فرهیختگان

🔴 شاهنامه با شمشیر آغاز نمی‌شود؛ با خرد آغاز می‌شود
در ستایش ایران؛ پاسخی به روایت‌هایی که تمدن را با قدرت و کشورگشایی می‌سنجند
✍️ عباس آخوندی | ۲۰ مهر ۱۴۰۵
«به نام خداوند جان و خرد

کزین برتر اندیشه برنگذرد»
عباس آخوندی در نوشتاری با عنوان «در ستایش ایران»، از همین دو مصراع فردوسی آغاز می‌کند تا در برابر روایت‌هایی بایستد که عظمت تمدن را با جنگ، غلبه و قدرت نظامی تعریف می‌کنند.
او به سخنان اخیر برخی سیاست‌مداران خارجی اشاره می‌کند که از نابودی تمدنی کهن سخن گفته‌اند یا ایرانیان را با تعابیری تحقیرآمیز توصیف کرده‌اند. اما به‌جای پاسخ‌دادن با همان زبان تهدید، سراغ تاریخ، فلسفه و ادبیات می‌رود.
ایران را با کدام معیار باید شناخت و ستود؟
آخوندی یادآوری می‌کند که روایت مشهور جنگ‌های ایران و یونان، یعنی «آزادی یونانی در برابر استبداد ایرانی»، تنها یکی از روایت‌های تاریخ است؛ روایتی که به باور او، سهم جنگ‌افروزی یونانیان و رومیان و نقش سیاسی و تمدنی ایران باستان را به حاشیه رانده است.
او با ارجاع به پژوهش‌های امیرمهدی بدیع و تورج دریایی، بر ضرورت خواندن تاریخ از بیش از یک منظر تأکید می‌کند.
در بخش دیگری از مقاله، به هگل می‌رسد؛ فیلسوفی که با وجود نگاه اروپامحورش، ایران باستان را نقطه آغاز تاریخ پیوسته جهانی می‌دانست. سپس از سیدجواد طباطبایی و محمد محمدی ملایری یاد می‌کند تا بر تداوم تاریخی و فرهنگی ایران، حتی در دوره‌های گسست سیاسی، انگشت بگذارد.
اما جانِ نوشته در مقایسه‌ای ادبی نهفته است:
«ایلیاد» با خشم آخیلئوس آغاز می‌شود؛ «شاهنامه» با ستایش جان و خرد.
آخوندی در خوانش خود از شاهنامه، سه سرگذشت را برجسته می‌کند: ایرج که برای آشتی از قدرت می‌گذرد و قربانی آز می‌شود؛ سیاوش که وفاداری به پیمان را بر فرمان جنگ ترجیح می‌دهد؛ و رستم که با همه پهلوانی‌اش، در میدان نبرد فرزند خویش را از دست می‌دهد.
این‌ها برای نویسنده صرفاً داستان‌هایی حماسی نیستند؛ یادآوری بهای انسانی جنگ‌اند.
«فرهنگی که حماسه‌اش بر سوگ سهراب و سیاوش ایستاده، فرهنگ مرگ نیست؛ فرهنگ سوگواری بر زندگیِ ازدست‌رفته است.»
در روزگاری که بار دیگر زبان تهدید و تحقیر بر مناسبات سیاسی سایه انداخته، این نوشته یادآور تمایزی اساسی است: دوست‌داشتن ایران، الزاماً ستایش قدرت نیست؛ می‌تواند پاسداری از جان، خرد، داد و میراث انسانی آن باشد.
📖 متن اصلی «در ستایش ایران» ـ عباس آخوندی
#عباس_آخوندی #ایران #فردوسی #شاهنامه #تاریخ_ایران #ایرانشهری #صلح #خردورزی #میراث_فرهیختگان
#فرهیختگان روزن آگاهی