فرهیختگان

🖊 انتقام و اجتناب؛ دو پاسخ متفاوت به رنجش
✍️ ایرج شهبازی
رنجش همیشه به انتقام ختم نمی‌شود. گاهی فرد به‌جای حمله‌کردن، فاصله می‌گیرد، رابطه را قطع می‌کند یا می‌کوشد طرف مقابل را از زندگی خود حذف کند. ایرج شهبازی در این یادداشت، «انتقام» و «اجتناب» را دو واکنش متفاوت به آسیب عاطفی می‌داند: یکی با حمله پاسخ می‌دهد و دیگری با دورشدن.
اجتناب البته همیشه نادرست نیست؛ گاهی فاصله‌گرفتن آگاهانه می‌تواند از فرد در برابر آسیب بیشتر محافظت کند. مسئله از جایی آغاز می‌شود که اجتناب به الگوی غالب رابطه با دیگران تبدیل شود و با خشم، دلخوری، کینه و نشخوار فکری همراه بماند.
در چنین وضعی، مسئله حل نشده است؛ فقط از برابر چشم کنار رفته است.
شهبازی بر همین اساس یادآوری می‌کند که مواجهه با مسئله، بخشش، آرام‌سازی و در صورت نیاز کمک‌گرفتن از متخصص، می‌تواند جایگزین سالم‌تری برای ماندن در چرخه انتقام یا اجتناب باشد.
اصل یادداشت:
رنجش می‌تواند سرانجام به انتقام گرفتن یا اجتناب کردن منتهی شود. همه ما با انتقام‌گیری آشناییم؛ پس اجازه بدهید کمی درباره اجتناب سخن بگوییم.
انگیزش اجتنابی معمولاً از ترس و نگرانی از پیامدهای منفی ناشی می‌شود. فردی که به انگیزش اجتنابی گرایش دارد، تلاش می‌کند خود را از موقعیت‌ها یا رفتارهایی که ممکن است به او آسیب برسانند، دور نگاه دارد.
می‌توان گفت اجتناب و انتقام دو روی یک سکه‌اند. هر دو واکنش‌هایی به آسیب عاطفی‌اند، اما در دو جهت مختلف عمل می‌کنند: افراد انتقام‌جو در مواجهه با رنجش و آسیب، حمله می‌کنند و صدمه می‌زنند؛ افراد اجتنابی به قهر و فاصله‌گرفتن روی می‌آورند.
اگرچه اجتناب به اندازه انتقام خطرناک و ویرانگر نیست، همچنان می‌تواند برای سلامت روانی و روابط فرد آسیب‌زا باشد؛ زیرا برخی مشکلات نیازمند مواجهه و حل هستند و اجتناب می‌تواند به تثبیت و تشدید آنها منجر شود.
اجتناب اگر استثنایی و آگاهانه باشد، می‌تواند از شخص در برابر آسیب مراقبت کند؛ اما اگر به رویکرد غالب او در مناسباتش با دیگران تبدیل شود و همراه با خشم، دلخوری و نشخوار فکری باشد، می‌تواند آثار منفی جدی بر سلامت روانی و جسمانی بر جای بگذارد.
برای سنجش دو گرایشِ اجتناب و انتقام، می‌توانید به فرد مشخصی فکر کنید که اخیراً از او آسیب جدی دیده‌اید و به هر جمله از ۱ تا ۵ امتیاز بدهید:
۱) آسیبی را که به من زده است، تلافی خواهم کرد.

۲) سعی دارم تا جایی که ممکن است از او فاصله بگیرم.

۳) امیدوارم اتفاق بدی برایش بیفتد.

۴) طوری زندگی می‌کنم که انگار او اصلاً وجود ندارد.

۵) من به او اعتماد ندارم.

۶) امیدوارم به سزای اعمالش برسد.

۷) برایم دشوار است به گرمی با او برخورد کنم.

۸) من از او اجتناب می‌کنم.

۹) می‌خواهم با او بی‌حساب شوم.

۱۰) روابطم را با او قطع می‌کنم.

۱۱) می‌خواهم او را صدمه‌دیده و بیچاره ببینم.

۱۲) من از او کناره می‌گیرم.
برای اجتناب، امتیازهای جملات ۲، ۴، ۵، ۷، ۸، ۱۰ و ۱۲ و برای انتقام، امتیازهای ۱، ۳، ۶، ۹ و ۱۱ با هم جمع می‌شوند.
در منبع یادداشت، برای این نمره‌ها حدودی برای مقایسه با دیگر افراد ذکر شده است؛ اما این پرسش‌نامه را نباید جایگزین ارزیابی یا تشخیص حرفه‌ای روان‌شناختی دانست.
📚 برگرفته از کتاب «شادمانی درونی»، مارتین سلیگمن، ترجمه مصطفی تبریزی، صص ۱۰۶ تا ۱۰۸؛ با تصرف فراوان در عبارات.
#منتخب_فرهیختگان

#روانشناسی #رنجش #بخشش #انتقام
#فرهیختگان روزن آگاهی