🔖 زنان و جمهوری اسلامی؛ از تبعیض ساختاری تا مقاومت مدنی
🎙 صدیقه وسمقی
در گفت‌وگو با مهدی محمودیان
صدیقه وسمقی در برنامه «سه‌راه جمهوری» می‌گوید مسئله تبعیض در جمهوری اسلامی را نباید فقط به وضعیت زنان فروکاست؛ از نگاه او، ریشه اصلی در قوانینی است که با شریعت و فقه رسمی تطبیق داده شده‌اند و آثار آن، هم زنان و هم مردان را درگیر کرده است.
او می‌گوید:
«تبعیض در جمهوری اسلامی فقط مربوط به زنان نیست؛ مردان هم کم آسیب ندیدند در طول عمر این حکومت. مشکل قوانین است که با شریعت و فقه تطبیق داده شده.»
وسمقی در ادامه، حکومت دینی را از موانع اصلی تحقق خواسته‌های بخش بزرگی از جامعه ایران می‌داند و بر ضرورت تغییرات بنیادین تأکید می‌کند؛ با این حال، راه مطلوب خود برای این تغییر را مقاومت مدنی معرفی می‌کند.
به گفته او:
«راهی که من برای تغییرات بنیادین انتخاب می‌کنم مقاومت مدنی است؛ اما اگر مردم به جایی برسند که مقاومت مدنی دیگر جواب ندهد، می‌روند به سمت برهم‌زدن و تخریب کل ساختارها.»
اهمیت این سخن فقط در نقد جمهوری اسلامی نیست؛ در هشدار آن نیز هست.
اگر امکان اعتراض مسالمت‌آمیز، نافرمانی مدنی، گفت‌وگو و تغییر قانونی پی‌درپی محدود شود، جامعه ممکن است به این نتیجه برسد که راه‌های اصلاح و مقاومت مدنی دیگر کارآمد نیستند. در چنین نقطه‌ای، مسئله فقط شدت گرفتن مخالفت نیست؛ خطر عبور از تغییر مدنی به تخریب ساختارها مطرح می‌شود.
وسمقی در این گفت‌وگو، مسئله زنان را نیز بخشی از پرسش بزرگ‌تری درباره نسبت شریعت، قانون، قدرت و حق انتخاب شهروندان می‌داند؛ پرسشی که به باور او بدون بازنگری در مبانی حکومت دینی حل نخواهد شد.
📌 بنا بر توضیح منتشرکنندگان برنامه، این گفت‌وگو حدود دو سال پیش ضبط شده و اکنون برای نخستین‌بار منتشر شده است.
🎥 تماشای فیلم کامل گفت‌وگو
#منتخب_فرهیختگان
#صدیقه_وسمقی #زنان #مقاومت_مدنی #حکومت_دینی
#فرهیختگان راهی به رهایی

📚 فلسفه سیاسی پوپر؛ از تاریخی‌گری تا جامعه باز
✏️ موسی اکرمی
کارل پوپر در جامعه باز و دشمنان آن، افلاطون، هگل و مارکس را سه چهره مهم سنتی می‌داند که به باور او با نوعی تاریخی‌گری و تصورِ حرکت قانونمند و ازپیش‌تعیین‌شده تاریخ، زمینه فکری جمع‌گرایی و سیاست تمامیت‌خواه را فراهم کرده‌اند.
قضاوت پوپر درباره این سه فیلسوف ــ به‌ویژه افلاطون و هگل ــ گاه بسیار تند است. خود او نیز بعدها پذیرفت که لحن کتاب متأثر از فضای سال‌های جنگ جهانی دوم بوده است؛ سال‌هایی که هنوز سرنوشت نبرد با فاشیسم روشن نبود.
اما در پس این جدال فلسفی، پرسشی سیاسی قرار دارد که شاید مهم‌ترین میراث پوپر باشد:
مسئله اصلی این نیست که «چه کسی باید حکومت کند؟»؛ مسئله این است که چگونه نهادهایی بسازیم که بتوان حاکمان بد را بدون خون‌ریزی کنار گذاشت.
پوپر از همین زاویه به افلاطون انتقاد می‌کند. از نگاه او، پرسش افلاطونی درباره «بهترین فرمانروا» می‌تواند ما را به جست‌وجوی فیلسوف‌شاه، نخبگان برگزیده یا صاحبان حقیقت بکشاند؛ حال آنکه هیچ تضمینی وجود ندارد که صاحب قدرت، حتی اگر با بهترین نیت آغاز کند، خطا نکند یا به استبداد نلغزد.
در مقابل، مسئله مرکزی دموکراسی برای پوپر انتخاب انسان کامل نیست؛ امکان عزل مسالمت‌آمیز انسان خطاکار است.
موسی اکرمی در این نوشته نشان می‌دهد که ریشه این نگاه را باید در خوانش پوپر از آتن باستان نیز جست‌وجو کرد.
پوپر «جامعه باز» آتن را با نام‌هایی چون پریکلس، پروتاگوراس و سقراط پیوند می‌دهد. سقراط برای او نه دشمن دموکراسی، بلکه نمونه منتقدی است که درون جامعه دموکراتیک، خودِ دموکراسی را نقد می‌کند و حاضر نیست برای حفظ جانش از راستی و استقلال فکری خود دست بکشد.
پوپر ایمان نوپای جامعه باز آتنی را ایمان به «انسان، عدالت برابرطلبانه و عقل بشر» می‌داند و سقراط را کسی می‌بیند که در راه همین ایمان جان سپرد.
از این منظر، دموکراسی نه حکومتی مصون از خطاست و نه وعده حکومت بهترین‌ها.
دموکراسی سازوکاری است برای اینکه قدرت قابل تعویض باشد، حاکم نقد شود و شکست یک حکومت به جنگ داخلی، انقلاب خونین یا فروپاشی جامعه منتهی نشود.
از همین‌جاست که معیار پوپریِ نظام سیاسی اهمیت پیدا می‌کند:
قانون اساسی باید چنان تنظیم شود که جامعه بتواند با کمترین هزینه و بدون خون‌ریزی از شر حکومت نامطلوب رها شود.
البته اکرمی به نکته‌ای انتقادی نیز اشاره می‌کند: میان شیوه انتخاب حاکمان و امکان برکناری آنان پیوندی جدی وجود دارد و گاه چنین به نظر می‌رسد که پوپر در تأکید بر امکان عزل، اهمیت نحوه شکل‌گیری قدرت را کمتر برجسته کرده است.
با این همه، پرسش او همچنان زنده است:
به‌جای انتظار برای فرمانروای خوب، آیا بهتر نیست نهادهایی بسازیم که حتی فرمانروای بد نیز نتواند جامعه را گروگان بگیرد؟
🔹 ادامه مقاله در شماره ۲۷ «سیاست‌نامه»
#منتخب_فرهیختگان
#کارل_پوپر #جامعه_باز #فلسفه_سیاسی #دموکراسی #موسی_اکرمی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 این ریسمان خیلی سست است!؛ هشدار زیدآبادی درباره نسخه‌های ادامه جنگ
✍️ احمد زیدآبادی
احمد زیدآبادی نسبت به دیدگاه‌هایی که برای ادامه جنگ و تشدید رویارویی نسخه می‌پیچند هشدار داده و می‌گوید مسئله زمانی خطرناک می‌شود که چنین تحلیل‌هایی از سطح نظر شخصی فراتر بروند و به محاسبات حوزه حکمرانی راه پیدا کنند.
او می‌نویسد:
«آن دستورالعمل‌هایی که امثال فؤاد ایزدی برای ادامهٔ جنگ ارائه می‌دهند اگر نظر شخصی‌شان در خارج از حوزهٔ حکمرانی باشد، مشکل خاصی پدید نمی‌آورد، اما اگر این نوع حرف‌ها به حوزهٔ حکمرانی راه یافته و در آنجا موافقانی دارد، واقعاً باید نسبت به آیندهٔ کشور بی‌نهایت بیمناک شد.
من به ضرس قاطع می‌توانم بگویم که عموم داده‌های پشتیبان این نوع نظرات، مخدوش و همراه با تحریف و به عبارتی مصادرهٔ به مطلوبِ پدیده‌های بین‌المللی است و اگر سیاست کلان کشور بر پایهٔ آنها جهت‌گیری شود، بدون تردید ایران وارد سیاه‌چاله‌ای خواهد شد که بیرون آمدن از آن، حداقل برای یک دهه، امکان‌پذیر نیست.»
هشدار زیدآبادی متوجه یک پرسش بنیادی در سیاست خارجی است: تصمیم‌هایی که می‌توانند یک کشور را برای سال‌ها درگیر جنگ و بحران کنند، بر چه داده‌ها و چه ارزیابی‌ای از واقعیت‌های بین‌المللی استوارند؟
#صدای_فرهیختگان
#احمد_زیدآبادی #فؤاد_ایزدی #جنگ #سیاست_خارجی
#فرهیختگان راهی به رهایی

📄 فجایع دی‌ماه ۴۰۴؛ رنجی که پایانی ندارد
✍🏻 آذر منصوری
خبر درگذشت دانیال کریمی، پدر امیرمحمد کریمی، و آیدا حیدری، نامزد ابوالفضل سلیمانی الموتی، بار دیگر وضعیت دشوار خانواده‌های دادخواه دی‌ماه ۱۴۰۴ را در مرکز توجه قرار داده است.
آذر منصوری تأکید می‌کند که درباره علت این دو مرگ باید بر پایه اطلاعات قابل‌اعتماد و بدون پیش‌داوری تحقیق کرد؛ اما هم‌زمان یادآور می‌شود که فشار روانی، بلاتکلیفی حقوقی، محدودیت در پیگیری پرونده‌ها و نبود پاسخ‌گویی شفاف می‌تواند سوگ را به فرایندی طولانی و فرساینده تبدیل کند.
پرسش اصلی او این است:
چرا برخی خانواده‌ها به‌جای دسترسی به اطلاعات روشن، حمایت روانی و امکان پیگیری قانونی، با سکوت، ابهام یا فشار مضاعف روبه‌رو می‌شوند؟
از نگاه منصوری، دی‌ماه ۱۴۰۴ را نمی‌توان فقط به اعتراضات، درگیری‌ها و تلفات تقلیل داد. فشار تورمی، کاهش قدرت خرید، نگرانی شغلی، احساس تبعیض، محدودیت‌های اجتماعی، ضعف نمایندگی سیاسی و کاهش اعتماد عمومی، بخشی از زمینه‌هایی‌اند که باید در فهم آن بحران بررسی شوند.
او در عین حال هشدار می‌دهد که بررسی ریشه‌های داخلی اعتراضات نباید به نادیده‌گرفتن نقش احتمالی بازیگران خارجی منجر شود؛ همان‌گونه که اشاره به مداخله یا بهره‌برداری خارجی نیز نمی‌تواند مسئولیت نهادهای داخلی را از میان ببرد.
به تعبیر او، نسبت‌دادن کلی اعتراضات به عوامل خارجی، بدون تفکیک دقیق شواهد، مانع شناخت ریشه‌های واقعی بحران می‌شود.
منصوری همچنین بر یک اصل اساسی تأکید دارد:
سرکوب، صورت‌مسئله را از میان نمی‌برد.
بازداشت گسترده، محدودیت ارتباطات، کنترل رسانه‌ای یا استفاده نامتناسب از زور شاید در کوتاه‌مدت خیابان را آرام کند، اما در بلندمدت می‌تواند بی‌اعتمادی را افزایش دهد و بخشی از جامعه را رادیکال‌تر کند.
از این رو، باید روشن شود چه مطالباتی مطرح بود، چرا کانال‌های قانونی پاسخگو نبودند، چه تصمیم‌هایی به تشدید درگیری انجامید و آیا راه‌هایی مانند مذاکره، میانجی‌گری یا مدیریت مرحله‌ای تجمعات وجود داشت.
در بخش دیگری از یادداشت، آذر منصوری امنیت ملی را فقط در قدرت نظامی یا کنترل مرزها خلاصه نمی‌کند:
اعتماد عمومی، کارآمدی نهادها و وجود مسیرهای قانونی برای حل اختلاف نیز بخشی از امنیت ملی‌اند.
او پیشنهاد می‌کند سازوکاری مستقل برای رسیدگی به شکایت‌های مربوط به خشونت، بازداشت یا نقض حقوق شهروندی شکل گیرد؛ سازوکاری که امکان دسترسی به اسناد، گفت‌وگو با شاهدان، بررسی گزارش‌های پزشکی و انتظامی و انتشار نتایج را داشته باشد.
به باور منصوری، حقیقت‌یابی به معنای صدور حکم از پیش تعیین‌شده نیست؛ بلکه راهی است برای تفکیک ادعا از واقعیت و تعیین مسئولیت بر اساس شواهد.
و در نهایت:
جامعه قدرتمند جامعه‌ای نیست که در آن اعتراضی وجود نداشته باشد؛ جامعه قدرتمند جامعه‌ای است که اختلاف‌ها را بدون خشونت و از مسیرهای قانونی مدیریت کند.
متن کامل یادداشت آذر منصوری در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#آذر_منصوری #دی_۱۴۰۴ #دادخواهی #حقوق_شهروندی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🌍 ایران پس از جنگ؛ سناریوی تجزیه و جنگ داخلی از نگاه عبدالله خالد الغانم

عبدالله خالد الغانم، پژوهشگر ژئواستراتژیک و تحلیلگر امنیتی کویتی، در تحلیل‌هایی که طی ماه‌های اخیر منتشر کرده، پایان جنگ علیه ایران را نه لزوماً پایان بحران، بلکه ممکن است آغاز مرحله‌ای به‌مراتب خطرناک‌تر بداند.
او در سناریویی که مطرح می‌کند، از دو احتمال سخن می‌گوید: تغییر رژیم یا تجزیه جغرافیایی ایران.
در روایت منتشرشده از سخنان او آمده است که حتی اگر جنگ نظامی پس از حدود یک سال پایان یابد، ایران ممکن است وارد یک جنگ داخلی طولانی شود؛ جنگی که در آن نیروهای سیاسی، قومی و نظامی مختلف برای کنترل بخش‌هایی از کشور با یکدیگر درگیر شوند.
در همین روایت، از آذری‌ها، کردها، بلوچ‌ها، سازمان مجاهدین خلق و نیروهای وفادار به ساختار جمهوری اسلامی نام برده می‌شود؛ اما این سخن را باید به‌عنوان سناریوسازی و پیش‌بینی شخصی الغانم خواند، نه گزارشی از تصمیم یا برنامه قطعی این گروه‌ها.
آنچه اهمیت بیشتری دارد، خط فکری گسترده‌تر اوست. الغانم در مطالب دیگری نیز آشکارا از «سناریوی تقسیم» ایران سخن گفته و حتی احتمال یک جنگ داخلی چندساله پس از پایان جنگ را مطرح کرده است.
این نگاه، فارغ از میزان واقع‌بینی آن، یک پرسش مهم را پیش می‌کشد:
وقتی تحلیلگران منطقه‌ای از پایان جنگ نه با «صلح»، بلکه با واژه‌هایی چون فروپاشی، تجزیه و جنگ داخلی سخن می‌گویند، هزینه ادامه جنگ برای تمامیت ارضی و آینده جامعه ایران تا کجا می‌تواند پیش برود؟
پیش‌بینی الغانم ممکن است محقق نشود؛ اما خودِ رواج چنین سناریوهایی در فضای منطقه، هشداری است درباره اینکه جنگ می‌تواند از مرحله نبرد میان دولت‌ها عبور کند و به بحران در ساختار اجتماعی و جغرافیایی یک کشور تبدیل شود.
منبع: صفحه عبدالله خالد الغانم

#منتخب_فرهیختگان
#ایران #جنگ #تمامیت_ارضی #عبدالله_خالد_الغانم
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 رفراندوم می‌تواند بن‌بست‌های کشور را بشکند؛ علی جنتی از بازگشت به قانون اساسی می‌گوید
علی جنتی، وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی و دیپلمات سابق، در گفت‌وگو با روزنامه «اعتماد» می‌گوید نقطه آغاز اصلاحات در ایران، بازگشت به متن و روح قانون اساسی و شنیدن صدای جامعه است.
از نگاه او، اقتدار کشور را نمی‌توان صرفاً با توان نظامی سنجید؛ امنیت ملی به اعتماد عمومی، تاب‌آوری اجتماعی و همراهی مردمی نیز وابسته است.
جنتی نسبت به ادامه وضعیت فرسایشی و شکل‌گیری ائتلاف‌های منطقه‌ای و اجماع بین‌المللی علیه ایران هشدار می‌دهد و درباره استفاده از تنگه هرمز نیز می‌گوید این ابزار باید اهرم مذاکره و کسب دستاورد باشد، نه مسیری برای گرفتارشدن در یک بن‌بست دائمی.
او تأکید می‌کند:
«هنر دیپلماسی تبدیل اقتدار نظامی به گشایش‌های سیاسی و اقتصادی پایدار است، نه منزوی کردن کشور در جغرافیای پیرامونی.»
بخش مهم دیگر سخنان جنتی به سیاست داخلی مربوط است. او معتقد است بخش‌هایی از قانون اساسی طی دهه‌های گذشته به حاشیه رانده شده‌اند و حاکمیت باید شجاعت بازگشت به سازوکارهای پیش‌بینی‌شده در خود قانون را داشته باشد.
از جمله، جنتی به اصل ۵۹ قانون اساسی و ظرفیت همه‌پرسی اشاره می‌کند و آن را ابزاری برای عبور از برخی بن‌بست‌های بزرگ می‌داند.
اصل ۵۹ مقرر می‌کند که در مسائل بسیار مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، اعمال قوه مقننه می‌تواند از طریق مراجعه مستقیم به آرای مردم صورت گیرد؛ البته درخواست همه‌پرسی باید به تصویب دو سوم مجموع نمایندگان مجلس برسد.
جنتی در نهایت مسئله را به یک پرسش بنیادین در حکمرانی بازمی‌گرداند:
در موضوعاتی که سرنوشت بلندمدت کشور و زندگی میلیون‌ها شهروند را تعیین می‌کنند، چرا نباید از ظرفیت‌های خود قانون اساسی برای شنیدن مستقیم نظر مردم استفاده کرد؟
#منتخب_فرهیختگان
#علی_جنتی #رفراندوم #قانون_اساسی #دیپلماسی #تنگه_هرمز
#فرهیختگان راهی به رهایی

♦️ سه‌گانه طالقانی؛ قرآن، نفی استبداد و نفی استعمار
✍🏻 محمدرضا یوسفی
۱۹ شهریور، سالگرد درگذشت آیت‌الله سید محمود طالقانی است؛ روحانی نواندیشی که پس از نزدیک به نیم‌قرن، هنوز می‌توان درباره نسبت اندیشه و منش او با مسائل امروز ایران پرسید.
در خوانش محمدرضا یوسفی، سه ویژگی در میراث طالقانی برجسته‌تر از دیگر وجوه اوست: بازگشت اجتماعی به قرآن، نفی استبداد و نفی استعمار.
نخست، انس عمیق و زیست‌شده طالقانی با قرآن. او تفکر خود را بر محور قرآن بنا کرده بود، اما قرآن را متنی منزوی از جامعه نمی‌خواست. تفسیر برای او صرفاً شرح الفاظ نبود؛ تلاشی بود برای آوردن قرآن به متن زندگی اجتماعی و فهم مسائل زمانه.
دوم، ایستادن هم‌زمان در برابر استبداد داخلی و سلطه خارجی.
طالقانی نسلی را تجربه کرد که دخالت قدرت‌های خارجی در ایران، اشغال کشور، شهریور ۱۳۲۰، نهضت ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد را از نزدیک دیده بود. همین تجربه تاریخی سبب شد حساسیت او به سلطه خارجی، در کنار مخالفتش با استبداد داخلی قرار گیرد.
یوسفی معتقد است همین نگاه توأمان امروز کمتر دیده می‌شود: گروهی همه مسئله را در استبداد داخلی خلاصه می‌کنند و گروهی دیگر تمام توجه خود را متوجه استعمار و سلطه خارجی می‌سازند؛ حال آنکه هر دو می‌توانند صورت‌هایی از تحمیل اراده بر جامعه‌ای باشند که حق تعیین سرنوشت خود را دارد.
ویژگی سوم، پیوند طالقانی با نسل جوان بود.
مسجد هدایت تنها محل وعظ نبود؛ به یکی از مکان‌های گفت‌وگوی نسل جوان با قرائتی تازه از دین بدل شده بود. جوانانی که پرسش داشتند و در جست‌وجوی فهمی متناسب با مسائل زمان خود بودند، می‌توانستند در آنجا مخاطب قرار گیرند.
از این منظر، میراث طالقانی فقط مجموعه‌ای از خاطرات تاریخی نیست. پرسش این است که آیا سه‌گانه‌ای که در زندگی او برجسته بود، هنوز برای ایران امروز معنایی دارد:
قرآنی که به زندگی اجتماعی راه پیدا کند؛
مقاومت در برابر استبداد؛
و حساسیت در برابر سلطه خارجی.
به این سه‌گانه شاید بتوان یک اصل دیگر نیز افزود: شنیدن صدای نسل جدید.
آینده را نمی‌توان بدون جوانان ساخت؛ همان‌گونه که استقلال بدون آزادی و آزادی بدون استقلال، هر دو ناقص‌اند.
روحش شاد و یادش گرامی باد.
#میراث_فرهیختگان
#آیت‌الله_طالقانی #محمدرضا_یوسفی #نواندیشی_دینی #استبداد #استعمار
#فرهیختگان روزن آگاهی

سـارا بهـبودی
رشت. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🎉🎉 در دست انتشار

ردای پیامبر
دین و سیاست در ایران
رُی پرویز متحده
ترجمۀ عسگر قهرمان‌پور بناب
۴۶۸ صفحه / قیمت پشت جلد: ۱۴۰۰۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیش‌فروش: ۱۱۵۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت ناشر:
www.kargadanpub.com

🔸 ردای پیامبر حاصل سال‌ها پژوهش میدانی، مصاحبه‌های ژرف و تأملات فلسفیِ رُی پرویز متحده، ایران‌شناس برجستۀ دانشگاه پرینستون، در باب پیچیده‌ترین مسئلۀ حیات ایرانیان در دوران مدرن است: نسبت دین و سیاست.
🔸 از زمان انتشار نسخۀ اصلی به زبان انگلیسی در سال ۱۹۸۵ تاکنون، این کتاب در زمرۀ تأثیرگذارترین آثاری قرار داشته که کوشیده‌اند زیست‌جهانِ ایرانی را از منظر درونی و با فهمی همدلانه به مخاطب غربی معرفی کنند.
🔸 تفاوتِ بنیادین این کتاب با بسیاری از آثار آکادمیک در این است که متحده نه از موضع ناظری بیرونی، بلکه از خلال سرنوشت طلبه‌ای اهل قم - شخصیتی که تلفیقی از چند راوی واقعی است - مخاطب را با پرسش‌هایی اساسی مواجه می‌کند: تربیت دینی در حوزۀ علمیه چگونه است؟ منطق و اصول فقه چه تأثیری بر شکل‌گیری ذهنیت یک روحانی می‌گذارند؟ عرفان چه جایگاهی در نظام آموزشی سنتی دارد؟ و مهم‌تر از همه، یک طلبه چگونه با جهان مدرن، دولت‌سازی پهلوی، ایدئولوژی‌های چپ، و سرانجام انقلاب ۱۳۵۷ روبه‌رو می‌شود؟
🔸 متحده به ما می‌آموزد که سنت، هرچه هم کهن باشد، هرگز ایستا نیست؛ بلکه در بستر تاریخ، در گفت‌وگو با قدرت، علم، هنر و رنج‌های مردم، پیوسته بازآفریده می‌شود. او به ما نشان می‌دهد که ایرانیان، با در هم آمیختن خردِ یونانی، ایمانِ ابراهیمی، شورِ حسینی، و اندوهِ خیامی، که در عرفان مولانا و شعر حافظ نمایان می‌شود، مسیر منحصربه‌فرد خود را در دنیای جدید می‌پیمایند.
🔸 علاقه‌مندان می‌توانند برای پیش‌خرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیش‌فروش تخفیف ویژه‌ای برای کتاب‌ها در نظر گرفته شده است.

#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #ردای_پیامبر، #انقلاب_۵۷، #دین_و_سیاست_در_ایران

💥 فرهنگ ایرانی شهیدپرور بوده، نه فیلسوف‌پرور؟
✍️ علی مرادی مراغه‌ای
از سهروردی تا تقی ارانی، تاریخ اندیشه در ایران فقط تاریخ کتاب‌ها و نظریه‌ها نیست؛ گاه تاریخ زندان، حذف و مرگ زودرس کسانی نیز هست که کارشان پرسیدن و اندیشیدن بود.
علی مرادی مراغه‌ای از همین فاصله تاریخی آغاز می‌کند: از سهروردی، فیلسوف اشراقی که در حلب زندانی شد و در جوانی جان باخت، تا تقی ارانی که حدود هفت قرن بعد، در زندان عصر رضاشاه درگذشت.
ارانی ۳۸ ساله بود و گزارش رسمی علت مرگش را تیفوس اعلام کرد؛ هرچند درباره شرایط زندان و نقش بدرفتاری و محرومیت از درمان، از همان زمان روایت‌ها و اتهام‌های دیگری نیز وجود داشت.
مرادی از اینجا به پرسشی وسیع‌تر می‌رسد:
چرا در بخش‌هایی از فرهنگ سیاسی ما، «قربانی‌شدن در راه آرمان» گاه منزلتی بیشتر از اندیشیدن طولانی، نقدکردن و ساختن بنیان‌های فکری پیدا کرده است؟
برای توضیح این مسئله، او به ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی بازمی‌گردد؛ همان‌جا که ماهی سیاه به ماهی‌های ترسیده می‌گوید:
«شما زیادی فکر می‌کنید. همه‌اش که نباید فکر کرد. راه که بیفتیم، ترسمان به کلی می‌ریزد.»
مرادی این جمله را نمادی از گرایشی می‌داند که در بخشی از جریان‌های انقلابی ایران، عمل را بر تأمل و پراتیک را بر نظریه مقدم می‌کرد.
جالب آنکه بنا بر روایت سیروس طاهباز، بهرنگی نسخه‌ای اولیه از داستان را با عنوان «ماهی سیاه کوچولوی دانا» برای او فرستاده بود؛ عنوانی که در نسخه نهایی باقی نماند.
مرادی این روحیه را در نسبت با جمله مشهور مارکس در تز یازدهم درباره فویرباخ می‌خواند:
«فیلسوفان جهان را به شیوه‌های گوناگون تفسیر کرده‌اند؛ مسئله اما تغییر آن است.»
اما آیا از این جمله می‌توان نتیجه گرفت که «تفسیر» و تفکر در برابر «تغییر» قرار دارند؟
مرادی پاسخ منفی می‌دهد و به نقد هایدگر اشاره می‌کند: برای تغییر جهان نیز ابتدا باید تصوری از جهان داشته باشیم. هیچ عمل سیاسی از خلأ آغاز نمی‌شود؛ هر کنشی، آشکار یا پنهان، بر نوعی فهم از انسان، جامعه، تاریخ و قدرت تکیه دارد.
از این زاویه، مشکل فقط «زیادی فکر کردن» نیست؛ گاه مشکل درست برعکس است:
عملی که پیش از آن، جهان به اندازه کافی فهمیده نشده است.
مرادی معتقد است بخشی از روشنفکری انقلابی پیش از ۱۳۵۷، کار فرهنگی و نظری را در برابر «عمل» کم‌ارزش کرد و همین امر به تقدیس سلاح، فداکاری، مرگ و شهادت یاری رساند.
می‌توان درباره این داوری تاریخی مناقشه کرد؛ اما پرسشی که در پس آن قرار دارد همچنان جدی است:
جامعه‌ای که برای تغییر عجله دارد اما برای فهمیدن وقت نمی‌گذارد، پس از فروپاشی نظم پیشین چه چیزی خواهد ساخت؟
شاید مسئله نه انتخاب میان «فکر» و «عمل»، بلکه نسبت درست میان آن دو باشد.
تفکری که هیچ‌گاه به عمل نرسد می‌تواند عقیم بماند؛
اما عملی که از نقد، تاریخ و اندیشه جدا شود نیز ممکن است به جای رهایی، تنها شهیدهای تازه و استبدادهای تازه تولید کند.
متن کامل یادداشت علی مرادی مراغه‌ای در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#علی_مرادی_مراغه‌ای #صمد_بهرنگی #تقی_ارانی #سهروردی #مارکس #تاریخ_روشنفکری
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔖 یهودیت سیاسی نداریم؟؛ از الهیات سیاسی یهودی تا صهیونیسم
✍🏻 عدنان فلاحی
در ادبیات معاصر، اصطلاح «اسلام سیاسی» بسیار رایج است؛ اصطلاحی برای جریان‌هایی که می‌کوشند مفاهیم، هنجارها و منابع دینی اسلام را وارد قلمرو دولت، قدرت و سیاست کنند.
اما آیا پیوند دین و سیاست پدیده‌ای منحصراً اسلامی است؟
در مطالعات جدید، از حوزه‌ای با عنوان «الهیات سیاسی یهودی» نیز سخن گفته می‌شود؛ یعنی بررسی اینکه مفاهیمی چون قوم، عهد، سرزمین موعود، شریعت، حاکمیت و رستگاری چگونه می‌توانند وارد اندیشه و عمل سیاسی شوند.
این تعبیر نه به معنای «سیاسی بودن ذات یهودیت» است و نه به معنای یکی‌گرفتن یهودیت و صهیونیسم. صهیونیسم نیز جریانی یکدست نبوده و از شاخه‌های سکولار و ملی‌گرا تا قرائت‌های فرهنگی، دینی و مسیحایی را دربر گرفته است.
با این همه، برخی از مهم‌ترین متفکران یهودی قرن بیستم دقیقاً با مسئله سیاسی‌شدن سنت یهودی درگیر بوده‌اند.
گرشوم شولم، که خود صهیونیست بود، نسبت به آمیختن پروژه سیاسی صهیونیسم با انتظار مسیحایی هشدار می‌داد. او میان بازگشت سیاسی یهودیان به تاریخ و «رستگاری دینی» تمایز می‌گذاشت و معتقد بود واردکردن مسیحاباوری به سیاست می‌تواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد.
در مقابل، مارتین بوبر قرائتی آشکارا دینی‌تر از صهیونیسم ارائه می‌کرد. در اندیشه او، نسبت قوم یهود، سرزمین و خدا با مفهوم «عهد» پیوند می‌خورد؛ اما همین بنیان دینی، بوبر را به دفاع از دولت صرفاً یهودی نکشاند. او از منتقدان ملی‌گرایی دولتی و از حامیان همزیستی و راه‌حل دوقومی یهودی ـ عرب بود.
هرمان کوهن از سوی دیگر، اساساً با صهیونیسم ملی‌گرا مخالفت داشت. او رسالت یهودیت را اخلاقی و جهان‌شمول می‌دید و نگران بود که تبدیل یهودیت به هویت یک دولت-ملت، این افق جهان‌شمول را محدود کند.
هانا آرنت نیز سال‌ها با مسئله «سیاست یهودی»، ملت، دولت و صهیونیسم درگیر بود؛ از حق دفاع جمعی یهودیان حمایت می‌کرد، اما با شکل‌گیری دولت-ملتِ مبتنی بر حاکمیت انحصاری یهودی موافق نبود و به راه‌حل‌های فدرال یا دوقومی می‌اندیشید.
حتی لئو اشتراوس، که در جوانی هوادار صهیونیسم سیاسی بود، بعدها نوشت که صهیونیسم سیاسی «به دلایل آشکار مسئله‌دار» است؛ با این حال فراموش نمی‌کرد که در دوره‌ای از فروپاشی ارزش‌ها، برای یهودیان به‌مثابه یک «نیروی اخلاقی» عمل کرده است.
بنابراین پرسش فقط این نیست که «آیا یهودیت سیاسی وجود دارد؟»
پرسش دقیق‌تر این است:
هرگاه مفاهیم دینی درباره قوم، سرزمین، قانون، وعده و رستگاری وارد پروژه دولت و قدرت می‌شوند، چه اتفاقی برای خود دین و چه اتفاقی برای سیاست می‌افتد؟
این مسئله نه منحصر به اسلام است، نه به یهودیت. مسیحیت، اسلام و یهودیت هر سه تجربه‌های متفاوتی از پیوند الهیات و قدرت سیاسی داشته‌اند.
و شاید از همین‌جا بتوان «اسلام سیاسی» را نیز بهتر فهمید: نه به‌عنوان استثنایی عجیب در جهان ادیان، بلکه به‌عنوان یکی از صورت‌های تاریخی الهیاتی‌شدن سیاست و سیاسی‌شدن دین.
#صدای_فرهیختگان
#عدنان_فلاحی #یهودیت #صهیونیسم #الهیات_سیاسی #اسلام_سیاسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🇮🇷 ایران باید بماند تا بشود سامانش داد
✍🏻 محمدحسین کریمی‌پور
در میانه جنگ و منازعه بر سر آینده سیاسی ایران، محمدحسین کریمی‌پور بر تقدم یک اصل تأکید می‌کند: حفظ ایران و جلوگیری از ویرانی کشور، پیش‌شرط هر اصلاح و تغییر دیگری است.
او سیاست قدرت مسلط جهانی در قبال ایران را چنین می‌بیند:
«بزرگ‌ترین قدرت دنیا، رسماً می‌گوید در تلاش است ایران را خُرد، اقتصاد و معیشتش را ویران، تمدنش را نابود، کنترلش را به دست گرفته، مالک منابعش شود.
هیچ اولویتِ ملّی، هم‌وزنِ دفاع از کیانِ وطن در برابر چنین تجاوزی نیست.
ایران باید بماند تا بشود سامانش داد!»
این نگاه میان دو مسئله‌ای که گاه در منازعات سیاسی مقابل یکدیگر قرار داده می‌شوند، تقدم و تأخر می‌گذارد: نقد و اصلاح نظام حکمرانی از یک سو، و دفاع از موجودیت، تمامیت ارضی و امکان ادامه حیات ایران از سوی دیگر.
اگر کشوری ویران شود، اصلاح آن نیز موضوعیت خود را از دست می‌دهد.
#صدای_فرهیختگان
#محمدحسین_کریمی‌پور #ایران #تمامیت_ارضی #منافع_ملی
#فرهیختگان راهی به رهایی

✅ «مش‌قاسمیسم» در سیاست ایران؛ نقدی بر سعید جلیلی و حلقه‌های قدرت
✍🏻 علی کیانی‌موحد
«دایی‌جان ناپلئون» ایرج پزشکزاد فقط طنزی درباره توهم توطئه نبود. در کنار دایی‌جان، شخصیتی حضور داشت که بدون او شاید بسیاری از آن توهمات این‌همه دوام نمی‌آورد: مش قاسم.
مش قاسم، خدمتکار دایی‌جان، نه‌فقط روایت‌های خیالی اربابش را تأیید می‌کرد، بلکه گاه خود به آنها شاخ‌وبرگ می‌داد و به یکی از مهم‌ترین شاهدانِ جهان خیالی او تبدیل می‌شد. رابطه‌ای که در آن، صاحب قدرت به تأیید نیاز دارد و اطرافیان نیز با تقویت تصورهای او، جایگاه خود را مستحکم می‌کنند.
علی کیانی‌موحد برای توصیف نمونه سیاسی این رابطه اصطلاح «مش‌قاسمیسم» را به کار می‌برد: وضعیتی که در آن، افراد نه الزاماً به اتکای تخصص و تجربه، بلکه با هم‌زبانی با صاحبان قدرت، تأیید پیش‌فرض‌های آنان و بازتولید روایت مطلوب حلقه حاکم، به مرکز تصمیم‌گیری نزدیک می‌شوند.
در خوانش او، سعید جلیلی یکی از نمونه‌های برجسته این پدیده در سیاست معاصر ایران است.
جلیلی فعالیت خود را در وزارت امور خارجه آغاز کرد، در دولت محمود احمدی‌نژاد معاون اروپا و آمریکای وزارت خارجه شد و در سال ۱۳۸۶ به دبیری شورای عالی امنیت ملی و ریاست تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای رسید. او از ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۲ مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران بود.
در همین دوره، شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه‌های مهم دیگری علیه برنامه هسته‌ای ایران تصویب کرد؛ از جمله قطعنامه ۱۸۰۳ در سال ۲۰۰۸ و قطعنامه ۱۹۲۹ در سال ۲۰۱۰ که دامنه محدودیت‌های مالی، نظامی و مرتبط با برنامه هسته‌ای و موشکی ایران را گسترش دادند.
جلیلی پیش از رسیدن به این جایگاه نیز دو بار، در سال‌های ۱۳۷۸ و ۱۳۸۲، نامزد انتخابات مجلس از حوزه مشهد شد و نتوانست به مجلس راه پیدا کند. او در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲ نیز شکست خورد و در انتخابات ۱۴۰۳ به دور دوم رسید اما از مسعود پزشکیان شکست خورد.
اما استدلال اصلی یادداشت بیش از نقد یک فرد است.
«مش‌قاسمیسم» زمانی شکل می‌گیرد که نظام تصمیم‌گیری به‌جای شنیدن خبر بد، به تأیید روایت مطلوب پاداش دهد؛ وقتی کارشناسی که فرضیات قدرت را به چالش می‌کشد کنار گذاشته می‌شود و کسی که همان فرضیات را با قطعیت بیشتری تکرار می‌کند، به حلقه درونی راه پیدا می‌کند.
مشکل در چنین الگویی فقط «مش قاسم» نیست.
دایی‌جانی نیز لازم است که دوست داشته باشد روایت‌هایش تأیید شوند.
در «دایی‌جان ناپلئون»، مش قاسم مرتب جهان خیالی ارباب را واقعی‌تر می‌کند. در سیاست نیز خطر از جایی آغاز می‌شود که تصمیم‌گیر، حلقه‌ای از همفکران برای خود بسازد که به‌جای آزمودن فرضیات، آنها را تقویت کنند.
در آن نقطه، خطای تحلیلی دیگر خطای یک فرد نیست؛ ممکن است به سیاست عمومی تبدیل شود و هزینه‌اش را یک جامعه بپردازد.
شاید ارزش استعاره پزشکزاد برای سیاست امروز نیز همین باشد:
گاهی خطرناک‌ترین فرد در اطراف قدرت کسی نیست که با آن مخالفت می‌کند، بلکه کسی است که هرچه صاحب قدرت می‌خواهد باور کند، برایش به «واقعیت» تبدیل می‌کند.
متن کامل یادداشت علی کیانی‌موحد در مشاهده فوری
#صدای_فرهیختگان
#علی_کیانی_موحد #سعید_جلیلی #دایی_جان_ناپلئون #مش_قاسم #سیاست_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎙 از گیوتین انقلاب تا نفی اعدام؛ رضا علیجانی درباره ریشه‌های خشونت و آینده دادخواهی
رضا علیجانی در گفت‌وگو با رادیو فردا، برای توضیح اعدام‌ها و خشونت‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷، از دو ریشه اصلی سخن می‌گوید: خشونت نهفته در فرایندهای انقلابی و قرائتی از شریعت و فقه که به مجازات‌های خشن مشروعیت می‌دهد.
به تعبیر او، «گیوتین انقلاب» با گفتمان‌های دیگری نیز تقویت شد؛ واژه‌هایی چون «طاغوتی»، «منافق»، «فتنه‌گر»، «ستون پنجم» و «جاسوس» که با دیگری‌سازی شدید، حذف مخالف را آسان‌تر می‌کنند.
علیجانی یادآوری می‌کند که مسئولیت این فضای خشونت‌آمیز را نمی‌توان فقط به روحانیت حاکم محدود کرد. بخشی از روشنفکران انقلابی نیز در سال‌های نخست انقلاب از منطق حذف و مجازات انقلابی دفاع می‌کردند.
او در مقابل، از تجربه کسانی چون مهدی بازرگان و ابراهیم یزدی یاد می‌کند که، بنا بر روایت‌های تاریخی و خاطرات صادق خلخالی، کوشیدند دامنه اعدام‌های نخستین را محدود کنند.
محور اصلی گفت‌وگو اما فقط گذشته نیست.
علیجانی تأکید می‌کند که دادخواهی نباید به انتقام تبدیل شود و مبارزه با اعدام تنها زمانی معتبر است که بدون تبعیض، درباره دوست و دشمن سیاسی، اعمال شود.
او خانواده فروهر و عباس امیرانتظام را از نمونه‌هایی می‌داند که در فرهنگ سیاسی ایران به فهمی از دادخواهیِ جدا از انتقام یاری رسانده‌اند.
از نگاه علیجانی، امروز جامعه ایران در وضعیتی دوگانه قرار دارد: از یک سو، جبهه مدافعان حق حیات و مخالفان اعدام نسبت به دهه‌های نخست انقلاب بسیار گسترده‌تر شده؛ از سوی دیگر، بخشی از جریان‌های افراطی، چه درون حکومت و چه در اپوزیسیون، همچنان از خشونت و حذف دفاع می‌کنند.
او هشدار می‌دهد:
چرخه خشونت باید جایی متوقف شود؛ و اگر قرار است عدالت انتقالی در آینده ایران معنا داشته باشد، نمی‌تواند تکرار همان منطق اعدام و انتقام با بازیگرانی تازه باشد.
علیجانی آینده خشونت در ایران را نیز تا حد زیادی وابسته به چگونگی گذار سیاسی می‌داند. به باور او، هرچه گذار انقلابی‌تر و خشونت‌آمیزتر باشد، احتمال فعال‌شدن دوباره «گیوتین انقلاب» بیشتر است؛ در مقابل، گذار مسالمت‌آمیزتر و مبتنی بر پذیرش تکثر، امکان مهار چرخه انتقام را افزایش می‌دهد.
از همین‌رو او بر سه محور نهادی نیز تأکید می‌کند:
عرفی‌شدن قانون، استقلال قوه قضاییه و نفی مقام مادام‌العمر.
و در کنار اصلاح ساختارها، بر فرهنگ‌سازی مداوم علیه اعدام، قتل ناموسی و خشونت اجتماعی پافشاری می‌کند؛ از جمله حمایت از حرکت‌هایی مانند «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» و خانواده زندانیان محکوم به مرگ.
در نهایت، پرسش اصلی گفت‌وگو به آینده بازمی‌گردد:
آیا جامعه‌ای که از خشونت حکومت زخم خورده، می‌تواند هنگام تغییر قدرت از بازتولید همان خشونت در لباس دادخواهی پرهیز کند؟

🎧 شنیدن فایل صوتی کامل گفت‌وگو

#صدای_فرهیختگان
#رضا_علیجانی #اعدام #خشونت #دادخواهی #عدالت_انتقالی
#فرهیختگان راهی به رهایی

✈️ تحریم ۲۷ شرکت هواپیمایی ایران؛ تهران: «تروریسم اقتصادی و مجازات جمعی»
غلامحسین درزی، دیپلمات ارشد جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل، در نامه‌ای به دبیرکل و رئیس شورای امنیت، تحریم تازه آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران را «تروریسم اقتصادی» و «مجازات جمعی» خوانده است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ سپتامبر اعلام کرد ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی را تحریم کرده است؛ اقدامی که بخشی از بسته‌ای گسترده‌تر علیه ۳۶ هدف در بخش هوانوردی ایران و شبکه‌های مرتبط با آن است.
واشنگتن می‌گوید هدف این تحریم‌ها، محدودکردن استفاده حکومت ایران از شبکه هوانوردی برای جابه‌جایی تجهیزات، نیرو و محموله‌های ممنوعه و همچنین فشار بر شبکه‌های تأمین هواپیما و قطعات است.
اما ایران می‌گوید تحریم گسترده بخش هوانوردی غیرنظامی مستقیماً بر ایمنی پروازها و جان مسافران اثر می‌گذارد؛ زیرا دسترسی شرکت‌های هواپیمایی به قطعات یدکی، تعمیرات، بازرسی‌های ایمنی و خدمات فنی را دشوارتر می‌کند.
درزی در نامه خود این سیاست را نقض حقوق بین‌الملل دانسته و مدعی شده است که اعمال عامدانه فشار اقتصادی گسترده بر جمعیت غیرنظامی می‌تواند در قالب «مجازات جمعی» و حتی «جنایت علیه بشریت» ارزیابی شود.
نکته مهم در این میان، سابقه حقوقی موضوع است.
دیوان بین‌المللی دادگستری در سال ۲۰۱۸ در یک دستور موقت از آمریکا خواسته بود موانع ناشی از تحریم‌ها بر صدور قطعات، تجهیزات و خدمات ضروری برای ایمنی هوانوردی غیرنظامی ایران را برطرف کند.
بنابراین مناقشه فقط بر سر «تحریم یک صنعت» نیست؛ یک پرسش جدی‌تر نیز مطرح است:
وقتی تحریم‌ها به زیرساخت‌های غیرنظامی و ایمنی هواپیماها می‌رسند، مرز میان فشار سیاسی بر حکومت و تحمیل هزینه به شهروندان کجاست؟
#منتخب_فرهیختگان
#تحریم #هوانوردی #ایران #آمریکا #حقوق_بین‌الملل
#فرهیختگان روزن آگاهی

📄 آیا تحریم اقتصادی به تغییر رفتار حکومت می‌انجامد؟
✍🏻 احمد علوی
منطق اولیه تحریم ساده به نظر می‌رسد: هزینه یک سیاست را آن‌قدر بالا ببرید تا حکومت هدف به این نتیجه برسد که مصالحه ارزان‌تر از ادامه مقاومت است.
اما در سیاست، محاسبه به این سادگی نیست.
حکومت‌ها فقط درباره رشد اقتصادی، صادرات نفت، ذخایر ارزی و نرخ ارز تصمیم نمی‌گیرند؛ بقای سیاسی، انسجام ساختار قدرت، امنیت و برداشت از تهدید خارجی نیز بخشی از محاسبه‌اند.
از همین‌رو، افزایش هزینه اقتصادی الزاماً به همان نسبت هزینه سیاسی صاحبان قدرت را افزایش نمی‌دهد.
احمد علوی در این یادداشت می‌پرسد:
تحریم تحت چه شرایطی می‌تواند واقعاً محاسبه سیاسی حکومت را تغییر دهد؟
از نگاه او، سه شرط اهمیت اساسی دارند:
نخست، حکومت هدف باید باور کند که امتیازدادن واقعاً به کاهش فشار منجر خواهد شد.
دوم، باید یک کانال معتبر مذاکره وجود داشته باشد؛ یعنی دو طرف باور کنند که گفت‌وگو می‌تواند به معامله‌ای واقعی ختم شود، نه اینکه صرفاً ابزاری برای خرید زمان یا اعمال فشار بیشتر باشد.
و سوم، توافق نباید از دید صاحبان قدرت با بقای سیاسی آنان ناسازگار تلقی شود.
اینجاست که تفاوت میان «عقلانیت اقتصادی» و «عقلانیت بقای سیاسی» آشکار می‌شود.
یک حکومت ممکن است حاضر باشد هزینه اقتصادی عظیمی بر کشور تحمیل شود، اما امتیازی را که تهدیدی برای ساختار قدرت خود می‌بیند نپذیرد.
از سوی دیگر، هزینه تحریم نیز به‌طور مساوی توزیع نمی‌شود.
تورم، سقوط ارزش پول، کاهش قدرت خرید و رکود ممکن است عمدتاً بر دوش جامعه بیفتد، در حالی که بخش‌هایی از ساختار قدرت می‌توانند هزینه را منتقل کنند و حتی از اقتصاد غیررسمی، انحصار، واسطه‌گری و شبکه‌های دورزدن تحریم سود ببرند.
در نتیجه، تحریم ممکن است هم‌زمان دو گروه در ساختار قدرت بسازد:
کسانی که از رفع تحریم سود می‌برند و کسانی که از ادامه وضعیت تحریمی منتفع می‌شوند.
تجربه برجام نیز، در این تحلیل، فقط داستان «فشار اقتصادی» نیست.
فشار پیش از برجام اهمیت داشت، اما به‌تنهایی توافق تولید نکرد. تغییر فضای سیاسی داخلی، شکل‌گیری تیم مذاکره‌کننده و وجود یک مسیر دیپلماتیک نیز لازم بود.
و تجربه پس از برجام مسئله دیگری را برجسته کرد:
اعتبار تعهدات.
اگر یک طرف باور نداشته باشد که پس از دادن امتیاز، فشار واقعاً کاهش می‌یابد و توافق دوام خواهد داشت، هزینه مصالحه برای او افزایش پیدا می‌کند.
از همین‌جا علوی به مهم‌ترین مفهوم یادداشت می‌رسد:
تغییر بازی از «چانه‌زنی» به «بقا».
در بازی چانه‌زنی، سؤال این است که چه امتیازی داده شود و در برابر آن چه چیزی به دست آید.
اما در بازی بقا، سؤال تغییر می‌کند:
آیا عقب‌نشینی، موجودیت سیاسی حکومت را به خطر می‌اندازد؟
اگر پاسخ صاحبان قدرت مثبت باشد و آنان تصور کنند هدف نهایی فشار نه تغییر یک سیاست، بلکه نابودی ساختار سیاسی است، مقاومت—even با هزینه اقتصادی بسیار سنگین—ممکن است از نگاه آنان عقلانی‌تر از توافق شود.
بنابراین «فشار بیشتر» لزوماً مساوی با «مذاکره بیشتر» نیست.
فشار زمانی می‌تواند به اهرم دیپلماسی تبدیل شود که در کنار آن مسیر خروجی معتبر، منفعتی روشن برای توافق و امکان دفاع سیاسی از مصالحه نیز وجود داشته باشد.
در غیر این صورت، تحریم ممکن است دیگر ابزار چانه‌زنی نباشد و خود به بخشی از بازی بقا و تشدید منازعه تبدیل شود.

متن کامل یادداشت احمد علوی

#صدای_فرهیختگان
#احمد_علوی #تحریم #اقتصاد_سیاسی #مذاکره #برجام
#فرهیختگان راهی به رهایی

📚 جلال آل‌احمد؛ آن غریب آشنا
نقد میراث، نه محاکمه شخصیت
آشنایی با جلال آل‌احمد برای نویسنده این یادداشت از نوجوانی و با نون‌و‌القلم آغاز می‌شود؛ از همان نثر سرزنده‌ای که قصه را چنین شروع می‌کرد:
«در یک روزگار دیگر دوتا آمیرزا بنویس بودند...»
سال‌ها گذشته و اکنون نام جلال دوباره در فضای مجازی می‌چرخد؛ اما بسیاری از داوری‌ها درباره او نه از جنس نقد آثار، بلکه از جنس «افشاگری» درباره زندگی خصوصی، باورها، عادت‌ها و تناقض‌های شخصی اوست.
اینکه در سفر عراق چه بر او گذشته، درباره حج چه نوشته، چه می‌نوشیده و می‌نوشیده، تا چه اندازه فرانسه می‌دانسته یا در زندگی شخصی چه خلق‌وخویی داشته است، گاه چنان برجسته می‌شود که جای پرسش اصلی را می‌گیرد:
جلال آل‌احمد چه نوشت، چرا چنین اندیشید و میراث فکری او در بستر زمانه‌اش چه ارزشی یا چه خطاهایی داشت؟
نویسنده یادآوری می‌کند که نقد جدی، با تقدیس آل‌احمد تفاوت دارد. کارنامه او باید خوانده و سخت نقد شود؛ اما نقد اثر با مسابقه در تحقیر صاحب اثر یکی نیست:
«هاؤم اقرءوا کتاب او»؛ کتابش را بخوانید.
مسئله فقط جلال هم نیست.
در تاریخ معاصر ایران، بارها «افشاگری» جای نقد را گرفته است؛ همان فرهنگی که زمانی با شعار «افشا کن، افشا کن» رونق گرفت و بعدها می‌توان ردّ آن را در حذف سیاسی، پرونده‌سازی، برنامه‌هایی چون «هویت» و ادبیات رسانه‌ای مبتنی بر بی‌آبروکردن مخالف دید.
تجربه‌ای که باید از آن آموخت این است که بی‌اعتبارکردن شخصیت انسان‌ها جای پاسخ‌دادن به افکارشان را نمی‌گیرد.
لگدزدن به رفتگان نیز آسان است.
مصدق باشد یا فروغی، شریعتی باشد یا آل‌احمد؛ کسانی که دیگر نمی‌توانند از خود دفاع کنند، نباید به هدفی بی‌هزینه برای تسویه‌حساب‌های امروز تبدیل شوند.
راه منصفانه‌تر آن است که ببینیم هر یک از آنان زاده چه زمانه‌ای، درگیر چه مسئله‌هایی و محصول چه ساختار اجتماعی و سیاسی‌ای بوده‌اند.
آل‌احمد را نیز نمی‌توان از ایران دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ جدا کرد؛ از جنگ سرد، فضای بسته سیاسی، توسعه نامتوازن، کشمکش سنت و تجدد و جامعه‌ای که خود سرشار از تناقض بود.
اگر در زندگی و اندیشه او تناقض می‌بینیم، باید آنها را نقد کنیم؛ اما هم‌زمان باید پرسید چه میزان از آن تناقض‌ها، تناقض‌های خودِ جامعه‌ای بود که او در آن زندگی می‌کرد.
این نگاه به معنای تبرئه گذشته نیست؛ درست برعکس، راهی است برای فهم دقیق‌تر خطاها.
نسلی که خود زمانی در فضای حذف، افشاگری و داوری‌های مطلق زیسته و اکنون از نتایج آن تجربه پند گرفته، شاید بیش از دیگران وظیفه دارد این درس را منتقل کند:
آدم‌ها را به «هیچ» تقلیل ندهیم.
هیچ متفکر، نویسنده یا سیاستمداری فقط مجموعه فضیلت‌هایش نیست؛ همان‌گونه که فقط مجموعه لغزش‌ها و ضعف‌های شخصی‌اش نیز نیست.
میراث فکری را باید خواند، سنجید، نقد کرد و از آن عبور کرد؛

نه آنکه برای رد یک اندیشه، نخست صاحب آن را در دادگاه اخلاقی فضای مجازی نابود کنیم.
جلال آل‌احمد با همه «غث و سمین» کارنامه‌اش، بخشی از تاریخ روشنفکری ایران است.
و شاید برخورد بالغ با گذشته دقیقاً از همین‌جا آغاز شود:
نه تقدیس، نه افشاگری؛ فهم و نقد.
متن کامل یادداشت حسین کمالی در مشاهده فوری
#میراث_فرهیختگان

#جلال_آل_احمد #روشنفکری #نقد #تاریخ_معاصر #نون_و_القلم
#فرهیختگان روزن آگاهی