اما در میان نیروهایی که می‌توانند متن وجود انسان را دگرگون کنند، شاید هیچ‌کدام به اندازهٔ عشق نیروی ویرایشگر نداشته باشد. عشق با انسان کاری شبیه کار ویراستار خوب می‌کند: کژآهنگی‌ها را موزون می‌کند، نارسایی‌ها را می‌زداید و امکان‌های پنهان متن را آشکار می‌سازد. عشق راستین لزوماً ما را به انسانی دیگر تبدیل نمی‌کند؛ بلکه گاهی نسخهٔ بهتر خود ما را آشکار می‌کند. معشوق در این معنا تنها موضوع عشق نیست؛ خواننده‌ای است که متن وجود ما را به شیوه‌ای می‌خواند که خودمان قادر به خواندنش نبوده‌ایم. گاهی دیگری در ما چیزی را می‌بیند که خودمان هنوز ندیده‌ایم. او ممکن است ما را شجاع، بخشنده، نجیب، خردمند یا قابل اعتماد بخواند و همین نام‌گذاری، امکان تبدیل شدن به آن صفت را در ما تقویت کند.

بدین قرار، ستایش راستین فقط گزارش یک فضیلت موجود نیست؛ گاهی دعوتی به تحقق یک امکان انسانی است. من همیشه این تعبیر را دلنشین یافته‌ام:
ستایش انسانِ فضیلتمند، ستایش فضیلت‌های انسانی است.
اگر انسانی را به سبب شجاعت، بخشندگی، انصاف، خردمندی یا مهربانی‌اش بستاییم، چیزی از ما کاسته نمی‌شود. ما در حقیقت یک امکان ارزشمند انسانی را گرامی داشته‌ایم. از این رو، نباید در ستایش خیر و فضیلت خسّت ورزید. ستایش راستین، حاشیه‌ای روشن بر متن وجود دیگری است؛ حاشیه‌ای که به او یادآوری می‌کند: این سطر را ببین؛ اینجا چیزی ارزشمند در تو هست؛ آن را ادامه بده. به قول حکیم فرانسوی، لاروشفوکو: «ستایشی که از ما می‌شود حداقل به ما کمک می‌کند تا به عمل بر اساس فضیلت ادامه دهیم.» (تأملات، فرانسوا دو لاروشفوکو ترجمه سعید عربلوی مقدم، ویراستاری و مقدمه مصطفی ملکیان، نشر نیکمان، ص ۱۲۵)

#عرفان #مولانا #فلسفه_زندگی #خودشناسی
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 مصدق؛ مردی که مردمی بود
قسمت اول | از نمایندگی مجلس تا نخست‌وزیری
✍️ فتانه هویدا

محمد مصدق را معمولاً با سه واقعه به یاد می‌آوریم: ملی‌شدن صنعت نفت، نخست‌وزیری و ۲۸ مرداد.
اما مصدقِ سال ۱۳۳۲ را بدون شناختن مصدقِ چند دهه قبل نمی‌توان به‌درستی فهمید.
او پیش از آنکه نخست‌وزیر شود، سال‌ها درگیر پرسشی بود که شاید بتوان بخش بزرگی از زندگی سیاسی‌اش را حول آن توضیح داد:
چه کسی باید درباره سرنوشت ایران تصمیم بگیرد؟
این پرسش یک بار در برابر قدرت گرفتن رضاخان ظاهر شد؛ زمانی که مصدق با انتقال سلطنت از قاجار به پهلوی مخالفت کرد، نه لزوماً از سر دفاع از قاجار، بلکه با این استدلال که تمرکز قدرت می‌تواند دستاوردهای مشروطه را از میان ببرد.

سال‌ها بعد، همان پرسش این بار در برابر قدرت‌های خارجی مطرح شد: چه کسی حق دارد درباره منابع ایران تصمیم بگیرد؟

در مجلس چهاردهم، مصدق از سیاستی دفاع کرد که بعدها با عنوان «موازنه منفی» شناخته شد؛ ایران برای مقابله با نفوذ یک قدرت خارجی نباید به قدرت دیگری امتیاز بدهد. قانون دوم دسامبر ۱۹۴۴ نیز دولت را از مذاکره و اعطای امتیاز نفت به خارجیان بدون مجوز مجلس منع کرد.
این مسیر سرانجام به مجلس شانزدهم، جبهه ملی و ملی‌شدن صنعت نفت رسید.

اما ملی‌شدن نفت پایان داستان نبود؛ آغاز دشوارترین مرحله آن بود.

در تیر ۱۳۳۱، اختلاف مصدق و شاه بر سر کنترل وزارت جنگ به استعفای نخست‌وزیر انجامید. احمد قوام جانشین او شد؛ اما اعتراض گسترده نیروهای مختلف سیاسی و اجتماعی در سی تیر ورق را برگرداند. قوام کنار رفت و مصدق بازگشت. نقش آیت‌الله کاشانی در بسیج نیروهای مذهبی در حمایت از مصدق در این مقطع نیز مستند است.

اما همین واقعه پرسشی تاریخی ایجاد می‌کند که فتانه هویدا قسمت نخست نوشته‌اش را با آن به پایان می‌برد:

اگر ائتلاف سی تیر توانست مصدق را دوباره به قدرت برگرداند، چرا در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ همان ائتلاف دیگر نتوانست از او دفاع کند؟

پاسخ به این پرسش ما را وارد مرحله‌ای بسیار پیچیده‌تر می‌کند: شکاف میان متحدان، دربار، قدرت‌های خارجی و مسیری که سرانجام به ۲۸ مرداد رسید.

📎 اصل کامل قسمت اول یادداشت فتانه هویدا در مشاهده فوری

#محمد_مصدق #ملی_شدن_نفت #تاریخ_معاصر #مشروطه

#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 «غیرمحرمانه»؛ ۷۹۰ صفحه درباره انتشار فایل صوتی اعدام‌های ۱۳۶۷
در مرداد ۱۳۹۵ انتشار فایل صوتی جلسه آیت‌الله حسینعلی منتظری با اعضای هیأت مسئول اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷، یکی از مهم‌ترین اسناد مربوط به آن واقعه را پس از نزدیک به سه دهه در معرض افکار عمومی قرار داد.
در آن جلسه، منتظری با صراحت شدید نسبت به اعدام‌ها اعتراض می‌کند و خطاب به حاضران می‌گوید:
«بزرگترین جنایتی که در جمهوری اسلامی شده و در تاریخ ما را محکوم می‌کند، به دست شما انجام شده است.»
انتشار فایل در سال ۱۳۹۵ نیز خود به واقعه‌ای سیاسی تبدیل شد و مجموعه بزرگی از واکنش‌های موافق و مخالف را برانگیخت.
دفتر آیت‌الله منتظری این واکنش‌ها را ــ از دفاع و نقد گرفته تا نوشته‌هایی که به تعبیر منتشرکنندگان از «دایره ادب و نزاکت» خارج شده بود ــ در کتابی ۷۹۰ صفحه‌ای با عنوان «غیرمحرمانه» گردآوری کرده است.
در معرفی کتاب آمده است:

«مجموعهٔ آن برای اطلاع مردم شریف و مخصوصاً محققین ارجمند در کتابی ٧٩٠ صفحه‌ای با عنوان "غیرمحرمانه" منتشر گردید و اکنون فایل کامل آن را تقدیم علاقه‌مندان محترم می‌نماییم.»

اهمیت چنین مجموعه‌ای الزاماً در پذیرش همه مطالب گردآوری‌شده در آن نیست؛ بلکه در فراهم کردن بخشی از مواد خام برای مطالعه یکی از مناقشه‌برانگیزترین و تاریک‌ترین فصل‌های تاریخ جمهوری اسلامی است.
📚 کتاب «غیرمحرمانه» — مجموعه واکنش‌ها به انتشار فایل صوتی دیدار آیت‌الله منتظری درباره اعدام‌های تابستان ۱۳۶۷
📎 فایل کامل کتاب در پست ضمیمه می‌شود.
#حسینعلی_منتظری #اعدام‌های_۱۳۶۷ #تاریخ_معاصر #کتاب

#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎥 مردی که جانب حقیقت را گرفت؛ مصطفی رحیمی از نگاه مصطفی ملکیان

چرا مصطفی رحیمی، پس از گذشت یک قرن از تولدش، هنوز ارزش خواندن و بازخواندن دارد؟

مصطفی رحیمی فقط مترجم آثار سارتر، کامو، سیمون دوبووار و برشت یا یکی از چهره‌های روشنفکری ایران پیش از انقلاب نبود. نام او با یکی از قابل‌تأمل‌ترین اسناد فکری روزهای منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ نیز پیوند خورده است.
رحیمی در ۱۰ دی ۱۳۵۷، در شرایطی که انقلاب به روزهای سرنوشت‌ساز خود نزدیک می‌شد، نامه‌ای سرگشاده خطاب به آیت‌الله خمینی نوشت:

«چرا با جمهوری اسلامی مخالفم؟»

او در حالی این نامه را نوشت که صریحاً با مبارزه علیه حکومت پهلوی همراه بود و حتی در آغاز نامه احترام خود به رهبری آیت‌الله خمینی را اعلام می‌کرد؛ اما درست در همان فضا درباره نوع نظامی که قرار بود جایگزین حکومت شاه شود، پرسشی بنیادین مطرح کرد:
آیا می‌توان حاکمیت مردم را از پیش به یک ایدئولوژی مقید کرد و همچنان آن را «جمهوری» نامید؟
رحیمی پاسخ منفی می‌داد و می‌نوشت که اگر کشور جمهوری باشد، حاکمیت باید متعلق به جمهور مردم باشد و هر قیدی که این اختیار را محدود کند، اساس جمهوریت را مخدوش می‌کند.

اهمیت نامه شاید امروز تنها در درست یا نادرست بودن تمام استدلال‌های رحیمی نباشد؛ اهمیت آن در استقلال رأی روشنفکری است که در اوج یک موج تاریخی، حاضر شد برخلاف جهت غالب حرکت کند و پرسشی را مطرح کند که بسیاری طرح آن را به آینده موکول کرده بودند.
حالا در صدمین سال تولد مصطفی رحیمی، مصطفی ملکیان در گفت‌وگو با محمد صادقی از زندگی، شخصیت، آثار و میراث فکری او می‌گوید؛ روشنفکری که ملکیان او را از منظر نسبتش با حقیقت بازخوانی می‌کند.

🎙 مصطفی ملکیان در گفت‌وگو با محمد صادقی
🎬 «مجال گفت‌وگو» | مجال آنلاین

#مصطفی_رحیمی #مصطفی_ملکیان #روشنفکری #تاریخ_معاصر
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 «این زندگی، زندگی عادی نیست»
🎙 محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان: اگر اصلاح اتفاق نیفتد، فشارهای اجتماعی تغییر را تحمیل خواهند کرد
🎬 ویدیو در یوتوب

#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🍐 «قورمهٔ به»؛ میوه‌ای که بویش از بارِ کاروان می‌آمد

در کارنامه خورش نادرمیرزا قاجار، گاهی شرح یک غذا به روایتی از محصولات و ذائقه ایرانیان در دوره قاجار تبدیل می‌شود.
در توصیف قورمهٔ به، این بار «خداوند خانه» است که زمان مناسب پخت آن را تعیین می‌کند:

«این خورش به ماه آخر خزان باید پخت که آبی، نیک رسیده چون رنگ دلدادگان و بر پا گردیده باشد.»

اما زیباترین بخش روایت، توصیف بهِ اصفهان است؛ میوه‌ای که نادرمیرزا آن را از حیث عطر و کیفیت بی‌مانند می‌داند:

«به ایران‌زمین این میوه نیکو شود، ویژه به اصفهان که در همهٔ جهان چونان نباشد به بوی...»

و بعد تصویری می‌سازد که بیش از دستور آشپزی، به ادبیات سفر شبیه است:
اگر در میان بارهای یک کاروان تنها چند دانه «به» باشد ــ حتی اگر آنها را در پنبه پیچیده و میان جامه‌ها محکم بسته باشند ــ در دشت و بیابان، پیش از رسیدن به کاروان، عطرشان خبر از حضورشان می‌دهد.
روایت کوتاهی از زمانی که شناخت خوراک فقط با «طعم» نبود؛ فصل، اقلیم، بو و محل روییدن محصول نیز بخشی از هویت غذا محسوب می‌شد.
📎 اصل روایت نادرمیرزا قاجار در ادامه

قورمهٔ به

خداوند خانه گفت «این خورش به ماه آخر خزان باید پخت که آبی، نیک رسیده چون رنگ دلدادگان و بر پا گردیده باشد. بدان که آبی نیز نیرودهندهٔ جان و فزایندهٔ هوش و تریاک زهرها است و به ایران‌زمین این میوه نیکو شود، ویژه به اصفهان که در همهٔ جهان چونان نباشد به بوی و به همه‌جای برند از آن شهر. اگر در بار کاروانی چند دانه از آن باشد به پنبه پیچیده و سخت به جامه و خویش بربسته، در هامون و دشت چون بدان رسی بوی آن بیاید و بدانی که بدان بارها بِهی است.»

📚 نادرمیرزا قاجار، کارنامه خورش: دستور غذاهای نادرمیرزا قاجار، به‌کوشش نازیلا نظمی، نشر اطراف، ص ۱۷۲
به نقل از سفره‌نگار

#تاریخ_خوراک #قاجار #اصفهان #کارنامه_خورش
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 وقتی منزلت و درآمد از یکدیگر جدا می‌شوند

گاهی یک روایت شخصی، حتی اگر نتوان جزئیات آن را مستقلاً راستی‌آزمایی کرد، می‌تواند بهانه‌ای برای طرح یک پرسش اجتماعی مهم باشد:
جامعه به چه کسانی منزلت می‌دهد و به چه کسانی امکان یک زندگی متناسب با منزلت حرفه‌ای‌شان؟

محمد اهلی کلخوران در یادداشت پیش رو دو مواجهه شخصی را کنار یکدیگر قرار داده است.

در نخستین روایت، با معلم دوران کودکی‌اش روبه‌رو می‌شود؛ معلمی که سال‌ها بعد پشت فرمان یک پراید فرسوده، مسافرکشی می‌کند.

در روایت دوم، با همکلاسی سابق خود مواجه می‌شود که اکنون پزشک متخصص است و نویسنده، گذشته و موقعیت امروز او را نمادی از مسیر دیگری در ساختار اجتماعی ایران می‌بیند.

این دو حکایت، بیش از آنکه درباره «معلم‌ها» یا «پزشکان» باشند، درباره یک پرسش بزرگ‌ترند:
چه اتفاقی می‌افتد وقتی جامعه میان ارزش اجتماعی یک حرفه، درآمد آن و مسیر دستیابی به موقعیت و ثروت تعادل برقرار نمی‌کند؟

مسئله، فقیر بودن یک معلم یا ثروتمند بودن یک پزشک نیست. پزشک متخصص می‌تواند و باید متناسب با دانش، مسئولیت و سال‌های طولانی آموزش خود درآمد مناسبی داشته باشد؛ همان‌طور که هزاران پزشک ایرانی با شرافت و مسئولیت حرفه‌ای کار می‌کنند.

مسئله از جایی آغاز می‌شود که معلم برای تأمین زندگی ناچار به شغل دوم و سوم شود، منزلت حرفه‌ای از امنیت اقتصادی جدا شود و در سوی دیگر، ثروت به معیاری برای تحقیر دیگری تبدیل شود.

نویسنده نام این وضعیت را «جابه‌جایی ارزش‌ها» گذاشته است.

شاید بتوان کمی دقیق‌تر گفت: مسئله زمانی آغاز می‌شود که جامعه دیگر نتواند میان دانش، تلاش، مسئولیت، منزلت و برخورداری اقتصادی نسبتی قابل دفاع برقرار کند.
و در چنین وضعیتی، آنچه آسیب می‌بیند فقط معیشت یک گروه نیست؛ اعتماد ما به عادلانه‌بودن قواعد بازی اجتماعی است.
✍️ محمد اهلی کلخوران
📎 اصل کامل یادداشت «پراید معلم و استخر دکتر» در ادامه

پراید معلم و استخر دکتر

محمد اهلی کلخوران

حکایت اول:
چند وقت پیش، در میانِ عجله برای رسیدن به اتوبوس اردبیل به تهران، با شتاب وسایلم را جمع کردم و اسنپ گرفتم هنوز نفسم جا نیفتاده بود که سوار یک پراید درب‌وداغون شدم چند دقیقه بعد که از عجله و اضطرابِ رسیدن آرام شدم، نگاهی به راننده انداختم؛ خشکم زد از خجالت گیج شدم…
آقای شیرآبادی بود؛ معلم سال‌های دوم تا چهارم ابتدایی‌ام. چشم‌هایم تار شد می‌خواستم پیاده شوم اما دیگر امکانش نبود دستمالم را برداشتم و زیرِ پوشیدگی و ظلمت شب، پنهانی گریه کردم.
آقای قاسمی پرسید: «چی شده آقا؟ ناراحتی؟» به دروغ گفتم: «عزادارم، یکی از عزیزانم فوت کرده…»

در تمام مسیر منتظر بودم او به معلمی‌اش اشاره کند، اما او هرگز از آن دوران حرف نزد. پرسیدم: «آقا ببخشید، شغل شما چیه؟» گفت: «راننده ام…مگه نمی بینی؟؟.» همین. و من تا تهران، فقط به او فکر می‌کردم.

حکایت دوم:
مدتی بعد، برای چک‌آپ قلبی به بیمارستان رفتم. پس از نشست طولانی در اتاق انتظار بالاخره در اتاق معاینه، با هم‌کلاسی دوران دبیرستانم روبرو شدم، همان که در مدرسه تراز اول شهرمان همکلاس بودیم هم کلاسی که عموما غایب و درکلاس غیر فعال بود، اما در مراسم‌ها و راهپیمایی‌ها، ایام روز دانش آموز و ... همیشه با بلندگو در دست فعال بود.
او سرش شلوغ بود. هم معلم، هم ناظم، حتی مدیر مدرسه نیز از او حساب می بردند. نوجوانی که ریش بالا و پایینی صورتش هنوزبهم وصل نشده بود فقط در امتحانات حاضرمی‌،شد ما هم نیز دنبال تست و کلاس کنکور و تقویت زبان انگلیسی بودیم.

او حالا در میانِ درگیری‌های سیاسی و نهادی، راهِ خود را باز کرده بود و پزشک قلب شده بود. کمی گپ زدیم. پرسید: «چه‌کار می‌کنی فلانی؟» گفتم: «کارمند بازنشسته‌ام.»
اصرار کرد بداند چقدر حقوق می‌گیرم. گفتم: «حدود ۳۰ میلیون.» نیشخندی زد و گفت: «فقط هزینه گاز استخرِ خانه من، ۳۴ میلیون است!».

معاینه کرد اکو گرفت گفت EF قلبت(قدرت پمپاژ) پایینه و پرسید که چرا اینجوری شدی تو؟ تو که ورزشکاربودی؟
آنجا هم گریه پوشیده کردم و گفتم عزادارم و عزیزم را از دست داده ام... پس از خروج از درمانگاه، باز به فکر فرو رفتم…

سوگ‌نامه ای نوشتم: این سوگ، عزاداری ازدست دادن عزیزم نیست سوگِ جابه‌جاییِ ارزش‌هاست.
سوگِ جامعه‌ای که در آن، «معلم» از گفتنِ نامِ پیشه‌یِ پرافتخارش شرم می‌کند تا در چشمِ جامعه شغل معلمی کوچک نشود، و «پزشک رانتی» از هزینه‌یِ استخرش برای کوچک کردنِ دیگران استفاده می‌کند.
👇

👆
ما در جهانی زندگی می‌کنیم که «شرافت» به حاشیه رانده شده و «رانت» به جایِ دانش، در صدر نشسته است.

جایی که سیاست، مردِ دانش و آموزش را پشتِ فرمانِ پرایدِ فرسوده نشانده و پزشکِ رانتی را درکنار استخر.
سیاستی که «عزت»را به«خوار» و «ثروتمند» را به« هار» مبدل کرده است.
...دانستم که بیماریِ قلبِ من، از تپش نبود؛ از دیدنِ این وارونگی بود.

#معلمان #عدالت_اجتماعی #نابرابری #جامعه_ایران
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

علی حاتمی
نیشابور. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 در «ماراتن تاب‌آوری» ایران و آمریکا، مردم کدام کشور فشار بیشتری تحمل می‌کنند؟
در روزهایی که از تقابل ایران و آمریکا به‌عنوان یک «مسابقه تاب‌آوری اقتصادی» یاد می‌شود، حامد پاک‌طینت مسئله را از زاویه دیگری نگاه کرده است:
نه توان موشکی، نه ذخایر ارزی و نه میزان تحمل دولت‌ها؛ بلکه فشاری که شهروندان دو کشور در زندگی روزمره تحمل می‌کنند.
او با مقایسه تورم گروه‌هایی مانند خوراک، مسکن، انرژی، خودرو و درمان در ایران و آمریکا استدلال می‌کند که فاصله میان فشار تورمی واردشده بر خانوار ایرانی و آمریکایی بسیار بزرگ است.
داده‌های رسمی آمریکا دست‌کم یک سوی این مقایسه را روشن می‌کنند: تورم عمومی آمریکا در ژوئیه به ۳.۴ درصد و تورم مواد غذایی به ۳ درصد رسیده است. تورم غلات و محصولات نانوایی ۲.۷ درصد و گوشت، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ ۱.۹ درصد بوده؛ در حالی که قیمت لبنیات نسبت به سال قبل نیم درصد کاهش یافته است.
در انرژی وضعیت متفاوت است؛ بنزین آمریکا طی یک سال ۲۴.۶ درصد گران شده و برق و گاز طبیعی نیز به‌ترتیب ۴.۲ و ۴.۳ درصد افزایش قیمت داشته‌اند.
پاک‌طینت با قراردادن ارقام ایران در برابر این داده‌ها، نتیجه می‌گیرد که در بسیاری از نیازهای اساسی زندگی، فشار تورمی بر خانوار ایرانی چندین برابر است.
فارغ از نسبت‌های عددی مطرح‌شده در این مقایسه، پرسش اصلی یادداشت قابل تأمل است:
وقتی از «تاب‌آوری کشور» حرف می‌زنیم، آیا نباید پیش از هر چیز بپرسیم جامعه تا چه اندازه توان تحمل هزینه‌های این تاب‌آوری را دارد؟

✍️ حامد پاک‌طینت
📎 اصل کامل یادداشت و مقایسه‌های نویسنده در ادامه

✅ماراتن رقابت تاب آوری ایران و امریکا

بد نیست این روزها که بحث ماراتون تاب آوری بین ایران و آمریکا داغ است نگاهی به میزان تورم سالانه اقلام مختلف در آمریکا که همین دیروز منتشر شد بیاندازیم تا ببینیم چه به روزشان آمده است!

از نگاه شیطان دور، مقایسه ای هم برای تورم عینا همین اقلام در همین بازه زمانی در ایران انجام دهیم:

تورم سالانه غلات و نان ایران ۴۰ برابر آمریکا

تورم گوشت و مرغ ایران ۷۰ برابر آمریکا

لبنیات البته در آمریکا ارزان شده و در ایران ۱۱۰% افزایش داشته

تورم میوه و سبزیجات ۲۵ برابر آمریکا

تورم خوراکی ها ۵۲ برابر آمریکا

بنزین در آمریکا ۲۴% گران شده و ما منتظرالحال هستیم به یاری خدا تا تکلیف معلوم شود

تورم برق ۱۰ برابر آمریکا

تورم گاز ۷ برابر آمریکا

تورم پوشاک ۱۴ برابر آمریکا

تورم اجاره ۲۲ برابر آمریکا

تورم خودرو ۱۴۰ برابر، خودروی کارکرده البته در آمریکا منفی بوده است!

تورم بلیط هواپیما ۴.۵ برابر آمریکا

دارو در آمریکا ارزان شده و ما تقریبا ۱۱۵% افزایش داشته ایم

خدمات درمانی ۲۶ برابر آمریکا
افزایش قیمت داشته ایم!

#اقتصاد #تورم #تاب‌آوری #ایران #آمریکا
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 ۲۸ مرداد؛ وقتی مخالفان داخلی و قدرت‌های خارجی بر سر «حذف مصدق» به هم رسیدند
✍️ مرضیه حاجی‌هاشمی
یکی از مناقشه‌های ماندگار درباره ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ این است:
آنچه رخ داد کودتایی خارجی بود یا حرکتی که ریشه‌های تعیین‌کننده داخلی داشت؟
شاید خودِ این دوگانه، مسئله را بیش از حد ساده کند.
اسناد تاریخی امروز تردید چندانی باقی نمی‌گذارند که آمریکا و بریتانیا برای برکناری دولت محمد مصدق عملیات مشترکی طراحی و اجرا کردند. CIA و MI6 در تبلیغات، تأمین منابع، ارتباط با مخالفان دولت، جلب نیروهای نظامی و سازمان‌دهی عملیات نقش داشتند.
اما این عملیات در خلأ انجام نشد.
تا تابستان ۱۳۳۲، ائتلافی که زمانی پشت مصدق قرار داشت دچار شکاف‌های جدی شده بود. کاشانی، بقایی و مکی از او فاصله گرفته بودند؛ مناسبات دولت با دربار و بخش‌هایی از ارتش بحرانی بود و نگرانی از قدرت حزب توده نیز بخشی از نیروهای سیاسی و مذهبی را تحت تأثیر قرار داده بود.
مرضیه حاجی‌هاشمی در یادداشت پیش رو، ۲۸ مرداد را از همین زاویه می‌خواند:
ائتلافی ناهمگون که اعضای آن درباره آینده ایران توافق نداشتند، اما بر سر یک چیز به نقطه مشترک رسیده بودند: «مصدق باید برود».
دربار، زاهدی، بخشی از روحانیت و نیروهای سیاسی مخالف دولت، شبکه‌هایی در بازار و جامعه و در سوی دیگر آمریکا و بریتانیا، الزاماً یک «ایران مطلوب» مشترک نمی‌خواستند.
آنچه آنها را در یک لحظه تاریخی کنار یکدیگر قرار داد، دشمن مشترک بود.
و شاید یکی از درس‌های مهم ۲۸ مرداد نیز همین باشد:

«ائتلاف برای ساقط کردن، الزاماً ائتلاف برای حکومت کردن نیست.»

اما یک تمایز تاریخی را هم نباید از نظر دور داشت: نیروهای داخلی مخالف مصدق واقعی بودند و شکاف‌های سیاسی و اجتماعی نیز واقعی؛ بااین‌حال، عملیات براندازی توسط آمریکا و بریتانیا سازمان‌دهی شد و مداخله خارجی توان مخالفان داخلی را برای براندازی دولت به‌شکل تعیین‌کننده‌ای افزایش داد.
📎 اصل کامل یادداشت مرضیه حاجی‌هاشمی در ادامه

🔴 توافقی بین داخل و خارج
✍️ مرضیه حاجی هاشمی

🗒 بر خلاف روایت های سیاه و سفید، ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را می‌توان در تقویم تاریخ معاصر، روزی در نظر گرفت که به خوبی نمونه‌ای از «ائتلاف ناهمگون علیه دولت» در آن نقش بسته است، ائتلافی که در آن نیروهایی با منافع و ایدئولوژی‌های متفاوت، می توانند بدون توافق درباره آینده کشور بر سر یک هدف در کنار یکدیگر قرار گیرند، تنها با هدف حذف دولت مستقر.

⬅️ این تمایز مهم است؛ زیرا مخالفان یک دولت الزاماً به دلیل توافق درباره آینده متحد نمی‌شوند. چیزی که می تواند آنها را متحد کند نه برنامه مشترک؛ بلکه تعریف مشترک از دشمن است. در سال‌های ۱۳۳۱ و ۱۳۳۲، دولت «مصدق» با بحران‌های متعدد روبه‌رو بود، تحریم نفتی بریتانیا، بحران اقتصادی، اختلاف با شاه، منازعه با مجلس، افزایش قدرت حزب توده و تشدید شکاف میان نیروهای سیاسی. مهمتر آنکه توانایی دولت برای حفظ ائتلاف نخبگان و نیروهای اجتماعی کاهش یافته بود.

⬅️ مخالفان مصدق نیز یک گروه واحد نبودند. شاه و دربار در پی حفظ و تقویت قدرت سلطنت بودند. «زاهدی» به دنبال گسترش نفوذ سیاسی و نظامی خود، ایده «بازگرداندن نظم» را دنبال می‌کرد. «کاشانی» پس از شکاف با مصدق، در پی افزایش نقش سیاسی ـ اجتماعی روحانیت بود و با تشدید نگرانی از حزب توده، در برابر مصدق قرار گرفت. بخشی از روحانیون از گسترش چپ و سکولاریسم بیم داشتند و بخشی از بازار نیز در اثر بحران اقتصادی و سیاسی و ترس از کمونیسم تغییر موضع داده بودند. هرچند بازار هرگز یکپارچه علیه مصدق نبود و بخش‌هایی از آن تا پایان از «نهضت ملی» حمایت کردند.

⬅️ در سوی دیگر،«آمریکا» و «بریتانیا» نیز در پی اهداف خود بودند. در مورد آمریکا جلوگیری از گسترش نفوذ شوروی و حزب توده، ایجاد یک دولت باثبات و ضدکمونیست و در مورد بریتانیا، حفظ منافع نفتی؛ بنابراین این نیروها حتی درباره «ایران مطلوب» توافق نداشتند؛ اما بر سر یک نقطه می‌توانستند همگرا شوند: «مصدق باید برود». اینجاست که قدرت و حمایت خارجی اهمیت پیدا می‌کند. می توان در این ائتلاف نیروهای داخلی و خارجی، به وضوح شاهد بود که مداخله آمریکا و بریتانیا صرفاً جایگزین نیروهای داخلی نشد؛ بلکه با منابع مالی، اطلاعاتی، تبلیغاتی و سازمانی، ظرفیت نیروهای داخلی مخالف دولت را افزایش و آنها را هماهنگ کرد.

⬅️ از این منظر، بازار نیز نمونه مهمی است. بازار تهران یک گروه یکپارچه نبود، تجار بزرگ، واردکنندگان، تولیدکنندگان، اصناف و کسبه منافع یکسانی نداشتند. بخش مهمی از بازار از ملی شدن نفت و مصدق حمایت می‌کرد؛ اما با تشدید بحران و افزایش ترس از کمونیسم، بخشی از این شبکه اجتماعی تغییر موضع داد. این تغییر را نمی‌توان صرفاً اقتصادی یا مذهبی توضیح داد؛ بلکه می توان گفت محاسبه خطر تغییر کرده بود.

⬅️ نکته اساسی آن است که ائتلاف برای ساقط کردن، الزاماً ائتلاف برای حکومت کردن نیست. شاه، زاهدی، کاشانی، بخشی از بازار و قدرت‌های خارجی، هر یک آینده متفاوتی را تصور می‌کردند؛ بنابراین ائتلاف آنها تا زمانی پایدار بود که «دشمن مشترک» وجود داشت؛ لذا می توان گفت بحران دولت مستقر می تواند به شکاف نخبگان، شکل گیری نیروهای  مخالف و ساخت دشمن مشترک منتهی شود و در اینجا ورود یا حمایت خارجی، نقش هماهنگی عملیاتی را بازی کند و منجر به  سقوط دولت شود.

⬅️ بنابراین ۲۸ مرداد را نه می‌توان صرفاً «کودتای خارجی» دانست و نه «قیام داخلی علیه مصدق». دقیق‌تر آن است که بگوییم، یک عملیات خارجیِ سازمان‌یافته توانست بر شکاف‌های واقعی در ساختار سیاسی و اجتماعی ایران سوار شود و با بخشی از نیروهای داخلی مخالف مصدق، ائتلافی عملیاتی ایجاد کند، نیروهایی که در اهداف و ایدئولوژی با یکدیگر تفاوت داشتند؛ اما در تعریف دشمن مشترک به توافق رسیده بودند و توافقی بین داخل و خارج با اهداف متفاوت به وقوع پیوست.

#محمد_مصدق #۲۸_مرداد #کودتای_۲۸_مرداد #تاریخ_معاصر
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 رسانه‌ای که نامش «ملی» است، اما رسانه یک گروه خاص شده است

در نخستین نشست «گفتآمد» که به بزرگداشت عبدالله گیویان، استاد ارتباطات و پژوهشگر مطالعات فرهنگی اختصاص داشت، بحث از تجلیل یک استاد فراتر رفت و به پرسشی مهم درباره وضعیت رسانه در ایران رسید:

چرا کشوری با این حجم از نیروی انسانی، تجربه و سابقه رسانه‌ای، امروز از داشتن یک رسانه مرجع و واقعاً ملی محروم است؟

هادی خانیکی از «گمشدگی گفت‌وگو» در ایران سخن گفت؛ از جامعه‌ای که از یک سو بیش از همیشه به گفت‌وگو نیاز دارد و از سوی دیگر، توان گفت‌وگو کردن در آن تضعیف شده است. او همچنین بر شکاف میان دانشگاه ارتباطات، روزنامه‌نگاری حرفه‌ای، نهادهای مدنی و مراکز پژوهشی تأکید کرد.

حسام‌الدین آشنا اما از زاویه دیگری به میراث عبدالله گیویان پرداخت: لزوم فهم جامعه پیش از داوری درباره آن.
او با اشاره به پژوهش‌های اجتماعی و مردم‌نگارانه‌ای که در سال‌های گذشته انجام شده، مدعی شد اگر برخی از این پژوهش‌ها جدی گرفته شده بود، بخشی از بحران‌های اجتماعی بعدی قابل پیش‌بینی و پیشگیری بود. در نگاه او، سیاست‌گذار نمی‌تواند جامعه را صرفاً از روی عدد، پیمایش و جدول بشناسد؛ باید معنایی را که مردم به رفتار و زندگی خود می‌دهند نیز فهمید.

اما صریح‌ترین نقد به صداوسیما را علیرضا معزی مطرح کرد:

«چرا ما یک رسانه بزرگ نداریم؟ رسانه زیاد داریم، اما منظومه رسانه‌ای قدرتمندی نداریم؛ پیام زیاد داریم، اما پیام معتبر نداریم؛ رسانه مرجع و مرجعیت رسانه‌ای نداریم.»

او صداوسیما را رسانه‌ای توصیف کرد که نام «ملی» دارد، اما در عمل به رسانه‌ای متعلق به یک جریان خاص تبدیل شده است؛ رسانه‌ای برای مخاطب و اندیشه خود، نه برای بازتاب تکثر جامعه ایران.
نکته مهم‌تر سخنان او اما درباره خالص‌سازی در رسانه بود.
معزی معتقد است مسئله فقط حذف چند مجری یا چهره مشهور نیست؛ در سال‌های گذشته افرادی کنار گذاشته شده‌اند که خودشان «سرمایه‌ساز رسانه» بوده‌اند؛ کسانی که می‌توانستند استاندارد، دانش و نیروی انسانی تولید کنند.
و این پرسش امروز، در میانه «جنگ روایت‌ها»، اهمیت بیشتری پیدا کرده است:
آیا می‌توان رسانه‌ای را «ملی» نامید، وقتی بخش بزرگی از جامعه نه خودش را در آن می‌بیند و نه آن را مرجع روایت واقعیت می‌داند؟

📎 گزارش کامل نخستین نشست «گفتآمد» و بزرگداشت عبدالله گیویان در ایران اکونومیست:
چرا صداوسیما برای فرزندش آغوش نگشود؟

#صداوسیما #رسانه #عبدالله_گیویان #ارتباطات
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔻 هوش مصنوعی؛ سه سال تا تغییر بنیادین مدل‌های کسب‌وکار
حسین عبده تبریزی با اشاره به نقش رو‌به‌گسترش هوش مصنوعی در بازارهای پولی و مالی معتقد است اثر این فناوری در آینده نزدیک در دو مرحله خود را نشان خواهد داد:
ابتدا افزایش بهره‌وری و پس از آن، تغییر بنیادین مدل‌های کسب‌وکار.
به گفته این کارشناس ارشد بازار سرمایه، در یک افق سه‌ساله آثار هوش مصنوعی از سطح ابزارهای کمکی فراتر خواهد رفت و به تغییر در شیوه فعالیت کسب‌وکارها خواهد رسید.
این تفکیک قابل توجه است:
هوش مصنوعی در مرحله اول کارهای امروز را کارآمدتر می‌کند؛ اما مرحله مهم‌تر زمانی آغاز می‌شود که خودِ شکل کسب‌وکارها را تغییر دهد.
✍️ منبع: ایرنا

#هوش_مصنوعی #کسب_و_کار #اقتصاد #بازار_سرمایه
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 وقتی «تفاهم اسلام‌آباد» شکاف روایت‌ها را آشکار می‌کند
دو روایت درباره «تفاهم اسلام‌آباد» را کنار هم ببینید؛ کنار هم قرار گرفتنشان شاید از خود هر کدام به‌تنهایی گویاتر باشد.
در ویدیوی نخست، مصطفی پورمحمدی در دیدار با رئیس‌جمهور صریحاً از اجرای تفاهم‌نامه دفاع می‌کند:

«تفاهم‌نامه چه خوب چه بد، یک سند رسمی در سطح جهان است و باید با تمام توان آن را اجرا کنیم و طرف مقابل را وادار به اجرای آن کنیم.»

او حتی معتقد است ایران در این تفاهم «امتیازات زیادی گرفته و امتیازات کمی داده است».
اما تصویر دوم، روایت دیگری از فضای سیاسی پیرامون همین توافق را نشان می‌دهد.
یغما فشخامی با بررسی نحوه پوشش سخنان شیخ نعیم قاسم در شماری از کانال‌های خبری ایتا، مدعی است بخش مهمی از سخنان او درباره تفاهم اسلام‌آباد در این رسانه‌ها بازتاب نیافته است؛ بخشی که در آن، به گفته فشخامی، دبیرکل حزب‌الله از قرار گرفتن «عدم تجاوز به لبنان» در بند نخست توافق سخن گفته و توافق را در مهار حملات اسرائیل مؤثر دانسته است.
این دو تصویر در کنار یکدیگر پرسش جالب‌تری را پیش می‌کشند:
اختلاف امروز فقط بر سر خوب یا بد بودن تفاهم اسلام‌آباد است، یا بر سر این هم هست که کدام بخش از واقعیت اساساً باید به مخاطب گفته شود؟
ممکن است با تفاهم اسلام‌آباد موافق یا مخالف باشیم؛ اما وقتی حتی موضع یک متحد نزدیک جمهوری اسلامی نیز، بنا بر این روایت، با گزینش رسانه‌ای مواجه می‌شود، موضوع از اختلاف سیاسی فراتر می‌رود و به مسئله «ساختن روایت» می‌رسد.

🎥 ویدیوی سخنان مصطفی پورمحمدی و تصویر یادداشت یغما فشخامی 👆👆

#تفاهم_اسلام‌آباد #مصطفی_پورمحمدی #نعیم_قاسم #رسانه
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 وقتی رسانه از روایت جنگ، رؤیای رهایی می‌سازد

در دوران بحران و جنگ، رسانه فقط گزارشگر اتفاقات نیست؛ می‌تواند تعیین کند مخاطب یک حمله نظامی را «تجاوز» ببیند یا «رهایی»، ویرانی زیرساخت‌ها را خسارت بداند یا مقدمه تغییر، و مداخله یک قدرت خارجی را تهدید تلقی کند یا راه نجات.
معین کاظمی در مقاله‌ای با عنوان «صنعت رؤیافروشی و الهیات ویرانی» سراغ عملکرد ایران‌اینترنشنال و شبکه‌ای از جریان‌های رسانه‌ای و کاربران همسو با آن رفته و تلاش کرده با استفاده از تحلیل داده‌های توییتر فارسی و نشانه‌شناسی روایت‌ها توضیح دهد که چگونه یک دستگاه رسانه‌ای می‌تواند تصور مخاطب از جنگ، خشونت و آینده ایران را تغییر دهد.

نویسنده معتقد است آنچه با آن مواجهیم صرفاً «فیک‌نیوز» یا جانبداری متعارف یک رسانه نیست؛ بلکه نوعی «صنعت تولید رضایت برای ویرانی» است: ساختن آینده‌ای آرمانی که در آن، هزینه‌های امروز ــ حتی حمله خارجی ــ می‌تواند به‌عنوان بهای رسیدن به فردایی بهتر پذیرفته شود.

یکی از محورهای قابل تأمل مقاله، بررسی سازوکاری است که نویسنده آن را تبدیل «تجاوز خارجی» به «جراحی رهایی‌بخش» می‌نامد؛ روایتی که می‌تواند حمله نظامی را نه تهدیدی علیه یک کشور، بلکه مرحله‌ای از فرآیند رهایی آن بازنمایی کند.

کاظمی حتی از عادی‌شدن ایده‌هایی مانند مسلح‌کردن مردم و جنگ داخلی سخن می‌گوید و معتقد است در منتهاالیه چنین منطقی، مرز میان مخالفت با جمهوری اسلامی و پذیرش ویرانی ایران برای تغییر حکومت می‌تواند به‌تدریج محو شود.

البته این مقاله خود یک خوانش انتقادی و به‌شدت موضع‌دار از ایران‌اینترنشنال است و داده‌ها، روش تحلیل و نتیجه‌گیری‌های نویسنده نیز می‌توانند موضوع نقد و مناقشه باشند.
اما ورای داوری درباره یک شبکه مشخص، پرسشی که مقاله پیش می‌کشد ارزش تأمل دارد:
رسانه از کجا از «روایت واقعیت» عبور می‌کند و به «ساختن واقعیتی مطلوب» می‌رسد؟
و پرسش مهم‌تر برای جامعه‌ای گرفتار منازعه سیاسی:
آیا نفرت از یک حکومت می‌تواند آن‌قدر پیش برود که حمله خارجی، تخریب زیرساخت‌ها یا حتی جنگ داخلی، در ذهن بخشی از جامعه نه به‌عنوان فاجعه، بلکه به‌عنوان مسیری برای رهایی بازتعریف شود؟
✍️ معین کاظمی | پژوهشگر علوم اجتماعی

📎 متن کامل مقاله «صنعت رؤیافروشی و الهیات ویرانی؛ تحلیل نشانه‌شناختی پروپاگاندای ایران‌اینترنشنال» در ادامه
مطالعه متن کامل مقاله⁠

نسخه پی‌دی‌اف اینجا

#رسانه #پروپاگاندا #ایران_اینترنشنال #جنگ #افکار_عمومی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎥 آیا ایران از منظر تجربه غربی، «سرزمین غلط» است؟

سیدمحمد بهشتی در گفت‌وگو با انصاف‌نیوز بر اهمیت زاویه دید در شناخت جامعه ایران تأکید می‌کند و می‌گوید اگر ایران را صرفاً با معیارهای برآمده از تجربه تاریخی و زیسته غرب بسنجیم، بسیاری از ویژگی‌های آن «غلط» به نظر می‌رسند:

«از منظر تجربه زیسته غرب، همه‌چیز جامعه ایران غلط است. ما اصلاً مردم نداریم، ما شهر نداریم، همه‌چیزمان از منظر او غلط است.»

بهشتی برای توضیح این مسئله به سفرنامه‌ها و مواجهه اروپاییان با ایران در دوره‌های صفویه و قاجار نیز اشاره می‌کند؛ کسانی که گاه از اینکه ایرانیان اساساً چنین سرزمینی را برای زندگی برگزیده‌اند، اظهار شگفتی کرده‌اند.
اما نکته اصلی سخن او فراتر از این مثال‌هاست:
آیا می‌توان جامعه، شهر، فرهنگ و حتی مسئله توسعه در ایران را با مفاهیمی توضیح داد که محصول تجربه تاریخی جامعه‌ای دیگرند؟
و اگر پاسخ منفی است، برای شناخت ایران باید از کجا آغاز کرد؟

🎥 گفت‌وگوی کامل سیدمحمد بهشتی با انصاف‌نیوز:
یوتیوب | آپارات
📄 متن کامل مصاحبه در انصاف‌نیوز

#سیدمحمد_بهشتی #ایران #جامعه_ایران #توسعه
#منتخب_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

۲۸ مرداد؛ مصدق علیه کودتا


🎙 مهمانان:
• محمد ترکمان
• نیکلا گرجستانی
• محمدعلی بهمنی قاجار

📅 چهارشنبه ۲۸ مرداد
🕕 ساعت ۱۸:۰۰ اروپای مرکزی
🕢 ساعت ۱۹:۳۰ تهران
📍 در کلاب «گُدار»

#فرهیختگان راهی به رهایی