🔴 چرا آمریکا «لارک» را هدف گرفت؟ نبرد بر سر اهرم هرمز
حمله دیشب آمریکا به مواضع ایران در جزیره لارک را می‌توان فراتر از یک برخورد نظامی مقطعی دید؛ به‌ویژه اگر آن را در کنار تلاش‌های اخیر برای بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز قرار دهیم.
آمریکا می‌گوید دو پرتابگر را زمانی هدف قرار داده که نیروهای سپاه در حال آماده‌شدن برای پرتاب راکت‌های حامل مین دریایی به سوی تنگه هرمز بوده‌اند.
اما پرسش مهم‌تر این است: چرا واشنگتن حاضر شد پس از حدود یک ماه، دوباره مستقیماً در خاک ایران دست به حمله بزند؟
یک پاسخ تحلیلی این است که مسئله فقط «مین» نیست؛ مسئله، جلوگیری از تثبیت هرمز به‌عنوان اهرم دائمی چانه‌زنی ایران است.
قدرت تهران در هرمز الزاماً به معنای بستن کامل این آبراه نیست. کافی است ایران بتواند این قابلیت را حفظ کند که هرگاه مذاکرات به بن‌بست رسید، دوباره سطح ریسک عبور نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری را بالا ببرد.
از این منظر، آنچه برای واشینگتن اهمیت دارد، فقط بازکردن مسیر کشتیرانی نیست؛ بلکه کاهش توان ایران برای بازگرداندن سریع بحران است.
لارک در چنین تحلیلی اهمیت پیدا می‌کند: آمریکا می‌خواهد فاصله میان «تصمیم تهران برای ایجاد اختلال» و «توان عملیاتی ایجاد اختلال» را بیشتر کند.
در مقابل، منطق تهران می‌تواند حفظ میزانی از عدم‌قطعیت در هرمز باشد؛ عدم‌قطعیتی که قدرت نظامی نامتقارن را به سرمایه سیاسی در مذاکرات تبدیل می‌کند.
بنابراین دو محاسبه مقابل یکدیگر قرار گرفته‌اند:
تهران: حفظ قابلیت اخلال برای تبدیل قدرت نظامی به قدرت چانه‌زنی.
واشنگتن: کاهش قابلیت اخلال برای جلوگیری از تبدیل امنیت هرمز به یک امتیاز قابل معامله.
از این زاویه، حمله به لارک یک پرسش مهم‌تر پیش روی ما می‌گذارد:
آیا آمریکا توانسته ارزش سیاسی «اهرم هرمز» را کاهش دهد، یا فقط هزینه حفظ این اهرم را برای ایران بالاتر برده است؟
پاسخ این پرسش را نه خود حمله دیشب، بلکه توان ایران برای بازتولید عدم‌قطعیت در هرمز در روزها و هفته‌های آینده روشن خواهد کرد.

متن یادداشت حمید آصفی:

استراتژی مهار هرمز؛ چرا آمریکا «لارک» را هدف گرفت؟
حمله آمریکا به سکوهای جزیره لارک، فراتر از یک درگیری نظامی ساده در فهرست حوادث جنگ است. این اقدام، بخشی از یک مهندسی استراتژیک برای تغییر موازنه قوا در تنگه هرمز است. واشنگتن درست در زمانی دست به این حمله زد که ایران در حال عبور از مرحله «ایجاد اختلال» به مرحله «مدیریت بحران» بود.
۱. چرا اکنون؟ مهار گذار از تهدید به امتیازگیری
دلیل اصلی حمله، بحث فنی مین‌های دریایی نیست؛ بحث بر سر «زمان‌بندی» است. ایران در حال حاضر در نقطه حساسی قرار دارد: گذار از استفاده از تهدید نظامی، یعنی ایجاد اختلال در تردد، به سمت ایجاد یک «وضعیت موجود مدیریت‌شده» در هرمز.

مذاکرات پیرامون کریدورهای موقت و سازوکارهای مین‌روبی با عمان نشان می‌دهد که تهران می‌خواهد امنیت هرمز را از یک موضوع نظامی به یک موضوع «مدیریتی ـ دیپلماتیک» تبدیل کند. اگر ایران موفق شود مدیریت تردد را به یک فرآیند نیمه‌ثابت و قابل پیش‌بینی تبدیل کند، هرمز از یک «تهدید ناگهانی» به یک «متغیر محاسبه‌پذیر» تبدیل می‌شود.
آمریکا با حمله به لارک، می‌خواهد مانع از این «ثبات ناشی از قدرت» شود. واشنگتن نمی‌خواهد ایران بتواند با کنترل سطح پایین درگیری، قدرت چانه‌زنی خود را در میز مذاکرات تثبیت کند.
۲. هدف اصلی: سلب توان بازگشت به تهدید
هدف آمریکا نابودی کامل توان ایران نیست، بلکه «سلب توانایی احیای تهدید» است.

قدرت ایران در هرمز، نه در متوقف کردن کامل جریان نفت، بلکه در «قابلیت بازگشت سریع به حالت اختلال» نهفته است. اگر ایران بتواند در هر لحظه که مذاکرات به بن‌بست می‌رسد، با استفاده از ظرفیت‌هایی مثل لارک، دوباره زنجیره تأمین را با ریسک بالا مواجه کند، هرمز تبدیل به یک «اهرم دائمی» می‌شود.
حمله به لارک تلاشی است برای اینکه این «دکمه بازیابی» از دسترس تهران خارج شود. آمریکا می‌خواهد بگوید: «حتی اگر بخواهی تهدید کنی، ابزار سریع تو را از بین برده‌ایم.»
۳. تقابل دو محاسبه: قدرت نظامی در برابر ارزش سیاسی
در اینجا دو محاسبه با هم برخورد می‌کنند:
محاسبه تهران: استفاده از ظرفیت‌های نامتقارن، مانند مین و اخلال، برای تبدیل قدرت نظامی به امتیاز سیاسی و تثبیت موقعیت در مذاکرات.
محاسبه واشنگتن: محدود کردن ظرفیت‌های نظامی برای جلوگیری از تبدیل شدن «بی‌ثباتی در هرمز» به یک «اهرم سیاسی».
نتیجه‌گیری
حمله به لارک نشان می‌دهد که آمریکا همچنان نسبت به «عدم قطعیت» در هرمز حساس است. اگر توان اخلال ایران واقعاً از بین رفته بود، نیازی به حمله مستقیم به زیرساخت‌های حساس نبود.
اهمیت این عملیات در این است که واشنگتن می‌پذیرد هرمز دیگر یک آبراه ساده نیست، بلکه یک دارایی قابل معامله در مذاکرات سیاسی است.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا این حمله، ارزش سیاسی اهرم هرمز را کاهش داده یا صرفاً هزینه نگهداری آن را برای ایران بالا برده است؟
اگر ایران بتواند با وجود این ضربات، همچنان ظرفیت «ایجاد ابهام در امنیت» را حفظ کند، حمله به لارک تنها یک هزینه است؛ اما اگر این حملات باعث شود ایران از حالت «تهدید فعال» به حالت «دفاع ایستا» تغییر وضعیت دهد، واشنگتن در بازی موازنه قوا دست بالاتر را پیدا کرده است.

#تنگه_هرمز #جزیره_لارک #ایران #آمریکا

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎥 آخرین امتیاز؛ لحظه‌ای که ایران قهرمان جهان شد! 🇮🇷🏆

توپ آخر به زمین فرانسه نشست و تمام؛ نوجوانان والیبال ایران بر بام جهان ایستادند.
تیم ملی والیبال زیر ۱۷ سال ایران با پیروزی مقابل فرانسه، قهرمان جهان ۲۰۲۶ در دوحه قطر شد. 🥇

این هم لحظه شیرین گرفتن امتیاز پایانی و آغاز جشن قهرمانی؛
نسلی تازه که از همین حالا باید نام‌هایشان را به خاطر سپرد.
#والیبال #تیم_ملی_نوجوانان #قهرمانی_جهان

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 از فتوای شطرنج تا امروز ایران؛ آیا فقه می‌تواند خود را با واقعیت تطبیق دهد؟
رضا علیجانی با بازخوانی ماجرای تغییر نگاه آیت‌الله خمینی به شطرنج، به یکی از مناقشه‌های دیرپای جمهوری اسلامی می‌پردازد: وقتی احکام و برداشت‌های فقهی با مقتضیات جامعه و اداره کشور روبه‌رو می‌شوند، کدام‌یک باید تغییر کند؟
او از خاطره‌ای مربوط به دوران نخست‌وزیری میرحسین موسوی آغاز می‌کند و سپس بحث را به نقش «زمان و مکان»، مصلحت و تجربه حکومت‌داری در تحول برخی دیدگاه‌های فقهی آیت‌الله خمینی می‌کشاند.
اما پرسش اصلی مقاله تاریخی نیست. علیجانی این تجربه را به وضعیت امروز ایران پیوند می‌دهد و می‌پرسد چرا انعطافی که زمانی در برخی حوزه‌ها امکان‌پذیر بود، در ساختار سیاسی کنونی به گشایش‌های بنیادی‌تر در سیاست داخلی و خارجی منجر نشده است؟
از این منظر، داستان شطرنج صرفاً حکایت یک فتوا نیست؛ نمونه‌ای است برای اندیشیدن به پرسشی بزرگ‌تر:
آیا نظام سیاسی می‌تواند پیش از آنکه هزینه واقعیت بر جامعه تحمیل شود، قواعد و سیاست‌های خود را با واقعیت‌های متغیر جامعه و جهان تطبیق دهد؟
✍️ رضا علیجانی

متن کامل و منبع

#رضا_علیجانی #میرحسین_موسوی #فقه #جمهوری_اسلامی #تاریخ_معاصر
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 «سوئز در هرمز!»؛ آیا یک مسیر قدیمی در مسندم دوباره زنده شده است؟
✍️ حامد پاک‌طینت

مُسَندَم!
حامد پاک‌طینت در یادداشتی تازه، مجموعه‌ای از اظهارات مقامات آمریکایی، آمار عبور نفتکش‌ها و ویژگی‌های جغرافیایی منطقه مسندم را کنار یکدیگر قرار داده و فرضیه‌ای قابل‌تأمل مطرح می‌کند:

آیا آمریکا در حال احیای یک مسیر دریایی قدیمی در محدوده مسندم برای کاهش وابستگی عبور کشتی‌ها به مسیرهای تحت تأثیر ایران در تنگه هرمز است؟
پاک‌طینت از گذرگاهی طبیعی در سواحل عمان سخن می‌گوید که به نوشته او، سابقه استفاده دریایی از آن به قرن‌ها پیش بازمی‌گردد؛ مسیری که در دوره حضور پرتغالی‌ها در منطقه و بعدها برای رفت‌وآمد شناورهای محلی نیز مورد استفاده قرار گرفته است.
او سپس اظهارات اخیر فرماندهان آمریکایی درباره مین‌زدایی و تأمین امنیت عبور کشتی‌ها از هرمز را به این جغرافیا پیوند می‌دهد و می‌نویسد:
«رمزگشایی از اظهارات فرمانده سنتکام مبنی بر مین‌زدایی از تنگه هرمز، در واقع مین‌زدایی از این گذرگاه قدیمی برای زنده کردن یک کانال تاریخی و برای عبور و مرور کشتی‌هاست.»
به ادعای نویسنده، این مسیر حدود ۳۳ کیلومتر طول دارد و عمق و عرض آن امکان عبور کشتی‌های بزرگ نفتکش را فراهم می‌کند.
پاک‌طینت یک گام جلوتر می‌رود و احتمال می‌دهد عملیات دریایی آمریکا طی ماه‌های گذشته ــ از غواصان و مین‌زدایی گرفته تا پشتیبانی هوایی و تجهیزات زیرسطحی ــ برای ایمن‌سازی همین مسیر انجام شده باشد.
او سپس به مجموعه‌ای از آمارهای تازه اشاره می‌کند:
وزیر خزانه‌داری آمریکا از عبور ۱۳۰ میلیون بشکه نفت طی دو هفته سخن گفته است؛ سنتکام اعلام کرده صدها میلیون بشکه نفت با کمک نیروهای آمریکایی از هرمز عبور کرده و برآوردهای تازه نیز از احیای قابل‌توجه صادرات نفت منطقه حکایت دارند.
پاک‌طینت ویژگی‌های این مسیر را با کانال سوئز مقایسه می‌کند و از همین‌جا عنوان یادداشت خود را می‌سازد:
«سوئز در هرمز!»
به باور او، اگر این داده‌ها و قرائن در کنار یکدیگر گذاشته شوند، می‌توان این احتمال را جدی گرفت که آمریکا مسیری امن‌تر و تحت کنترل خود برای عبور نفتکش‌ها ایجاد کرده و از این طریق، بخشی از امکان اثرگذاری ایران بر تردد دریایی هرمز را کاهش داده باشد.
او افزایش صادرات نفت خلیج فارس و وضعیت قیمت جهانی نفت را نیز از شواهد اقتصادی مؤید فرضیه خود می‌داند و در پایان می‌نویسد:
«ترجمه همه ادعاها و شواهد فوق، مؤید احتمال جدی مهیا شدن کانال سوئزی جدید در داخل تنگه هرمز بدون دخالت ایران است.»

متن کامل یادداشت حامد پاک‌طینت:

مُسَندَم!
گذرگاهی قدیمی در سواحل عمان، کانالی طبیعی و نه ساخته شده توسط انسان که از ۱۰۰۰ سال پیش و اولین تجارتهای دریایی محل عبور و مرور کشتی های کوچک از این منطقه به سوی هندوستان و برعکس بوده است؛ صخره ها و دره های نزدیک آن محل پناهگاه دزدان دریایی و کشتی های صید مروارید بوده است؛ در قرن ۱۶ که کنترل تنگه هرمز بدست پرتغالی ها افتاد از این کانال برای تامین آذوقه و آب استفاده می شد و در قرن ۱۹ کشتی های کوچک محلی برای عبور موقت در آبهای مشخصا عمان استفاده می کردند. رمزگشایی از اظهارات فرمانده سنتکام مبنی بر مین زدایی از تنگه هرمز در واقع مین زدایی از این گذرگاه قدیمی برای زنده کردن یک کانال تاریخی و برای عبور و مرور کشتی هاست!جایی نسبتا دورتر از سواحل ایران و در حیطه کنترل دریایی آمریکا. یک کانال طبیعی بین شبه جزیره مسندم و عمان و آبهای ایران بطول ۳۳ کیلومتر، عرض ۲ کیلومتر و عمق ۷۴ متر که برای عبور حتی کشتی های غول پیکر نفتی مناسب و کافی است! اگر ادعاهای مقامات مختلف آمریکایی از ترامپ گرفته تا مقامات سیاسی و نظامی طی چند هفته گذشته را با دقت رصد کنیم می توان با اطمینان گفت عملیات ماهها کم سروصدای غواصان نیروی دریایی آمریکا با حمایت نیروی هوایی و پهپادهای زیردریایی و احتمالا انفجار و خنثی کردن مین های این گذرگاه عملا عبور و مرور کشتی ها را بدون دخالت ایران فراهم کرده است! عکسهای ماهواره ای و آمار بخوبی نشان می دهد ظرفیت عبور و مرور کشتی ها از این کانال در شبانه روز براحتی ۱۰۰ کشتی تجاری شامل ۵۰ نفتکش بزرگ استویژگی های مقیاسی این کانال به طرز عجیبی با کانال سوئز مشابه است. عمق کانال سوئز ۲۴ متر و این کانال ۷۴ متر، عرض کانال سوئز ۳۶۰ متر و این کانال بین ۳۲۰ تا ۲۰۰۰ متر در نقاط مختلف، ظرفیت عبور همزمان در کانال سوئز دو طرفه و در این کانال احتمالا مثل یک خیابان یک طرفه و با هماهنگی نیروهای آمریکایی است و ظرفیت حمل نفت روزانه احتمالا در مقیاسی مشابه است!

اکسیوس دیروز مدعی عبور ۲۰ نفتکش از تنگه هرمز شده، وزیر خزانه داری آمریکا مدعی عبور ۱۳۰ میلیون بشکه نفت در دو هفته گذشته شده، رئیس سنتکام مدعی مین زدایی کامل و عبور ۶۶۰ میلیون بشکه نفت در یک ماه گذشته شده، و در نهایت ترامپ مدعی در قلمرو بودن تنگه هرمز در کشور آمریکا شده است.

اظهارات دیروز موسسه معتبر گلدمن ساکس مبنی بر برآورد صادرات نفت خام و فرآورده‌های نفتی خلیج فارس به ۱۵ تا ۱۶ میلیون بشکه در روز که رقمی معادل حدود دو سوم سطح پیش از جنگ است در کنار قیمت جهانی نفت در کانال ۸۰ دلار شواهد اقتصادی تایید کننده این رخداد تاریخی است

!و ترجمه همه ادعاها و شواهد فوق موید احتمال جدی مهیا شدن کانال سوئزی جدید در داخل تنگه هرمز بدون دخالت ایران است.

#حامد_پاک_طینت #تنگه_هرمز #مسندم #نفت #عمان

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

😳 رسوایی در هاروارد؛ پوست انسان قرار بود برای صحافی کتاب استفاده شود
دانشکده پزشکی هاروارد برای پایان دادن به شکایت بستگان اهداکنندگان اجساد، با پرداخت ۵۳ میلیون دلار موافقت کرده است؛ پرونده‌ای که به فروش غیرقانونی بقایای اجساد توسط مدیر سابق سردخانه این دانشکده مربوط می‌شود.
رؤسای دانشکده پزشکی هاروارد اقدامات سدریک لاج، مدیر سابق سردخانه، را «نفرت‌انگیز، مشمئزکننده و خیانتی آشکار» به ارزش‌های جامعه پزشکی توصیف کرده‌اند.
در یکی از هولناک‌ترین موارد این پرونده، لاج بخشی از پوست یک جسد را در اختیار خریداری قرار داده بود تا به چرم تبدیل شود و برای صحافی یک کتاب مورد استفاده قرار گیرد.
شش نفر دیگر که از لاج بقایای اجساد خریداری کرده بودند نیز به جرم خود اعتراف کرده و محکوم شده‌اند.

📌 متن کامل ترجمه در خبرآنلاین

#هاروارد #دانشگاه_هاروارد #اخلاق_پزشکی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 پزشکیان درباره حمله آمریکا به لارک: «هرگز آرام نخواهیم نشست»

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، پیش از ترک تهران به مقصد قرقیزستان، در نخستین واکنش به حمله آمریکا به جزیره لارک گفت ایران به‌دنبال جنگ نیست، اما در برابر حمله نظامی پاسخ خواهد داد.
پزشکیان گفت:
«ما دنبال جنگ نیستیم و این پیام روشنی است که تاکنون به دنیا اعلام کرده‌ایم، اما در مقابل هرگونه تجاوز، هرگز آرام نخواهیم نشست و پاسخ قاطعی به متجاوزان خواهیم داد.»
او در عین حال بر پیامدهای منطقه‌ای ادامه تنش تأکید کرد:
«بی‌ثباتی و ناآرامی در منطقه به نفع هیچ‌یک از کشورها نیست و همه را دچار چالش خواهد کرد؛ بنابراین باید دست به دست هم دهیم و برای تأمین امنیت، اقتصاد و توسعه منطقه تلاش کنیم.»
این موضع ساعاتی پس از حمله آمریکا به مواضعی در جزیره لارک در تنگه هرمز بیان شده است.

🔗 متن کامل سخنان رئیس‌جمهوری در اقتصادنیوز

#مسعود_پزشکیان #جزیره_لارک #تنگه_هرمز #ایران #آمریکا

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

پزشکیان درباره دیپلماسی، تنگه هرمز، بنزین و وضعیت اقتصاد چه گفت؟
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در گفت‌وگویی به مناسبت هفته دولت، درباره مجموعه‌ای از مهم‌ترین مسائل سیاسی و اقتصادی کشور سخن گفته است؛ از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و تنگه هرمز تا مذاکرات، فروش نفت، قیمت بنزین و وضعیت تجارت خارجی.
از مهم‌ترین محورهای این گفت‌وگو:
▫️ روایت رئیس‌جمهور از چگونگی شکل‌گیری تفاهم‌نامه اسلام‌آباد
▫️ موضع طرف عمانی درباره اداره تنگه هرمز بر اساس این تفاهم‌نامه
▫️ تأثیر حضور محسن رضایی بر نزدیک‌تر شدن نگاه‌ها در حوزه دیپلماسی
▫️ تأکید بر نقش انسجام داخلی در مقاومت کشور
▫️ ضرورت مدیریت مصرف بنزین
▫️ اعلام اینکه نرخ سوم بنزین حدود ۱۰ هزار تومان خواهد بود؛ بدون تعیین زمان اجرای طرح
▫️ دفاع از تفویض اختیارات به استانداران
▫️ تأکید بر پرهیز از نگاه «صفر و صدی» به مذاکرات
▫️ ادعای فروش نزدیک به ۹۰ میلیون بشکه نفت در دوره اجرای تفاهم‌نامه
▫️ اعلام کاهش ۲۵ تا ۳۵ درصدی واردات و صادرات

پزشکیان خطاب به منتقدان:
«افرادی که دستی بر آتش ندارند، تحلیل‌هایشان را در جیبشان بگذارند.»


#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 این جنگ را سرِ بازایستادن نیست
جواد کاشی
جنگ ناشی از تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران به طول انجامیده و معلوم نیست تا چه زمانی ادامه خواهد یافت. تداوم شرایط جنگی خطرناک و آینده را بیش از گذشته نامعلوم کرده است. با این همه، جواد کاشی معتقد است همین تداوم ممکن است زمینه یک تحول سیاسی تازه را نیز فراهم کند.
از نگاه او، جنگ‌های کوتاه گذشته این امکان را به جمهوری اسلامی می‌دادند که پایان منازعه را به روایتی نمادین از «پیروزی ما و شکست دشمن» تبدیل کند؛ روایتی که همزمان به بازتولید احساس حقانیت نظام کمک می‌کرد.
اما این‌بار جنگ طولانی شده و پیروزی قاطعی که بتواند آن منطق نمادین را دوباره احیا کند، در دسترس نیست.
کاشی می‌نویسد:
«دیگر تداوم راه با همان شعارها و الگوهای رفتاری و قواعد مألوف ممکن نیست. باید از الگوی پیشین حقانیت‌بخشی به خود صرف‌نظر کند.»
اما به باور او، بحران فقط گریبان جمهوری اسلامی را نگرفته است. بخشی از اپوزیسیون برانداز نیز که بیش از دو دهه امید خود را به مداخله آمریکا و اسرائیل گره زده بود، با مسئله‌ای مشابه روبه‌رو شده است:
«تداوم جنگ، وضع مشابهی میان نظام و مخالفین براندازش ایجاد کرده است. هر دو در میدان موازنه قدرت و در قوت‌بخشی به نظام حقیقت خود ناکام شده‌اند.»
راه دوم پیش روی جمهوری اسلامی، از نظر کاشی، تجدیدنظر در منطق کسب حقانیت است؛ عبور از نمایش تکیه بر مردم و حرکت به سوی نمایندگی واقعی آنان:
«باید نشان داد نظام تمایل دارد کل مردم را نمایندگی کند. حاضر است برای کسب اعتماد عمومی، از بسیاری موازین و قواعد پیشین خود عقب بنشیند. حاضر است دیگران را به رسمیت بشناسد. به مرحله‌ای ارتقاء پیدا کند که خود را تابع هدایت مردم کند.»
کاشی البته تحقق چنین تحولی را بعید می‌داند، اما معتقد است اگر نظام بتواند حقانیت خود را از نتیجه میدان جنگ جدا کند، امکان تصمیم‌گیری مصلحت‌جویانه‌تر درباره جنگ نیز فراهم خواهد شد.
و یادداشت را با یک احتمال به پایان می‌برد:
«چه کسی می‌داند شاید دعوت از چهره‌های متفکر و هنرمند به ایران، یک اقدام نمایشی آغازین برای اقدام‌های بزرگ‌تر بعدی باشد.»

متن کامل در مشاهده فوری

#جواد_کاشی #جنگ #ایران #جامعه_ایران #سیاست

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 چرا ناصر همیشه خوش‌بین است؟!
✍️ حامد پاک‌طینت

«نسبت به آینده خوش‌بین هستم.»
پاک‌طینت این جمله عبدالناصر همتی را در سه مقطع کنار هم می‌گذارد: سال ۱۳۹۹ در مقام رئیس کل بانک مرکزی، اسفند ۱۴۰۳ در مقام وزیر اقتصاد و شهریور ۱۴۰۵، بار دیگر در بانک مرکزی.
به روایت او، آنچه در این سال‌ها تغییر کرده، نه خوش‌بینی همتی، بلکه شرایطی است که فعال اقتصادی و شهروند ایرانی با آن مواجه است.
فعال اقتصادی‌ای که روی کاغذ سود کرده، اما تا زمان وصول مطالباتش ارزش پول تغییر کرده است؛ کالایی که ماه‌ها در گمرک مانده؛ قراردادهایی که با جهش نرخ ارز محاسباتشان برهم خورده؛ مقرراتی که در فاصله تصمیم تا اجرا تغییر می‌کنند؛ و تحریم‌هایی که هر روز پرسش تازه‌ای درباره انتقال پول، بیمه، حمل‌ونقل و بازگشت سرمایه ایجاد می‌کنند.
پاک‌طینت می‌پرسد در چنین فضایی، «خوش‌بینی» یک مقام اقتصادی برای کسی که هر روز با این عدم‌قطعیت‌ها زندگی می‌کند چه معنایی دارد؟
و در پایان با کنایه می‌نویسد:
«عبدالناصر اگر فعال اقتصادی بود این‌قدر خوش‌بین نبود؛ او هم اگر مثل آحاد جامعه و از جنس مردم هر روز به آب‌شدن سرمایه‌ها و کاهش قدرت خریدش می‌نگریست، کمی از شدت خوش‌بینی‌اش کاسته شده بود!»
و:
«ناصر هم اگر مثل یک شهروند معمولی ایرانی یک جمله تکراری بدون پشتوانه را طی شش سال از یک مقام دولتی می‌شنید، با لبخندی تلخ از آن عبور می‌کرد!»

متن کامل یادداشت حامد پاک نیت در مشاهده فوری

#حامد_پاک_طینت #عبدالناصر_همتی #اقتصاد_ایران #دلار #تورم
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 از جنگ در مرزها تا بحران در خیابان‌ها؛ «سناریوی ب» و انتقال نبرد به داخل ایران
✍️ حسین قتیب

آیا پس از ناکامی در تحمیل یک نتیجه نظامی سریع، میدان اصلی نبرد علیه ایران می‌تواند از مرزها و سواحل به اقتصاد، جامعه و در نهایت خیابان منتقل شود؟
حسین قتیب در این یادداشت، آنچه را «سناریوی ب» می‌نامد بررسی می‌کند؛ سناریویی که به باور او، از فشار بر صادرات نفت، تجارت خارجی و دسترسی ایران به ارز آغاز می‌شود و می‌تواند با جهش نرخ ارز، تورم، اختلال بازار و کاهش قدرت خرید، به نارضایتی اجتماعی و سپس بحران سیاسی منتهی شود.
در این تحلیل، حلقه خطرناک زمانی شکل می‌گیرد که اعتراض اقتصادی با خشونت پیوند بخورد. از آن نقطه، کشته‌شدن معترضان، نیروهای امنیتی یا شهروندان می‌تواند چرخه‌ای از «خشونت و واکنش متقابل» ایجاد کند و امکان بازگشت به وضعیت پیشین را کاهش دهد.
قتیب معتقد است در چنین فضایی، ورود جریان‌های مخالف خارج از کشور و احتمال حمایت بازیگران خارجی از گروه‌های داخلی می‌تواند مرز میان «جنگ خارجی» و «منازعه داخلی» را به‌تدریج کمرنگ کند.
به تعبیر نویسنده، هدف چنین سناریویی لزوماً سرنگونی سریع حکومت نیست؛ بلکه می‌تواند فرسوده‌کردن هم‌زمان سه ظرفیت ایران باشد:
توان اقتصادی، انسجام اجتماعی و ظرفیت امنیتی.
در این صورت، ایران هم‌زمان با سه بحران مواجه خواهد شد: فشار نظامی در خارج، بی‌ثباتی اقتصادی در داخل و رویارویی خشونت‌آمیز در خیابان.
نویسنده در پایان هشدار می‌دهد که اگر بحران داخلی به چنین مرحله‌ای برسد، ممکن است مداخله نظامی بعدی نیز با عناوینی مانند «حمایت از مردم»، «جلوگیری از کشتار» یا «ایجاد منطقه امن» صورت‌بندی و توجیه شود.

🔗 متن کامل یادداشت:

#حسین_قتیب #ایران #جنگ #اقتصاد_ایران #اعتراضات

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 از ترکمنچای تا شهریور ۲۰؛ زخم شکست و «ترومای جمعی» ایرانیان
✍️ بهمنی قاجار

چرا خاطره جنگ‌های ایران و روس، ترکمنچای و اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ هنوز در ذهن سیاسی ایرانیان حضور دارد؟ و شکست‌های تاریخی چگونه می‌توانند حتی پس از گذشت نسل‌ها بر نحوه مواجهه یک جامعه با جهان اثر بگذارند؟
بهمنی قاجار در بخشی از گفت‌وگویی که به مناسبت سالگرد اشغال ایران در سوم شهریور ۱۳۲۰ بازنشر کرده، از پیوند میان این شکست‌های تاریخی و آنچه «ترومای جمعی» ایرانیان می‌نامد سخن می‌گوید.
او مقاومت سربازان ایرانی در برابر ارتش شوروی در شهریور ۲۰ را نیز در امتداد خاطره تلخ جنگ‌های ایران و روس می‌بیند:
«چون ننگ ترکمنچای و گلستان زنده بود، می‌خواستند یک جوری اعاده حیثیت کنند... چند تا سرباز هم که شده در جلفا می‌ایستادند تا شاید آن شکست جبران شود.»
از نگاه او، اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ ضربه دیگری به همین ذهنیت بود: ایرانیانی که تصور می‌کردند کشور پس از دوره‌ای از نوسازی دیگر آن ایران ضعیف گذشته نیست، ناگهان دیدند نیروهای خارجی در مدت کوتاهی کشور را اشغال کردند.
اما بحث بهمنی قاجار از تاریخ فراتر می‌رود. او معتقد است ایران طی بیش از دو قرن با چرخه‌ای از «امید و سرخوردگی» مواجه بوده است؛ از جنگ‌های ایران و روس و فشارهای بریتانیا و روسیه تا اشغال ایران، نهضت ملی‌شدن نفت، ۲۸ مرداد و تحولات پس از آن.
به اعتقاد او، سنگینی این تاریخ دو واکنش افراطی و متضاد ایجاد کرده است:
یکی، نگاه توطئه‌محور که جهان را مجموعه‌ای یکپارچه از قدرت‌هایی می‌بیند که همواره علیه ایران توطئه می‌کنند؛ و دیگری، نگاه خودسرزنش‌گرایانه که نقش قدرت‌های خارجی را تقریباً نادیده می‌گیرد و همه مشکلات را صرفاً به خود ایرانیان نسبت می‌دهد.
راه سوم از نظر او پذیرفتن یک «حقیقت خاکستری» است:
«بله، دنیا گاهی با ما ناعادلانه رفتار می‌کند و تاریخ تلخی داریم، اما قدرت‌های امروز با هم یکپارچه نیستند و ما باید با درک صحیح از متغیرهای جهانی، مسیر خود را بازسازی کنیم.»
و شاید مهم‌ترین گزاره این گفتار همین باشد:
«ما در حال حاضر با یک ذهنیت سنگین تاریخی زندگی می‌کنیم که مدیریت کردن آن، حتی از مدیریت خود جنگ‌ها هم دشوارتر است.»

✍️ متن کامل یادداشت بهمنی قاجار در مشاهده فوری

#بهمنی_قاجار #شهریور_۱۳۲۰ #ترکمنچای #تاریخ_ایران #اشغال_ایران

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 رمضان‌زاده به پزشکیان: یا با فاسدان قاچاق بنزین برخورد کنید، یا معاون خود را عزل کنید
عبدالله رمضان‌زاده، سخنگوی دولت اصلاحات، در واکنش به اظهارات اخیر معاون رئیس‌جمهور درباره دخالت هر دو جناح سیاسی در قاچاق سوخت، خطاب به مسعود پزشکیان نوشت:

«آقای رئیس‌جمهوری
معاون شما افاضه فرموده که هر دو جناح سیاسی در قاچاق بنزین دست دارند!
تعارف را کنار بگذارید و یک بار هم که شده با افراد فاسد سیاسی که در قاچاق شریکند برخورد و یا حداقل نام آنان را افشاء کنید؛
یا معاون خود را عزل کنید!
... تا سیه‌روی شود هر که در او غش باشد!»

اظهارات سقاب اصفهانی درباره نقش جریان‌های سیاسی در قاچاق سوخت طی روزهای اخیر واکنش‌های دیگری نیز برانگیخته و مطالبه مشترک منتقدان روشن است: اگر چنین اتهام سنگینی مستند است، نام‌ها و اسناد آن باید اعلام و مسیر برخورد قانونی آغاز شود.

#عبدالله_رمضان_زاده #مسعود_پزشکیان #قاچاق_سوخت #قاچاق_بنزین #فساد

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

پرنیا خلجی پیربلوطی
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🎥 از بغداد تا مکه؛ توافق‌هایی پیرامون ایران و درباره ایران
مجید تفرشی
تحولات منطقه را نمی‌توان تنها با اخبار روز و مناسبات جاری توضیح داد. بسیاری از پیمان‌ها و توافق‌هایی که امروز در خاورمیانه شکل می‌گیرند، در امتداد تاریخی طولانی از ائتلاف‌سازی، موازنه قدرت و رقابت بر سر امنیت منطقه قرار دارند؛ تاریخی که ایران همواره یکی از بازیگران مهم آن بوده است.
مجید تفرشی در این گفتار، با نگاهی تاریخی به توافق‌ها و پیمان‌های منطقه‌ای، از بغداد تا مکه می‌رود و این پرسش را پیش می‌کشد که توافق‌های تازه میان کشورهای منطقه چه نسبتی با ایران دارند؛ توافق‌هایی که گاه با حضور ایران و گاه بدون حضور ایران، اما در بسیاری موارد با درنظرگرفتن جایگاه و قدرت آن شکل گرفته‌اند.
از این منظر، مسئله فقط امضای یک توافق تازه نیست. مهم‌تر آن است که ببینیم معماری امنیتی منطقه چگونه در حال تغییر است و ایران در این آرایش تازه چه جایگاهی خواهد داشت.
آیا کشورهای منطقه به سوی ایجاد سازوکارهای امنیتی تازه حرکت می‌کنند؟ این ائتلاف‌ها تا چه اندازه مستقل از قدرت‌های بزرگ‌اند؟ و مهم‌تر از همه، ایران باید در برابر توافق‌هایی که «پیرامون ایران» یا حتی «درباره ایران» شکل می‌گیرند، چه سیاستی در پیش گیرد؟
تفرشی برای پاسخ به این پرسش‌ها به تجربه تاریخی بازمی‌گردد؛ چراکه بدون شناخت پیشینه پیمان‌ها و ائتلاف‌های منطقه‌ای، فهم معنای سیاسی توافق‌های امروز نیز دشوار خواهد بود.

🎥 گفتار کامل مجید تفرشی
تماشای ویدئو در یوتیوب

#مجید_تفرشی #تاریخ_دیپلماسی #ایران #خاورمیانه #دیپلماسی #سیاست_خارجی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

📚 «پیلتن پیلکن»؛ حماسه‌ای گمشده از پهلوانی که از رودخانه به تخت روم رسید
یکی از داستان‌های ناشناخته حماسی در ادب عامیانه فارسی، پس از تصحیح و تحقیق دکتر میلاد جعفرپور منتشر شده است: «داستان پیلتن پیلکن»، به روایت خواجه عبدالرحمن مراغه‌ای.
کاتب نسخه، تاریخ تحریر آن را ۹۷۲ قمری ثبت کرده؛ هرچند احتمال می‌رود اصل داستان دهه‌ها پیش از آن تألیف شده باشد.
قهرمان داستان «پیلتن» نام دارد؛ پهلوانی که پس از از پای درآوردن فیلی رم‌کرده در حضور قیصر روم، لقب «پیلکن» می‌گیرد.
اما جذابیت اثر تنها در ماجراهای پهلوانی آن نیست. «پیلتن پیلکن» گویی پارچه‌ای چهل‌تکه از موتیف‌های آشنای حماسه‌ها و قصه‌های کهن ایرانی است.
داستان با عشق شاهزاده‌ای رومی به متینه، دختر بهرام چوبین آغاز می‌شود؛ پهلوان‌بانویی در تبار ادبی گردآفرید، گردیه و بانوگشسپ. شرط ازدواج با او نیز پهلوانانه است: مردی می‌تواند همسر متینه شود که در کشتی شکستش دهد.
شاهزاده رومی از این آزمون می‌گذرد و حاصل پیوند آن دو، پسری است که سرنوشتی آشنا برای خواننده شاهنامه دارد.
شاهزاده پیش از بازگشت به روم، گوهری به متینه باردار می‌سپارد تا پس از تولد به بازوی فرزندشان ببندد. متینه نیز پس از زایمان، کودک را همراه طلا و نامه‌ای در صندوقی می‌گذارد و به رودخانه می‌سپارد.
آب، صندوق را به جایی دور می‌برد؛ گازری آن را می‌یابد، کودک را بزرگ می‌کند و نامش را پیلتن می‌گذارد.
ردّ داستان‌های بزرگ ادب حماسی را می‌توان در جای‌جای این روایت دید: از رستم و تهمینه تا ماجرای داراب، پسر همای چهرآزاد.
پیلتن سرانجام خانواده‌ای را که در آن بزرگ شده ترک می‌کند و در جست‌وجوی سرنوشت خود راهی می‌شود. تقدیر او را به روم، نزد پدر و سپس مادرش می‌رساند و پس از مجموعه‌ای از دلاوری‌ها، عشق‌ها و نبردها، در نهایت بر تخت پادشاهی روم می‌نشاند.
از «پیلتن پیلکن» تنها یک نسخه شناخته‌شده در کتابخانه بادلیان دانشگاه آکسفورد وجود دارد؛ دست‌نوشته‌ای آراسته به یازده مینیاتور که اکنون متن آن با مقدمه و نمایه‌های پژوهشی در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.

📖 داستان پیلتن پیلکن

روایت: خواجه عبدالرحمن مراغه‌ای
تصحیح و تحقیق: دکتر میلاد جعفرپور
انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴

نقل از کانال عاطفه طیه

#پیلتن_پیلکن #میلاد_جعفرپور #ادبیات_فارسی #شاهنامه #ادبیات_عامیانه #نسخه_خطی

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 چشم‌انداز تیره وضعیت؛ «دیپلماسی در موقعیت کنونی، کارش رفع خطر است»
✍️ محمدرضا نیکفر

اگر نه پیروزی در دسترس باشد و نه ادامه وضع موجود ممکن، سیاست باید در پی چه باشد؟
محمدرضا نیکفر در یادداشتی با ترسیم چشم‌اندازی تیره از وضعیت ایران، پیشنهاد می‌کند معیار را تغییر دهیم: به‌جای جست‌وجوی راه‌حلی که بیشترین «سود» را نصیب این یا آن طرف کند، باید پرسید چه مسیری کمترین زیان را به مردم و کشور وارد می‌کند.
او فشار اقتصادی و تحریم‌های کنونی را نه پایان جنگ، بلکه شکل تازه‌ای از همان جنگ می‌داند و هشدار می‌دهد که یک حادثه در دریا یا حمله به یک پایگاه می‌تواند بار دیگر درگیری نظامی را شعله‌ور کند.
در این چشم‌انداز، نیکفر معتقد است حتی تشدید جنگ نیز الزاماً به سقوط جمهوری اسلامی منجر نخواهد شد؛ بلکه ممکن است نتیجه، باقی‌ماندن حکومتی هراسیده‌تر بر کشوری ویران‌تر و جامعه‌ای فقیرتر و خشمگین‌تر باشد.
از همین‌جا به پرسش اصلی می‌رسد:
«چه باید شود تا مردم و کشور کمترین زیان را ببینند؟»
پاسخ نویسنده، مذاکره و صلح است.
اما او معتقد است صلح‌خواهی نمی‌تواند در حد یک مطالبه کلی باقی بماند و باید درباره مسئله اصلی منازعه، یعنی برنامه هسته‌ای، پیشنهاد مشخصی برای مصالحه وجود داشته باشد.
نیکفر از بازگرداندن برنامه هسته‌ای به چارچوب موازین بین‌المللی و کنترل‌پذیرشدن آن سخن می‌گوید و تأکید می‌کند که ادامه سیاست پیشین غنی‌سازی دیگر قابل دفاع نیست.
به اعتقاد او، مصالحه بر سر برنامه هسته‌ای می‌تواند راه مذاکره درباره مسائل دیگر را نیز باز کند.
و جمع‌بندی یادداشت در یک جمله است:
«دیپلماسی نه دادگاه عدل است نه عرصه ریشه‌یابی تاریخی و حل بنیادی مسائل. در موقعیت کنونی، کار دیپلماسی، رفع خطر است.»

🔗 متن کامل در رادیو زمانه

#محمدرضا_نیکفر #جنگ #صلح #مذاکرات #برنامه_هسته‌ای #ایران
#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎥 مهدی اخوان ثالث؛ از «زرتشت» تا سرزنش رئیس‌جمهور وقت
نگاهی به زندگی و جهان شعری مهدی اخوان ثالث (م. امید)؛ شاعری که زبان و اسطوره‌های ایران کهن را با تجربه انسان معاصر درآمیخت و یکی از صداهای ماندگار شعر معاصر فارسی شد.
در این بخش از برنامه «تماشا»ی بی‌بی‌سی فارسی، احمد کریمی حکاک از اخوان ثالث و فرازهایی از زندگی او می‌گوید؛ از دلبستگی شاعر به فرهنگ و میراث ایران باستان و زرتشت تا گرفتاری‌هایی که همین گرایش‌ها برای او به همراه آورد.
در برنامه همچنین به ماجرای سرزنش اخوان ثالث از سوی آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت و پیامدهای آن برای شاعر اشاره می‌شود؛ روایتی از نسبت پیچیده شاعر، قدرت و فضای فرهنگی ایران در آن سال‌ها.
اخوان، با همه تلخی‌هایی که در شعرش جاری بود، خود را از تاریخ و زبان ایران جدا نمی‌دید. شاید به همین دلیل است که شعر او، از «زمستان» تا «آخر شاهنامه»، همچنان چیزی فراتر از خاطره یک دوره ادبی است؛ روایتی از شکست، امید، هویت و سرگذشت انسان ایرانی.
برنامه تماشا بی‌بی‌سی فارسی ۱۸ ژوئن ۲۰۱۴
#مهدی_اخوان_ثالث #احمد_کریمی_حکاک #شعر_معاصر #ادبیات_فارسی #م_امید
#میراث_فرهیختگان
#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔵 سکولاریسم و آینده ایران؛ وقتی «جدایی دین از دولت» همه ماجرا نیست
✍️ علی زمانیان
وقتی از «سکولاریسم» سخن می‌گوییم، دقیقاً درباره چه چیزی حرف می‌زنیم؟ جدایی دین از حکومت؟ کاهش دینداری جامعه؟ عقب‌نشینی دین از خانواده و روابط شخصی؟ یا کنار رفتن امر دینی از ذهن و جهان‌بینی انسان؟
علی زمانیان در مقاله «سکولاریسم و آینده ایران» پیشنهاد می‌کند برای فهم این مفهوم، چهار عرصه متفاوت را از یکدیگر جدا کنیم؛ زیرا آنچه معمولاً با یک واژه «سکولاریسم» نامیده می‌شود، در واقع می‌تواند چهار فرایند متفاوت باشد.
۱. سکولاریسم اجتماعی
در این وضعیت، دین لزوماً ممنوع یا سرکوب نمی‌شود، اما به‌تدریج مرجعیت اجتماعی سابق خود را از دست می‌دهد. نهادها، سبک زندگی، فرهنگ و مناسبات اجتماعی بیش از گذشته مستقل از دین سامان می‌یابند.
به تعبیر زمانیان، مسئله این است که مردم برای ازدواج، طلاق، کسب‌وکار، تفریح، هنر و تصمیم‌های زندگی، همچنان ابتدا به دین مراجعه می‌کنند یا به علم، عقل و قرارداد اجتماعی؟
او در همین‌جا میان سکولاریسم اجتماعی «ملایم» و نوع «ستیزه‌جو» تمایز می‌گذارد؛ اولی اجازه می‌دهد دین در جامعه حضور آشکار داشته باشد، بی‌آنکه دولت از آن حمایت ویژه کند، اما دومی در پی محدودکردن ظهور دین در عرصه عمومی است.
۲. سکولاریسم سیاسی
اینجا مسئله نه میزان دینداری مردم، بلکه رابطه دین و قدرت است.
در این صورت‌بندی، قانون‌گذاری و اداره کشور بدون ارجاع به متون مقدس و احکام دینی انجام می‌شود و مشروعیت حکومت نه از وحی، بلکه از رأی و خواست مردم سرچشمه می‌گیرد.
وظیفه دولت نیز تأمین امنیت، رفاه و خدمات عمومی و حل مسائل زندگی اجتماعی است، نه تعیین «راه رستگاری» شهروندان.
۳. سکولاریسم در عرصه خصوصی
اما عقب‌نشینی دین ممکن است از جامعه فراتر برود و به خانواده، گروه دوستان و روابط میان افراد برسد.
زمانیان در این بخش به یک تناقض در تجربه ایران اشاره می‌کند: حکومتی که ساختار رسمی و حقوقی خود را دینی تعریف کرده، الزاماً نتوانسته جامعه و نسل‌های جدید را دینی‌تر کند و حتی این پرسش مطرح شده است که آیا بخشی از جامعه در واکنش به همین سیاست‌ها، از دین فاصله بیشتری گرفته است؟
۴. سکولاریسم فلسفی ـ وجودی
این مرحله دیگر فقط درباره حکومت یا مناسبات اجتماعی نیست؛ پرسش درباره خود حقیقت و معنای جهان است.
آیا انسان برای فهم جهان به وحی نیازمند است یا عقل و علم کفایت می‌کنند؟
در این سطح، سکولاریسم به جهان‌بینی‌ای تبدیل می‌شود که امر متافیزیکی و دینی در تبیین جهان و معنابخشی به زندگی نقش تعیین‌کننده‌ای ندارد.
زمانیان پس از این تفکیک چهارگانه به پرسشی می‌رسد که برای آینده ایران اهمیت ویژه‌ای دارد:
آیا سکولاریسم سیاسی الزاماً به سکولارشدن جامعه، خانواده و سرانجام ذهن انسان منتهی می‌شود؟
او دو پاسخ متفاوت را مقابل یکدیگر قرار می‌دهد: یک دیدگاه، سکولاریزاسیون را فرایندی «خودشتابنده» می‌بیند که از سیاست آغاز می‌شود و می‌تواند تا جامعه و ذهن فرد پیش برود؛ در مقابل، دیدگاهی دیگر امکان جامعه‌ای را مطرح می‌کند که اداره سیاسی آن بر عقلانیت سکولار استوار باشد، اما دین همچنان در زندگی افراد، خانواده‌ها و حتی عرصه عمومی حضوری پویا داشته باشد.
و درست در همین نقطه است که بحث اصلی درباره «سکولاریسم و آینده ایران» تازه آغاز می‌شود.

متن کامل در مشاهده فوری

ادامه دارد...
🖋 علی زمانیان | ۷ شهریور ۱۴۰۵

#علی_زمانیان #سکولاریسم #دین #جامعه_ایران #حکومت_دینی #اندیشه_سیاسی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی