تنها با حضور توده ‌های مردم میسر نیست. | عصرایران

مشروح گزارش



#فرهیختگان راهی به رهایی
🔥4❤2🤬1
ایران و تسلط بر مسیر های دریایی در خلیج فارس و دریای عمان از تنگه هرمز تا جزایر سه گانه
بهمنی قاجار
بخش اول

مسیر طبیعی عبور از تنگه هرمز که قبل از جنگ هم عبور و مرورها از این مسیر صورت می گرفته و مورد تایید سازمان بین المللی دریانوردی قرار دارد ، مسیر عمان است ، اما ایران در دوران جنگ نشان داد که می تواند تنگه هرمز را به سادگی مسدود نماید در زمان جنگ قواعد حقوق بین الملل دریاها از اولویت خارج می شوند و قواعد حقوق مخاصمات مسلحانه بر حقوق دریاها تقدم پیدا می کنند و می توان عبور کشتی ها را با ضرر تلقی کرده و مانع از رفت و آمد آنان شد اما در دوران بعد از جنگ ، مجددا حقوق بین الملل دریاها حاکم می گردد ، در چنین شرایطی ایران باز هم به کنوانسیون حقوق دریاها متعهد نیست بنابراین به تامین عبور ترانزیت تعهدی ندارد اما به تامین عبور بی ضرر متعهد است ، در این شرایط ایران باید به شدت هوشمندانه عمل کند که هم از حقوق قانونی و حاکمیتی خود بهره مند شود و هم ناقض حقوق بین الملل تلقی نگردد ،


#فرهیختگان راهی به رهایی
🔥4❤3👍1
ایران و تسلط بر مسیر های دریایی در خلیج فارس و دریای عمان از تنگه هرمز تا جزایر سه گانه
بهمنی قاجار
بخش دوم

یک نکته مهم نیز این است که ما یک منطقه ای را در اختیار داریم که مسیر طبیعی عبور کشتی ها و به نوعی از منظر اهمیت تنگه هرمز دوم است و آن مسیر بین دو جزیره تنب و نیز مسیر بین تنب بزرگ و ابوموسی است که همه کشتی ها برای رسیدن به تنگه باید از آن عبور کنند که هم در دریای سرزمینی ایران است هم انحصارا در حاکمیت ایران است و هم یگانه مسیر انحصاری طبیعی در منطقه است ‌‌و جایگزین ندارد ، یعنی کشتی ها از نظر فنی نمی توانند از جای دیگر عبور کنند و تنها مسیر عبوری آنان با توجه به عمق دریاست و هم تنگه نیست تا تابع قواعد کشتیرانی در تنگه ها باشد.


#فرهیختگان راهی به رهایی
❤4🔥2👎1
پیام تسلیت جمعی از فعالان سیاسی و مدنی خارج از کشور به دکتر سعید مدنی

اگر داغ دل بود، ما دیده‌ایم
اگر خون دل بود، ما خورده‌ایم
اگر دل دلیل است، آورده‌ایم
اگر داغ شرط است، ما برده‌ایم
اگر دشنه‌ی دشمنان، گردنیم !
اگر خنجر دوستان، گرده‌ایم !
گواهی بخواهید، اینک گواه :
همین زخمهایی که نشمرده‌ایم !
" دلی سربلند و سری سر به زیر
از این دست عمری به سر برده‌ایم»

دوست عزیزِ، صبور و فکورمان سعید مدنیِ گرامی درگذشت مادر همیشه فداکار و غمخوارت بانو رقیه برادران را تسلیت میگوییم، به تو و همه خانواده و علاقه مندان آن یگانه مادر مهربان.
سعید عزیز! داغ دل، خون دل، دشنه دشمنان و دیگر زخم های بیشمار، اگر چه جسم و جان تو و یارانی همچون تو را می‌آزاد ولی نگاه بلند انسانی و اجتماعی، استقامت و صبوری همیشگی‌ات خود مرهمی است بر همه این دردها و زخمها.
کاش از نزدیک در کنارت بودیم اما از راه دور نیز سلام و تسلای ما ر ا پذیرا باش. برای تو و همه بازماندگان آن مادر سختی کشیده که نمونه نمادینی از  خیل انبوهی از مادران سرزمین‌مان بود، آرزوی سلامتی و صبوری میکنیم. 
 
اسامی به ترتیب حروف الفباء:
احمد علوی
آلان توفیقی
بهروز بیات
پروین کهزادی
حسن فرشتیان
حسن یوسفی اشکوری
حسین بحیرایی
حسین علیزاده
رحمان لیوانی
رضا شیرازی
رضا علیجانی
زهرا قضات
سروش دباغ
علی افشاری
علی اکبر موسوی(خوئینی)
علی ایزدی
علی کلایی
علیرضا بهتویی
علیرضا بهتویی
فاطمه حقیقت‌جو
فرزانه عظیمی
فهمیه ملتی
کاظم علمداری
کاظم کردوانی
محمد اولایی‌فرد
مریم سطوت
مسعود فتحی
مسعود لدنی
معصومه شاپوری
منصوره شجاعی
مهدی امین زاده
مهدی جامی
مهدی فتاپور
مهدی ممکن
مهدی نوربخش
مهران مصطفوی
مهرداد احمدزاده
مهرداد درویش‌پور
نیره توحیدی
هژیر عطار
الهه امیرانتظام
یاسر میردامادی


#فرهیختگان روزن آگاهی
❤12👍4
فرهیختگان
ریحانه قدسی قزوین. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴ ۴۱ #فرهیختگان با یاد فرزندان ایران
غزل جان‌قربان
اصفهان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴
۴۲
#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران
😢34❤9🔥2🕊2
زیست پیله‌ای
جمهوری اسلامی در کدام مرحله از حیات سیاسی خود قرار دارد؟

مهدی بهرامی

علم سیاست، همچون هر دانش دیگری، جهان را نه صرفاً با داده‌ها، بلکه با مفاهیم می‌شناسد. درک ما از سیاست زمانی دچار اختلال می‌شود که مفاهیم موجود دیگر توان توضیح شرایط جدید را از دست بدهند. از آن لحظه، مسئله کمبود اطلاعات نیست، بلکه ناتوانی زبان نظری در نامیدن وضعیتی است که پیش چشم ما در حال شکل‌گیری است. در سنت فلسفه علم، بارها تأکید شده است که هرگاه واقعیت از ظرفیت تبیینی پارادایم‌های موجود فراتر رود، بحران نه در توان مشاهده دقیق واقعیت که در دستگاه مفهومی ریشه دارد. شاید بخش مهمی از اختلاف‌نظرها درباره جمهوری اسلامی، نه از تفاوت در مشاهده واقعیت، بلکه از ناتوانی مفاهیم موجود در توضیح آن ناشی می‌شود.
پرسش اصلی این مقاله از همین نقطه آغاز می‌شود. جمهوری اسلامی ایران امروز دقیقاً در چه وضعیتی قرار دارد؟ آیا در آستانه فروپاشی است؟ آیا در مسیر اصلاح حرکت می‌کند؟ آیا با وجود همه بحران‌ها همچنان در حال حفظ وضع موجود است؟ یا می‌کوشد به سال‌های آغازین خود بازگردد؟ تقریباً همه روایت‌های موجود، با وجود اختلاف‌های عمیق سیاسی، در نهایت در یکی از این چهار چارچوب قرار می‌گیرند. اما اگر هیچ‌یک از این چهار مفهوم، توان توضیح آنچه در برابر ما قرار دارد را نداشته باشند، آنگاه شاید لازم باشد مفهومی مؤثرتر برای توصیف این وضعیت صورت‌بندی شود.
فروپاشی، نخستین و رایج‌ترین روایت از وضعیت کنونی جمهوری اسلامی است؛ روایتی که اغلب بیش از آنکه محصول تحلیل باشد، بازتاب انتظار است. هر بحران اقتصادی، هر اعتراض اجتماعی و هر شکست سیاسی، بار دیگر به‌عنوان نشانه «سقوط قریب‌الوقوع» تفسیر می‌شود. اما در ادبیات علوم سیاسی و جامعه‌شناسی تاریخی، میان بحران و فروپاشی تمایزی بنیادین وجود دارد. در نظریه‌هایی که به‌ویژه افرادی چون چارلز تیلی، جوئل میگدال و باری بوزان در آن سهیم‌اند، فروپاشی دولت صرفاً به معنای افزایش بحران یا کاهش مشروعیت نیست، بلکه زمانی رخ می‌دهد که دولت به‌طور هم‌زمان توان اعمال اقتدار بر قلمرو، انسجام نهادی، ظرفیت استخراج منابع و انحصار ابزار اجبار و مجازات را از دست داده باشد. جمهوری اسلامی، با وجود فرسایش قابل توجه مشروعیت، افزایش نارضایتی عمومی، کاهش سرمایه اجتماعی و حتی جنگ هنوز بخش مهمی از این ظرفیت‌های بنیادین را حفظ کرده است. این بدان معنا نیست که فروپاشی هرگز رخ نخواهد داد؛ بلکه تنها نشان می‌دهد که فروپاشی، دست‌کم در وضعیت کنونی، توصیف واقعیت موجود نیست، بلکه یکی از سناریوهای محتمل آینده است. تبدیل یک امکان تاریخی به توصیف وضعیت کنونی، بیش از آنکه تحلیل باشد، جابه‌جایی مرز میان واقعیت و انتظار است.
در قطب دیگر، روایت اصلاح قرار دارد؛ روایتی که مسئله را نه در کلیت ایده جمهوری اسلامی، بلکه در شیوه اداره آن و یا نهایتاً در اصلاح تدریجی ساختار جست‌وجو می‌کند. اما اصلاح در نظام‌های ایدئولوژیک، به‌ویژه نظام‌هایی که مشروعیت خود را بر بنیان‌های دینی استوار کرده‌اند، صرفاً با کمبود اراده سیاسی روبه‌رو نیست، بلکه با محدودیت‌های ماهوی مواجه است. چنین نظام‌هایی مشروعیت خود را نه از رضایت متغیر جامعه، بلکه از حقیقتی پیشینی، ثابت و فراتر از اراده عمومی اخذ می‌کنند و همین امر دامنه اصلاح را محدود می‌سازد. از منظر نهادگرایی تاریخی، هرچه یک نظم سیاسی بیشتر بر مجموعه‌ای از قواعد هویتی استوار شود، امکان تغییر مسیرش کاهش می‌یابد. در چنین وضعیتی، هر اصلاح مؤثر می‌تواند بنیان‌های مشروعیت نظام را به موضوع اصلاح تبدیل کند، بنیان‌هایی که مقدس فرض شده‌اند.
اصلاح در چنین نظم‌هایی امری متناقض است که در ادبیات سیاسی با این عبارت مشهور توصیف شده است: «همه‌چیز باید تغییر کند تا هیچ‌چیز تغییر نکند.» در جمهوری اسلامی نیز هر تغییری که بتواند بحران‌های اصلی را واقعاً حل کند، ناگزیر به همان بنیان‌هایی می‌رسد که نظام مشروعیت خود را از آن‌ها اخذ می‌کند. از این‌رو، اصلاحات غالباً در سطح تاکتیک، مدیریت، جابه‌جایی نخبگان و تنظیمات اجرایی متوقف می‌شوند و کمتر می‌توانند به بازتعریف نظم سیاسی بینجامند. بررسی روند اصلاحات در تاریخ جمهوری اسلامی نیز این مسئله را تأیید می‌کند. با گذشت حدود سه دهه از آغاز پروژه اصلاحات، تغییری ملموس، نهادینه، قانونی و پایدار در مسائل بنیادین ایجاد نشده است و در بسیاری از حوزه‌های سیاست، اقتصاد و حتی فرهنگ، نه تنها مسائل حل نشده‌اند، بلکه در مواردی بر دامنه و پیچیدگی آن‌ها افزوده شده است. بنابراین، مسئله صرفاً ناکامی چند دولت یا چند سیاست مشخص نیست، بلکه محدودیتی است که از منطق درونی خود نظم سیاسی ناشی می‌شود؛ منطقی که امکان اصلاح را تا آستانه‌ای مشخص می‌پذیرد،
👇👇👇

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍4❤1
👆👆👆
اما از همان نقطه‌ای که اصلاح می‌تواند بنیان‌های مشروعیت را دگرگون کند، خود به مانع اصلاح تبدیل می‌شود.
فرضیه استمرار وضع موجود نیز با دشواری‌های جدی روبه‌رو است. استمرار در علوم سیاسی به معنای تداوم نسبی قواعد، الگوهای حکمرانی و مناسباتی است که امکان بازتولید نظم سیاسی را فراهم می‌کنند، نه صرفاً بقای یک حکومت. در ایران امروز، بحران اقتصادی، کاهش سرمایه اجتماعی، فرار گسترده سرمایه انسانی، افت اعتماد عمومی، فرسایش روزافزون کارآمدی نهادی، تشدید شکاف‌های نسلی و افزایش هزینه‌های حکمرانی، بحران‌های سیاست خارجی همگی نشان می‌دهند که آنچه استمرار یافته، نه «وضع موجود»، بلکه «بحران» است. به بیان دیگر، نظام سیاسی هنوز پابرجاست، اما بقای آن بیش از آنکه بر بازتولید نظم استوار باشد، بر مدیریت و مهار پیوسته بحران‌ها متکی شده است. از منظر نظریه‌های پایداری نظام‌های سیاسی، هنگامی که بخش عمده ظرفیت حکمرانی صرف جلوگیری از تعمیق بحران‌ها شود، دیگر نمی‌توان از استمرار وضع موجود به معنای دقیق کلمه سخن گفت. بنابراین، اطلاق عنوان «وضع موجود» به شرایط کنونی، بیش از آنکه توصیف واقعیت باشد، نامی است برای تداوم مجموعه‌ای از بحران‌های داخلی و خارجی که حتی بسیاری از محافظه‌کارترین کارگزاران حکومت نیز آن را برای جامعه و خود نظام سیاسی ناپایدار و پرهزینه می‌دانند.
فرضیه بازگشت به دوران آغازین جمهوری اسلامی نیز، اگرچه بارها از سوی بخش‌هایی از ساختار قدرت در هر دو جناح سیاسی مطرح شده است، بیش از آنکه یک پروژه عملی و امکان‌پذیر سیاسی باشد، بر نوعی سوءبرداشت از تاریخ استوار است. این تصور، دهه نخست جمهوری اسلامی را عمدتاً مجموعه‌ای از نهادها، سیاست‌ها و شیوه‌های حکمرانی می‌بیند و گمان می‌کند که با احیای همان سازوکارها می‌توان همان وضعیت را بازتولید کرد. حال آنکه آنچه جمهوری اسلامی را در سال‌های نخست تثبیت کرد، صرفاً نهادهای حکومتی یا ابزارهای اعمال اقتدار نبود، بلکه توانایی آن در تولید معنا، سازمان‌دهی افق تفسیری جامعه و شکل دادن به جهان ذهنی شهروندان بود. حکومت نه فقط بر قلمرو، بلکه بر شیوه فهم واقعیت نیز سلطه داشت؛ نه فقط قانون وضع می‌کرد، بلکه چارچوب تفسیر قانون، اخلاق، هویت، دشمن، دوست، آینده و حتی امید را نیز تا حد زیادی تعیین می‌کرد.
امروز اما مهم‌ترین تحول، دقیقاً در همین نقطه رخ داده است. مردم همچنان در قلمرو جغرافیایی جمهوری اسلامی زندگی می‌کنند، قوانین آن را تحمل می‌کنند، مالیات می‌پردازند و تحت اقتدار نهادهای آن قرار دارند، اما بخش قابل توجهی از آنان مدت‌هاست دیگر در جهان معنایی جمهوری اسلامی زندگی نمی‌کنند. فاصله اصلی، صرفاً فاصله میان دولت و جامعه نیست؛ فاصله میان دو دستگاه متفاوت برای تفسیر جهان است.
در ادبیات نظری، این وضعیت معمولاً با مفهوم «هژمونی» توضیح داده می‌شود؛ اما این مقاله مفهوم «نفوذ تفسیری» را پیشنهاد می‌کند. هژمونی، به‌ویژه در سنت گرامشی، بیشتر بر سازوکارهای مدنی و رقابتی بر اساس اقناع و رهبری فرهنگی تأکید دارد، در حالی که مسئله مورد نظر این مقاله، پیش از آنکه رضایت باشد، توانایی حکومت در تعیین چارچوب تفسیر واقعیت بیشتر بر اساس انحصار تفسیر است. «نفوذ تفسیری» به ظرفیت یک نظم سیاسی برای معنا دادن به جهان اجتماعی، طبیعی جلوه دادن روایت رسمی و تبدیل آن به چارچوب مسلط فهم واقعیت هر چند به لطف انحصار تفسیر و بستن صداهای دیگر اشاره دارد.
از این منظر، آنچه در جمهوری اسلامی بیش و پیش از هر چیز فرسوده شده، نفوذ تفسیری آن است. بخش قابل توجهی از جامعه، رخدادهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و حتی امنیتی را دیگر از خلال دستگاه تفسیری رسمی فهم نمی‌کند، بلکه آن‌ها را با دستگاه‌های معنایی متفاوت و گاه متعارض تفسیر می‌کند. هنگامی که نفوذ تفسیری یک نظم سیاسی کاهش می‌یابد، بازگشت به گذشته دیگر صرفاً دشوار نیست، بلکه از منظر تاریخی ناممکن می‌شود؛ زیرا بازتولید صورت آغازین هر نظام، مستلزم بازتولید همان جهان ذهنی و همان افق معنایی است که زمانی آن نظم را ممکن ساخته بود.
اگر فروپاشی توصیف دقیقی از وضعیت کنونی جمهوری اسلامی نیست، اگر اصلاح با محدودیت‌های ماهوی مواجه است، اگر استمرار وضع موجود بیش از آنکه بیانگر ثبات باشد، نامی برای تداوم بحران است و اگر بازگشت نیز از منظر تاریخی امکان‌پذیر نیست، آنگاه مسئله نه در واقعیت، بلکه در محدودیت دستگاه مفهومی ماست. شاید آنچه بیش از هر چیز به آن نیاز داریم، نه افزودن مصداقی تازه به مفاهیم موجود، بلکه صورت‌بندی مفهومی تازه برای فهم این وضعیت باشد. از همین‌جا مفهوم «زیست پیله‌ای» پیشنهاد می‌شود.
زیستِ پیله‌ای نه استعاره‌ای شاعرانه، نه صرفاً توصیفی ادبی و نه نامی تازه برای مفاهیم پیشین است؛ بلکه تلاشی نظری برای صورت‌بندی وضعیت کنونی است.
👇👇👇

#فرهیختگان روزن آگاهی
👍2
👆👆👆
«زیستِ پیله‌ای» نه گونه‌ای از نظریه‌های گذار دموکراتیک است، نه صورتی از نظریه فروپاشی دولت و نه ادامه‌ای بر نظریه‌های نوسازی. این مفهوم می‌کوشد وضعیتی را توضیح دهد که موجود سیاسی تلاش می‌کند به ناچار بر اثر بحران‌ها و در جهت انطباق برای بقا، خود را مجدداً صورت‌بندی کند.
درون پیله، موجود پیشین از میان نمی‌رود، بلکه سازمان درونی خود را از نو بازآرایی می‌کند تا امکان ادامه حیات پیدا کند و این به معنی اصلاح نیست، صرفاً به معنای تغییر در سازمان درونی موجود است؛ تغییری که می‌تواند آن را سازگارتر، انعطاف‌پذیرتر، متمرکزتر، سخت‌تر، اقتدارگراتر، خشن‌تر و یا روادارتر کند. بنابراین، «زیستِ پیله‌ای» هیچ داوری هنجاری درباره مطلوب یا نامطلوب بودن این تغییر ارائه نمی‌دهد؛ بلکه تنها نام مرحله‌ای از حیات یک موجود سیاسی است که تحت فشار واقعیت، ناگزیر به بازآرایی منطق بقای خود شده است.
در این وضعیت، تغییر الزاماً از سطح ساختارهای رسمی آغاز نمی‌شود، بلکه بیشتر در منطق عملکرد آن‌ها رخ می‌دهد. ممکن است نام نهادها همان باشد، قانون اساسی تغییر نکند، قوانین دگرگونی چشمگیری نیابند و حتی زبان رسمی حکومت نیز ثابت بماند، اما نسبت میان حکومت و جامعه، رابطه آن با قدرت‌های بین‌المللی، شیوه اعمال اقتدار، سازوکار تصمیم‌گیری و منطق بقا دگرگون شود. به همین دلیل، در زیستِ پیله‌ای، ثبات ظاهری می‌تواند هم‌زمان با عمیق‌ترین دگرگونی‌های درونی همراه باشد.
برای مثال، می‌توان وضعیتی را تصور کرد که در آن مجلس شورای اسلامی کاملاً از چرخه واقعی تصمیم‌گیری کنار گذاشته شود و تصمیمات در ساختارهایی محدودتر، غیررسمی اما با سرعت و کارآمدی بیشتری اتخاذ شوند؛ یا بدون آنکه قانون اساسی تغییر کند، شوراها یا نهادهایی خارج از سازوکارهای کلاسیک، عملاً هدایت سیاست خارجی را در دست گیرند؛ عدم مذاکره مستقیم با ایالات متحده، که زمانی یکی از خطوط هویتی نظام تلقی می‌شد، به بخشی از منطق بقا تبدیل شود و هم‌زمان تقابل با آن نیز ادامه یابد و همچنین تغییر در شیوه اعمال حجاب اجباری از آرمان‌گرایی به مدیریت هزینه بدل شود. در این وضعیت، آنچه تغییر کرده، صرفاً یک سیاست یا یک تاکتیک نیست؛ بلکه منطق سازمان‌دهی رابطه میان ایدئولوژی و بقا دگرگون شده است. آنچه روزگاری استثنا تلقی می‌شد، به تدریج به قاعده تبدیل می‌شود، بی‌آنکه لزوماً صورت رسمی نظام دگرگون شده باشد.
اهمیت مفهوم «زیستِ پیله‌ای» نه در پیش‌بینی آینده، بلکه در فهم اکنون است. این مفهوم ادعا نمی‌کند که جمهوری اسلامی الزاماً به اصلاح، فروپاشی، ثبات یا بازگشت خواهد رسید؛ بلکه تنها بر این نکته تأکید می‌کند که وضعیت کنونی آن دیگر با مفاهیم رایج علوم سیاسی به‌طور کامل قابل توضیح نیست. آنچه در برابر ما قرار دارد، آن موجود سیاسی پیشین نیست، اما موجود دیگری هم جایگزینش نشده؛ تغییر کرده اما الزاماً اصلاح نشده است و هر چند در زبان به آرمان‌های اولیه وفادار باشد، عملاً ممکن است هرکدام‌شان را قربانی بقای خود کند.
از این منظر، «زیستِ پیله‌ای» نه نظریه‌ای درباره بقای جمهوری اسلامی است و نه نظریه‌ای درباره فروپاشی آن. این مفهوم صرفاً نام مرحله‌ای از حیات یک نظم سیاسی است. اینکه این بازآرایی به تولد نظمی تازه می‌انجامد یا به مرگ موجود سیاسی در درون پیله ختم می‌شود، پرسشی است که پاسخ آن را نه نظریه که تاریخ خواهد داد.


#فرهیختگان روزن آگاهی
👍9