رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین:

حداقل ۱۵ نفر از تراستی‌ها (افراد مورد اطمینان نظام برای انتقال پول نفت) فرار کرده‌اند و میلیاردها دلار ثروت ملی را برده‌اند!

#فرهیختگان راهی به رهایی

شاهنامه خوانی زنده یاد بهرام بیضایی..

محمدرضا شفیعی کدکنی،
( مفلس کیمیا‌فروش، ۹۵ ):
جامعه‌ای که در آن اندیشهٔ حکیمان و فرزانگان نقشی نداشته باشد، به ناگزیر، بازیچهٔ خودکامگان و عوام‌فریبان است.

#فرهیختگان راهی به رهایی

‍ بِسا: رمز نجات یهودیان در آلبانی

در طول تاریخ سیاه هولوکاست، صفحه‌ای درخشان از همدلی و شجاعت در آلبانی رقم خورد؛ جایی که مسلمانان با الهام از آیین کهن «بسا» (Besa)، جان هزاران یهودی را نجات دادند. آلبانی ـ تنها کشور اروپایی با اکثریت مسلمان ـ یگانه کشور اروپایی بود که جنگ جهانی دوم را با جمعیتی بیشتر از یهودیان به نسبت قبل از جنگ به پایان رساند.
پیش از جنگ، تنها حدود ۲۰۰ یهودی در آلبانی زندگی می‌کردند. با این حال، در طول جنگ، بین ۱۸۰۰ تا ۲۰۰۰ یهودی ـ که بسیاری‌شان پناهندگانی از آلمان، اتریش، یونان و یوگسلاوی بودند ـ به دست شهروندان عموما مسلمان آلبانی پناه داده شدند. در حقیقت، یک یهودی در آلبانی حداقل ده برابر بیشتر از یهودیان در مراکز بزرگتری مانند لیتوانی یا لهستان شانس نجات داشت.
رمز این شجاعت، «بِسا» (Besa)، آیین کهن افتخار آلبانیایی است که به معنای «وفا به عهد» یا «راست‌گویی» است. این آیین، که ریشه در فرهنگ و ایمان مسلمانان آلبانی دارد، یک قانون اخلاقی مطلق را دیکته می‌کند که بر اساس آن، فرد باید از مهمان خود محافظت کند، حتی اگر به قیمت جان خود و خانواده‌اش تمام شود. بر اساس بسا، غریبه‌ای وجود ندارد و هرکسی که پناه می‌آورد، «مهمان» است و باید به هر قیمتی محافظت شود. خانواده‌های مسلمان آلبانیایی با الهام از سنت اخلاقی بسا یهودیان را در خانه‌های خود پنهان کردند، برای آنان مدارک هویتی تهیه کردند و از تحویل آنان به نیروهای اشغالگر آلمان نازی خودداری کردند.
امروزه، یَد وَشِم (یادمان رسمی هولوکاست در دولت یهود)، ۷۵ تن از شهروندان آلبانیایی را به عنوان «نیکوکاران در میان ملل» (Righteous Among the Nations) شناخته است که تقریباً تمامی آن‌ها مسلمان هستند.
داستان آلبانی یادآور آن است که حتی در تاریک‌ترین روزهای تاریخ، ارزش‌هایی چون شرافت، خیرخواهی و مسئولیت انسانی می‌توانند بر نفرت و خشونت غلبه کنند و الگویی ماندگار از همزیستی میان نوع بشر را بر جای بگذارند.

* تصویر پیوست ـ برگرفته از مرکز جهانی یادمان هولوکاست (Yad Vashem) ـ عکسی از لیمه بالا (Lime Balla) است. او و بقیه‌ی خانواده‌اش در رمضان 1943 به 17نفر از یهودیانی که از تیرانا (پایتخت آلبانی) ـ که به اشغال نازی‌ها درآمده بود ـ گریخته بودند پناه دادند.

عدنان فلاحی


#فرهیختگان راهی به رهایی

تحلیل منطقی و معرفت‌شناختی اتهام «عدم شناخت اسلام و مارکسیسم» به شریعتی
احمد علوی

در میان نقدهایی که طی دهه‌های اخیر بر اندیشه علی شریعتی وارد شده است، برخی انتقادها متوجه محتوای نظری آثار او بوده‌اند و برخی دیگر مستقیماً صلاحیت علمی و معرفتی وی را هدف قرار داده‌اند. انتقاد از شریعتی البته دارای تاریخ درازآهنگی است و به قدمت آثار اوست. البته نقد آثار شریعتی نه تنها موجه است بلکه شرط ضرور تحول تاریخی اندیشه در جامعه ایران است.
یکی کسانی که در چند سال اخیر انتقادهایی را متوجه شخص شریعتی نموده است موسی غنی‌نژاد است. از جمله ادعای غنی‌نژاد یک این است: شریعتی «نه اسلام را می‌شناخت و نه مارکسیسم را». اهمیت این گزاره صرفاً در محتوای آن نیست، بلکه در نقشی است که در کل ساختار انتقادی فرد یادشده ایفا می‌کند. بسیاری از داوری‌های بعدی او، از جمله اتهام ایدئولوژی‌سازی دین، گمراه کردن نسل جوان یا حتی نوعی «شیادی فکری»، بر این پیش‌فرض استوارند که شریعتی درک درستی از دو سنت فکری اصلی مورد بحث خود، یعنی اسلام و مارکسیسم، نداشته است.

از این رو، بررسی اعتبار منطقی این گزاره صرفاً تحلیل یک ادعای منفرد نیست، بلکه ارزیابی یکی از ستون‌های اصلی یک منظومه انتقادی است. اگر معلوم شود که استدلال مربوط به این ادعا از استحکام کافی برخوردار نیست، بسیاری از نتایجی که بر آن بنا شده‌اند نیز نیازمند بازبینی خواهند بود. این یادداشت با بهره‌گیری از ابزارهای منطق صوری، فلسفه تحلیلی، معرفت‌شناسی، نظریه استدلال تولمین (Stephen Edelston Toulmin) و فلسفه علم، می‌کوشد ساختار استدلالی این ادعا را بازسازی و ارزیابی کند.

صورت‌بندی استدلال

نخستین گام در تحلیل فلسفی، تبدیل گزاره‌های زبان طبیعی به صورت‌بندی روشن استدلالی است. در سطحی حداقلی، ادعای مورد بحث را می‌توان به شکل زیر بازسازی کرد:

شریعتی تفسیری از اسلام ارائه کرده است که با قرائت مورد قبول منتقد ناسازگار است. معنی ضمنی این گزاره این است که خود غنی‌نژاد «اسلام واقعی» را می شناسد.
شریعتی تفسیری از مارکسیسم ارائه کرده است که با برداشت کلاسیک یا متعارف از مارکسیسم تفاوت دارد. معنی ضمنی این گزاره این است که خود غنی‌نژاد « برداشت کلاسیک یا متعارف از مارکسیسم » را می شناسد.
در ادامه غنی‌نژاد مدعی است:
بنابراین شریعتی اسلام و مارکسیسم را نمی‌شناخته است.

در نگاه نخست، این استدلال موجه به نظر می‌رسد؛ اما تحلیل دقیق‌تر نشان می‌دهد که میان مقدمات و نتیجه فاصله قابل توجهی وجود دارد. پرسش محوری آن است که آیا صرف تفاوت در تفسیر می‌تواند مبنای منطقی کافی برای نتیجه‌گیری درباره فقدان شناخت باشد؟

تحلیل از منظر منطق صوری

اگر مقدمات فوق را نمادگذاری کنیم، ساختار استدلال به شکل زیر درخواهد آمد:

P: تفسیر شریعتی از اسلام با تفسیر معیار مورد نظر متفاوت است.
Q: تفسیر شریعتی از مارکسیسم با تفسیر معیار مورد نظر متفاوت است.
R: شریعتی اسلام و مارکسیسم را نمی‌شناخت.

در این ساختار، استدلال از دو مقدمه P و Q به نتیجه R می‌رسد. اما در منطق کلاسیک هیچ رابطه استنتاجی ضروری میان این مقدمات و نتیجه وجود ندارد.

در واقع، برای معتبر شدن استدلال باید مقدمه‌ای پنهان اضافه شود:

هرکس تفسیری متفاوت از قرائت معتبر مورد نظر غنی‌نژاد ارائه کند، آن موضوع را نمی‌شناسد.

بدون این مقدمه، نتیجه از لحاظ منطقی از مقدمات به دست نمی‌آید. اما افزودن چنین مقدمه‌ای خود پرسش‌های تازه‌ای ایجاد می‌کند. چه کسی تعیین می‌کند کدام تفسیر «معتبر» است؟ آیا معیار، اکثریت مفسران است؟ سنت تاریخی است؟ منابع اولیه‌اند؟ یا فهمی خاص از آن سنت؟ یا برداشت غنی‌نژاد؟

به بیان دیگر، اعتبار نتیجه وابسته به اعتبار همین مقدمه پنهان است، و این مقدمه نه بدیهی است ، نه موجه است و نه بدون مناقشه میتوان پذیرفت.

مسئله ابهام مفهومی: «شناخت» به چه معناست؟

یکی از اصول بنیادین فلسفه تحلیلی آن است که پیش از ارزیابی یک گزاره باید مفاهیم اصلی آن روشن شوند. در ادعای مورد بررسی، واژه «شناخت» نقشی محوری دارد، اما معنای آن مشخص نشده است.

در زبان فلسفی، شناخت یا (Knowledge) مفهومی چندلایه است. این واژه ممکن است به معانی متفاوتی به کار رود:

آشنایی با متون و منابع اصلی؛
آگاهی از تاریخ یک سنت فکری؛
فهم مفاهیم بنیادی آن سنت؛
توانایی تحلیل و نقد آن؛
یا پذیرش قرائت غالب از آن سنت.

هر یک از این معانی پیامدهای متفاوتی دارند.

برای مثال، پژوهشگری ممکن است تمام آثار مارکس، انگلس و متفکران مارکسیست را با دقت مطالعه کرده باشد، اما در نهایت تفسیری متفاوت از مارکسیسم ارائه دهد. در چنین وضعیتی، اختلاف تفسیری لزوماً به معنای فقدان شناخت نیست. برعکس، بسیاری از نوآوری‌های فکری دقیقاً از دل چنین بازخوانی‌هایی پدید آمده‌اند.

👇👇👇
#فرهیختگان راهی به رهایی

از این منظر، استدلال با نوعی مغالطه ابهام مفهومی یا (Equivocation) مواجه می‌شود. واژه «شناخت» گاه به معنای «آگاهی از موضوع» و گاه به معنای «پذیرش تفسیر مورد نظر منتقد» به کار می‌رود. جابه‌جایی میان این دو معنا می‌تواند ظاهری موجه و قانع‌کننده به استدلال بدهد، در حالی که از نظر منطقی چنین نیست.

تمایز میان اختلاف تفسیری و فقدان دانش

در علوم انسانی و مطالعات هرمنوتیکی، اختلاف میان مفسران یک امر استثنایی نیست، بلکه بخشی معمول از فرایند فهم محسوب می‌شود. تفاوت در تفسیر غالباً ناشی از تفاوت در روش‌شناسی، پیش‌فرض‌های نظری، افق تاریخی یا دغدغه‌های اجتماعی مفسر است.

به عنوان مثال، تاریخ اندیشه اسلامی سرشار از تفاسیر متفاوت از قرآن و سنت است؛ از معتزله تا اشاعره، از حکمت متعالیه تا جریان‌های نواندیش دینی. هیچ پژوهشگری صرفاً به دلیل ارائه تفسیری متفاوت، فاقد شناخت تلقی نمی‌شود.

همین وضعیت درباره مارکسیسم نیز صادق است. مارکسیسم غربی، مارکسیسم ساختارگرا، مارکسیسم انسان‌گرا، مکتب فرانکفورت و قرائت‌های پسااستعماری همگی برداشت‌هایی متفاوت از میراث مارکس ارائه کرده‌اند. اختلاف تفسیری در این موارد معمولاً به عنوان بخشی از پویایی اندیشه ارزیابی می‌شود، نه شاهدی بر جهل نظری.

از این رو، حتی اگر ثابت شود شریعتی در برخی تحلیل‌های خود از اسلام یا مارکسیسم دچار خطا شده است، هنوز فاصله‌ای منطقی میان «خطا» و «عدم شناخت» وجود دارد. این دو مفهوم نباید با یکدیگر خلط شوند.

بازسازی استدلال بر اساس الگوی تولمین

استفاده از الگوی استدلالی استیون تولمین((Stephen Toulmin)) امکان می‌دهد نقاط قوت و ضعف استدلال روشن‌تر شوند.

در این چارچوب:

ادعا (Claim): شریعتی اسلام و مارکسیسم را نمی‌شناخت.

داده‌ها (Data): برخی تفسیرهای او با قرائت‌های رایج از اسلام و مارکسیسم ناسازگار هستند.

مجوز استنتاج (Warrant): ناسازگاری با قرائت معتبر نشان‌دهنده فقدان شناخت است.

تحلیل نشان می‌دهد که مسئله اصلی نه داده‌ها بلکه مجوز استنتاج است. حتی اگر داده‌ها پذیرفته شوند، هنوز باید نشان داده شود که چرا اختلاف با یک تفسیر معیار، نشانه ناآگاهی است.

به علاوه، مفهوم «قرائت معتبر» نیز خود نیازمند پشتوانه نظری است. بدون تعیین مبنای اعتبار، مجوز استنتاج با نوعی دور منطقی مواجه می‌شود؛ زیرا اعتبار تفسیر از پیش فرض گرفته شده است.

تحلیل از منظر فلسفه علم

در فلسفه علم میان نقد یک نظریه و نفی صلاحیت معرفتی صاحب آن نظریه تمایز مهمی وجود دارد.

اینکه گفته شود:

تفسیر شریعتی از مفهوم امت و امامت با شواهد تاریخی سازگار نیست،

ادعایی درباره یک نظریه است.

اما اینکه گفته شود:

بنابراین شریعتی اسلام را نمی‌شناخته است،

ادعایی درباره کل ظرفیت معرفتی یک فرد است.

گذار از سطح اول به سطح دوم نیازمند شواهد بسیار گسترده‌تری است. برای چنین نتیجه‌ای باید مجموعه آثار، میزان آشنایی با منابع، روش تحقیق، استنادها و سوابق آموزشی فرد بررسی شود.

در غیر این صورت، استدلال گرفتار نوعی تعمیم ناموجه می‌شود؛ یعنی از چند مورد اختلاف یا خطای احتمالی نتیجه‌ای بسیار فراگیر درباره کل دانش فرد گرفته می‌شود.

نتیجه‌گیری

تحلیل منطقی و معرفت‌شناختی نشان می‌دهد که ادعای «شریعتی نه اسلام را می‌شناخت و نه مارکسیسم را» بیش از آنکه یک نتیجه بدیهی باشد، نیازمند مجموعه‌ای از مقدمات تکمیلی است که معمولاً به‌طور صریح بیان نمی‌شوند.

تفاوت تفسیری به خودی خود معادل فقدان شناخت نیست؛ مگر آنکه نخست مفهوم شناخت تعریف شود، معیار اعتبار تفسیر مشخص گردد و رابطه میان اختلاف تفسیری و ناآگاهی با استدلالی مستقل اثبات شود. در غیر این صورت، استدلال از مقدماتی محدود به نتیجه‌ای بسیار گسترده می‌رسد.

از منظر منطق، فلسفه تحلیلی، نظریه استدلال و فلسفه علم، نقد علمیِ آثار شریعتی ممکن است کاملاً مشروع و ضروری باشد؛ اما گذار از نقد یک تفسیر به نفی کلی دانش و صلاحیت معرفتی او، نیازمند بار استدلالی بسیار سنگین‌تری است که صرف اختلاف تفاسیر نمی‌تواند آن را تأمین کند.


#فرهیختگان راهی به رهایی

معاون عراقچی: اگر رفع تحریم‌ها حاصل نشود، شاید بتوان زنده ماند اما زندگی کردن موضوع دیگری است

حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه:اگر تفاهم حاصل نشود و رفع تحریم‌ها اتفاق نیفتد، شاید بتوان زنده ماند، اما زندگی کردن موضوع دیگری است. در شرایط تحریم نمی‌توان رشد اقتصادی مستمر، ایجاد کارخانه‌های جدید و تأمین نیازهای صنایع را انتظار داشت.

تا زمانی که ایران رابطه بانکی فعال با کشورها نداشته باشد، نام ایران در بازار آنها به تدریج فراموش خواهد شد. بدون حساب بانکی، امکان دریافت ضمانت‌نامه، تأمین مالی و اجرای پروژه‌های عمرانی وجود ندارد.

بسیاری از تولیدکنندگان ناچار شده‌اند محصولات خود را با برند کشورهای همسایه صادر کنند. ادامه این روند باعث می‌شود ایران به محل تولید برای همسایگان تبدیل شود و مزیت‌های اقتصادی خود را از دست بدهد.

اگر راهکارهای موقتی جایگزین سیاست‌های کلان توسعه‌ای شوند، برنامه‌ریزی اقتصادی بر پایه مسکن‌های کوتاه‌مدت شکل خواهد گرفت؛ در حالی که توسعه پایدار نیازمند بازگشت ایران به نظام مالی و بانکی بین‌المللی است./اقتصاد نیوز

#فرهیختگان راهی به رهایی

تفاوت وحدت شکلی با وحدت راهبردی از زاویه منافع ملی

رضا رئیسی٭

این ماه‌ها و روزها که بیش از هر برهه و زمانی، کلیدواژه پرتکرار  «برهه حساس کنونی» مصداق‌پذیر است و در یک پیچ صعب تاریخی و گلوگاه تعیین کننده راهبردی قرار داریم

از ارکان و مسئولان عالیه نظام تا سخنوران و اندیشمندان و اهالی فکر و اندیشه، بیش و پیش از هر گزینه و گزاره‌ای بر مقوله  «وحدت ملی» و اهتمام و تلاش همگانی در مسیر تحقق انسجام و اتحاد تاکید و تصریح می‌شود.

نکته کلیدی و راهبردی در این میان آن است که حدود و ثغور، این وحدت کلمه و اتحاد ملی چیست و کجاست و شامل بر چه گزینه و گزاره‌هایی می‌شود.

در کشور ما بسته به آنکه چه طیفی در قدرت باشد و چه دولتی بر سرکار، موضع‌گیری‌ها و مخالفت‌ها فراز و فرود دارد و حتی در مقولات کلان و راهبردی هم به هر طریق ممکن، ابراز نظرات شاذ و عجیب و غریب شکل می‌گیرد

نقد و نقادی و تنوع نظرات و ابراز آن نه تنها بد نیست که نشانه یک جامعه پویا و زنده است اما وقتی پای منافع ملی و حیطه امنیت ملی در میان باشد، لزوم اتفاق نظر و وحدت کلمه برای پیشبرد امور لازم و ضروری است.

... در کشور ما بسته به آنکه چه طیفی در قدرت باشد و چه دولتی بر سرکار، موضع‌گیری‌ها و مخالفت‌ها فراز و فرود دارد و حتی در مقولات کلان و راهبردی هم به هر طریق ممکن، ابراز نظرات شاذ و عجیب و غریب شکل می‌گیرد، در خصوص سیاست‌های کلان و راهبردی مرتبط با منافع ملی و امنیت ملی به مانند جنگ یا صلح و امثالهم نیز شاهد ابراز نظرات مختلف و متکثر هستیم نه فقط در قالب نقد متداول و چارچوب‌مند که حملات کلامی و نقدهای تند و تیز و شعارهای عجیب و غریب که پس از امضای تفاهم‌نامه شاهد آن بودیم که در نهایت منجر به تذگر خیرخواهانه و دلسوزانه رهبر انقلاب و تاکید و تصریح ویژه ایشان بر حفظ وحدت و لزوم اعتماد به مسولان قوا شد.

مخلص کلام آنکه، نقد و نقادی و تنوع نظرات و ابراز آن نه تنها بد نیست که نشانه یک جامعه پویا و زنده است اما وقتی پای منافع ملی و حیطه امنیت ملی در میان باشد، لزوم اتفاق نظر و وحدت کلمه برای پیشبرد امور لازم و ضروری است، اگر نقدی هم در میان باشد باید معطوف به تکنیک‌ها و نه تاکتیک‌ها و سیاست‌های اصولی با لحاظ جمیع جهات به منصه ظهور برسد
و اینگونه نباشد که در مسیر رویارویی با دشمن متخاصم، اختلال و خدشه در اردوگاه خودی ایجاد کند و وجه تخریبی و هجمه به اردوگاه حودی داشته باشد.

اگر ما این تفکیک میان وحدت در قبال منافع ملی و تفاوت آن با رویکردهای سیاسی و سلایق متفاوت داخلی را قائل شویم تا حدود زیادی می‌توانیم منافع استراتژیک کشور در قالب اتحاد راهبردی را محقق و طنین انداز کنیم.  

٭ روزنامه‌نگار و تحلیل‌گر سیاسی
متن کامل

#فرهیختگان راهی به رهایی