❗️ وقتی «تاکسیک» جای چندین واژه را می‌گیرد؛ آیا فارسی در حال فقیرتر شدن است؟
✍️ آرش حجازی
«آدم تاکسیکیه»، «اصلاً باهاش کانکت نمی‌شم»، «این رابطه دیگه برای من کار نمی‌کنه»، «خیلی رندوم بود»، «این یه فکته، باید اکسپتش کنی»، «وایبش رو دوست ندارم»...
آرش حجازی مسئله را صرفاً ورود چند واژه انگلیسی به فارسی نمی‌داند. زبان فارسی در طول تاریخ خود بارها از زبان‌های دیگر واژه گرفته و همین دادوستد، بخشی طبیعی از زندگی زبان است.
مسئله از جایی آغاز می‌شود که نه فقط واژه، بلکه سازوکار جمله‌سازی و حتی شیوه صورت‌بندی تجربه از زبان دیگری ترجمه می‌شود.
مثلاً «این رابطه برای من کار نمی‌کند» ترجمه تقریباً دست‌نخورده‌ی this relationship doesn’t work for me است؛ ساختاری که با تکرار فراوان، کم‌کم دیگر ترجمه‌ای و ناآشنا به نظر نمی‌رسد.
اما نگرانی مهم‌تر، از نگاه حجازی، کاهش تمایزهای معنایی است:
«تفاوت است میانِ "گزنده"، "آزاردهنده"، "سلطه‌جو"، "خودشیفته"، "تحقیرکننده"، "پرخاشگر"، "ویرانگر" و "ناسالم". وقتی همه "تاکسیک" می‌شوند، فقط یک کلمه‌ی انگلیسی وارد فارسی نشده، هفت تمایز معنایی هم شاید از گفت‌وگوی روزمره بیرون برود.»
در این نگاه، مشکل «تاکسیک» یا «رندوم» یا «ردفلگ» بودن کلمات نیست؛ مشکل وقتی پدید می‌آید که یک واژه عمومی، جای مجموعه‌ای از واژه‌های دقیق‌تر را بگیرد.
اگر تقریباً هر چیز خوب «خفن» باشد، هر آدم ناخوشایند «تاکسیک»، هر رفتار مسئله‌دار «ردفلگ» و هر ادعایی «فکت»، زبان همچنان کار می‌کند و آدم‌ها منظور یکدیگر را می‌فهمند؛ اما بخشی از دقت و ظرافتی که امکان تفکر پیچیده‌تر را فراهم می‌کند ممکن است به‌تدریج فرسوده شود.
حجازی می‌نویسد:
«مشکلی نیست که نسل بعدی به فارسی دیگری حرف می‌زند. این اتفاق ناگزیر است. سؤال این است که آن فارسی چقدر توانایی خواهد داشت. آیا می‌تواند دقیق باشد؟ پیچیده باشد؟ ظریف باشد؟ چندلایه باشد؟»
و پرسش نهایی او از محدوده زبان فراتر می‌رود:
اگر زبان فقط وسیله بیان فکر نباشد، بلکه بخشی از دستگاهی باشد که با آن فکر می‌کنیم، فقیرشدن زبان چه اثری بر توانایی ما برای دیدن و فهمیدن تفاوت‌های جهان خواهد گذاشت؟
🔗 منبع و متن کامل یادداشت
#صدای_فرهیختگان
#زبان_فارسی #آرش_حجازی #زبان
#فرهیختگان روزن آگاهی

ابوالفـضل سـلیمانی الموتی
و نامزد ناکامِ مظلوم او آیـدا حیدری
قزوین. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 «عکس فرزندتان را هم منتشر نکنید»؛ روایت خانواده‌های جان‌باختگان از فشار امنیتی
هشت ماه پس از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، گزارشی تازه از ایندیپندنت فارسی از افزایش فشار بر شماری از خانواده‌های جان‌باختگان برای توقف دادخواهی و حتی خودداری از انتشار عکس و یاد عزیزانشان خبر می‌دهد.
این گزارش، به قلم امیرحسین میراسماعیلی، بر گفت‌وگو با اعضای چند خانواده در تهران، کرج، مشهد، شهسوار، رشت، کرمانشاه و اصفهان استوار است؛ افرادی که به دلایل امنیتی نامشان منتشر نشده است.
به گفته این خانواده‌ها، مأموران وزارت اطلاعات و پلیس فتا طی هفته‌های اخیر برخی از آنان را احضار یا تهدید کرده‌اند که فعالیتشان در شبکه‌های اجتماعی را متوقف کنند.
در مواردی، از خانواده‌ها خواسته شده حساب‌های اینستاگرامی خود را ببندند، تصاویر و ویدئوهای جان‌باختگان را منتشر نکنند و حتی درباره حضور بر مزار یا دلتنگی برای فرزندشان مطلبی ننویسند. گزارش همچنین از ضبط تلفن همراه برخی اعضای خانواده و فشار برای دسترسی به حساب‌های کاربری آنان خبر می‌دهد.
هم‌زمان، ایندیپندنت فارسی نوشته است که در کمتر از دو ماه، سه نفر از نزدیکان جان‌باختگان اعتراضات دی‌ماه به زندگی خود پایان داده‌اند:
آیدا حیدری، نامزد ابوالفضل سلیمانی الموتی؛
دانیال کریمی، پدر امیرمحمد کریمی؛
و پیش از آن، فرحناز روزفرح، مادر سامان ابراهیم‌پور.
خود گزارش تأکید می‌کند که این موارد به‌تنهایی برای اثبات یک علت مستقیم و واحد کافی نیستند؛ اما در کنار روایت‌های متعدد از وضعیت روحی دشوار خانواده‌های داغدار و فشار برای محدود کردن سوگواری و دادخواهی آنان، تصویری نگران‌کننده ایجاد می‌کنند.
در تازه‌ترین نمونه فشارها نیز نزهت میرراضی، معروف به «مامان نزهت»، مادر عماد شوش، روز ۱۳ شهریور بازداشت شده است. عماد شوش از جان‌باختگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ و برادرش علی از جان‌باختگان اعتراضات سال ۱۴۰۱ بود. درباره اتهام او اطلاعات روشنی منتشر نشده است.
در این روایت‌ها یک مضمون بارها تکرار می‌شود:
خانواده‌ای که فرزندش را از دست داده، حتی برای حفظ نام، انتشار تصویر و روایت سوگ خود نیز با محدودیت و تهدید روبه‌رو است.
دادخواهی فقط مطالبه پاسخ درباره چگونگی مرگ عزیزان نیست؛ حق سوگواری، حق یادآوری و حق روایت نیز بخشی از آن است.

#منتخب_فرهیختگان
#دادخواهی #جان‌باختگان #اعتراضات_دی_۱۴۰۴
#فرهیختگان راهی به رهایی

❇️ احضار محسن آرمین به دادسرای امنیت
محسن آرمین، نایب‌رئیس اول جبهه اصلاحات ایران، به دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۳۳ تهران ــ دادسرای امنیت ــ احضار شد و پس از انجام بازپرسی، با قرار کفالت آزاد شد.
این پرونده به بیانیه جبهه اصلاحات ایران درباره رخدادهای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ مربوط است؛ بیانیه‌ای که در بهمن‌ماه منتشر شده بود.
احضار آرمین در ادامه روند قضایی علیه اعضای هیأت‌رئیسه جبهه اصلاحات صورت گرفته است. پیش‌تر محمد سالاری و رضا سالیانی نیز در ارتباط با همین بیانیه به دادسرای ناحیه ۳۳ احضار و پس از بازپرسی با قرار کفالت آزاد شده بودند.
به گفته وکیل جبهه اصلاحات، مبنای پرونده اعضای هیأت‌رئیسه، گزارشی از مدیرکل حقوقی وزارت اطلاعات درباره محتوای این بیانیه است؛ گزارشی که بخش‌هایی از آن را مصداق «تبلیغ علیه نظام» دانسته است.
#منتخب_فرهیختگان
#محسن_آرمین #جبهه_اصلاحات #آزادی_بیان
#فرهیختگان روزن آگاهی

📹 کنوانسیون خزر سهم ایران را تعیین نکرده است
کوروش احمدی، کارشناس مسائل بین‌الملل، در برنامه «باشگاه سیاستمداران» بر نکته‌ای مهم در بحث‌های مربوط به رژیم حقوقی دریای خزر تأکید می‌کند:
کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر، سهم مشخص و درصدی برای ایران یا هیچ‌یک از دیگر کشورهای ساحلی تعیین نکرده است.
به گفته احمدی، بخش عمده این کنوانسیون به قواعد عمومی مورد توافق پنج کشور اختصاص دارد؛ از محیط زیست و حفاظت از زیست‌بوم خزر گرفته تا کشتیرانی، مسائل امنیتی و حاکمیت کشورهای ساحلی.
اما درباره یکی از مناقشه‌برانگیزترین مسائل، یعنی تحدید حدود و سهم کشورها از بستر و زیربستر خزر، کنوانسیون صرفاً چارچوب حقوقی را تعیین کرده و ترسیم مرزهای دقیق را به توافق‌های بعدی میان کشورهای مربوط سپرده است.
متن خود کنوانسیون نیز این نکته را تأیید می‌کند. ماده ۸ مقرر می‌کند که تعیین حدود بستر و زیربستر خزر باید از طریق توافق میان کشورهای دارای سواحل مجاور یا مقابل و با رعایت اصول شناخته‌شده حقوق بین‌الملل انجام شود.
بنابراین، در داوری درباره «سهم ایران از خزر» باید میان دو موضوع تفکیک کرد:
تعیین رژیم و قواعد کلی حقوقی خزر یک چیز است و تعیین مرز دقیق بستر و زیربستر و سهم نهایی کشورها چیز دیگر.
🎥 مشاهده برنامه در آپارات
#منتخب_فرهیختگان
#دریای_خزر #کوروش_احمدی #حقوق_بین‌الملل
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎥 جاسک پس از جنگ؛ لنج‌ها زیر آب ماندند
🎤 گزارش: علی پاکزاد
جنگ برای جاسک فقط انفجار و آتش نبود؛ بخشی از معیشت مردم این بندر نیز همراه لنج‌های صیادی سوخت و به زیر آب رفت.
معیم آبخو، مالک چند لنج صیادی در جاسک، علی پاکزاد را به بخشی از اسکله می‌برد که دارایی‌هایش در حملات جنگی از بین رفته‌اند.
او می‌گوید ارزش تنها یک شناور صیادی به حدود ۱۶۰ میلیارد تومان می‌رسد؛ اما خسارت جنگ فقط به صاحبان لنج‌ها محدود نمی‌شود.
پشت هر شناور، گروهی از ملوانان، صیادان و خانواده‌هایی قرار دارند که درآمد و زندگی روزمره‌شان به دریا وابسته است. با نابودی لنج‌ها، برای بسیاری از آنان مسئله فقط از دست رفتن یک وسیله کار نیست؛ بیکاری و دشواری معیشت نیز از راه رسیده است.
گزارش‌های دیگری از جاسک نیز از خسارت گسترده به ناوگان صیادی این بندر و سوختن شمار زیادی از لنج‌ها در جریان حملات حکایت دارند.
این ویدئو، روایت یک لنج‌دار است از آنچه جنگ پس از پایان حملات، برای ساحل و صیادان جاسک باقی گذاشته است؛
شناورهایی که از میان رفتند و زندگی‌هایی که هنوز هزینه جنگ را می‌پردازند.
🎥 مشاهده ویدئوی کامل
#منتخب_فرهیختگان
#جاسک #صیادان #هرمزگان #جنگ
#فرهیختگان روزن آگاهی

🌍 تلگراف: سخنان روحانی عملاً دعوت به همه‌پرسی درباره ادامه جنگ است
روزنامه بریتانیایی The Telegraph سخنان اخیر حسن روحانی درباره ضرورت رجوع به نظر مردم در تصمیم‌های کلان کشور را با این تیتر بازتاب داده است:
«رئیس‌جمهور پیشین ایران پیشنهاد همه‌پرسی برای پایان جنگ را مطرح کرد.»
روحانی در سخنان خود گفته بود اگر قرار است ایران «۲۰ سال دیگر با قدرت‌های بزرگ جهان بجنگد»، این مسیر باید به مردم عرضه شود:
«اگر مردم گفتند ما قبول داریم، خیلی هم خوب است برویم ادامه بدهیم؛ اما اگر مردم نپذیرفتند و راه دیگری را نشان ما دادند، آیا ما نمی‌خواهیم بپذیریم؟»
او همچنین خواستار پایان «آبرومندانه» جنگ بر اساس خواست اکثریت مردم شده و گفته است اقلیتی که تریبون‌ها را در اختیار دارد، نماینده اکثریت جامعه ایران نیست.


بازتاب این سخنان در رسانه‌های خارجی نشان می‌دهد پرسشی که روحانی مطرح کرد، اکنون فراتر از منازعات داخلی ایران نیز شنیده شده است:
آیا تصمیم درباره ادامه یک رویارویی بلندمدت و پرهزینه می‌تواند بدون مراجعه به اراده عمومی گرفته شود؟


#منتخب_فرهیختگان
#حسن_روحانی #همه‌پرسی #جنگ #تلگراف
#فرهیختگان روزن آگاهی

📹 خزر را عجولانه تصویب نکنید؛ پیش از رأی مجلس، تکلیف خط مبنا روشن شود
محمدعلی بهمنی قاجار، کارشناس حقوق بین‌الملل، در برنامه «باشگاه سیاستمداران» درباره تصویب کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر هشدار می‌دهد:
«پیش از تصویب کنوانسیون، باید وضعیت خط مبنای ایران به‌طور صریح و مشخص تعیین و تضمین شود.»
کنوانسیون خزر در سال ۲۰۱۸ به امضای پنج کشور ساحلی رسید. چهار کشور دیگر آن را تصویب کرده‌اند، اما ایران هنوز تصویب نهایی نکرده است؛ و مطابق خود کنوانسیون، سند تنها پس از دریافت پنجمین سند تصویب لازم‌الاجرا خواهد شد.
بهمنی قاجار می‌گوید مسئله اساسی برای ایران، شکل خاص ساحل جنوبی خزر و چگونگی تعیین خطوط مبدأ مستقیم است؛ موضوعی که بر محدوده آب‌های داخلی و در ادامه بر موقعیت حقوقی ایران اثر می‌گذارد.
خود کنوانسیون نیز روش تعیین این خطوط را نهایی نکرده و آن را به توافق جداگانه هر پنج کشور موکول کرده است. در متن سند تصریح شده که اگر شکل ساحل، کشوری را در تعیین آب‌های داخلی در وضعیت آشکارا نامساعد قرار دهد، این مسئله باید در تدوین روش تعیین خطوط مبدأ لحاظ شود.
بهمنی قاجار همچنین تکرار شعار «سهم ۵۰ درصدی ایران از خزر» را بدون ارائه راهی عملی برای تحقق آن خطرناک می‌داند؛ زیرا به اعتقاد او، پافشاری بر یک مطالبه بدون سازوکار اجرایی می‌تواند در نهایت به بلاتکلیفی و تضعیف حقوق قابل دستیابی ایران بینجامد.
او برای توضیح اهمیت اقدام عملی به ماجرای میدان البرز در سال ۲۰۰۱ اشاره می‌کند؛ زمانی که ایران با مداخله نظامی مانع ادامه عملیات اکتشافی جمهوری آذربایجان و شرکت BP در منطقه مورد اختلاف شد.
از نگاه بهمنی قاجار، مسئله امروز نه رهاکردن حقوق تاریخی ایران است و نه نگه‌داشتن اختلافات برای آینده‌ای نامعلوم؛ بلکه باید پیش از تصویب نهایی، حقوق مشخص، قابل دفاع و قابل دستیابی ایران تثبیت شود.
🎥 مشاهده برنامه در آپارات
#منتخب_فرهیختگان
#دریای_خزر #محمدعلی_بهمنی_قاجار #حقوق_بین‌الملل
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎙 ابرتورم نزدیک است؟؛ هاشم پسران از مرز میان تورم بالا و فروپاشی پولی می‌گوید
هاشم پسران، اقتصاددان ایرانی و استاد اقتصاد دانشگاه کمبریج، در گفت‌وگو با اکوایران به یکی از جدی‌ترین نگرانی‌های امروز اقتصاد ایران پرداخته است:
آیا تورم بالا می‌تواند به ابرتورم تبدیل شود؟
اکوایران از پسران نقل می‌کند که او تورم ماهانه بالاتر از ۲۵ درصد را ورود به محدوده ابرتورمی می‌داند؛ هرچند در تعریف کلاسیک اقتصادیِ فیلیپ کیگن، معیار مشهور برای ابرتورم، عبور افزایش قیمت‌ها از ۵۰ درصد در یک ماه است.
اما اهمیت بحث بیش از اختلاف بر سر یک عدد است.
ابرتورم زمانی رخ می‌دهد که اعتماد به پول ملی به‌شدت آسیب ببیند، قیمت‌ها با شتابی فزاینده بالا بروند و دولت برای تأمین کسری‌های بزرگ، بیش از پیش به خلق پول متوسل شود.
جنگ، هزینه‌های سنگین بازسازی، کسری بودجه، بحران ارزی و بی‌ثباتی سیاسی از عواملی‌اند که در تجربه تاریخی می‌توانند چنین چرخه‌ای را تشدید کنند.
با این حال، پسران در بررسی تازه خود درباره چشم‌انداز اقتصاد ایران، میان «تورم بسیار بالا» و «ابرتورم» تفکیک می‌کند.
از نگاه او، امکان حرکت به سوی ابرتورم را نمی‌توان نادیده گرفت، به‌ویژه با توجه به هزینه‌های سنگین پس از جنگ؛ اما این خطر ممکن است بیش از اندازه بزرگ تصور شده باشد. تجربه کشورها نشان می‌دهد اقتصاد می‌تواند برای مدتی طولانی گرفتار تورم شدید باشد، بی‌آنکه الزاماً وارد مرحله ابرتورم شود.
این البته خبر خوبی نیست.
پرسش اصلی فقط این نیست که آیا ایران به تعریف فنی «ابرتورم» می‌رسد یا نه؛ پرسش این است که تا پیش از رسیدن به آن نقطه، تورم مزمن چه میزان از قدرت خرید، پس‌انداز و امنیت اقتصادی مردم را از میان می‌برد؟
#منتخب_فرهیختگان
#هاشم_پسران #تورم #ابرتورم #اقتصاد_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎥 برجام در ۲۰ دقیقه تصویب شد؟؛ بهروز نعمتی از آنچه پیش از رأی نهایی گذشت می‌گوید
بهروز نعمتی، نماینده وقت مجلس و مشاور کنونی وزیر نفت، در گفت‌وگو با انصاف نیوز، روایت مشهور «تصویب ۲۰ دقیقه‌ای برجام» را گمراه‌کننده می‌داند.
او می‌گوید پیش از رأی نهایی، ماه‌ها درباره برجام بحث و جلسه برگزار شد و موافقان و مخالفان فرصت ارائه دیدگاه‌های خود را داشتند؛ از جمله سعید جلیلی که در جلسات بررسی برجام حضور یافت و نقدهای خود را مطرح کرد.
اسناد خودِ کمیسیون ویژه برجام نیز نشان می‌دهد این کمیسیون طی بیش از ۴۰ روز حدود ۱۷۰ ساعت جلسه کاری برگزار کرد؛ جلساتی با حضور اعضای تیم مذاکره‌کننده، مسئولان، کارشناسان و منتقدان توافق.
اما ماجرای «۲۰ دقیقه» از کجا آمده است؟
در ۲۱ مهر ۱۳۹۴، جزئیات طرح «اقدام متناسب و متقابل دولت جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام» در صحن مجلس ظرف زمانی کوتاه، حدود ۲۰ دقیقه، تصویب شد.
بنابراین باید میان دو گزاره تفاوت گذاشت:
🔹 اینکه برجام بدون هیچ بررسی و در ۲۰ دقیقه خوانده و تصویب شد، تصویر دقیقی از روند پیشین مجلس نیست.
🔹 اما اینکه مرحله نهایی تصویب جزئیات قانون مربوط به اجرای برجام در صحن مجلس حدود ۲۰ دقیقه طول کشید، در گزارش‌های همان زمان ثبت شده است.
نعمتی با تأکید بر جلسات متعدد پیش از رأی نهایی می‌گوید تبدیل تمام این فرایند به عبارت «تصویب ۲۰ دقیقه‌ای برجام»، بخش بزرگی از واقعیت تاریخی را حذف می‌کند.
🎥 مشاهده گفت‌وگو در یوتیوب
🎥 مشاهده در آپارات
📖 متن کامل گفت‌وگو در انصاف نیوز
#منتخب_فرهیختگان
#برجام #بهروز_نعمتی #سعید_جلیلی #مجلس
#فرهیختگان روزن آگاهی

☢️ پیش از انتخابات آمریکا و اسرائیل «تست اتمی» انجام دهیم؟
روح‌الله قادری کنگاوری، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه امام حسین، در مناظره‌ای با مجید شریفی از یک تغییر رادیکال در راهبرد هسته‌ای و امنیتی ایران دفاع کرده است.
قادری کنگاوری می‌گوید:
«اعتقادم بر این است که تا قبل از دو انتخابات اسرائیل و آمریکا، یک تست اتمی انجام بدهیم.»
او در این مناظره، فشار اقتصادی علیه ایران را نیز ادامه جنگ نظامی با ابزاری دیگر دانسته و استدلال می‌کند که تهران برای تغییر محاسبات طرف مقابل به اقداماتی اساسی‌تر نیاز دارد.
این سخنان، دیدگاه شخصی قادری کنگاوری در یک مناظره سیاسی است و نه اعلام یک تصمیم رسمی حکومتی؛ اما طرح صریح «آزمایش اتمی» از سوی استادی در دانشگاه امام حسین، به‌خودی‌خود قابل توجه است و نشان می‌دهد بحث عبور از سیاست هسته‌ای کنونی تا چه اندازه وارد فضای عمومی‌تر مناظرات سیاسی شده است.
در سوی دیگر مناظره، مجید شریفی با این منطق مخالفت می‌کند. او می‌گوید ابتدا باید دید چنین آزمایشی اساساً برای ایران ممکن است یا نه و حتی در صورت انجام آن نیز تضمینی وجود ندارد که امنیت یا بازدارندگی بیشتری ایجاد شود؛ زیرا هزینه و خطر چنین مسیری بسیار بالاست.
پس پرسش مناظره فقط هسته‌ای نیست:
آیا امنیت ایران از مسیر افزایش شدید سطح تقابل تأمین می‌شود، یا چنین اقدامی می‌تواند کشور را وارد مرحله‌ای پرهزینه‌تر و مهارنشدنی‌تر از بحران کند؟
🎥 تماشای ویدیوی کامل مناظره
#منتخب_فرهیختگان
#روح‌الله_قادری_کنگاوری #مجید_شریفی #برنامه_هسته‌ای #سیاست_خارجی
#فرهیختگان روزن آگاهی

✍🏻 طبیعی یعنی تکلیف؟
در بحث برابری جنسیتی، شاید یکی از دشوارترین حوزه‌ها فرزندآوری و فرزندپروری باشد؛ جایی که هزینه‌ها و منافع را نمی‌توان به‌سادگی به دو ستون مساوی تقسیم کرد.
سال‌هاست درباره عوارض بارداری، زایمان و فرزندپروری بر جسم، روان، درآمد، استقلال و موقعیت شغلی زنان نوشته می‌شود. اصطلاح «مجازات مادری» نیز دقیقاً به بخشی از همین هزینه فردی و اجتماعی اشاره دارد.
در مقابل، معمولاً از مادری به‌عنوان تجربه‌ای عمیق، غنی و معنابخش سخن گفته می‌شود.
اما کاهش نرخ فرزندآوری، در کنار همه مشکلات اقتصادی و اجتماعی، یک پرسش دیگر هم پیش روی ما می‌گذارد:
آیا روایت مادری به‌عنوان تجربه‌ای ذاتاً رضایت‌بخش و معنابخش، واقعاً با تجربه و ترجیح همه یا حتی بخش بزرگی از زنان همخوان است؟
بخش مهمی از معامله‌هایی که در زندگی زنان رخ داده، مبادله امر مادی با امر معنوی بوده است:
زمان، درآمد، استقلال، سلامت، فرصت‌های شغلی، سال‌های زندگی و بدن؛
در برابر عشق، معنا، هویت، رضایت و احساس کمال.
و پشت بسیاری از این مبادلات، یک استدلال آشنا قرار داشته است:
این‌ها با «طبیعت زن» سازگارند.
اما «طبیعی» بودن، به‌خودی‌خود چیزی درباره «خوب» یا «لازم» بودن نمی‌گوید.
اینکه بدن زن قابلیت بارداری دارد، یک واقعیت زیستی است؛ اینکه این قابلیت باید به تکلیف اخلاقی، فضیلت یا حتی انتخاب مطلوب تبدیل شود، دیگر واقعیت زیستی نیست.
حتی اگر مادری برای بسیاری از زنان تجربه‌ای ارزشمند و خلاقانه باشد، باز هم باید پرسید ارزش آن از کجا می‌آید و چه کسی بهایش را تعیین می‌کند.
اگر در ازای سلامت، زمان، استقلال، درآمد، فرصت‌های از دست‌رفته و انواع اضطراب‌ها قرار است به زن «معنا» داده شود، پرسش این است:
آیا این معامله عادلانه است؟
بهایش را چه کسی حساب کرده؟
و خود زن در تعیین این بها کجاست؟
این پرسش در تجربه زایمان هم خود را نشان می‌دهد. وقتی زنانی درباره «زایمان طبیعی» از تروماهای بیمارستانی، عوارض جسمی و روانی، تأثیر بر رابطه جنسی و تفاوت بدن‌ها سخن می‌گویند، مسئله لزوماً انکار فواید پزشکی نیست؛ اعتراض به روایتی است که فقط یک سوی تجربه را می‌بیند.
زن امروز بیشتر از گذشته می‌پرسد:
چرا چیزی که برای من این‌همه هزینه دارد، فقط چون «طبیعی» است باید «خوب» هم باشد؟
دولت‌هایی که نگران کاهش جمعیت‌اند نیز اگر بخواهند جدی باشند، باید به جای تکیه صرف بر مشوق‌های مالی یا تبلیغ «معنای مادری»، به هزینه واقعی مادری و والدگری نگاه کنند.
مسئله فقط این نیست که زن با مادرشدن چه به دست می‌آورد؛
مسئله این است که چه از دست می‌دهد و چه کسی تعیین می‌کند آنچه به دست آورده، برای جبران آن کافی است.
شکاف میان «طبیعی بودن» و «تکلیف بودن» دیگر با وعده معنا یا مشوق مالی پر نمی‌شود.
در جهانی که مراقبت هنوز بهایی سنگین دارد، هر زن حق دارد پیش از ورود به این معامله، هزینه‌ها را حساب کند و خودش را هم در نظر بگیرد.
متن کامل یادداشت در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#برابری_جنسیتی #مادری #فرزندآوری #حقوق_زنان
#فرهیختگان روزن آگاهی

♦️ میان نجات خویش و تغییر جهان؛ تأملی در باب انسان ایرانی، قدرت و راه رهایی
✍️ علیرضا معینی
۱۲ شهریور ۱۴۰۵
در روزگاری که فشار اقتصادی، جنگ، ناامنی، مهاجرت، فرسودگی روانی و بی‌اعتمادی بخش بزرگی از جامعه ایران را خسته کرده، یک پرسش اساسی دوباره سر برمی‌آورد:
انسان باید نخست خود را نجات دهد یا جهان پیرامونش را تغییر دهد؟
علیرضا معینی در این یادداشت می‌کوشد از دوگانه ساده «انسان یا ساختار» عبور کند. از نگاه او، انسان هم محصول زمانه و ساختارهای اجتماعی است و هم در ساختن و تغییر همان ساختارها سهم دارد.
اگر تمام مسئولیت را متوجه فرد کنیم، اثر فقر، ترس، سانسور، تبعیض و ناامنی را نادیده گرفته‌ایم؛ و اگر همه‌چیز را به ساختار نسبت دهیم، انسان را از مسئولیت اخلاقی و تاریخی خود معاف کرده‌ایم.
او می‌نویسد:
«اصلاح درون و اصلاح بیرون، دو پروژه رقیب نیستند؛ دو روی یک پروژه‌اند.»
این مسئله در مناقشه قدیمی «فرهنگ یا سیاست؟» نیز خود را نشان می‌دهد. جامعه‌ای که فرهنگ تملق، شخصیت‌پرستی، انتقام، حذف مخالف و توجیه خشونت را بازتولید کند، ممکن است حتی پس از تغییر صاحبان قدرت نیز همان منطق پیشین را با صورتی تازه ادامه دهد.
اما از سوی دیگر، فرهنگ آزادی نیز در خلأ ساخته نمی‌شود. انسان برای تمرین قانون‌مداری، گفت‌وگو، مدارا و مسئولیت، به نهادهایی نیاز دارد که حداقلی از آزادی، امنیت و امکان مشارکت را فراهم کنند.
فرهنگ بدون سیاست ممکن است به موعظه تبدیل شود و سیاست بدون فرهنگ به جابه‌جایی صاحبان قدرت.
معینی در بخش دیگری از یادداشت به نسبت دین و قدرت می‌پردازد. مسئله، به گفته او، داوری ساده درباره «خوب یا بد بودن دین» نیست؛ پرسش اصلی آن است که هنگامی که امر مقدس با قدرت سیاسی درهم می‌آمیزد، چه بر سر امکان نقد، پاسخ‌گویی و آزادی وجدان می‌آید.
قدرتی که خود را به امر مقدس متصل کند می‌تواند از امتیازی خطرناک برخوردار شود: مصونیت از نقد.
در چنین وضعی، مخالفت سیاسی ممکن است مخالفت با ایمان تلقی شود و شکست یک سیاست، به شکست دین تعبیر شود. از این‌رو، معینی بر ضرورت تفکیک نقد حکومت دینی از نقد ایمان دینی تأکید می‌کند و می‌نویسد دین، اگر قرار است همچنان سرمایه معنوی جامعه باشد، باید بیش از آنکه زبان قدرت باشد، زبان اخلاق، معنا و کرامت باقی بماند.
یادداشت در ادامه به یک بیماری دیگر در فرهنگ سیاسی و فکری ایران می‌پردازد: بت‌سازی و سپس بت‌شکنی.
متفکران، رهبران و روشنفکران نه معصوم‌اند و نه موظف‌اند در سراسر زندگی یک چیز بگویند. تغییر رأی و بازاندیشی، اگر قابل نقد و توضیح باشد، الزاماً نشانه خیانت نیست.
بلوغ فکری شاید از جایی آغاز شود که بتوان هم‌زمان گفت:
«این بخش از اندیشه‌ات را نمی‌پذیرم، اما از بخش دیگری از آن می‌آموزم.»
معینی همچنین از «تاب‌آوری» سخن می‌گوید، اما نه به معنای عادت‌کردن به رنج:
«تاب‌آوری برای آن نیست که انسان بتواند رنج بیشتری تحمل کند؛ برای آن است که در زیر بار رنج، امکان تغییر را از دست ندهد.»
در این نگاه، حفظ سلامت روان، خانواده، آموزش، مهارت، استقلال اقتصادی، گفت‌وگو و اخلاق، کناره‌گیری از جامعه نیست؛ ذخیره‌کردن توان برای آینده است.
اما «نجات خویش» نیز نباید پایان راه باشد:
«از خود آغاز کنیم؛ اما در خود متوقف نشویم.»
خودسازی باید به جامعه‌سازی راه ببرد و اصلاح جامعه باید شرایطی فراهم کند که نسل‌های بعد بتوانند آزادتر و انسانی‌تر خود را بسازند.
از همین زاویه، نویسنده با دو واکنش رایج در روزگار بحران فاصله می‌گیرد: منجی‌طلبی و انفعال.
نه باید منتظر فردی ماند که یک‌باره همه‌چیز را نجات دهد و نه باید پذیرفت که «هیچ کاری نمی‌شود کرد». میان این دو، راه دیگری وجود دارد: ساختن تدریجی ظرفیت‌های انسانی، اخلاقی و مدنی جامعه.
در «مانیفست روزگار فشار»، معینی برای گروه‌های مختلف جامعه وظایفی پیشنهاد می‌کند: از فرد و خانواده و جوانان تا معلمان، دانشگاهیان، اهل دین، منتقدان دین، رسانه‌ها، هنرمندان، فعالان سیاسی، جامعه مدنی، مدیران و ایرانیان خارج از کشور.
مخرج مشترک این توصیه‌ها یکی است:
قدرت را محدود کنیم، انسان را تحقیر نکنیم، اختلاف را حق بدانیم، از حقیقت در برابر هیجان دفاع کنیم و مسئولیت خود را به منجی یا ساختار واگذار نکنیم.
و شاید جمع‌بندی کل یادداشت در همین عبارت نهفته باشد:
«راه رهایی ایران نه در انتخاب میان انسان و ساختار، بلکه در بازسازی رابطه میان این دو است؛ انسان را چنان حفظ کنیم که بتواند شرایط را تغییر دهد و شرایط را چنان تغییر دهیم که انسان فرصت کند انسان‌تر شود.»

متن کامل یادداشت علیرضا معینی در مشاهده فوری

#صدای_فرهیختگان
#علیرضا_معینی #جامعه_ایران #قدرت #آزادی #جامعه_مدنی
#فرهیختگان راهی به رهایی

سـارا سـعیدی
مشهد. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

♦️ ناجیان جنگ و حامیان صلح
مراسم چهل‌وهفتمین سالگرد درگذشت آیت‌الله سید محمود طالقانی، به میزبانی خانواده ایشان، برگزار می‌شود.
این مراسم با یادآوری مشی روادارانه طالقانی، به موضوع «ناجیان جنگ و حامیان صلح» خواهد پرداخت.
🎤 سخنرانان:
سیدمحمدمهدی جعفری

سعید مدنی
🗓 پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵

⏰ ساعت ۱۶ تا ۱۸:۳۰

📍 کانون توحید، خیابان پرچم
🌐 www.taleghani.org
#میراث_فرهیختگان

#آیت‌الله_طالقانی #خشونت‌پرهیزی

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔖 زنان و جمهوری اسلامی؛ از تبعیض ساختاری تا مقاومت مدنی
🎙 صدیقه وسمقی
در گفت‌وگو با مهدی محمودیان
صدیقه وسمقی در برنامه «سه‌راه جمهوری» می‌گوید مسئله تبعیض در جمهوری اسلامی را نباید فقط به وضعیت زنان فروکاست؛ از نگاه او، ریشه اصلی در قوانینی است که با شریعت و فقه رسمی تطبیق داده شده‌اند و آثار آن، هم زنان و هم مردان را درگیر کرده است.
او می‌گوید:
«تبعیض در جمهوری اسلامی فقط مربوط به زنان نیست؛ مردان هم کم آسیب ندیدند در طول عمر این حکومت. مشکل قوانین است که با شریعت و فقه تطبیق داده شده.»
وسمقی در ادامه، حکومت دینی را از موانع اصلی تحقق خواسته‌های بخش بزرگی از جامعه ایران می‌داند و بر ضرورت تغییرات بنیادین تأکید می‌کند؛ با این حال، راه مطلوب خود برای این تغییر را مقاومت مدنی معرفی می‌کند.
به گفته او:
«راهی که من برای تغییرات بنیادین انتخاب می‌کنم مقاومت مدنی است؛ اما اگر مردم به جایی برسند که مقاومت مدنی دیگر جواب ندهد، می‌روند به سمت برهم‌زدن و تخریب کل ساختارها.»
اهمیت این سخن فقط در نقد جمهوری اسلامی نیست؛ در هشدار آن نیز هست.
اگر امکان اعتراض مسالمت‌آمیز، نافرمانی مدنی، گفت‌وگو و تغییر قانونی پی‌درپی محدود شود، جامعه ممکن است به این نتیجه برسد که راه‌های اصلاح و مقاومت مدنی دیگر کارآمد نیستند. در چنین نقطه‌ای، مسئله فقط شدت گرفتن مخالفت نیست؛ خطر عبور از تغییر مدنی به تخریب ساختارها مطرح می‌شود.
وسمقی در این گفت‌وگو، مسئله زنان را نیز بخشی از پرسش بزرگ‌تری درباره نسبت شریعت، قانون، قدرت و حق انتخاب شهروندان می‌داند؛ پرسشی که به باور او بدون بازنگری در مبانی حکومت دینی حل نخواهد شد.
📌 بنا بر توضیح منتشرکنندگان برنامه، این گفت‌وگو حدود دو سال پیش ضبط شده و اکنون برای نخستین‌بار منتشر شده است.
🎥 تماشای فیلم کامل گفت‌وگو
#منتخب_فرهیختگان
#صدیقه_وسمقی #زنان #مقاومت_مدنی #حکومت_دینی
#فرهیختگان راهی به رهایی

📚 فلسفه سیاسی پوپر؛ از تاریخی‌گری تا جامعه باز
✏️ موسی اکرمی
کارل پوپر در جامعه باز و دشمنان آن، افلاطون، هگل و مارکس را سه چهره مهم سنتی می‌داند که به باور او با نوعی تاریخی‌گری و تصورِ حرکت قانونمند و ازپیش‌تعیین‌شده تاریخ، زمینه فکری جمع‌گرایی و سیاست تمامیت‌خواه را فراهم کرده‌اند.
قضاوت پوپر درباره این سه فیلسوف ــ به‌ویژه افلاطون و هگل ــ گاه بسیار تند است. خود او نیز بعدها پذیرفت که لحن کتاب متأثر از فضای سال‌های جنگ جهانی دوم بوده است؛ سال‌هایی که هنوز سرنوشت نبرد با فاشیسم روشن نبود.
اما در پس این جدال فلسفی، پرسشی سیاسی قرار دارد که شاید مهم‌ترین میراث پوپر باشد:
مسئله اصلی این نیست که «چه کسی باید حکومت کند؟»؛ مسئله این است که چگونه نهادهایی بسازیم که بتوان حاکمان بد را بدون خون‌ریزی کنار گذاشت.
پوپر از همین زاویه به افلاطون انتقاد می‌کند. از نگاه او، پرسش افلاطونی درباره «بهترین فرمانروا» می‌تواند ما را به جست‌وجوی فیلسوف‌شاه، نخبگان برگزیده یا صاحبان حقیقت بکشاند؛ حال آنکه هیچ تضمینی وجود ندارد که صاحب قدرت، حتی اگر با بهترین نیت آغاز کند، خطا نکند یا به استبداد نلغزد.
در مقابل، مسئله مرکزی دموکراسی برای پوپر انتخاب انسان کامل نیست؛ امکان عزل مسالمت‌آمیز انسان خطاکار است.
موسی اکرمی در این نوشته نشان می‌دهد که ریشه این نگاه را باید در خوانش پوپر از آتن باستان نیز جست‌وجو کرد.
پوپر «جامعه باز» آتن را با نام‌هایی چون پریکلس، پروتاگوراس و سقراط پیوند می‌دهد. سقراط برای او نه دشمن دموکراسی، بلکه نمونه منتقدی است که درون جامعه دموکراتیک، خودِ دموکراسی را نقد می‌کند و حاضر نیست برای حفظ جانش از راستی و استقلال فکری خود دست بکشد.
پوپر ایمان نوپای جامعه باز آتنی را ایمان به «انسان، عدالت برابرطلبانه و عقل بشر» می‌داند و سقراط را کسی می‌بیند که در راه همین ایمان جان سپرد.
از این منظر، دموکراسی نه حکومتی مصون از خطاست و نه وعده حکومت بهترین‌ها.
دموکراسی سازوکاری است برای اینکه قدرت قابل تعویض باشد، حاکم نقد شود و شکست یک حکومت به جنگ داخلی، انقلاب خونین یا فروپاشی جامعه منتهی نشود.
از همین‌جاست که معیار پوپریِ نظام سیاسی اهمیت پیدا می‌کند:
قانون اساسی باید چنان تنظیم شود که جامعه بتواند با کمترین هزینه و بدون خون‌ریزی از شر حکومت نامطلوب رها شود.
البته اکرمی به نکته‌ای انتقادی نیز اشاره می‌کند: میان شیوه انتخاب حاکمان و امکان برکناری آنان پیوندی جدی وجود دارد و گاه چنین به نظر می‌رسد که پوپر در تأکید بر امکان عزل، اهمیت نحوه شکل‌گیری قدرت را کمتر برجسته کرده است.
با این همه، پرسش او همچنان زنده است:
به‌جای انتظار برای فرمانروای خوب، آیا بهتر نیست نهادهایی بسازیم که حتی فرمانروای بد نیز نتواند جامعه را گروگان بگیرد؟
🔹 ادامه مقاله در شماره ۲۷ «سیاست‌نامه»
#منتخب_فرهیختگان
#کارل_پوپر #جامعه_باز #فلسفه_سیاسی #دموکراسی #موسی_اکرمی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 این ریسمان خیلی سست است!؛ هشدار زیدآبادی درباره نسخه‌های ادامه جنگ
✍️ احمد زیدآبادی
احمد زیدآبادی نسبت به دیدگاه‌هایی که برای ادامه جنگ و تشدید رویارویی نسخه می‌پیچند هشدار داده و می‌گوید مسئله زمانی خطرناک می‌شود که چنین تحلیل‌هایی از سطح نظر شخصی فراتر بروند و به محاسبات حوزه حکمرانی راه پیدا کنند.
او می‌نویسد:
«آن دستورالعمل‌هایی که امثال فؤاد ایزدی برای ادامهٔ جنگ ارائه می‌دهند اگر نظر شخصی‌شان در خارج از حوزهٔ حکمرانی باشد، مشکل خاصی پدید نمی‌آورد، اما اگر این نوع حرف‌ها به حوزهٔ حکمرانی راه یافته و در آنجا موافقانی دارد، واقعاً باید نسبت به آیندهٔ کشور بی‌نهایت بیمناک شد.
من به ضرس قاطع می‌توانم بگویم که عموم داده‌های پشتیبان این نوع نظرات، مخدوش و همراه با تحریف و به عبارتی مصادرهٔ به مطلوبِ پدیده‌های بین‌المللی است و اگر سیاست کلان کشور بر پایهٔ آنها جهت‌گیری شود، بدون تردید ایران وارد سیاه‌چاله‌ای خواهد شد که بیرون آمدن از آن، حداقل برای یک دهه، امکان‌پذیر نیست.»
هشدار زیدآبادی متوجه یک پرسش بنیادی در سیاست خارجی است: تصمیم‌هایی که می‌توانند یک کشور را برای سال‌ها درگیر جنگ و بحران کنند، بر چه داده‌ها و چه ارزیابی‌ای از واقعیت‌های بین‌المللی استوارند؟
#صدای_فرهیختگان
#احمد_زیدآبادی #فؤاد_ایزدی #جنگ #سیاست_خارجی
#فرهیختگان راهی به رهایی

📄 فجایع دی‌ماه ۴۰۴؛ رنجی که پایانی ندارد
✍🏻 آذر منصوری
خبر درگذشت دانیال کریمی، پدر امیرمحمد کریمی، و آیدا حیدری، نامزد ابوالفضل سلیمانی الموتی، بار دیگر وضعیت دشوار خانواده‌های دادخواه دی‌ماه ۱۴۰۴ را در مرکز توجه قرار داده است.
آذر منصوری تأکید می‌کند که درباره علت این دو مرگ باید بر پایه اطلاعات قابل‌اعتماد و بدون پیش‌داوری تحقیق کرد؛ اما هم‌زمان یادآور می‌شود که فشار روانی، بلاتکلیفی حقوقی، محدودیت در پیگیری پرونده‌ها و نبود پاسخ‌گویی شفاف می‌تواند سوگ را به فرایندی طولانی و فرساینده تبدیل کند.
پرسش اصلی او این است:
چرا برخی خانواده‌ها به‌جای دسترسی به اطلاعات روشن، حمایت روانی و امکان پیگیری قانونی، با سکوت، ابهام یا فشار مضاعف روبه‌رو می‌شوند؟
از نگاه منصوری، دی‌ماه ۱۴۰۴ را نمی‌توان فقط به اعتراضات، درگیری‌ها و تلفات تقلیل داد. فشار تورمی، کاهش قدرت خرید، نگرانی شغلی، احساس تبعیض، محدودیت‌های اجتماعی، ضعف نمایندگی سیاسی و کاهش اعتماد عمومی، بخشی از زمینه‌هایی‌اند که باید در فهم آن بحران بررسی شوند.
او در عین حال هشدار می‌دهد که بررسی ریشه‌های داخلی اعتراضات نباید به نادیده‌گرفتن نقش احتمالی بازیگران خارجی منجر شود؛ همان‌گونه که اشاره به مداخله یا بهره‌برداری خارجی نیز نمی‌تواند مسئولیت نهادهای داخلی را از میان ببرد.
به تعبیر او، نسبت‌دادن کلی اعتراضات به عوامل خارجی، بدون تفکیک دقیق شواهد، مانع شناخت ریشه‌های واقعی بحران می‌شود.
منصوری همچنین بر یک اصل اساسی تأکید دارد:
سرکوب، صورت‌مسئله را از میان نمی‌برد.
بازداشت گسترده، محدودیت ارتباطات، کنترل رسانه‌ای یا استفاده نامتناسب از زور شاید در کوتاه‌مدت خیابان را آرام کند، اما در بلندمدت می‌تواند بی‌اعتمادی را افزایش دهد و بخشی از جامعه را رادیکال‌تر کند.
از این رو، باید روشن شود چه مطالباتی مطرح بود، چرا کانال‌های قانونی پاسخگو نبودند، چه تصمیم‌هایی به تشدید درگیری انجامید و آیا راه‌هایی مانند مذاکره، میانجی‌گری یا مدیریت مرحله‌ای تجمعات وجود داشت.
در بخش دیگری از یادداشت، آذر منصوری امنیت ملی را فقط در قدرت نظامی یا کنترل مرزها خلاصه نمی‌کند:
اعتماد عمومی، کارآمدی نهادها و وجود مسیرهای قانونی برای حل اختلاف نیز بخشی از امنیت ملی‌اند.
او پیشنهاد می‌کند سازوکاری مستقل برای رسیدگی به شکایت‌های مربوط به خشونت، بازداشت یا نقض حقوق شهروندی شکل گیرد؛ سازوکاری که امکان دسترسی به اسناد، گفت‌وگو با شاهدان، بررسی گزارش‌های پزشکی و انتظامی و انتشار نتایج را داشته باشد.
به باور منصوری، حقیقت‌یابی به معنای صدور حکم از پیش تعیین‌شده نیست؛ بلکه راهی است برای تفکیک ادعا از واقعیت و تعیین مسئولیت بر اساس شواهد.
و در نهایت:
جامعه قدرتمند جامعه‌ای نیست که در آن اعتراضی وجود نداشته باشد؛ جامعه قدرتمند جامعه‌ای است که اختلاف‌ها را بدون خشونت و از مسیرهای قانونی مدیریت کند.
متن کامل یادداشت آذر منصوری در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#آذر_منصوری #دی_۱۴۰۴ #دادخواهی #حقوق_شهروندی
#فرهیختگان راهی به رهایی