🎥 ولی نصر: توافق پایدار توافقی نیست که یک طرف «همه‌چیز» را ببرد
ولی نصر در توضیح یکی از شروط اساسی دوام توافق احتمالی میان ایران و آمریکا، بر نکته‌ای تأکید می‌کند که در فضای قطبی سیاست اغلب نادیده گرفته می‌شود:
توافق زمانی پایدار می‌ماند که هر دو طرف دلیلی برای حفظ آن داشته باشند.
او می‌گوید اگر توافقی منعقد شود که ایران همه خواسته‌هایش را به دست آورد و آمریکا چیزی نصیبش نشود، واشینگتن انگیزه‌ای برای پایبندی به آن نخواهد داشت؛ همان‌طور که عکس این وضعیت نیز درباره ایران صادق است.
به تعبیر نصر:
«اگر هر کشوری حس کند با به‌هم‌زدن توافق، بیشتر گیرش می‌آید تا با ماندن در آن، زیرش خواهد زد.»
از ورسای تا ایران و آمریکا
نصر برای توضیح استدلال خود به تجربه دو جنگ جهانی بازمی‌گردد.
پس از جنگ جهانی اول، پیمان ورسای شرایطی بر آلمان تحمیل کرد که از نگاه او، چیز مثبتی برای آلمان در حفظ نظم ایجادشده باقی نمی‌گذاشت. بنابراین انگیزه برای برهم‌زدن آن نظم نیز شکل گرفت.
اما پس از جنگ جهانی دوم، مسئله فقط مهار آلمان نبود؛ تلاش شد ساختاری ایجاد شود که آلمان و فرانسه هر دو در حفظ نظم جدید منفعت داشته باشند و هزینه خروج از همکاری بیش از منفعت آن باشد.
نصر همین منطق را به مذاکرات ایران و آمریکا تعمیم می‌دهد:
«توافق ایران و آمریکا وقتی پایدار می‌شود که خواسته‌های دو طرف تا حدی در آن آمده باشد تا دیگر انگیزه‌ای برای زیر آن زدن نداشته باشند.»

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
این استدلال یک تفاوت مهم میان «پیروزی در مذاکره» و «ساختن توافق پایدار» را برجسته می‌کند.
در فضای سیاسی، گرفتن حداکثر امتیاز و دادن حداقل امتیاز معمولاً موفقیت معرفی می‌شود؛ اما اگر حاصل مذاکره چنان نامتوازن باشد که یکی از طرفین از همان روز نخست منتظر فرصتی برای خروج یا نقض آن بماند، آن «پیروزی» می‌تواند بذر شکست توافق را درون خودش داشته باشد.
مسئله بنابراین فقط این نیست که ایران یا آمریکا چه چیزی از توافق می‌گیرند؛ مسئله این است که آیا هر دو به اندازه‌ای منفعت خواهند داشت که ماندن در توافق را سودمندتر از شکستن آن بدانند.
در نهایت، توافق پایدار شاید نه محصول رضایت کامل دو طرف، بلکه محصول وضعیتی باشد که در آن هزینه برهم‌زدن توافق برای هر دو، از هزینه حفظ آن بیشتر باشد.

🎥 گفت‌وگوی کامل ولی نصر

#ولی_نصر #ایران #آمریکا #مذاکرات #دیپلماسی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔵 نظام‌های سیاسی با «رنج اجتماعی» چه می‌کنند؟
رنج به‌مثابه میدان نبرد معنا
✍️ علی زمانیان

برای شناخت یک جامعه، فقط مطالعه ساختار قدرت، اقتصاد و نهادهای آن کافی نیست؛ باید دردهای آن جامعه را نیز دید و به رسمیت شناخت. زیرا یکی از بنیادی‌ترین شکل‌های به‌رسمیت‌شناختن دیگری، دیدن رنج اوست.
علی زمانیان در این جستار، با اتکا به کتاب «درآمدی جامعه‌شناختی به رنج» اثر ایان ویلکینسون، از رنج نه صرفاً به‌عنوان تجربه‌ای شخصی، بلکه به‌مثابه عرصه‌ای برای کشمکش بر سر «معنا»، «قدرت» و «حقیقت» سخن می‌گوید.
رنج هنگامی که از حریم خصوصی بیرون می‌آید و وارد عرصه عمومی می‌شود، دیگر فقط متعلق به رنج‌دیده نیست؛ دولت، رسانه، نهاد علمی، سیاستمدار و حتی سازمان‌های بشردوستانه می‌توانند وارد میدان شوند و بکوشند معنای آن را تغییر دهند.
«مصادره رنج» چگونه اتفاق می‌افتد؟
زمانیان نخستین مفهوم را «مصادره رنج» می‌نامد: رنج از راوی اصلی‌اش گرفته و در خدمت هدف دیگری قرار می‌گیرد.
در مصادره رسانه‌ای، تصویر کودک گرسنه یا قربانی جنگ می‌تواند به کالایی برای جذب مخاطب تبدیل شود؛ فاجعه دیده می‌شود، اما این دیدن الزاماً به همدلی فعال یا تغییر ساختاری منتهی نمی‌شود.
در مصادره علمی، خطر دیگری وجود دارد: تجربه زنده انسان رنج‌دیده به آمار، داده و نظریه تبدیل شود و بیش از آنکه به صاحبان درد یاری برساند، برای پژوهشگر اعتبار علمی تولید کند.
و در مصادره سیاسی، رنج می‌تواند مستقیماً به سرمایه قدرت تبدیل شود؛ دولت‌ها ممکن است رنج ناشی از یک تهدید خارجی را برجسته کنند تا سرکوب داخلی را موجه جلوه دهند، یا با نمایش همدردی با قربانیان فقر، از اصلاح ساختارهایی که فقر را بازتولید می‌کنند بگریزند.
به تعبیر زمانیان، در این نقطه «درد» به سرمایه سیاسی و اقتصادی تبدیل می‌شود.
وقتی حتی معنای درد را از صاحبش می‌گیرند
اما صورت عمیق‌تری نیز وجود دارد: «مصادره معنای رنج».
در این حالت، فرد نه‌تنها رنج می‌کشد، بلکه اختیار تعریف رنج خود را نیز از دست می‌دهد.
نهادهای پزشکی، روان‌شناختی، حقوقی، دینی یا سیاسی از بیرون به تجربه او معنا می‌دهند و رنج زیسته به «موردی» برای تشخیص، قضاوت، توجیه یا سرزنش تبدیل می‌شود.
زمانیان می‌نویسد:
«نظام‌های سیاسی، رنج را به‌منزله دال شناور، از معنای خود تهی می‌کنند، سپس معنای مورد نظرشان را به آن تحمیل می‌کنند تا در نهایت، با مصادره معنای رنج، مشروعیت خود را تأمین نمایند.»
در چنین وضعی حتی رنجی که می‌توانست به اعتراض علیه بی‌عدالتی تبدیل شود، ممکن است دوباره معناگذاری شود و در نهایت به روایتی در خدمت همان نظمی بدل شود که رنج در بستر آن شکل گرفته است.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
شاید یکی از مهم‌ترین میدان‌های سیاست همین‌جاست: چه کسی حق دارد معنای رنج را تعیین کند؟
مادر کشته‌شده‌ای که دادخواهی می‌کند، خانواده‌ای که زیر فشار اقتصادی فروریخته، انسانی که زندان یا جنگ را تجربه کرده و جامعه‌ای که زخمی تاریخی را با خود حمل می‌کند، فقط صاحبان یک «واقعه» نیستند؛ صاحبان تجربه‌ای‌اند که قدرت ممکن است برای آن روایت دیگری بسازد.
گاهی حذف رنج با انکار وقوع آن انجام می‌شود؛ اما شیوه پیچیده‌تر این است که اصل رنج پذیرفته شود و معنای آن مصادره گردد.
از همین رو، شنیدن صدای خودِ رنج‌دیدگان فقط عملی اخلاقی نیست؛ می‌تواند شکلی از مقاومت در برابر قدرتی باشد که می‌خواهد علاوه بر واقعیت، تفسیر واقعیت را نیز در اختیار داشته باشد.


متن کامل جستار علی زمانیان

مطالعه‌ی یک جامعه، مستلزم به رسمیت شناختن "درد" آن جامعه و  مطالعه‌ی آن است. اساسا یکی از ارکان اصلی "به رسمیت شناختن" و "دیدن" دیگری، به رسمیت شناختن و دیدن دردها و رنج‌های او است. از این رو چه در مطالعات اجتماعی و چه در حوزه‌ی مطالعات عدالت و اخلاق، "رنج"، از نکات کانونی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

✅ "ایان ویلکینسون" در کتاب "درآمدی جامعه‌شناختی به رنج" تصویری از رنج به عنوان پدیده‌ای ترسیم می‌کند که نه فقط یک تجربه شخصی دردناک، بلکه به عرصه‌ای برای کشمکش "معنا"، "قدرت" و "حقیقت" تبدیل می‌شود. او نشان می‌دهد که رنج به محض آنکه از حوزه خصوصی فرد خارج می‌شود و به عرصه عمومی قدم می‌گذارد، دستخوش فرایندهایی پیچیده می‌شود که می‌توان آنها را با مفاهیمی چون تصرف، مصادره، تغییر معنا، ناپدید کردن، خاموش کردن صدای رنج و مشروعیت‌بخشی توصیف کرد.

این جستار به تحلیل این فرایندها می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه نظام‌های قدرت، اعم از دولت‌ها، رسانه‌ها، نهادهای علمی و حتی سازمان‌های بشردوستانه، رنج را از صاحبان اصلی‌اش می‌ربایند، معنای آن را دگرگون می‌سازند و در نهایت آن را به گونه‌ای بازنمایی می‌کنند که نه فقط تهدیدی برای نظم موجود نباشد، بلکه به تقویت همان نظم کمک کند. 

هم‌چنین این مقاله نشان می‌دهد که چگونه "رنج" به منبعی برای مشروعیت‌بخشی به قدرت تبدیل می‌شود، به طوری که خشونت و سرکوب با توسل به رنج خود یا دیگران، توجیه و عادی‌سازی می‌گردد.

🔻 برای اندیشیدن جامعه‌شناسانه به "رنج"، شرح برخی مفاهیم ضروری است. برخی از مفاهیم در پی می‌آید:

❗️اول. مصادره رنج

ویلکینسون نشان می‌دهد یکی از رنج‌های شخصِ رنج‌دیده آن است که "رنج" را از او می‌ربایند و مصادره‌اش می‌کنند. به این معنا که رنجی که تجربه می‌کند، از اختیارش خارج می‌شود و توسط نهادهای بیرونی، اعم از رسانه، دولت و سایر نهادها، به نفع مشروعیت خود، مصادره می‌گردد. به سخن دیگر، رنج را از راوی اصلی‌اش جدا می‌کنند و آن را در خدمت اهداف خود قرار می‌دهند.

✔️ مهمترین مصادیق "مصادره‌ی رنج" عبارت است از:
➖ مصادره‌ی رسانه‌ای که در آن، رسانه‌های خبری، "رنج" را به محتوای جذاب تبدیل می‌کنند. 
تصاویر کودکان گرسنه یا اجساد جنگ‌زدگان را نه برای ایجاد تغییر ساختاری، بلکه برای جلب مخاطب در فضای مجازی و افزایش فروش آگهی‌های تجاری به کار می‌روند. ویلکینسون این را "گردشگری هرزه‌نمایانه" می‌نامد، جایی که مخاطب به جای همدلی فعال، به تماشاگری لذت‌بخش از فاجعه می‌نشیند. 
➖ مصادره علمی نیز از دیگر مصادیق است که در آن جامعه‌شناسان و پژوهشگران با تبدیل تجربه زیسته رنج به داده‌های آماری، مفاهیم انتزاعی و نظریه‌های دانشگاهی، آن را از درد زنده به موضوع مطالعه تقلیل می‌دهند. ویلکینسون هشدار می‌دهد که این خشونت معرفتی ممکن است بیش از آنکه به رنج‌دیدگان کمک کند، به حرفه محققان اعتبار ببخشد. 
➖ همچنین مصادره‌ی سیاسی که در آن، دولت‌ها و احزاب، رنج شهروندان را به ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به سیاست‌های خود تبدیل می‌کنند. برای مثال، یک دولت ممکن است با بزرگنمایی رنج ناشی از تهدید خارجی، اقدامات سرکوبگرانه خود را توجیه کند یا با ابراز همدردی دروغین با قربانیان فقر، از هرگونه اصلاح ساختاری اساسی طفره رود.
مصادره‌ی رنج وقتی است که "درد" به مثابه‌ی سرمایه سیاسی و اقتصادی تبدیل می‌شود. مصادره رنج، مفهومی است که ویلکینسون از نقدهای جامعه‌شناختی اقتصاد سیاسی احساسات وام می‌گیرد و آن را گسترش می‌دهد.

✅ صورت‌بندی سه‌گانه‌ی مصادره‌ی رنج:

➖ الف) اولین نوع، "مصادره‌ی معنای رنج" است.
در این نوع، رنج فرد یا گروه، از بافت زیسته‌ی خود خارج می‌شود و معنایی "از بیرون" به آن تحمیل می‌گردد. رنج‌دیده، دیگر صاحب معنای رنج خود نیست؛ بلکه نهادهایی مانند پزشکی، روان‌شناسی، حقوق، دین یا سیاست، معنای مورد نظر خود را بر رنج او تحمیل می‌کنند. رنج، به‌جای آن‌که "تجربه‌ای زیست‌شده" باشد، به "موردی" برای تشخیص، قضاوت، توجیه یا سرزنش تبدیل می‌شود. 
نظام‌های سیاسی، رنج را به منزله‌ی دال شناور، از معنای خود تهی می‌کنند، سپس، معنای مورد نظرشان را به آن تحمیل می‌کنند، تا در نهایت، با مصادره‌ی معنای رنج، مشروعیت خود را تامین نمایند.

ویلکینسون با استناد به جامعه‌شناسی فرهنگی وبر و دورکیم نشان می‌دهد که معنای رنج هرگز طبیعی یا خودآشکار نیست، بلکه همیشه در بستر گفتمان‌های فرهنگی و ایدئولوژیک ساخته می‌شود. با تغییر معنا، رنجی که می‌توانست به منزله اعتراضی علیه بی‌عدالتی باشد، به معنایی قابل قبول و حتی مشروع برای نظم موجود تبدیل می‌شود.

ادامه دارد.....


✍️ علی زمانیان | ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

#علی_زمانیان #رنج_اجتماعی #جامعه_شناسی #قدرت #حافظه_جمعی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🌑 مدرسه تعطیل است؛ دانش‌آموزان سیگار می‌کشند!
✍️ جعفر بخشی بی‌نیاز | نویسنده و روزنامه‌نگار
«گفته‌اند ۳۰ درصد از جمعیت ۱۶ میلیونی دانش‌آموزان کشور» درگیر دخانیات‌اند؛ یعنی اگر این آمار درست باشد، با جمعیتی حدود ۴.۸ میلیون دانش‌آموز روبه‌رو هستیم.
جعفر بخشی بی‌نیاز اما می‌گوید مسئله فقط سیگار و قلیان نیست؛ اینها ممکن است لایه بیرونی بحرانی عمیق‌تر باشند: نوجوانی که به‌جای امید به آینده، برای تحمل فشارهای زندگی به دود و مواد پناه می‌برد.
او از مجموعه‌ای از عوامل سخن می‌گوید: نبود شادی و تفریح سالم، فشارهای روانی، محدودیت‌ها، مشکلات اقتصادی، خلأهای تربیتی و ضعف نظارت در محیط‌های آموزشی.
و از آموزش‌وپرورش می‌پرسد سهم این نهاد در شکل‌گیری چنین وضعیتی چقدر است؟
وقتی سیگار از «تفریح» به «مسکن» تبدیل می‌شود
هسته اصلی یادداشت شاید همین جمله باشد:
«وقتی دانش‌آموز، دود را نه به‌عنوان یک آسیب بلکه به‌عنوان یک مسکن برای دردهای عمیق اجتماعی و اقتصادی می‌بیند و زندگی‌اش را تمام‌شده فرض می‌کند، یعنی ما در تربیت نسل آینده شکست خورده‌ایم.»
نویسنده هشدار می‌دهد مسئله نوجوانی که سیگار می‌کشد را نمی‌توان صرفاً با ممنوعیت، تنبیه یا افزایش نظارت توضیح داد. باید پرسید چه اتفاقی در زندگی یک نوجوان افتاده که مصرف دخانیات یا مواد برای او به راهی برای فرار از واقعیت تبدیل شده است؟
از نگاه او، پنهان‌کردن ابعاد مسئله یا تقلیل آن به رفتارهای فردی، فقط مواجهه با نشانه‌هاست؛ در حالی که ریشه بحران را باید در وضعیت اجتماعی و اقتصادی و احساس ناامیدی بخشی از نسل نوجوان جست‌وجو کرد.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
پرسشی که یادداشت پیش می‌کشد اهمیت دارد:
چرا یک نوجوان سیگار می‌کشد؟
سیاست‌گذاری‌ای که فقط به سیگارِ میان انگشتان نوجوان نگاه کند اما اضطراب، فقر، تنهایی، کیفیت مدرسه، وضعیت خانواده، چشم‌انداز آینده و امکان تفریح و زندگی اجتماعی او را نبیند، ممکن است معلول را هدف بگیرد و علت را رها کند.
نوجوانی که آینده‌ای برای خودش تصور نمی‌کند، فقط مسئله خانواده یا مدرسه‌اش نیست؛ هشداری درباره آینده خود جامعه است.
و اگر بحران واقعاً ابعادی نزدیک به آنچه در این یادداشت ادعا شده داشته باشد، دیگر با یک «آسیب دانش‌آموزی» مواجه نیستیم؛ با مسئله‌ای در ابعاد سلامت عمومی و امنیت اجتماعی نسل آینده روبه‌رو هستیم.

#جعفر_بخشی_بی_نیاز #دانش_آموزان #دخانیات #آموزش_و_پرورش #آسیب_اجتماعی

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

سولماز صحرایی داریان
تهران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

📚 عصر خواندن تمام شده است؟
جامعه‌ای که مطالعه را کنار می‌گذارد، چه چیزی را همراه کتاب از دست می‌دهد؟
✍️ رز هوروویچ | The Atlantic
جهان شاید در حال ورود به «عصر پساسواد» باشد؛ عصری که در آن انسان‌ها هنوز روزانه هزاران کلمه می‌بینند، اما توان و میل خواندن متن‌های طولانی، پیچیده و نیازمند تمرکز را به‌تدریج از دست می‌دهند.
رز هوروویچ در گزارش مفصل خود برای «آتلانتیک» از کتابخانه اسکندریه آغاز می‌کند؛ گنجینه‌ای که نابودی‌اش فقط داستان آتش و جنگ نبود. حفظ دانش نیازمند هزینه، مراقبت و مهم‌تر از همه اراده یک جامعه برای نگهداری و انتقال آن بود.
هوروویچ وضعیت امروز آمریکا را از همین زاویه می‌بیند: کتاب و متن بیش از هر زمان دیگری در دسترس‌اند، اما اراده برای خواندن عمیق رو به افول است.
آمریکایی‌ها هنوز می‌خوانند؛ ایمیل، پیام، کپشن، زیرنویس و شبکه‌های اجتماعی. مسئله اما تعداد کلماتی نیست که از برابر چشم می‌گذرند؛ مسئله نوع مواجهه مغز با متن است.
خواندن یک رمان، تاریخ، فلسفه یا مقاله بلند با اسکرول‌کردن صدها پست کوتاه یک فعالیت ذهنی واحد نیست.
خواندن عمیق، تمرین تمرکز، دنبال‌کردن استدلال، نگه‌داشتن چند گزاره در ذهن، کشف تناقض، استنتاج و پیوند اطلاعات تازه با دانسته‌های پیشین است.
وقتی این تمرین کنار گذاشته شود، فقط «کتاب‌خوانی» کاهش نمی‌یابد؛ بخشی از توانایی ما برای تفکر پیچیده نیز ممکن است تحلیل برود.
از عصر سواد به عصر «پساسواد»
پارادوکس زمانه همین‌جاست:
ممکن است جامعه‌ای از نظر فنی باسواد باشد، اما فرهنگ آن دیگر بر خواندن عمیق استوار نباشد.
ویدئوهای چندثانیه‌ای، پادکست، پیام صوتی و اکنون هوش مصنوعی می‌توانند اطلاعات را سریع‌تر از کتاب منتقل کنند؛ اما پرسش هوروویچ عمیق‌تر است:
اگر دیگر برای فهمیدن مجبور نباشیم بخوانیم، تمرکز کنیم، بنویسیم و خودمان استدلال را قدم‌به‌قدم بسازیم، چه بر سر شیوه فکرکردن ما خواهد آمد؟
🔻 پی‌نوشت فرهیختگان | مسئله فقط کتاب نیست؛ مسئله سیاست هم هست
این بحث برای ایران شاید حتی مهم‌تر از آمریکاست.
جامعه‌ای که توان خواندن متن بلند، دنبال‌کردن استدلال و تحمل پیچیدگی را از دست بدهد، به‌تدریج سیاست را نیز به شکل کلیپ، شعار، چهره و هیجان مصرف می‌کند.
در چنین جامعه‌ای، توضیح یک مسئله پیچیده اقتصادی دشوار است اما یک شعار ده‌کلمه‌ای به‌سرعت فراگیر می‌شود؛ سند تاریخی حوصله می‌خواهد اما یک روایت هیجان‌انگیز هزاران بار بازنشر می‌شود؛ برنامه سیاسی کمتر خوانده می‌شود اما شخصیت سیاستمدار می‌تواند موضوع شیفتگی یا نفرت جمعی شود.
کاهش مطالعه فقط بحران فرهنگی نیست؛ می‌تواند بحران عقلانیت سیاسی باشد.
خواندن عمیق به انسان می‌آموزد میان ادعا و دلیل فاصله بگذارد، تناقض‌ها را ببیند، حافظه تاریخی خود را طولانی‌تر کند و جهان را به دوگانه‌های ساده «خائن/قهرمان»، «حق/باطل» و «ما/آنها» تقلیل ندهد.
جامعه‌ای که این توانایی‌ها را از دست بدهد، ممکن است دوباره به الگوهای قدیمی‌تر بازگردد: حافظه شفاهی، شایعه، شخص‌محوری، روایت‌های ساده و سیاست مبتنی بر عاطفه.
از این منظر دفاع از کتاب و خواندن، دفاع نوستالژیک از کاغذ نیست.
دفاع از یکی از ابزارهای انسان برای مستقل فکرکردن است.
شاید پرسش اصلی «آیا کتاب خواهد مرد؟» نباشد.
پرسش ترسناک‌تر این است:
اگر عصر خواندن تمام شود، چه کسی به جای ما فکر خواهد کرد؟
#کتاب #مطالعه #سواد #تفکر_انتقادی #هوش_مصنوعی #رسانه

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 وقتی نفرت جای راستی‌آزمایی می‌نشیند
مخالفت با جمهوری اسلامی، مجوز تعطیل‌کردن عقل نیست
✍️ حمید حسامی
یک مرکز فرماندهی سایبری، از طریق تعدادی حساب ناشناس، با یک عکس پروفایل و اسم مستعار و تعدادی دنبال‌کننده، ادعایی را بدون حتی یک سند از منابع معتبر در توئیتر می‌نویسد؛ و عده‌ای که به‌هردلیل از جمهوری‌اسلامی متنفر شده‌اند، صرفاً به خاطر نوعی ابراز انزجار و کینه از حکومت، بلافاصله و بدون کمترین جستجویی ـ که این‌روزها به مدد اینترنت و هوش مصنوعی بسیار سهل شده ـ همان متن را بازنشر و استوری می‌کنند.
این چرخه‌ی تکثیر جعلیات توسط بقیه‌ی ناراضیان از نظام، چنان سرعت می‌گیرد و فراگیر می‌شود که مخاطب حتی ذره‌ای در متن بدون سند و استدلال آن تأمل و دقت نمی‌کند و یک دروغ کینه‌ورزانه، بسرعت تبدیل به گزاره‌ی «واقعیتی که همه می‌دانند» می‌شود!
دو توئیت ضمیمه این یادداشت، نمونه‌ای از همین ماجراست که همه‌چیز را از اساس برعکس ادعا می‌کند:
در مورد میناب، هم از ابتدا ایران مسئولیت این جنایت را برعهده آمریکا دانست و هم برخلاف این روایت‌سازی‌ها، تحقیقات مستقل بعدی دقیقاً به سراغ تصاویر ماهواره‌ای، ویدئوهای راستی‌آزمایی‌شده و بقایای مهمات رفتند. فقط به عنوان نمونه؛ بررسی‌های BBC، Bellingcat و رسانه‌های مستقل دیگری، شواهد را بررسی کردند؛ FactCheck.org نیز نوشت که تصاویر، داده‌های ماهواره‌ای و تحلیل کارشناسان، مسئولیت احتمالی آمریکا را نشان می‌دهد. حتی عفو بین‌الملل پس از بررسی حادثه حمله، آمریکا را مسئول کشتار مدرسه دانست.
درباره سیریک باید منتظر تحقیقات کامل‌تری ماند. اما هم ایران تصاویر قطعات باقی‌مانده از موشک‌های شلیک شده به آن‌جا را منتشر کرد و هم تا الان Associated Press گزارش کرده که کارشناسان تسلیحات، قطعات به‌جامانده در محل را متعلق به مهمات هدایت‌شونده ساخت آمریکا، از جمله JSOW یا SLAM-ER، دانسته‌اند. Reuters نیز وقوع حمله به مجلس عروسی و کشته‌شدن غیرنظامیان را گزارش کرده، هرچند درباره منشأ دقیق حمله با احتیاط نوشته است. اما امروز نیویورک‌تایمز در گزارشی اختصاصی، با بررسی بقایای مهمات، تصاویر ماهواره‌ای و شواهد بصری، شواهد موجود را با این ارزیابی همراه دانسته که مهمات به‌کاررفته در حمله به محل عروسی در کوهستک، ساخت آمریکا بوده است.
مخالفت با جمهوری‌اسلامی حق هر کسی است؛ حتی نفرت از آن هم یک احساس سیاسی قابل فهم است. من نمی‌گویم هر ادعای جمهوری‌اسلامی درست است. اتفاقاً دروغ و پنهان‌کاری حکومت را باید با همان شدت افشا کرد. اما مخالفت با جمهوری‌اسلامی مجوز تعطیل کردن عقل و تحقیق نیست.
اگر قرار باشد فقط چیزی را باور کنیم که دوست داریم حقیقت داشته باشد، چه فرقی با کسانی داریم که دوست دارند فقط روایت صداوسیما را باور کنند؟
متأسفانه جمهوری‌اسلامی در عملکرد ۴۷ ساله‌ی خود آن‌قدر خطا و اشتباهات خسارت‌بار داشته که نیازی نیست برای افشا و اثبات آن، تبدیل به ابزار بی‌فکر و اختیار کسانی شویم که مخالفت‌شان با این نظام از جنس خیرخواهی برای کشور و مردم منتقد و ناراضی نیست؛ بلکه از موضع دشمنی و تعارض موجودیتی با تمامیت ارضی و استقلال این مرزوبوم است.
🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
این یادداشت فراتر از پرونده میناب و سیریک، یک بیماری خطرناک در فضای سیاسی ایران را نشانه می‌گیرد: «راستی‌آزمایی گزینشی».
وقتی خبری علیه جمهوری اسلامی است، بخشی از مخالفان برای باورکردنش سند نمی‌خواهند؛ همان‌گونه که بخشی از حامیان حکومت برای پذیرفتن روایت رسمی سند نمی‌خواهند. تفاوت در نتیجه سیاسی است، نه در روش شناخت حقیقت.
اما دروغِ مفید برای آرمان ما، همچنان دروغ است.
تصاویر ضمیمه نمونه روشنی از این مسئله‌اند: دو حساب در شبکه اجتماعی، بدون ارائه سند قابل بررسی، روایتی را مطرح می‌کنند و از مخاطب می‌خواهند بر پایه سوءظن سیاسی نتیجه بگیرد. حساب ناشناس، تیک آبی، تعداد دنبال‌کننده یا شدت لحن هیچ‌کدام «منبع» نیستند.
مخالفت با جمهوری اسلامی نباید انسان را به نقطه‌ای برساند که برای اثبات شرارت حکومت، حتی کشته‌شدن هم‌وطنانش را انکار کند یا بدون سند، مسئولیت حمله خارجی را به خود ایران نسبت دهد.
استقلال فکری دقیقاً آنجایی آزموده می‌شود که واقعیت به سود موضع سیاسی ما نیست.
می‌توان منتقد و حتی مخالف سرسخت جمهوری اسلامی بود و هم‌زمان در برابر حمله آمریکا و اسرائیل به ایران ایستاد. می‌توان دروغ حکومت را افشا کرد و پروپاگاندای مخالفانش را نیز نپذیرفت. اینها تناقض نیستند؛ حداقلِ وفاداری به حقیقت‌اند.
اگر حقیقت را فقط هنگامی بخواهیم که علیه دشمن سیاسی ما شهادت می‌دهد، ما حقیقت‌جو نیستیم؛ فقط برای تبلیغاتِ اردوگاه خودمان شاهد جمع می‌کنیم.
#حمید_حسامی #راستی_آزمایی #میناب #سیریک #کوهستک #جنگ_روایت‌ها

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

◽️ این فقط یک عکس دسته‌جمعی نیست؛ تصویری از سرمایه انسانی ایران است

این تصویر مربوط به گردهمایی دانش‌آموختگان و اعضای جامعه دانشگاه صنعتی شریف در ۱۵ نوامبر ۲۰۲۵ در کالیفرنیاست؛ مراسمی به مناسبت شصتمین سال تأسیس دانشگاه صنعتی شریف و بیست‌وپنجمین سال فعالیت انجمن SUTA.
طبق گزارش رسمی انجمن دانش‌آموختگان شریف، بیش از ۱۶۰ نفر در برنامه آن روز شرکت کردند. بخش روزانه در مرکز Plug and Play در سانی‌ویل و مراسم شب در مرکز همایش‌های سانتاکلارا برگزار شد. شرکت‌کنندگان فقط «دانشجو» نبودند؛ مجموعه‌ای از دانش‌آموختگان، استادان، کارکنان سابق، خانواده‌ها و دوستان دانشگاه شریف بودند.

عکس دسته‌جمعی دانش‌آموختگان شریف در سیلیکون‌ولی

اما اهمیت عکس جای دیگری است.

در میان برنامه‌های همان گردهمایی، درباره هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، کارآفرینی و فناوری‌های نو بحث شده و شماری از دانش‌آموختگان شریف که اکنون در شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و کسب‌وکارهای فناوری آمریکا فعالیت می‌کنند حضور داشته‌اند.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
مهاجرت را با شمارش آدم‌ها نمی‌توان فهمید
این فقط یک عکس نیست.
پشت هر چهره، سال‌ها آموزش، استعداد، تجربه و دانشی قرار دارد که بخشی از هزینه شکل‌گیری آن را خانواده ایرانی و جامعه ایران پرداخته‌اند.
البته هر ایرانی خارج از کشور را نمی‌توان «سرمایه ازدست‌رفته» نامید؛ مهاجران می‌توانند شبکه علمی و اقتصادی بزرگی برای کشور مبدأ باشند. مسئله زمانی به فرار سرمایه انسانی تبدیل می‌شود که مهاجرت یک‌طرفه شود: ایران هزینه پرورش استعداد را بپردازد، اما محیط علمی، اقتصادی و سیاسی کشور نتواند امکان ماندن، بازگشتن یا همکاری مؤثر او را فراهم کند.
و تلخی این تصویر دقیقاً همین‌جاست:
دانشگاهی در تهران استعداد پرورش می‌دهد و چند هزار کیلومتر آن‌طرف‌تر، در قلب اقتصاد فناوری جهان، شبکه‌ای از همان استعدادها شکل می‌گیرد.
سرمایه انسانی فقط کسی نیست که از مرز خارج شده است؛ مجموعه دانشی است که می‌توانست دانشگاه بسازد، شرکت تأسیس کند، فناوری تولید کند، شغل ایجاد کند و نسل بعدی متخصصان ایران را آموزش دهد.
مسئله، سرزنش مهاجر نیست. انسان حق دارد جایی زندگی کند که امنیت، آزادی، منزلت و امکان رشد بیشتری می‌یابد.
پرسش را باید از ساختاری پرسید که چرا بخشی از بهترین نیروهایی که با دشواری بسیار تربیت کرده، آینده خود را بیرون از ایران جست‌وجو می‌کنند.
کشوری که نفت می‌فروشد شاید دوباره نفت استخراج کند؛ کارخانه و جاده و نیروگاه ویران‌شده را نیز شاید بتوان دوباره ساخت.
اما وقتی یک اکوسیستم انسانیِ علم و فناوری مهاجرت می‌کند، بازسازی آن گاهی یک نسل زمان می‌برد.
این عکس بیش از آنکه تصویر موفقیت ایرانیان در سیلیکون‌ولی باشد، باید ما را با یک پرسش روبه‌رو کند: چرا سیلیکون‌ولی توانسته از استعدادهایی بهره ببرد که ایران برای پرورش بسیاری از آنها سال‌ها هزینه کرده است؟

#دانشگاه_شریف #مهاجرت #سرمایه_انسانی #نخبگان #سیلیکون_ولی

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 وقتی حکومت‌ها به دوراهی «اصلاح یا بقا» می‌رسند...
✍️ معین مشکات

چرا بعضی حکومت‌ها حتی وقتی می‌دانند ادامه وضع موجود خطرناک است، از اصلاحات اساسی سر باز می‌زنند؟
معین مشکات برای پاسخ به این پرسش از تجربه امپراتوری عثمانی و عبدالحمید دوم آغاز می‌کند؛ جایی که اصلاحات سیاسی خود می‌توانست برای ساختار موجود قدرت خطرآفرین باشد.
یک مجلس واقعی در امپراتوری چندملیتی عثمانی ناگزیر باید امکان مشارکت عرب‌ها، ارمنی‌ها، یونانی‌ها و دیگر ملت‌های زیر فرمان امپراتوری را فراهم می‌کرد. اما همین مشارکت می‌توانست به تقویت ملی‌گرایی، تضعیف اقتدار مرکز و حتی گسترش مطالبات جدایی‌طلبانه منجر شود.
پس از منظر سلطان، ترس از اصلاحات الزاماً توهم‌آمیز نبود.
مسئله درست از همین‌جا آغاز می‌شود: چه اتفاقی می‌افتد وقتی اصلاح‌نکردن خطرناک است، اما اصلاح‌کردن نیز می‌تواند موجودیت ساختار قدرت را به خطر بیندازد؟
مشکات این وضعیت را دوراهی هولناک «اصلاح یا بقا» می‌نامد و معتقد است عثمانی تنها نمونه آن نیست؛ امپراتوری چینگ، روسیه تزاری و بعدها اتحاد جماهیر شوروی نیز هر یک به شکلی با چنین وضعیتی مواجه شدند.
به باور نویسنده، حکومت‌ها معمولاً ضرورت اصلاحات را زمانی تشخیص می‌دهند که بخش مهمی از فرصت از دست رفته است:
«هربار حکومت‌ها ضرورت اصلاحات را دیر تشخیص می‌دهند، چشم‌انداز اصلاحات اساسی برای بقایشان هولناک‌تر به نظر می‌رسد تا استمرار وضع موجود.»
اما چرا اصلاحاتی که زمانی می‌توانست راه نجات باشد، بعدها ممکن است خود به عامل فروپاشی تبدیل شود؟
پاسخ مشکات به مسئله اعتماد بازمی‌گردد.
اصلاحات فقط به تصمیم حاکمان وابسته نیست؛ جامعه نیز باید باور کند کسانی که وعده اصلاح می‌دهند، واقعاً توان و اراده اجرای آن را دارند. وقتی این اعتماد عمومی از میان برود، حتی گشایش واقعی نیز ممکن است دیگر به‌عنوان «اصلاح حکومت» فهمیده نشود.
در چنین مرحله‌ای، جامعه می‌تواند فضای بازشده را نه فرصتی برای ترمیم ساختار موجود، بلکه فرصتی برای عبور از آن ببیند.
از این رو نویسنده معتقد است در نقطه‌ای از بحران، اصلاحات درون‌حکومتی بسیار دشوار می‌شود و نیروهای رادیکال‌تر می‌توانند جای اصلاح‌طلبان حکومتی را بگیرند.
بااین‌حال، حتی در این مرحله نیز اصلاح یک مزیت تعیین‌کننده دارد:
«دست‌کم انتقال قدرت بسیار مسالمت‌آمیزتر و کم‌هزینه‌تر پیش می‌رود.»
انتخاب دوم: «بقا»
این انتخاب در ابتدا امن‌تر به نظر می‌رسد.
اگر حکومتی هنوز قادر است میان اصلاح و بقا، دومی را انتخاب کند، به تعبیر مشکات احتمالاً یک ابزار اساسی هنوز برایش کار می‌کند:
دستگاه سرکوب.
حکومت می‌تواند اعتراض را پرهزینه‌تر کند، قوانین محدودکننده بیشتری وضع کند، مخالفان را بازداشت کند و با افزایش خشونت، زمان بخرد.
اما این «زمان خریدن» الزاماً به معنای حل بحران نیست.
اصلاحات انجام‌نشده باقی می‌مانند؛ ناکارآمدی ساختاری انباشته می‌شود و فاصله حکومت و جامعه افزایش می‌یابد. در نتیجه، ساختاری که امروز به کمک قدرت امنیتی بقای خود را تضمین می‌کند، ممکن است فردا حتی توان اداره مؤثر همان دستگاه را نیز از دست بدهد.
مشکات دو پایان پرهزینه را محتمل می‌داند:
یکی اینکه فرسودگی ساختار اداره کشور آن‌قدر پیش برود که حکومت سرانجام در برابر شورش، کودتا یا جنگ داخلی توان مهار بحران را از دست بدهد.
و دیگری اینکه ضعف داخلی، توان حفظ کشور در برابر فشار خارجی را نیز کاهش دهد و حکومت در نتیجه جنگ یا فشار خردکننده قدرت‌های خارجی سقوط کند.
در هر دو مسیر، مسئله فقط سرنوشت حکومت نیست.
کشور نیز هزینه تأخیر در اصلاح را می‌پردازد.
گذار در چنین شرایطی می‌تواند با خشونت، بی‌ثباتی، آسیب به تمامیت سرزمینی و زخم‌هایی همراه شود که آثارشان بسیار طولانی‌تر از عمر حکومتی است که برای حفظ خود، اصلاحات را به تعویق انداخته بود.
شاید پارادوکس اصلی همین باشد:
اصلاحاتی که زودهنگام می‌توانستند ضامن بقای یک نظام سیاسی باشند، اگر بیش از اندازه به تأخیر بیفتند، ممکن است دیگر نتوانند آن نظام را نجات دهند؛ اما همچنان می‌توانند هزینه عبور از آن را برای جامعه کاهش دهند.
و نویسنده یادداشتش را با جمله‌ای تمام می‌کند که هشدار اصلی متن نیز در آن نهفته است:
«سیاستمداران را با تاریخ کاری نیست؛ اما تاریخ را با سیاستمداران کارهاست...»

متن کامل یادداشت معین مشکات در مشاهده فوری

#معین_مشکات #اصلاحات #گذار_سیاسی #تاریخ #عثمانی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 مولوی عبدالحمید: اقتصاد کشور به «مرحله فروپاشی» رسیده است؛ بهترین راه خروج از بن‌بست «توافق» است
مولوی عبدالحمید، امام‌جمعه اهل‌سنت زاهدان، در خطبه‌های نماز جمعه ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ با بحرانی توصیف کردن وضعیت اقتصادی و معیشتی کشور گفت اقتصاد ایران به «مرحله فروپاشی» رسیده و بهترین راه برون‌رفت از مشکلات و بن‌بست کنونی، دستیابی به «توافق» است.
او با اشاره به افزایش روزانه قیمت دلار و کاهش ارزش پول ملی گفت این وضعیت زندگی مردم را با «بن‌بست شدید» روبه‌رو کرده است.
به گفته امام‌جمعه زاهدان، نشانه‌های بحران را دیگر نمی‌توان فقط در شاخص‌های اقتصادی جست‌وجو کرد؛ آثار آن مستقیماً در زندگی روزمره مردم دیده می‌شود:
«مغازه‌داران مشتری ندارند و مشتریان نیز توان خرید ندارند.»
او همچنین گفت بسیاری از مردم حتی برای تأمین نیازهای اولیه زندگی خود با مشکل مواجه‌اند.
مولوی عبدالحمید در ادامه مسئولیت حکومت در قبال معیشت شهروندان را یادآور شد و تأکید کرد هیچ وظیفه‌ای برای مسئولان مهم‌تر از رسیدگی به مشکلات مردم نیست.
او همچنین از مسئولان خواست تحت تأثیر جریان‌های تندرو قرار نگیرند و کسانی را که به گفته او دلسوز مردم‌اند، به اقدام برای جلوگیری از وخیم‌ترشدن شرایط فراخواند.
جمع‌بندی عبدالحمید صریح بود:
«بهترین راه‌حل مشکلات کشور، توافق است.»

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
اهمیت این سخنان فقط در توصیف تند وضعیت اقتصادی نیست. مولوی عبدالحمید میان بحران معیشت و مسئله سیاست خارجی رابطه‌ای مستقیم برقرار می‌کند و «توافق» را نه صرفاً یک انتخاب دیپلماتیک، بلکه راهی برای خروج از بن‌بستی می‌بیند که هزینه آن هر روز در سفره مردم ظاهر می‌شود.
وقتی کاهش ارزش پول ملی، رکود بازار و افت قدرت خرید هم‌زمان پیش می‌روند، پرسش سیاست خارجی نیز دیگر صرفاً در اتاق‌های مذاکره باقی نمی‌ماند: جامعه تا چه اندازه می‌تواند هزینه استمرار یک منازعه طولانی را تحمل کند؟
#مولوی_عبدالحمید #اقتصاد_ایران #توافق #معیشت

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 از تحریم اقتصادی تا جنگ اقتصادی؛ محاصره دریایی ایران چه معنایی دارد؟
✍️ احمد علوی
تحریم، جنگ اقتصادی و محاصره دریایی ممکن است در زندگی مردم پیامدهایی شبیه به هم ایجاد کنند: کاهش صادرات، کمبود ارز، افزایش هزینه واردات، تورم و فشار بر بودجه دولت.
اما آیا از نظر سیاسی، نظامی و حقوقی نیز یک چیزند؟
احمد علوی در مقاله «از تحریم اقتصادی تا جنگ اقتصادی» می‌کوشد مرز میان چند مفهوم را روشن کند: فشار اقتصادی، تحریم، منع دریایی، رهگیری کشتی‌ها، محاصره دریایی و جنگ اقتصادی.
تمایز مهم از همین‌جا آغاز می‌شود:
تحریم اساساً با محدودیت‌های مالی، تجاری و حقوقی عمل می‌کند؛ محاصره دریایی متکی بر قدرت فیزیکی و نظامی برای جلوگیری از دسترسی دریایی است.
بنابراین تحریم نفت، محدودیت بیمه کشتی‌ها، فشار بر شرکت‌های کشتیرانی و حتی توقیف موردی چند کشتی، هرچقدر هم آثار اقتصادی شدیدی داشته باشد، به‌خودی‌خود به معنای «محاصره دریایی» نیست.
برای اینکه بتوان دقیقاً از محاصره سخن گفت، باید عناصری مانند ممانعت فیزیکی و مؤثر از ورود و خروج کشتی‌ها، استمرار عملیات، محدوده جغرافیایی مشخص و شرایط حقوقی و عملیاتی لازم وجود داشته باشد.
این تمایز در مورد ایران اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
اگر نیروی نظامی مستقیماً و به‌طور مستمر مانع دسترسی کشتی‌ها به بنادر یا سواحل ایران شود، دیگر فقط با تحریم اقتصادی روبه‌رو نیستیم. ابزار فشار از محدودیت‌های اقتصادی و مالی عبور کرده و وارد عرصه عملیات نظامی شده است.
علوی برای توصیف چنین وضعیتی از مفهوم:
«جنگ اقتصادی نظامی‌شده»
استفاده می‌کند؛ یعنی شرایطی که در آن وسیله اعمال فشار نظامی است، اما یکی از اهداف یا پیامدهای اصلی، تضعیف ظرفیت اقتصادی، تجاری و مالی کشور هدف است.
محاصره چگونه به سفره مردم منتقل می‌شود؟
مقاله زنجیره‌ای احتمالی را ترسیم می‌کند:
کاهش صادرات ← کاهش عرضه ارز ← فشار بر نرخ ارز ← افزایش هزینه واردات ← افزایش هزینه تولید ← کاهش تولید و افزایش تورم ← فشار بیشتر بر بودجه دولت
در مورد ایران، اختلال پایدار در تجارت دریایی می‌تواند دست‌کم سه شوک ایجاد کند:
شوک تجاری، شوک ارزی و شوک مالی دولت.
اما نویسنده هشدار می‌دهد این رابطه را نباید مکانیکی دید. ذخایر ارزی، مسیرهای جایگزین تجارت، شرکای خارجی، توان تولید داخلی، سیاست‌های دولت و حتی انتظارات مردم می‌توانند شدت آثار را تغییر دهند.
کاهش درآمد دولت نیز الزاماً به معنای فروپاشی فوری توان آن نیست. حکومت می‌تواند مدتی با استقراض، افزایش مالیات، فروش دارایی، جابه‌جایی هزینه‌ها یا تأمین مالی پولی فشار را جذب کند؛ اما تداوم این وضعیت می‌تواند به‌تدریج توان مالی و انعطاف سیاستی آن را فرسوده کند.
آیا فشار بیشتر، الزاماً به تسلیم منجر می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های مقاله به همین پرسش اختصاص دارد.
علوی میان «خسارت اقتصادی» و «موفقیت سیاسی» تمایز می‌گذارد.
ممکن است تحریم یا محاصره به اقتصاد یک کشور آسیب جدی بزند، اما حکومت آن کشور رفتار سیاسی خود را تغییر ندهد.
حتی ممکن است نتیجه‌ای معکوس رخ دهد: حکومت فشار خارجی را حمله به کلیت کشور معرفی کند و بخشی از جامعه، دست‌کم در کوتاه‌مدت، در برابر تهدید خارجی همبستگی بیشتری نشان دهد.
بنابراین:
فشار اقتصادی بیشتر ≠ الزاماً تغییر سیاسی بیشتر.
از سوی دیگر، هدف همیشه «تسلیم» نیست. ممکن است هدف اصلی، محروم‌کردن کشور هدف از منابع و کاهش توان آن برای ادامه سیاست یا عملیات نظامی باشد. در این صورت، حتی بدون تغییر رفتار سیاسی نیز فشار می‌تواند از منظر راهبردی بخشی از هدف خود را محقق کرده باشد.
و یک مرزبندی مهم درباره وضعیت ایران
علوی در پایان از یک نتیجه‌گیری شتاب‌زده پرهیز می‌کند:
نمی‌توان صرفاً به دلیل فشار شدید بر تجارت دریایی ایران، وضعیت موجود را «محاصره دریایی» نامید.
برای چنین حکمی باید شرایط عملیاتی و حقوقی محاصره واقعاً احراز شده باشد.
این احتیاط مفهومی مهم است؛ زیرا تفاوت بزرگی وجود دارد میان اقتصادی که زیر فشار تحریم قرار گرفته و کشوری که نیروی نظامی خارجی عملاً راه دسترسی دریایی آن را مسدود کرده است.
در وضعیت دوم، مرز میان اقتصاد و جنگ تغییر کرده است:
قدرت نظامی به ابزار ایجاد محرومیت اقتصادی تبدیل می‌شود.
و شاید مهم‌ترین پرسش مقاله برای شرایط امروز ایران همین باشد:
اگر فشار از تحریم مالی و تجاری عبور کند و به کنترل نظامی مسیرهای تجارت برسد، آیا هنوز می‌توان آنچه رخ می‌دهد را صرفاً «فشار اقتصادی» نامید؟

🔗 منبع: ایران امروز

#احمد_علوی #اقتصاد_ایران #تحریم #جنگ_اقتصادی #محاصره_دریایی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 حسن روحانی: عده‌ای برای اخلال در روند پایان جنگ، حرف از «انتقام» زدند
حسن روحانی می‌گوید در مقطعی که مذاکرات و تلاش‌ها برای یافتن راهی جهت «پایان عزتمندانه جنگ» در جریان بوده، طرح موضوع «انتقام» از سوی عده‌ای در این روند اخلال ایجاد کرده است.
روحانی اصل انتقام را رد نمی‌کند، اما مسئله را به زمان، شیوه و اولویت کشور پیوند می‌زند:
«اصل انتقام درست است، اما سؤال این است که چگونه، در چه زمان و به چه شکلی باید انجام شود؟»
او می‌گوید انتقام می‌تواند در چند مرحله و به شیوه‌های مختلف انجام شود و آنچه در چنین موقعیت‌هایی اهمیت اساسی دارد، تشخیص اولویت است:
«مسأله اصلی همیشه تعیین اولویت‌هاست؛ اینکه در هر مقطع، اولویت کشور چیست و چه اقدامی باید در صدر قرار بگیرد.»
روحانی سپس ادعای مهم‌تری را مطرح می‌کند و می‌گوید:
«روندی برای پایان جنگ در حال پیشرفت بود، اما عده‌ای با طرح این مسائل وارد شدند و در آن روند اخلال ایجاد کردند.»

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
اهمیت سخنان روحانی فقط در بحث «انتقام» نیست؛ بخش مهم‌تر، خبری است که در دل این سخنان قرار دارد: به روایت رئیس‌جمهور پیشین، روندی برای پایان جنگ در حال پیشرفت بوده و نیروهایی در داخل با طرح اولویت انتقام در آن اخلال کرده‌اند.
اگر این روایت دقیق باشد، پرسش اصلی این است که این «عده» چه کسانی بودند؟ روند مورد اشاره روحانی در چه مرحله‌ای قرار داشت؟ چه تصمیم یا اقدامی آن را مختل کرد؟ و مهم‌تر از همه، هزینه ادامه جنگ پس از آن اخلال چه بوده است؟
روحانی در این سخنان نامی از افراد یا نهادهای مورد اشاره نمی‌برد. از همین رو، فعلاً آنچه می‌توان با قطعیت به او نسبت داد، وجود چنین ادعایی است؛ نه هویت اخلال‌کنندگان و نه میزان تأثیر آنها بر مذاکرات.
اما یک پرسش سیاسی همچنان باقی می‌ماند: در لحظه‌ای که امکان پایان جنگ وجود دارد، اولویت باید پایان‌دادن به جنگ باشد یا گرفتن انتقام؟ و چه کسی حق دارد هزینه انتخاب میان این دو را از طرف یک ملت بپردازد؟
#حسن_روحانی #جنگ #مذاکره #توافق

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 از ویدیوی جعلی اوین تا روایت «موشک خودی» در سیریک؛ ضیا نبوی از جنگ روایت‌ها می‌گوید
✍️ ضیا نبوی
فعال سیاسی و زندانی سابق

وقتی خبر بمباران مراسم عروسی در سیریک منتشر شد، ضیا نبوی با دیدن ادعاهایی در برخی صفحات ناشناس اینستاگرامی مبنی بر اینکه حادثه حاصل «برخورد اشتباه موشک خودی» بوده، به روایتی از جنگ پیشین بازگشت: ویدیویی که پس از حمله به زندان اوین به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد.
در آن ویدیو چنین به نظر می‌رسید که موشک با دقتی خارق‌العاده فقط سردر زندان اوین را هدف گرفته و آن را از جا کنده است؛ تصویری «تمیز» از عملیاتی که می‌توانست در ذهن مخاطب حتی تداعی‌کننده تلاش برای گشودن راه زندانیان باشد.
اما نبوی می‌نویسد آن ویدیو واقعی نبود و حتی پیش از بمباران منتشر شده بود.
نکته‌ای که برای او اهمیت بیشتری دارد، ماندگاری همان تصویر در حافظه است:
«خودم هم تا مدت‌ها ــ علیرغم آنکه همان ابتدا متوجه واقعی نبودن فیلم شدم ــ بمباران اوین را با همان تصویر به ذهن سپرده بودم.»
اما تصویری که بعدها با چشم خود دید، به گفته او چیز دیگری بود.
نبوی که پس از آن حمله دوباره وارد زندان اوین شده، می‌نویسد:
«لحظه ورود به زندان اوین که با ویرانی ساختمان‌ها در همان ابتدا مواجه شدم... به معنای دقیق کلمه زندان را شخم زده بودند!»
او یادآوری می‌کند قربانیان حمله فقط زندانیان نبودند؛ خانواده‌های زندانیان، کارکنان مددکاری و بهداری، سربازان وظیفه و مسئولان زندان نیز در میان کشته‌شدگان قرار داشتند.
اما پرسش اصلی یادداشت او از همین‌جا آغاز می‌شود.
نبوی معتقد است در جنگ، نبرد فقط بر سر آنچه اتفاق افتاده نیست؛ نبرد دیگری نیز بر سر تصویری که از اتفاق در ذهن مردم باقی خواهد ماند جریان دارد.
او درباره ویدیوی جعلی اوین ظن خود را صریح‌تر بیان می‌کند و می‌نویسد:
«تقریباً مطمئن بودم آن ویدیوی حمله به اوین، ساخته همان کسی است که دستور بمباران را داده است.»
این بخش، تحلیل و ظن نویسنده است و او در متن برای انتساب سازنده ویدیو به طراحان حمله، سند مستقلی ارائه نمی‌کند. اما مسئله‌ای که طرح می‌کند فراتر از منشأ یک ویدیوست:
آیا در جنگ‌های امروز، عملیات نظامی و عملیات روایی می‌توانند هم‌زمان طراحی شوند؟
به تعبیر نبوی، مهاجم می‌تواند نه‌فقط به دنبال انجام عملیات، بلکه در پی ساختن تصویر مطلوب خود از آن باشد:
«هم بکشند، هم تصویر نجات‌دهنده را از خودشان بسازند.»
همین تجربه است که او را به واکنش‌های اولیه پس از حمله سیریک حساس کرده است.
نبوی می‌گوید در همان ساعات نخست انتشار خبر بمباران عروسی، صفحات ناشناس متعددی را دیده که پیش از روشن‌شدن ابعاد واقعه، روایت «موشک خودی» را مطرح کرده‌اند؛ اتفاقی که او را بلافاصله به یاد ویدیوی جعلی اوین انداخته است.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
ارزش یادداشت ضیا نبوی فقط در داوری او درباره منشأ یک ویدیو نیست؛ در هشدار درباره سرعت شکل‌گیری حافظه جمعی در میانه جنگ است.
در جنگ امروز، چند دقیقه نخست پس از یک حمله اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. نخستین ویدیو، نخستین کپشن و نخستین توضیح علّی ممکن است پیش از آنکه خبرنگاران، شاهدان و نهادهای مستقل فرصت بررسی پیدا کنند، چارچوبی در ذهن میلیون‌ها نفر بسازد که اصلاح آن بعداً بسیار دشوار باشد.
از همین رو باید دو پرسش را از هم جدا کرد:
چه اتفاقی افتاد؟

و چه کسی می‌خواهد ما آن اتفاق را چگونه به یاد بیاوریم؟
اما همین حساسیت باید درباره همه روایت‌ها اعمال شود. ناشناس‌بودن یک صفحه یا سرعت انتشار یک ادعا به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که آن صفحه بخشی از عملیات سازمان‌یافته مهاجم است؛ همان‌طور که انتشار یک ویدیوی جعلی، بدون شواهد بیشتر، هویت سازنده آن را مشخص نمی‌کند.
در جنگ روایت‌ها شاید مهم‌ترین مقاومت این باشد: اجازه ندهیم نخستین تصویری که به ما می‌رسد، الزاماً آخرین تصویر باقی‌مانده در ذهنمان باشد.

#ضیا_نبوی #جنگ_روایت‌ها #اوین #سیریک #رسانه

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی