🟢 اسلام اموی در تقابل با اسلام علوی؛ کتابی برای امروز
✍🏻 علی‌رضا معینی
گاهی کتابی درباره گذشته نوشته می‌شود، اما پرسش اصلی‌اش کاملاً امروزی است.
علی‌رضا معینی در معرفی اثر محمد سروش محلاتی، «اسلام اموی در تقابل با اسلام علوی»، می‌گوید مسئله کتاب فقط معاویه و علی یا تاریخ صدر اسلام نیست.
پرسش اصلی این است:
دین وقتی با قدرت روبه‌رو می‌شود، در خدمت قدرت قرار می‌گیرد یا قدرت را با معیار حق و عدالت می‌سنجد؟
در خوانش معینی، «اموی» و «علوی» فقط نام دو جریان تاریخی نیستند؛ دو منطق متفاوت حکمرانی‌اند.
در یک منطق، قدرت معیار حق می‌شود.
در دیگری، حق معیار قدرت است.
همین نگاه است که درس‌گفتارهای سروش محلاتی را از روایت صرفاً تاریخی جدا می‌کند.
او تقابل را در چند سطح دنبال می‌کند:
توحید در برابر تقدیس قدرت؛

برابری در برابر رابطه ارباب و مطیع؛

دانایی در برابر ناآگاهی؛

صداقت در برابر سیاست فریب؛

و در نهایت، سیاست اخلاقی در برابر سیاستی که قدرت را بر اخلاق مقدم می‌دارد.
معینی بر وجه دیگری نیز تأکید می‌کند:
در این خوانش، علی بن ابی‌طالب فقط شخصیت مقدس محراب نیست.
بحث بر سر حق مردم در برابر حکومت، عدالت، امکان پرسش، دسترسی به اطلاعات و محدودبودن اطاعت سیاسی است.
از همین‌جاست که کتاب برای امروز معنا پیدا می‌کند.
اگر «اموی‌شدن» را صرفاً مربوط به یک سلسله تاریخی بدانیم، پرونده آن قرن‌ها پیش بسته شده است.
اما اگر آن را امکانی بدانیم که در آن دین به ابزار توجیه قدرت بدل می‌شود، مسئله می‌تواند در هر زمان دوباره ظاهر شود.
معینی این اثر را برای جوانانی مهم می‌داند که هم با سنت دینی نسبت دارند و هم نسبت به سیاست، فرهنگ و قدرت پرسش‌های جدی دارند.
از نگاه او، ارزش کار سروش محلاتی در این است که جوان منتقد را وادار نمی‌کند میان ایمان و پرسشگری یکی را انتخاب کند.
بلکه امکان پرسیدن از درون همان سنت را فراهم می‌کند:
این سیاست با عدالت چه نسبتی دارد؟

با کرامت انسان چطور؟

با حق مردم؟

با آزادی، دانایی و صداقت؟
و شاید خلاصه تمام بحث همین جمله باشد:
اموی و علوی فقط دو فصل تاریخ نیستند؛ دو امکان همیشگی‌اند:

یا قدرت را معیار حق کنیم، یا حق را معیار قدرت.

📌 متن کامل یادداشت علی‌رضا معینی در مشاهده فوری


#میراث_فرهیختگان

#علی_رضا_معینی #محمد_سروش_محلاتی #اسلام_علوی #اسلام_اموی #نهج_البلاغه #دین_و_قدرت #اخلاق_سیاسی

#فرهیختگان روزن آگاهی

📚 منازعات کلامی فِرَق در ترازوی امام شافعی
✍🏻 عدنان فلاحی
قرن‌های بعد از امام شافعی، تاریخ کلام اسلامی شاهد نزاع‌هایی سخت بر سر صفات الهی، قرآن، تأویل، تفویض و مسائل اعتقادی دیگر شد؛ نزاع‌هایی که گاه از اختلاف علمی عبور کردند و به تبدیع، تفسیق و حتی تکفیر رسیدند.
عدنان فلاحی می‌پرسد:
اگر این اختلافات را با معیار معرفت‌شناختی خود شافعی بسنجیم، چه جایگاهی پیدا می‌کنند؟
شافعی در الرسالة علم را به دو حوزه تقسیم می‌کند: علم عامه و علم خاصه.
علم عامه، اموری است که به گفته او میان عموم مسلمانان شناخته‌شده، به‌صورت عمومی نقل شده و درباره اصل وجوب یا حرمت آنها نزاعی وجود ندارد؛ مانند نمازهای پنج‌گانه، روزه رمضان و حرمت قتل، زنا و سرقت.
شافعی درباره این دسته می‌گوید:
این علمی است که در خبر آن خطا و تأویل راه ندارد و محل نزاع نیست.
اما در برابر آن، «علم خاصه» قرار دارد؛ حوزه‌ای که نص صریح و همگانی درباره بسیاری از مسائل آن وجود ندارد، نقل‌ها خاص‌ترند و امکان اختلاف، تأویل و اجتهاد پدید می‌آید.
از همین‌جا استدلال اصلی فلاحی آغاز می‌شود.
اگر خود شافعی بخشی از دانش دینی را ذاتاً در معرض اختلاف و اجتهاد می‌دید، آیا می‌توان اختلاف در چنین حوزه‌ای را به‌سادگی نشانه خروج از دین یا گمراهی دانست؟
شافعی در جماع العلم نیز برای صاحب صلاحیت اجتهاد حق قائل است که بر اساس دلالتی از کتاب، سنت یا اجماع به نتیجه‌ای برسد.
فلاحی این دستگاه را به منازعات کلامی قرون بعد تعمیم می‌دهد و استدلال می‌کند بسیاری از مسائلی که بعدها به مرزبندی‌های سخت فرقه‌ای انجامیدند، دقیقاً در قلمروی قرار می‌گیرند که اختلاف در آن از نظر معرفتی ممکن و قابل انتظار است.
به بیان دیگر، پرسش اصلی این نیست که کدام فرقه در یک مناقشه تاریخی پیروز شد.
پرسش این است:
آیا درباره مسئله‌ای که نص قطعی و معرفت همگانی درباره آن وجود ندارد، می‌توان مخالف را صرفاً به سبب اختلاف نظر از دایره ایمان بیرون راند؟
در این خوانش، اهمیت شافعی فقط در تأسیس اصول فقه نیست.
تقسیم او میان یقینیات عمومی و حوزه اجتهاد، می‌تواند معیاری باشد برای کاستن از قطعیت‌گرایی در منازعات مذهبی:
هر اختلافی، اختلاف بر سر اصول قطعی دین نیست؛

و هر مخالفی، لزوماً بدعت‌گذار یا گمراه نیست.
این البته استنتاج عدنان فلاحی از مبانی شافعی است؛ استنتاجی که خود می‌تواند موضوع گفت‌وگو و نقد باشد.

📎متن کامل یادداشت عدنان فلاحی در مشاهده فوری

#منتخب_فرهیختگان

#عدنان_فلاحی #امام_شافعی #علم_کلام #الرساله #اجتهاد #تکفیر #تاریخ_اندیشه

#فرهیختگان روزن آگاهی

🕊 دختر ایران، دختر کردستان، دختر انسان
چهار سال پیش، در مهر ۱۴۰۱، میرحسین موسوی از حصر در پیامی درباره مهسا امینی نوشت:
«مهسا امینی که از آرزوهایش گرفته شد، با مرگ دلخراش خود، تاریخ را در زمین و آسمان ورق می‌زند.»
او در همان پیام، نیروهای مسلح را مخاطب قرار داد:
«توانایی‌هایی که به شما محول شده برای دفاع از مردم است نه سرکوب؛ برای حراست از مظلومان است نه نوکری قدرتمندان و جباران.»
و پیام را با این امید به پایان برد:
«در سمت حقیقت، در سمت ملت بایستید.»
جمله‌هایی که در فضای ملتهب پاییز ۱۴۰۱ نوشته شدند و امروز، در بازخوانی آن روزها، بخشی از اسناد سیاسی و اخلاقی جنبش «زن، زندگی، آزادی» به شمار می‌آیند.

#میراث_فرهیختگان

#میرحسین_موسوی #مهسا_امینی #ژینا_امینی #زن_زندگی_آزادی #جنبش_مهسا

#فرهیختگان روزن آگاهی

📚 «چیستی ایران»؛ وقتی قصیده‌های درباری به نقشه نشانه‌شناختی ایران بدل می‌شوند
✍🏻 حبیب‌الله عباسی
ایران چیست؟
یک جغرافیا؟

یک دولت؟

یک خاطره تاریخی؟

یا شبکه‌ای از نشانه‌ها که طی قرن‌ها بارها ساخته و بازساخته شده است؟
حبیب‌الله عباسی در شماره تازه بخارا، کتاب «چیستی ایران؛ نشانه‌شناسی مفهوم ایران در ادبیات درباری» اثر محمود فتوحی را از همین زاویه نقد و تحلیل می‌کند.
فتوحی به‌جای آنکه صرفاً بپرسد «در تاریخ چه اتفاقی افتاد؟»، می‌پرسد:
«معنای ایران چگونه ساخته شد؟»
او برای پاسخ، سراغ یکی از منابعی می‌رود که معمولاً فقط به‌عنوان ادبیات مدحی دیده شده است:
چکامه‌های درباری.
پیکره پژوهش او از ۷۷ دیوان فارسی و حدود ۷۹۰۰ قصیده ساخته شده و تمرکز نهایی بر چکامه‌های ستایشی دربارهاست.
در این خوانش، قصیده فقط ستایش پادشاه نیست.
نوعی خطابه سیاسی است؛ رسانه‌ای که از خلال آن تصویر شهریار، ایران‌زمین، زبان فارسی، جشن‌ها، تقویم، اسطوره‌ها و مفهوم داد بازتولید می‌شود. عباسی توضیح می‌دهد که فتوحی از این راه نشان می‌دهد چگونه ادبیات درباری می‌توانسته هم به مشروعیت‌بخشی قدرت کمک کند و هم تصور «ایران» را در حافظه فرهنگی تداوم ببخشد.
کتاب، ایران را در چند منظومه نشانه‌ای دنبال می‌کند:
از ایران‌زمین و مرزهای آرمانی آن تا فارسی دری؛

از گاهشماری ایرانی و نوروز و مهرگان تا اساطیر جمشید و فریدون و کیخسرو؛

و در نهایت، از مفهوم شهریار تا پیوند داد و خرد با حکمرانی.
اما نقد عباسی فقط ستایش کتاب نیست.
پرسش اصلی او این است:
آیا «ایران دربار» همان «ایران مردم» است؟
وقتی منبع اصلی پژوهش، متونی است که در پیرامون قدرت تولید شده‌اند، خطر آن وجود دارد که فرهنگ عامه، زبان غیررسمی و تجربه گروه‌هایی که بیرون از دربار زیسته‌اند کمتر دیده شوند.
عباسی صریحاً می‌گوید اثر فتوحی را باید مطالعه‌ای نیرومند درباره وجه درباری و ساختار نمادین هویت ایران دانست، نه تصویری کامل از همه لایه‌های جامعه ایرانی.
این شاید جذاب‌ترین نقطه بحث باشد:
ایران نه فقط چیزی است که «وجود داشته»، بلکه چیزی است که نسل‌های مختلف، با زبان، آیین، اسطوره و ادبیات، معنا کرده‌اند.
و کتاب فتوحی ما را وادار می‌کند دوباره بپرسیم:
اگر ایران در قصیده‌های درباری چنین ساخته شده، ایرانِ بازار، روستا، خانه، تصوف، فرهنگ عامه و زندگی روزمره چگونه ساخته شده است؟
خود مقاله نیز همین پرسش را یکی از افق‌های باز کتاب می‌داند.

📖 حبیب‌الله عباسی، «چکامه علمی نشانه‌شناختی مفهوم ایران»، بخارا، شماره ۱۷۶، مهرـآبان ۱۴۰۵

#میراث_فرهیختگان

#حبیب_الله_عباسی #محمود_فتوحی #چیستی_ایران #ایران #هویت_ایرانی #نشانه_شناسی #ادبیات_فارسی #قصیده

#فرهیختگان روزن آگاهی

🎬 «SÛRYAR»؛ وقتی بازسازی شهری، محله و فضای عمومی را می‌بلعد
مستند SÛRYAR ساخته زانیار عمرانی، روایتی از چهره دیگر طرح‌های عظیم بازسازی شهری است؛ طرح‌هایی که با وعده نوسازی و توسعه آغاز می‌شوند، اما می‌توانند به نابودی محله‌ها، دگرگونی بافت اجتماعی و تبدیل فضاهای عمومی به پهنه‌های بتنی بینجامند.
یکی از نمونه‌های اصلی فیلم، پروژه بزرگ Grand Paris است؛ پروژه‌ای که قرار است سیمای منطقه پاریس را در ابعادی گسترده دگرگون کند.
«سوریار» این تحول را از چشم کیومرث جهانزاد، پناهنده کرد ایرانی و از شرکت‌کنندگان جنبش جلیقه‌زردها، دنبال می‌کند. از خلال تجربه او، فیلم به پیامدهای سیاست‌های شهرسازی دولت‌های مختلف و نسبت میان شهر، قدرت، مهاجرت، اعتراض اجتماعی و حق ساکنان بر فضای زندگی‌شان می‌پردازد.
🎵 موسیقی و میکس صدا: روزبه مصلح
© تمامی حقوق اثر متعلق به زانیار عمرانی است.

پاریس، ۲۰۱۹–۲۰۲۵
تماشای فیلم کامل:
🇫🇷 نسخه فرانسوی در Vimeo

https://vimeo.com/1212881093
🇬🇧 نسخه انگلیسی در Vimeo

https://vimeo.com/1212881494
🇬🇧 نسخه انگلیسی در YouTube

https://youtu.be/js4xhu3Ot3Y
🇫🇷 نسخه فرانسوی در YouTube

https://youtu.be/t2nWPuoc4mE
🇮🇷 نسخه با زیرنویس فارسی در YouTube

https://youtu.be/RvKRYBJCR_E
تریلر:
Vimeo

https://vimeo.com/1212879139
YouTube

https://youtu.be/rp5ZVYueT_U
#منتخب_فرهیختگان

#مستند #سوریار #زانیار_عمرانی #پاریس #شهر #جلیقه_زردها

#فرهیختگان روزن آگاهی

🕊 «تو بر تمام شبان ما بتاب...»؛ مژگان افتخاری برای ژینا
در روزهای چهارمین سالگرد درگذشت مهسا (ژینا) امینی، مژگان افتخاری، مادر او، با انتشار تصویری در استوری اینستاگرامش برای دخترش نوشت:
«ژینای جاوید نامم، مهسای عالم‌تابم...
نور دو چشمم، ۲۱ سال برایت مادری کردم، چهار سال است که یاد تو همچون آغوش گرم مادر، مرا آرام می‌کند. من یک بار تو را زادم و یک بار از رنج بی‌امان نبودنت متولد شدم.
چنان به مهر حق نزدیک بودی، که از هر سوی جهان، سری برآورند نام تو را بر تارک آسمان می‌بینند.
در میلادت یک معنا و در سفرت هزار معنا بر جای گذاشتی. دلتنگی‌ات را هم دوست دارم، چرا که از تو بر جای مانده است.
قهرمان من، ایمان دارم به روزی قلب مادران بسیاری، به نور حقیقت روشن خواهد شد؛ تا آن روز تو بر تمام شبان ما بتاب...»
🖼 استوری مژگان افتخاری، مادر مهسا (ژینا) امینی
#صدای_فرهیختگان
#مهسا_امینی #ژینا_امینی #مژگان_افتخاری #زن_زندگی_آزادی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔰 آیا انقلاب فرهنگی دومی در راه است؟

زمزمه‌هایی درباره احتمال تعطیلی دانشگاه‌ها در آبان‌ماه منتشر شده است؛ هم‌زمان گزارش‌هایی از احضار شماری از استادان دانشگاه فردوسی مشهد به مراجع قضایی و افزایش فشار بر دانشگاهیان دست‌به‌دست می‌شود.

بر اساس همین گزارش‌ها، دامنه احضارها حتی به استادانی رسیده که در سال‌های اخیر فعالیت سیاسی مشخصی نداشته‌اند و سابقه امضای یک بیانیه یا کنشگری در سال‌های دور، از دلایل مطرح‌شده برای فراخواندن برخی از آنان عنوان شده است.

آنچه مستقل از این ادعاها قابل مشاهده است، افزایش احکام انضباطی علیه دانشجویان در هفته‌های اخیر است؛ از اخراج تا محرومیت یک تا چند ترمی از تحصیل در چند دانشگاه کشور.

در چنین فضایی، پرسش درباره آینده دانشگاه دوباره برجسته شده است: آیا با مجموعه‌ای از برخوردهای پراکنده روبه‌رو هستیم، یا نشانه‌هایی از سیاستی گسترده‌تر برای محدودکردن فضای دانشگاه در حال شکل‌گیری است؟

متن همراه این ویدئو پا را فراتر می‌گذارد و می‌پرسد آیا جریان‌هایی در ساخت قدرت در پی نوعی «انقلاب فرهنگی» تازه‌اند. این تعبیر در حال حاضر یک ارزیابی و پرسش سیاسی است؛ برای ادعای تعطیلی دانشگاه‌ها در آبان نیز تاکنون تأیید رسمی مستقلی در دست نیست.

📽 ویدئو: اظهارات محمدحسین راجی، مدیر اندیشکده راهبردی سعدا

#صدای_فرهیختگان
#دانشگاه #دانشجو #استاد_دانشگاه #آزادی_آکادمیک #انقلاب_فرهنگی

#فرهیختگان روزن آگاهی

🧠 برابری و انصاف؛ از عصر حجر تا ذهن انسان امروز
✍🏻 علیرضا معینی

دوستان گرامی و دوستداران تفکر پیچیده، عمیق و نقادانه؛
شما را دعوت می‌کنم به شنیدن و تماشای گفتاری ژرف و تأمل‌برانگیز از آذرخش مکری؛ روان‌پزشک و اندیشمندی که با دقت علمی، پیچیدگی‌های روانی مسئله برابری و انصاف را بررسی می‌کند.
آذرخش مکری در بخش نخست مجموعه «علوم رفتاری در سازمان و جامعه» ما را به سفری در اعماق ذهن انسان می‌برد؛ جایی که حساسیت ما به نابرابری شاید نه صرفاً محصول فرهنگ مدرن، بلکه بازمانده‌ای از تنظیمات ذهنی بسیار کهن انسان باشد.
او با تکیه بر پژوهش‌های تجربی، نظریه‌های انسان‌شناسی تکاملی و مطالعات تطبیقی نشان می‌دهد که ذهن ما چگونه میان «انزجار از نابرابری زیان‌بار» و «پذیرش نابرابری سودمند» در نوسان است.
بحث از یک آزمایش ذهنی درباره توزیع دارایی آغاز می‌شود و سپس به مجموعه‌ای از ایده‌ها و پژوهش‌های مهم می‌رسد:
▪️ نظریه «کشتن هدفمند توطئه‌گونه» یا TCK ریچارد رنگهام

▪️ بحث کریستوفر بوم درباره برابری و مهار سلطه

▪️ فرضیه عدم‌تطابق تکاملی

▪️ ذهنیت جمع‌صفر

▪️ زیرساخت‌های زیستی باورها در آثار جان هیبینگ

▪️ دوگانه «سلطه» در برابر «پرستیژ» در جوامع پیشاکشاورزی

▪️ و مطالعات تطبیقی درباره شکل‌گیری مفهوم برابری و انصاف در کودکانِ جوامع مختلف
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های این گفتار، پیوند میان روان‌شناسی فردی و ساختارهای بزرگ‌تر اجتماعی است: اینکه چرا انسان‌ها نسبت به برخی انواع نابرابری به‌شدت حساس‌اند، اما برخی نابرابری‌های دیگر را می‌پذیرند؛ و اینکه چه بخشی از کشمکش‌های سیاسی و اجتماعی امروز را می‌توان از خلال همین سازوکارهای ذهنی بهتر فهمید.
این گفتار، همچون آیینه‌ای است که نه‌فقط ساختار روان ما، بلکه ریشه‌های بسیاری از نزاع‌های اجتماعی را نیز بازمی‌تاباند.
فهم رفتار انسانی، بدون شناخت ریشه‌های تکاملی، روانی و اجتماعیِ احساس عدالت و نابرابری، ناقص خواهد ماند.
با تکرار و تأکید می‌گویم: این گفتار را از دست ندهید؛ آذرخش مکری بار دیگر ما را به اندیشیدن فرامی‌خواند.

🎥 فیلم و صوت کامل جلسه:

با اندکی تلخیص و تصرف

#منتخب_فرهیختگان

#آذرخش_مکری #علیرضا_معینی #روانشناسی #علوم_رفتاری #برابری #انصاف #نابرابری #تکامل

#فرهیختگان روزن آگاهی

مهدی قربان‌دوست 
چناران. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔰 جشن تولد رهبر و حکایتِ دوگانگیِ ارزش‌ها
✍🏻 م. حسن‌زاده، رزمنده جنگ ایران و عراق

در تصویری از مراسم خیابانی جشن تولد رهبر جمهوری اسلامی، یکی از زنان حاضر با پوششی دیده می‌شود که بر اساس معیارهایی که جریان‌های موسوم به «ارزشی» سال‌ها از آن دفاع کرده‌اند، می‌تواند مصداق بی‌اعتنایی به حجاب اجباری تلقی شود؛ همان‌حال که کیک تولد رهبر را در دست دارد و در جشن خیابانی حضور یافته است.
ما مردم ایران با پوشش این زن مشکلی نداریم؛ پرسش ما درباره خودِ این دوگانگی است.
چگونه است ساختاری که مخالفانش را پیوسته به «اباحه‌گری» و بی‌اعتنایی به ارزش‌های دینی متهم می‌کند و از آینده اخلاقی و فرهنگی ایران هراس می‌آفریند، در برابر همان رفتاری که برای دیگران می‌تواند موضوع تذکر، برخورد یا مجازات باشد، وقتی پای نیروهای همسو در میان است، با تساهل برخورد می‌کند؟
مسئله این یادداشت، پوشش آن زن نیست؛ مسئله، تفاوت میان ارزشِ اعلام‌شده و شیوه اجرای آن است.
اگر یک قاعده حقیقتاً «ارزش» و «قانون» تلقی می‌شود، اعتبارش در گرو اجرای یکسان آن است، نه اینکه برای مخالفان سخت‌گیرانه و برای خودی‌ها انعطاف‌پذیر باشد.
از همین رو، شایسته است مدافعان جمهوری اسلامی، پیش از آنکه مخالفان سیاسی و حامیان رضا پهلوی را مروج بی‌بندوباری معرفی کنند و جامعه مذهبی را از فردای پس از جمهوری اسلامی بترسانند، به همین تناقض‌ها پاسخ دهند.
ارزشی که فقط هنگام مواجهه با مخالف سیاسی به یاد آورده شود، بیش از آنکه معیار اخلاقی باشد، در معرض این اتهام قرار می‌گیرد که به ابزار سیاست و هراس‌افکنی تبدیل شده است.

#صدای_فرهیختگان

#حجاب_اجباری #دوگانگی_معیارها #جامعه #سیاست

#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 دست‌کم ۱۰۰ معترض دی‌ماه در معرض خطر اعدام؛ پنج زن و پنج فرد زیر ۱۸ سال در میان محکومان
سازمان حقوق بشر ایران در گزارشی تازه از ابعاد صدور احکام اعدام برای بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ خبر داده است.
بر اساس داده‌های گردآوری‌شده این سازمان، دست‌کم ۱۰۰ معترض بازداشت‌شده در ارتباط با اعتراضات دی‌ماه به اعدام محکوم شده‌اند و در معرض اجرای حکم قرار دارند.
در میان این افراد پنج زن حضور دارند و دست‌کم پنج نفر هنگام وقوع «جرم ادعایی» کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند.
این سازمان تأکید می‌کند که فهرست منتشرشده همه پرونده‌ها را دربر نمی‌گیرد: اعتراضات در سراسر کشور رخ داده، اما موارد مستندشده در این گزارش تنها مربوط به ۱۳ استان است.
همچنین وضعیت حقوقی همه این صد پرونده یکسان نیست؛ حکم شماری از محکومان در دیوان عالی کشور تأیید شده و پرونده برخی دیگر همچنان در مراحل بعدی رسیدگی قرار دارد.
به گفته سازمان حقوق بشر ایران، تنها بخش کوچکی از این پرونده‌ها از سوی منابع رسمی اعلام شده و بخش عمده اطلاعات از طریق تحقیقات این سازمان و دیگر نهادهای حقوق بشری گردآوری شده است.
آنچه این گزارش برجسته می‌کند، نه فقط شمار احکام، بلکه خطر اجرای آنها و وضعیت افرادی است که در زمان اتهام هنوز به سن ۱۸ سال نرسیده بودند.
متن کامل گزارش سازمان حقوق بشر ایران
#صدای_فرهیختگان
#اعدام #حقوق_بشر #اعتراضات_دی_۱۴۰۴ #زندانیان_سیاسی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🏥 سلامت در میانه جنگ؛ شبکه بهداشت چگونه گسترش یافت؟
✍🏻 قربان بهزادیان‌نژاد
جنگ هشت‌ساله فقط میدان نبرد نظامی نبود؛ اداره کشوری با کمبود منابع، مهاجرت نیروهای متخصص و فشار شدید بر زیرساخت‌ها نیز بخشی از واقعیت آن سال‌ها بود. قربان بهزادیان‌نژاد در کتاب «برگ‌هایی از کارنامه دولت جنگ» به یکی از وجوه کمتر دیده‌شده آن دوره می‌پردازد: گسترش شبکه بهداشت در دولت میرحسین موسوی.
به روایت او، تا پایان سال ۱۳۶۷ تعداد خانه‌های بهداشت از کمتر از ۱۵۰۰ به بیش از ۷۵۰۰ واحد رسید. هم‌زمان، میزان مرگ‌ومیر کودکان زیر یک سال از ۱۳۰ به ۵۷ مورد در هر هزار تولد و مرگ‌ومیر نوزادان زیر یک ماه از ۴۵ به ۳۱ مورد در هر هزار تولد کاهش یافت.
بهزادیان‌نژاد تأکید می‌کند که این تحولات در شرایطی رخ داد که کشور با جنگ، آشفتگی‌های سال‌های نخست پس از انقلاب، مهاجرت بخشی از کادر درمان و کمبودهای گسترده روبه‌رو بود.
در چنین شرایطی، توسعه شبکه بهداشت روستایی و تقدم مراقبت‌های اولیه بر درمان صرف، به یکی از مهم‌ترین تغییرات ساختاری نظام سلامت ایران بدل شد.
پرسش مهم در بازخوانی این تجربه شاید این باشد: چگونه در میانه یک جنگ فرسایشی، امکان توسعه بخشی از زیرساخت‌های عمومی فراهم شد و چه درس‌هایی از آن تجربه برای سیاست‌گذاری امروز باقی مانده است؟
📚 برگرفته از کتاب «برگ‌هایی از کارنامه دولت جنگ»
مشاهده کتاب:

https://b2n.ir/bk8639
انتشارات روزنه

@rowzanehnashr

☎️ 021-88721514
#منتخب_فرهیختگان

#میرحسین_موسوی #بهداشت #سلامت #خانه_بهداشت #دولت_جنگ

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔰 وفاق یا قاطعیت؟ حزب توسعه ملی به پزشکیان: فشار جریان افراطی با امتیازدهی مهار نمی‌شود
حزب توسعه ملی ایران اسلامی در نامه‌ای خطاب به مسعود پزشکیان، با اشاره به افزایش حملات سیاسی علیه دولت، از رئیس‌جمهور خواسته است در برابر مخالفانی که این حزب آنان را «جریان افراطی» می‌نامد، صریح‌تر و قاطع‌تر عمل کند.
این حزب مجموعه مواضع اخیر علیه مذاکره با آمریکا، طرح دوباره مسئله استعفای رئیس‌جمهور و سخن گفتن از «عدم کفایت سیاسی» را صرفاً اختلافی معمول میان دولت و منتقدان نمی‌داند؛ بلکه آن را بخشی از «جنگ قدرت» بر سر جهت‌گیری دولت و آینده سیاست خارجی کشور ارزیابی می‌کند.
به نوشته حزب توسعه ملی، در شرایط بحرانی کنونی، استعفا یا برکناری رئیس‌جمهور می‌تواند پیامدهای سنگینی برای کشور داشته باشد؛ با این حال، از نگاه نویسندگان نامه، برخی نیروهای سیاسی حاضرند برای افزایش سهم خود در قدرت چنین هزینه‌ای را بپذیرند.
حزب در بخش دیگری از نامه خطاب به پزشکیان می‌نویسد:
«انعطاف و وفاق و دادن سهمی بسیار بیش از وزن، عطش قدرتِ "هل من مزیدی" این جریان را برطرف نمی‌کند.»
در عین حال، نویسندگان نامه تأکید می‌کنند که پاسخ به این فشارها نباید مقابله‌به‌مثل و تشدید تنش داخلی باشد؛ بلکه راه مطلوب از نگاه آنان، قاطعیت بیشتر دولت در اجرای برنامه‌ها، دفاع روشن‌تر از دیپلماسی و مذاکره و برخورد جدی‌تر با فساد و ناکارآمدی است.
حزب توسعه ملی همچنین از عملکرد ضعیف برخی اعضای دولت و شورای اطلاع‌رسانی انتقاد کرده و می‌گوید دولت در برابر کارزارهایی که هدفشان القای ناکارآمدی و بی‌ثباتی است، به اندازه کافی فعال و منسجم عمل نکرده است.
در نامه به بلاتکلیفی وزارتخانه‌های اطلاعات و دفاع نیز اشاره شده و از پزشکیان خواسته شده است هرچه سریع‌تر وزیرانی برای این دو وزارتخانه معرفی کند و در صورت عدم رأی اعتماد مجلس، گزینه‌های دیگری را به مجلس بفرستد.
نامه با حمایتی صریح از رئیس‌جمهور پایان می‌یابد:
«جامعه شجاعت و صداقت شما را باور دارد. این شجاعت و صراحت را با قاطعیت در پیگیری برنامه‌ها و دیدگاه‌های خود همراه کنید.»
حزب توسعه ملی ایران اسلامی می‌گوید با وجود آنکه سهمی در مدیریت دولت ندارد، همچنان از تلاش‌های پزشکیان در دیپلماسی، پایان دادن به جنگ، مبارزه با فساد و بهبود شرایط کشور حمایت خواهد کرد.
📄 متن کامل بیانیه حزب توسعه ملی ایران اسلامی

۲۲ شهریور ۱۴۰۵
#صدای_فرهیختگان

#مسعود_پزشکیان #حزب_توسعه_ملی #دولت #دیپلماسی #مجلس

#فرهیختگان راهی به رهایی

🧳 ایرانیان مهاجر و رویای بازگشت؛ آیا می‌توان بی‌هراس برگشت؟
✍🏻 شهاب میرزایی | BBC فارسی
بازگشت به وطن برای بسیاری از ایرانیان مهاجر چیزی فراتر از یک سفر است؛ آمیزه‌ای از دلتنگی، تعلق، امید و هراس. بعضی تنها برای دیدار خانواده بازمی‌گردند، بعضی می‌خواهند دوباره در ایران زندگی کنند و گروهی، با وجود اشتیاق به وطن، خطر بازگشت را نمی‌پذیرند.
گزارش BBC فارسی این پرسش را در متن تجربه‌ای یک‌صدساله دنبال می‌کند: آیا دعوت مقام‌ها از ایرانیان خارج از کشور، به معنای آن است که بازگشت برای همه امن و قابل پیش‌بینی شده است؟
تجربه تاریخی پاسخ یکدستی نمی‌دهد. از فرخی یزدی و انور خامه‌ای تا غفار حسینی، مجید شریف، محمد مدیرشانه‌چی، حبیب محبیان و محمدتقی توکلی، بازگشت برای برخی امکان ادامه زندگی و فعالیت فراهم کرده و برای برخی دیگر با نظارت، محدودیت، بازداشت یا حتی سرنوشتی مرگبار همراه شده است.
این دوگانگی در دوره‌های مختلف نیز تکرار شده است: دولت‌ها گاه از ایرانیان مهاجر دعوت به بازگشت کرده‌اند، در حالی که هم‌زمان نهادهای قضایی و امنیتی درباره امکان تعقیب برخی بازگشت‌کنندگان هشدار داده‌اند.
در گزارش، دو نگاه متفاوت به بحث امروز بازگشت نیز مطرح می‌شود. عطا هودشتیان معتقد است بازگشت مخالفان تنها زمانی می‌تواند معنای واقعی پیدا کند که امنیت، آزادی بیان و امکان فعالیت آنان به‌صورت قانونی تضمین شود.
در مقابل، یاسر میردامادی که پس از هجده سال برای مدتی به ایران بازگشته، تجربه خود را مثبت‌تر روایت می‌کند و بازگشت به وطن را پیش و بیش از هر چیز «حق مسلم هر شهروند ایرانی» می‌داند.
مسئله شاید دیگر صرفاً این نباشد که آیا ایرانیان حق بازگشت دارند؛ بلکه پرسش اساسی این است:
آیا یک شهروند ایرانی می‌تواند، فارغ از عقیده، فعالیت سیاسی یا سابقه مهاجرتش، پیش از بازگشت بداند که چه چیزی در انتظار اوست؟

متن کامل گزارش شهاب میرزایی

#منتخب_فرهیختگان

#مهاجرت #ایرانیان_خارج_از_کشور #حق_بازگشت #ایران

#فرهیختگان روزن آگاهی

🏠 بازگشت ایرانیان به وطن؛ استراتژی یا تغییر پارادایم؟
🎙 مسعود بهنود در «اتاق سردبیری» خبرآنلاین
بحث بازگشت ایرانیان خارج از کشور دوباره از حاشیه به متن آمده است؛ از دعوت مقام‌های دولتی و بازگشت برخی چهره‌ها تا پرسشی قدیمی که هنوز پاسخ روشنی ندارد: آیا با مجموعه‌ای از بازگشت‌های موردی روبه‌رو هستیم یا نگاه حاکمیت به ایرانیان مهاجر در حال تغییر است؟
در تازه‌ترین برنامه «اتاق سردبیری» کافه خبر، این موضوع با حضور مسعود بهنود، روزنامه‌نگار پیشکسوت، بررسی شده است؛ بحثی درباره نسبت مهاجرت، وطن، سیاست و اعتماد.
نکته خبرساز گفت‌وگو، تصمیم خود بهنود است: او گفته تا پیش از نوروز به ایران بازخواهد گشت.
این خبر در شرایطی مطرح می‌شود که طی هفته‌های گذشته مقام‌هایی در دولت نیز از تسهیل بازگشت ایرانیان خارج از کشور و حتی برخی چهره‌های منتقد سخن گفته‌اند.
اما مسئله تنها بازگشت چند نام شناخته‌شده نیست. پرسش مهم‌تر این است که آیا این رویکرد به یک قاعده عمومی، شفاف و قابل پیش‌بینی برای همه ایرانیان تبدیل خواهد شد؟
بازگشت زمانی می‌تواند از یک تصمیم فردی یا حرکت نمادین فراتر رود که ایرانی خارج از کشور بداند صرف‌نظر از شهرت، دیدگاه سیاسی یا سابقه فعالیتش، با چه قواعد حقوقی و قضایی مشخصی روبه‌رو خواهد شد.
از این منظر، بحث امروز بیش از آنکه صرفاً درباره «برگشتن» باشد، درباره اعتماد، حق بازگشت و تغییر احتمالی یک پارادایم در نگاه به ایرانیان مهاجر است.

🎥 ویدئوی کامل «بازگشت ایرانیان به وطن؛ استراتژی یا تغییر پارادایم؟» در کافه خبر

#منتخب_فرهیختگان

#مسعود_بهنود #مهاجرت #ایرانیان_خارج_از_کشور #حق_بازگشت #ایران

#فرهیختگان روزن آگاهی

💵 وقتی «ریال» قرار بود دلار را زمین بزند
✍🏻 رسول بهروش
رسول بخشی دستجردی، نماینده کنونی اصفهان و دانشیار اقتصاد دانشگاه اصفهان، زمانی که دلار در بازار آزاد به حوالی ۶۰ هزار تومان رسیده بود، با اطمینان می‌گفت:
«تنها پولی که مقابل دلار آمریکا ایستاده، ریال ایران است... مسئله این است که دلار زمین می‌خورد یا ریال؛ قطعاً آقای دلار زمین می‌خورد.»
جمله‌ای که خود او تأکید داشت «استدلال علمی» و «مدل ریاضی» پشت آن است، حالا دوباره در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود.
رسول بهروش در واکنشی تند و طنزآلود، این سخنان را نمونه‌ای از فاصله میان ادعاهای نظری و واقعیت اقتصادی می‌داند و می‌نویسد مسئله فقط یک پیش‌بینی اشتباه نیست؛ مسئله آنجاست که صاحب چنین دیدگاهی هم در دانشگاه اقتصاد تدریس می‌کند و هم امروز در جایگاه قانون‌گذاری درباره اقتصاد کشور قرار دارد.
بهروش با همان لحن گزنده خود می‌نویسد این حرف‌ها اگر برای مردم «آب» نداشته باشد، برای گوینده «نان» داشته است؛ و با اشاره به راه‌یابی بخشی با حدود ۱۱۱ هزار رأی به مجلس، طعنه می‌زند:
«حداقل ریال دریافتی خودش، محکم جلوی دلار آمریکا ایستاده!»
ورای طنز یادداشت، پرسش جدی‌تر باقی می‌ماند: در نظام تصمیم‌گیری اقتصادی، هزینه پیش‌بینی‌ها و نسخه‌های نادرست را چه کسی می‌پردازد؛ صاحب نظریه یا مردمی که آثار آن سیاست‌ها مستقیماً به زندگی‌شان منتقل می‌شود؟

🎥 ویدئوی ضمیمه: اظهارات رسول بخشی دستجردی درباره ایستادگی ریال در برابر دلار


#صدای_فرهیختگان

#رسول_بهروش #رسول_بخشی #اقتصاد #ریال #دلار #مجلس

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔵 «حکومتِ تقسیم بر دو»؛ آیا این بار پراگماتیست‌ها دست بالا را می‌گیرند؟
🔹 گفت‌وگوی رضا علیجانی با تلویزیون جمهوری ایران

رضا علیجانی معتقد است برای فهم ساختار قدرت امروز ایران، تقسیم‌بندی سنتیِ «سپاه، روحانیت و تکنوکرات‌ها» چندان راهگشا نیست. به نظر او، شکاف مهم‌تر اکنون میان دو رویکرد است: تعامل‌گرایان و تقابل‌گرایان. افرادی از هر سه بخش ساختار قدرت را می‌توان در هر دو سوی این شکاف یافت.
علیجانی جمهوری اسلامی را از آغاز نوعی «حکومتِ تقسیم بر دو» می‌داند؛ ساختاری که همواره در درون خود دو گرایش رقیب داشته، اما نهایتاً نهاد ولایت فقیه نقش فصل‌الخطاب را ایفا کرده است.
پرسش امروز او این است: آیا این بار نتیجه متفاوت خواهد بود و پراگماتیست‌ها می‌توانند تندروها را به حاشیه برانند؟
به باور علیجانی، هنوز برای پاسخ قطعی زود است. او می‌گوید حتی درون سپاه نیز یک اراده واحد وجود ندارد و این نهاد را نباید شبیه ارتش‌های متمرکز مصر یا پاکستان تصور کرد که بتوانند به‌صورت یکپارچه و سلسله‌مراتبی عمل کنند.
از نگاه او، در شرایط جنگی، نیروهای سیاسی و مدنی عاملیت محدودی دارند و میدان عمدتاً در اختیار طرف‌های درگیر در جنگ و گرایش‌های درونی ساخت قدرت است؛ اما پس از جنگ، میدان اجتماعی دوباره اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
علیجانی همچنین به منتقدانی که همچنان ذیل قانون اساسی فعالیت می‌کنند پیشنهاد می‌کند روند کاریزماسازی پیرامون رهبر جدید را دشوار و طولانی کنند؛ با نقد صریح، خطاب مستقیم و عادی نگه‌داشتن زبان سیاسی درباره او. از نگاه وی، هرچه تمرکز قدرت دیرتر تثبیت شود، جامعه مدنی فرصت بیشتری برای تقویت خود خواهد داشت.
او در نهایت بر یک عامل پیش‌بینی‌ناپذیر تأکید می‌کند: جامعه ایران؛ جامعه‌ای که در مقاطع مختلف تاریخی بسیاری از تحلیلگران را غافلگیر کرده و اکنون با گسترش شهرنشینی، آموزش، حضور زنان، نسل جوان و شبکه‌های ارتباطی، ظرفیت بیشتری برای کنش مستقل دارد.
پرسش اصلی گفت‌وگو همچنان باز می‌ماند:
آیا «حکومتِ تقسیم بر دو» این بار به نقطه‌ای می‌رسد که یکی از دو رویکردِ تعامل یا تقابل، دست بالا را پیدا کند؟

صوت گفت‌وگوی رضا علیجانی

#منتخب_فرهیختگان

#رضا_علیجانی #ساختار_قدرت #جامعه_مدنی #ایران

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 بازخوانی پیام زهرا رهنورد در روزهای «زن، زندگی، آزادی»
زهرا رهنورد در آذر ۱۴۰۱، در میانه اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی، پیامی خطاب به حاکمان جمهوری اسلامی منتشر کرد و نوشت:
«دیگر طاقت رنج و درد هموطنانم را ندارم

بیایید مرا هم بکشید

یا تسلیم خواست مردم شوید.»
متن کامل پیام:
به نام خدای رنگین‌کمان
آقایان حکمرانان
مهسا و سارا و نیکا، مهرشاد و اسرا و آیلار و حمیدرضا و آدینه‌نژاد و دیگران، و دانش‌آموز و دانشجو را کشتید و زندان کردید.
از بلوچستان و زاهدان تا کردستان را به خاک و خون کشیدید، از شمال تا جنوب و چهارگوشه ایران را غرق خون، تیر و تفنگ و باتوم کردید.
دیگر طاقت رنج و درد هموطنانم را ندارم.
بیایید مرا هم بکشید

یا تسلیم خواست مردم شوید.
زهرا رهنورد

زن، زندگی، آزادی

۳ آذر ۱۴۰۱
🖼 تصویر ضمیمه پست است.
#صدای_فرهیختگان

#زهرا_رهنورد #زن_زندگی_آزادی #مهسا_امینی

#فرهیختگان راهی به رهایی

پارسـا عبـاس‌پور 
کرج. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔰 «جان‌فدا»؛ پیش از تفنگ، درباره جان این بچه‌ها سؤال کنید
✍🏻 امیر موحد | رزمنده جنگ ایران و عراق
من این حرف را از پشت میز نمی‌زنم. جوان‌هایی را دیده‌ام که با ایمان و شور رفتند و بسیاری‌شان برنگشتند.
برای همین، وقتی نام «جان‌فدا» و آموزش نظامی داوطلبان را می‌شنوم، پیش از آنکه به تفنگ فکر کنم، نگران جان همان جوان‌ها می‌شوم.
پدر و مادر! به فرزندتان فرصت بدهید بزرگ شود، بخواند، ببیند و بفهمد. نسلی که آگاه‌تر باشد، شاید کمتر گرفتار شورهای ایدئولوژیک شود و برای ایران بسیار مفیدتر باشد.
پرسش اصلی من ساده است: این داوطلبان دقیقاً برای چه مأموریتی آموزش می‌بینند؟
نیروی کادری و باتجربه برای هر سازمان نظامی سرمایه‌ای است که به‌آسانی جایگزین نمی‌شود. اما در یک بحران یا درگیری تازه، چه کسی در نقطه خطر می‌ایستد؟ فرمانده باتجربه یا جوانی که چند روز یا چند هفته آموزش دیده است؟
اگر قرار نیست چنین داوطلبانی به نیروی ارزانِ خط مقدم تبدیل شوند، بسیار خوب؛ شفاف توضیح داده شود:
این نیروها برای چه آموزش می‌بینند؟
کجا مستقر می‌شوند؟
چه سطحی از حفاظت دارند؟
فرماندهان حرفه‌ای در زمان خطر کجا خواهند بود؟
و مسئولیت یک دستور اشتباه بر عهده چه کسی است؟
پرسش دیگری هم وجود دارد: اگر نیروی تازه‌آموز برای رویارویی با یک ارتش حرفه‌ای آماده نمی‌شود، کارکرد سلاح و آموزش نظامی او در داخل کشور چیست؟
نگرانی من این است که مبادا روزی همین جوان به جای دفاع از مردم ایران، در برابر مردم معترض قرار گیرد؛ هم خودش قربانی شود و هم از او خواسته شود علیه هم‌وطنش عمل کند.
کربلای ۴ را هم نباید فراموش کرد. درباره میزان اطلاع قبلی عراق و تصمیم‌های فرماندهی هنوز روایت‌ها و اختلاف‌های تاریخی وجود دارد؛ اما یک چیز محل اختلاف نیست: جوان‌هایی که به میدان رفتند واقعی بودند، گلوله‌ها واقعی بود و خانواده‌هایی که منتظر ماندند نیز واقعی بودند.
من خودم در لشکر امام حسین اصفهان بودم. خاطرات رزمندگان عادی جنگ را هم باید در کنار روایت‌های رسمی خواند؛ روایت‌هایی از رقابت یگان‌ها، شمار کشته‌شدگان و نگاه‌هایی که گاهی حتی تعداد شهدا را به معیاری برای اهمیت یک یگان تبدیل می‌کرد.
نسل ما هزینه سؤال‌نکردن را کم نداده است.
من به جوانی که شیفته لباس و اسلحه است نمی‌گویم ترسو باش؛ می‌گویم:
پسرجان، عاقل باش.
تفنگ تا زمانی هیجان‌انگیز است که فقط از این سوی لوله نگاهش کنی. میدان واقعی وقتی آغاز می‌شود که آن سوی لوله هم تفنگ باشد، بالای سرت پهپاد باشد و شاید کسی که تو را به نقطه خطر فرستاده، کیلومترها عقب‌تر ایستاده باشد.
پدر و مادر جان‌فدا! پیش از عکس یادگاری با لباس نظامی فرزندتان بپرسید:
بچه من را کجا می‌برید؟
اگر حمله شد چه حفاظتی دارد؟
اگر دستور غلط بود چه کسی پاسخگوست؟
اگر کشته شد، آیا قرار است مسئولیت تصمیم‌ها با یک بنر و چند جمله تمام شود؟
فرزند ایران مهمات مصرفی هیچ حکومت و ایدئولوژی‌ای نیست.
ما بعضی از این سؤال‌ها را کنار قبر دوستانمان پرسیدیم.
شما زودتر بپرسید.
و تو، جوان جان‌فدا، پیش از آنکه جانت را کف دستت بگذاری از خودت بپرس:
من برای دفاع از ایران آموزش می‌بینم، یا قرار است نیروی ارزان خط اول باشم؟
و مهم‌تر از آن:
این اسلحه را برای دفاع از مردم ایران به دستم داده‌اند، یا ممکن است روزی از من بخواهند به سوی همین مردم بگیرمش؟
تو فقط یک جان داری.
پیش از فداکردنش، بفهم چه کسی تصمیم می‌گیرد، چه کسی پاسخگوست و چه کسی هزینه آن تصمیم را می‌پردازد.
پاینده ایران

متن کامل یادداشت امیر موحد

#صدای_فرهیختگان
#جان_فدا #آموزش_نظامی #جنگ_ایران_و_عراق #کربلای_۴ #مسئولیت_فرماندهی

#فرهیختگان راهی به رهایی