فرهیختگان
12.8K subscribers
18.3K photos
9.74K videos
1.55K files
48.3K links
فرهیختگی از آزادیِ اندیشه، گفت‌وگو و خرد آغاز می‌شود.
از زمینِ سنت تا افقِ تجدد، مقصد نه تعصب، که حقیقت است..

۰امام علی(ع):
«شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»


ارتباط با ادمین:
@IRANIntellectualsAdmin


گفت‌وگو و تبادل نظر:
@iranintellectualsgroup
Download Telegram
سفر به بلوچستان، تیرماه ۱۴۰۵-۲

از چای به قهوه

صبح زود از ایرانشهر بیرون زدیم که به خیال خودمان به گرما نخوریم، اما پا که بیرون از کپر گذاشتیم، هوا گرم بود و آفتاب از همان صبح زود در کار سوزاندن.

پمپ بنزین خلوتی سر راه بود و شانس خود را امتحان کردم. ۲۰ لیتر بنزین آزاد داد و شماره پلاک و مشخصاتم را ثبت کرد.

این مسیر را هفت، هشت سال پیش هم با ماشین رفته بودم و تفاوت‌هایش برایم چشمگیر بود. آن بار که آمده بودیم، تقریباً از شهر ریگان در کرمان فضا امنیتی بود و راه به راه، نیروهای نظامی سوار بر خودروهای مسلح به تیربار کنار جاده بودند، اما این بار، جز در ایستگاه‌های ایست‌وبازرسی و پایگاه‌های انتظامی، نیروی نظامی و انتظامی ندیدم.

آن بار یادم است که تا کیلومترها از آبادانی کنار جاده خبری نبود و این بار، در فاصله‌هایی نسبتاً نزدیک، فروشگاه‌هایی کنار جاده دیده می‌شد. آن بار، با این‌که در فصلی مناسب‌تر، یعنی اواخر اسفند، به سفر می‌رفتیم، جاده خلوت‌تر بود و این بار شلوغ‌تر؛ اما این شلوغی، شلوغیِ مسافران نبود. رستوران‌ها و هتل‌های خالی گواهی می‌دادند که فصل سفر نیست.

از ایرانشهر به بعد، وانت‌های تویوتا و نیسان آبی که تا خرخره گالن بار زده بودند، زیاد بود و هرچه پیش‌تر می‌رفتیم، بیشتر هم می‌شد. در مسیر، فروش بنزین گالنی هم، به قیمت لیتری ۹۰ تا ۱۰۰ هزار تومان ـ البته به شرط خرید دست‌کم ۱۰ لیتر ـ رونق داشت. یعنی در آن سوی مرز، در پاکستان، بنزین لیتری چند تومان است؟

سوخت‌بری یکی از کارهای پردرآمد و در عین حال پرخطر است که مردمی ناچار به آن روی آورده‌اند.

نکته دیگری که توجهم را جلب کرد، قحطی چای در راه بود. یک دهه می‌شود که هر سال دست‌کم دو بار به بخشی از کشور سفر می‌کنم که رسیدن به آن دست‌کم ۱۰ تا ۱۲ ساعت رانندگی می‌خواهد. از رانندگی در جاده‌ها و تماشای چشم‌اندازها لذت می‌برم و فکر می‌کنم به خستگی و پادردش می‌ارزد. به گمانم هر کس چند بار به گوشه‌وکنار ایران سفر کند و با مردم هم‌سخن شود، هم وسعت، شکوه و پیچیدگی‌های جغرافیای ایران را بهتر می‌فهمد و هم از دایره تنگ محیط فکری و سیاسی خود بیرون می‌آید.

این را نوشتم تا بگویم در این ده سال متوجه تغییراتی شده‌ام، اما یکی از تغییراتی که به نظرم خودش نشانه بسیاری از تغییرات دیگر است، قحطی چای و فراوانی قهوه در راه‌ها و جاده‌هاست.

ده سال پیش که هنوز اهل چای بودم و نوشیدن چای دَم‌کرده در راه‌ها، روستاها و شهرهای ایران از لذت‌هایم بود و اذیتم نمی‌کرد، هر جا اراده می‌کردی قهوه‌خانه، کافه، مغازه یا رستورانی برای نوشیدن چای پیدا می‌شد؛ اما حالا نه این‌که چای نباشد، اما پیدا کردن چای دَم‌کرده بسیار دشوار شده است. در عوض، هر جا اراده کنی، حتی در هر روستایی و در هر بقالی و سوپرمارکتی، می‌توانی قهوه تهیه کنی و بنوشی.

برای این‌که این تغییر ذائقه را متوجه شوید، نیازی به پیاده شدن ندارید؛ کافی است تابلوها را بخوانید. تقریباً دیگر در تابلوها نشانی از چای نیست، اما در هر کوی و برزنی تابلوی قهوه خودنمایی می‌کند.

این البته تغییری در سبک زندگی است.

در راه چابهار، از ایرانشهر به بعد، حکایت همین بود؛ اما فقط همین نبود. مدیر اقامتگاهی که در آن ساکن بودیم، زنی بلوچ بود که دهیار روستا هم بود.

تغییر دیگری که در مسیر ایرانشهر تا چابهار به چشمم آمد، تغییر در پوشش بود. لباس‌های رنگارنگ بلوچی بیش از گذشته به چشم می‌آمدند و چادرهای رنگی هم بیشتر دیده می‌شدند، اما مهم‌تر از همه، حضور پررنگ‌تر زنان و بیشتر به چشم آمدنشان در راه‌ها، روستاها و شهرها بود.

در راه، عبدالقادر و عبدالحکیم چند بار زنگ زدند و سراغمان را گرفتند. از ظهر گذشته بود که زیر تیغ آفتاب به ورودی منطقه آزاد چابهار رسیدیم، اما به توصیه عبدالقادر از آن گذشتیم، جلوتر او را سوار کردیم و رفتیم تا به تابلوی وشنام‌ها رسیدیم. بعد پیچیدیم به سمت روستای وشنام‌دری و خانه عبدالقادر؛ خانه‌ای خنک و باصفا.

با شربت و آب خنک از ما استقبال کردند. عبدالقادر توضیح داد که وقتی ما به سمت زاهدان می‌رویم، چون از گرما به جای خنک‌تر می‌رویم، اول برایمان چای می‌آورند؛ اما وقتی کسی مهمان ما می‌شود، با شربت و آب خنک از او پذیرایی می‌کنیم.

ناهار خوشمزه‌ای پخته بودند. خوردیم و برگشتیم چابهار تا محل اقامتمان را تحویل بگیریم و غروب دوباره به وشنام برگردیم و راهی کتابخانه لیلامهر شویم.


#فرهیختگان، راهی به رهایی
❤11
سفر به بلوچستان، تیرماه ۱۴۰۵ ـ ۳
در کتابخانه‌ی لیلا مهر

هوای چابهار از هوای مسیر خنک‌تر بود، اما شرجی‌تر بود. گرد و خاک را از تن تکاندیم و یکی‌دو ساعتِ باقی‌مانده را زیر کولر خوابیدم، اما از گرما بیدار شدم. برق رفته بود. خیلی طول نکشید که برق آمد، اما دیگر نتوانستم بخوابم. آماده شدیم و به سمت وشنام دری حرکت کردیم.

در حالی که راه را بلد بودم، با مسیریاب گوگل رفتیم و ما را اشتباهی به روستای دیگری برد. یک‌راست از حیاط خانه‌ی بلوچ مهربانی سر درآوردیم. نیازی نبود او چیزی بگوید تا بدانیم اشتباهی آمده‌ایم. برگشتیم.

یادم رفته بود بگویم که تابلوی ورودی روستای وشنام دری این بود: «روستای دوستدار کتاب وشنام دری.»

در میانه‌ی روستا تندیسِ نسبتاً بزرگی از «روستای دوستدار کتاب» نصب شده بود. بچه‌ها در کتابخانه منتظر بودند. وقتی رسیدیم، انبوه کفش‌های کنار هم چیده‌شده جلوی کتابخانه، تعدادشان را نشان می‌داد. کتابخانه پر از کودکان و نوجوانان بود؛ از بچه‌های خیلی کوچکی که روی میز می‌دویدند و شیطنتِ مرده را در وجود ما بزرگسالان زنده می‌کردند تا بچه‌های دبستانی و دبیرستانی.

بچه‌ها حرف زدند، کتاب معرفی کردند، از شاهنامه‌ی فردوسی در ستایش ایران ازبر خواندند، پرسیدند، به پرسش‌ها جواب دادند، سر و صدا کردند و همه‌چیز دست خودشان بود. مخزن کتابخانه پر از کتاب‌های باکیفیتی بود که با وسواس انتخاب شده بود.

این کتابخانه را با کمک خانواده‌ای ساخته‌اند از گوشه‌ی دیگری از ایران بزرگ و عزیز به یاد مادرشان و به نام او: لیلا مهر.
البته سال‌ها پیش از ساخته شدن این ساختمان کوچک و زیبا، فعالیت‌های کتابخوانی در روستا آنان را سر زبان‌ها انداخته بود و همین باعث همکاری در ساختن ساختمان کتابخانه شده است.

نمی‌دانم این‌ها را باید گفت یا نه، ولی همین کتابخانه‌های کوچک که به همت افراد داوطلب در روستاهای بلوچستان راه افتاده‌اند، راه را برای پیشرفت دختران بلوچ گشوده‌، به آنان اعتمادبه‌نفس داده‌ و راه را برای بازگشت بسیاری از آنان به مدرسه باز کرده‌ است. در همین روستای وشنام دری، نزدیک به ۲۰ دختر نوجوان را به مدرسه بازگردانده، به تأسیس دبیرستان کمک کرده‌، نام روستا را سر زبان‌ها انداخته‌ که پای دست‌اندرکاران ملی و استانی را به روستا باز کرده و مقدمه‌ی آبادانی‌های دیگر شده است.

هر روستایی به یک عبدالقادر نیازمند است؛ با این توضیح که این راه طلایه‌داری دارد که نامش عیدالحکیم است.

شب قرار گذاشته بودیم در بیابان‌های اطراف بگردیم و چنین هم کردیم. هوا خنک‌تر بود و نسیم از دریا برایمان خنکی هدیه می‌آورد.

نیمه‌های شب به روستا برگشتیم. اصرارهای بسیار برای صرف شام را با شرمندگی رد کردیم و به چابهار برگشتیم.

#فرهیختگان، راهی به رهایی
❤4
تورم چگونه منطق خرید و تصور ایرانیان از آینده را تغییر داد

از «اثر رژلب» تا «اقتصاد دوپامین»؛ چرا مردم در اوج بحران‌های اقتصادی همچنان خرج می‌کنند؟

اقتصاد ایران این روزها تصویری متناقض دارد؛ از یک سو کافه‌ها، مراکز خرید و جاده‌ها شلوغ‌اند و از سوی دیگر، آمارها از تورم سنگین، کاهش قدرت خرید، خرید قسطی کالاهای اساسی و نابودی پس‌انداز خانوارها خبر می‌دهند. این تناقض زمانی قابل فهم می‌شود که تغییر رفتار مصرف‌کنندگان را در نظر بگیریم.

بسیاری از خانواده‌ها دیگر توان خرید خانه، خودرو یا سرمایه‌گذاری برای آینده را ندارند. پس‌اندازهایی که قرار بود صرف اهداف بزرگ شود، اکنون برای هزینه‌های روزمره یا خرید کالاهایی خرج می‌شود که دست‌کم احساس رضایت کوتاه‌مدتی ایجاد می‌کنند. در چنین شرایطی، خرید یک آیفون، نوشیدن قهوه در کافه یا سفر کوتاه، لزوماً نشانه رفاه نیست؛ بلکه جایگزینی برای رؤیاهایی است که دست‌نیافتنی شده‌اند.

اقتصاددانان این رفتار را با مفاهیمی مانند «اثر رژلب» توضیح می‌دهند؛ پدیده‌ای که در آن افراد هنگام ناتوانی در خرید کالاهای بزرگ، به سراغ لذت‌های کوچک اما قابل دسترس می‌روند. نظریه‌های «مصرف جبرانی»، «مصرف هویتی» و «خرج کردن ناشی از ناامیدی» نیز نشان می‌دهند که خرید گاهی تلاشی برای کاهش احساس شکست، حفظ هویت یا فرار موقت از آینده‌ای نامطمئن است.

در اقتصادی که تورم، ارزش پول و انگیزه پس‌انداز را از بین برده، مردم به جای برنامه‌ریزی بلندمدت، به پاداش‌های فوری روی می‌آورند. به همین دلیل، شلوغی کافه‌ها یا فروش کالاهای نمادین را نمی‌توان نشانه بهبود معیشت دانست.

آنچه امروز دیده می‌شود، بیش از آنکه تصویری از رفاه باشد، بازتاب جامعه‌ای است که برای تحمل فشارهای اقتصادی به لذت‌های کوچک پناه برده است؛ جامعه‌ای که آینده را دور از دسترس می‌بیند و می‌کوشد دست‌کم امروز را قابل تحمل‌تر کند.

متن کامل و منبع:
https://avash.ir/n/TJb


#فرهیختگان، راهی به رهایی
😢7
نافرمانی مدنی و خشونت
سعید درودی

 ما در جامعه دو قدرت داریم. قدرت دولت که ابزار و امکانات اعمال آن عبارت است از : قانون، زندان، سازمان‌های اداری مثل سازمان مالیاتی، بیمه، به این صورت که دولت قانون دارد، سازمان دارد، ابزار اجرای اراده اش را دارد مثلا می‌تواند افراد را به زندان بیندازد یا ممنوع الخروج کند.البته اینجا منظور از دولت حاکمیت است که قدرت آن از طریق سه قوه مجریه ومقننه و قضاییه اعمال می‌شود. دومی، قدرت ملت است که عبارت است از وجدان عمومی و نهادهای مدنی غیر دولتی. نهادهای مدنی که برای همه شناخته شده است. در مورد وجدان عمومی دوگی یکی از نویسندگان قانون اساسی فرانسه می‌گوید: وجدان عمومی به مثابه یک نظمی است که ناشی از زندگی اجتماعی مردم است یعنی مردم در زندگی اجتماعی خودشان به یک هنجارهایی رسیده‌اند که شیوه زندگی شان را تنظیم می‌کند و اگر افرادی آنها را رعایت نکنند در زندگی اجتماعی طرد می‌شوند یا اگر در مقیاس خانواده بگیریم در خانواده منزوی می‌شوند و روابط شان با بقیه اعضای خانواده کمتر می‌شود. هنجارها به همراه باورها و ارزش‌ها فرهنگ ما را می‌سازند. باورها به ما می‌گویند چه چیزی هست، ارزش‌ها به ما می‌گویند چه چیزی باید باشد و هنجارها به ما می‌گویند چطوری باید در جامعه عمل کنیم.
 
حالا این دو قدرت هرکدام نظم و مناسبات اجتماعی خاص خودشان را ایجاد می‌کنند. پس ما دو نوع نظم داریم. یکی نظم سازمانی است یعنی نظمی که با قانون بوجود می‌آید و با سازمانهای دولتی و عمومی اجرا می‌شود و با ایزارهای حکومتی ضمانت اجرا پیدا می‌کند مثلا در مورد همان مثال تشکیل خانواده در مرحله نظم سازمانی تشکل خانواده در یک دفتر اسناد رسمی ثبت می‌شود یا در برخی کشورها در شهرداری ثبت می‌شود و بعد اگر قرارباشد خانواد برهم بخورد سازمانی وجود دارد به نام دادگاه که مراحل و تشریفات جدایی زوج‌ها در آن پیش می‌رود. دیگری نظم مدنی است یعنی نظمی که در زندگی اجتماعی مردم ایجاد شده است و ما اینها را بدون اینکه به صورت کدهای قانونی درآمده باشند و دارای ضمانت اجرای حکومتی باشد رعایت می‌کنیم یعنی به مال دیگران احترام می‌گذاریم، به قول و قرارهایمان عمل می‌کنیم، برای تشکیل خانواده حسب فرهنگ و نوع زندگی اجتماعی مان رفتارهای خاصی می‌کنیم مثلا به مراسم خواستگاری می‌رویم.
 
اگر بین آن قواعد بنیادی یا وجدان عمومی که متولی شان ملت است و قوانین مصوب کشور و رویه‌های سازمانهای حکومتی که متولی شان حکومت است تلازم و سازگاری باشد امور جامعه به خوبی پیش می‌رود و جدایی بین ملت و دولت پیش نمی‌آید و اگر نباشد جدایی بین ملت و حکومت بوجود می‌آید این جدایی می‌تواند موجب بحران‌های اجتماعی و در مواردی رفتارهای خشونت آمیز شود.
 
چرا این ناهماهنگی بوجود می‌آید؟ ابتدایی ترین پاسخ این است که ارگان‌های حکومتی که باید این هماهنگی را برقرارکنند درست عمل نمی‌کنند. مثلا اگر پارلمان که از نظر تاریخی نهادی است که در ابتدا برای تنظیم بین قدرت مردم وقدرت پادشاه قرارگرفت و بعد تبدیل شد به نهاد واسطه بین ملت و حکومت تا منویات مردم که همان هنجارهای عمومی و شیوه زندگی است را با قوانین که باید نبایدهای سازمانی هستند هماهنگ کند اینکار را نکند یا پارلمان طوری تشکیل شود که صدا و هنجارهای جامعه در آن انعکاس نداشته باشد در نتیجه وضعیتی پیش می‌آید که می‌بینیم در جامعه یک هنجارهایی حاکم است اما در پارلمان یک قوانینی تصویب می‌شود که با این هنجارها هماهنگی ندارد.یا در قوه قضائیه که مرجع تظلمات ملت است و در آن باید با کسانی که حقوق ملت را زیر پا می‌گذارند برخورد شود احکامی صادر شود که وجدان عمومی جامعه انها را تایید نکند.یا قوه مجریه که باید خدمات عمومی را به ملت ارائه دهد در وجدان عمومی جامعه به عنوان یک نهادی که باید در خدمت ملت باشد شناخته نشود.....

متن کامل
 
 ایران فردا



#فرهیختگان، راهی به رهایی
❤1🔥1
🔴 از افشاگری تا تهدید دانشجو

گزارش «شرق» از فعالیت برخی کانال‌های تلگرامی ناشناس که اقدام به انتشار عمومی اطلاعات شخصی دانشجویان می‌کنند
✍️ محمدحسین موسوی

«اخوان المخبرین»، «کفتاریاب»، «زامبی‌یاب» و «داعشجو»؛ اینها نام برخی کانال‌ها در تلگرام است که هفته اخیر اقدام به انتشار اطلاعات شخصی دانشجویان کرده‌اند. نام و نام خانوادگی، شــماره تماس خانه و پدر و مادر، آدرس محل زندگی و حتی در بعضی موارد کد ملی. دانشجویان می‌گویند پس از انتشار اطلاعات‌شان در کانال‌های مذکور، خود و خانواده‌هایشان با تماس‌هایی متعدد و پیامهایی تهدیدآمیز و توهین‌آمیز مواجه شده‌اند و بسیاری از آنها مجبور به تغییر شماره‌ها و صفحات مجازی خود شده‌اند. پرسش اصلی این است که منبع این اطلاعات کجاست؟ چراکه چنین اطلاعاتی نمی‌تواند به راحتی در اختیار افراد قرار گیرد . با این حال، به نظر می‌رسد این اسناد در اختیار این سودجویان قرار گرفته است..
شرق
متن کامل

#فرهیختگان، راهی به رهایی
🤬10❤1