🔴 محمد سروش محلاتی: مجازات سنگین معترضان زمانی توجیه فقهی دارد که راه اعتراض مسالمت‌آمیز باز باشد

✍️ محمد سروش محلاتی | پژوهشگر فقه و اندیشه سیاسی

🔹 محمد سروش محلاتی در یادداشتی دست‌نویس با عنوان «درباره حکم اعدام معترضان خشونت‌طلب»، از منظر موازین فقهی، شرایط اعمال مجازات‌های سنگین علیه معترضان را بررسی کرده است.

🔹 او تأکید می‌کند که اجرای مجازات‌های سنگین در شرایطی قابل طرح است که اوضاع سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جامعه در سطح قابل قبولی باشد، شهروندان امکان دستیابی به حقوق خود را از راه‌های مشروع داشته باشند و بتوانند خواسته‌های ضروری خویش را پیگیری کنند.

🔹 به باور او، در جرائم سیاسی و امنیتی، از جمله اعتراضات همراه با خشونت، امکان اعتراض مسالمت‌آمیز و تشکیل اجتماعات آرام از ملاحظات اساسی در بررسی حکم مجازات است.

🔻 پرسش محوری این دیدگاه فقهی آن است: هنگامی که راه‌های قانونی و مسالمت‌آمیز اعتراض برای شهروندان بسته باشد، آیا می‌توان بدون توجه به این وضعیت، سنگین‌ترین مجازات‌ها را درباره معترضان اعمال کرد؟

#محمد_سروش_محلاتی #حکم_اعدام #حق_اعتراض #فقه_سیاسی #حقوق_شهروندی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 رضا علیجانی: آینده جمهوری اسلامی میان مذاکره و تشدید تنش قرار دارد

🎙 گفت‌وگوی رضا علیجانی با صدای آمریکا؛ از نقش مجتبی خامنه‌ای تا برآمدن محسن رضایی

🔹 رضا علیجانی در گفت‌وگو با VOA، آینده سیاسی جمهوری اسلامی را در برابر دو سناریو بررسی می‌کند: حرکت به‌سوی مذاکره و تفاهم یا غلبه سیاست‌های تندروانه و تشدید تقابل.

🔹 او معتقد است در هفته‌های اخیر صدای جریان‌های رادیکال چنان بلند شده که پیش‌قدم‌شدن برای مذاکره و تفاهم، به اقدامی دشوار تبدیل شده است.

🔹 علیجانی با بررسی پیشینه سیاسی و نظامی محسن رضایی، از عملکرد او در جنگ، حضور در انتخابات و تغییر مواضع سیاسی‌اش انتقاد می‌کند و برآمدن دوباره او را حاصل تغییر توازن قدرت در ساختار جمهوری اسلامی می‌داند.

🔹 به تحلیل علیجانی، سرچشمه اصلی تندروی‌های کنونی را باید در ساختار قدرت پیرامون مجتبی خامنه‌ای جست‌وجو کرد، نه صرفاً در جبهه پایداری. او همچنین از دوگانگی میان گرایش‌های عمل‌گرایانه و سیاست‌های تقابلی در تصمیم‌گیری‌های حاکمیت سخن می‌گوید.

🔻 علیجانی معتقد است جایگاه کنونی محسن رضایی به نتیجه کشمکش میان دو مسیر مذاکره و تقابل گره خورده است؛ مسیری که می‌تواند نقش سیاسی او را نیز دگرگون کند.

🎧 شنیدن فایل صوتی و جزئیات کامل گفت‌وگو

#رضا_علیجانی #محسن_رضایی #مجتبی_خامنه_ای #سیاست_خارجی #مذاکره #تحلیل_سیاسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 صیدا، ۱۹۸۲؛ روایتی تکان‌دهنده از بمباران غیرنظامیان در لبنان
📖 برشی از کتاب «وای بر آن ملت» اثر رابرت فیسک

✍️ ترجمه و یادداشت: فاطمه کریم‌خان

مشغول ترجمه‌ی کتاب سوم از مجموعه‌ی کتاب‌هایی که در مورد تاریخ لبنان در نظر گرفتم هستم.
کتاب سوم «وای بر آن ملت» رابرت فیسک است. یادداشت خبرنگار کهنه‌کار روزنامه تایمز از جنگ داخلی و اشغال لبنان توسط اسرائیل.
اینجا هنوز حزب‌الله به آن شکلی که ما می‌شناسیم وجود ندارد. امروز رسیدم به فصل هشتم. اسرائیل تا بیروت را اشغال کرده. آنچه در ادامه می‌آید شرح وضعیت شهر «صیدا» بعد از حملات هوایی اسرائیل است. توضیح ضروری این‌که من نشستم منشاوی گذاشتم، خواندم و نتوانستم. صبح است؛ این یادداشت را نخوانده بگذارید بهتر است.

«۱۲۵ نفر داخل بودند، عمدتاً زن و کودک. برای در امان ماندن از بمب‌ها به زیرزمین پناه برده بودند. همگی کشته شدند. همگی سوخته بودند؛ گوشت بدنشان تقریباً کاملاً از بین رفته بود. استخوان‌های ۱۲۵ نفر را جمع‌آوری کردیم، به همراه کیسه‌هایی پر از حلقه‌های طلا و جواهرات. تنها از طریق اظهارات هفت بازمانده‌ای که بیرون بودند مشخص شد که در زمان حادثه چند نفر در ساختمان بودند. استخوان‌ها را به گورستان بردم. خودم تصمیم گرفتم پیکرها را همان‌جا به خاک بسپارم.»

برگرفته از گزارش ژوئن ۱۹۸۲ محمود خضرا، مدیر سازمان دفاع غیرنظامی جنوب لبنان، درباره بمباران یک مجتمع مسکونی غیرنظامی در صیدا توسط اسرائیل.

مرد جوانی می‌خواست به ما کمک کند. او گفت که اسرائیلی‌ها مدرسه ابتداییِ نبش خیابان را بمباران کرده‌اند و ۱۲۰ غیرنظامی کشته‌شده هنوز در زیرزمین آنجا مانده‌اند. باور کردنش دشوار بود، اما بوی غلیظ و هولناکی در فضا پیچیده بود که نشان می‌داد شاید حرفش حقیقت داشته باشد. وقتی از نبش خیابان گذشتیم، مگس‌ها هجوم آوردند و دورمان حلقه زدند؛ روی صورت و لب‌هایمان می‌نشستند.

مرد جوان‌تری ما را به داخل آن مدرسه کوچک برد؛ زمین بازی خاکی و زمین بسکتبال آن پر از تکه‌های بتن شکسته، تخته‌سیاه و صندلی بود. او گفت: «وقتی به پایین پله‌ها می‌رسید، مراقب باشید.» درست در انتهای نرده‌های پلکان، جسدی قرار داشت که از وسط به دو نیم شده بود؛ دست‌هایش چنان به عقب پرتاب شده بودند که گویی در اوج استیصال بوده است. مرد گفت: «حالا به سمت چپ، پایین نگاه کنید.» و از میان سقفِ فروریخته‌ی زیرزمین، آن‌ها را دیدیم.

اجساد روی هم انباشته شده بودند، شاید تا عمق شش فوت (حدود ۱.۸ متر)، و دست‌ها و پاهایشان چنان در هم گره خورده بود که در لحظه مرگ، توده‌ای به‌غایت غیرطبیعی و منجمد را شکل داده بودند. در پی حملات هوایی اسرائیل به صیدا، آن‌قدر از غیرنظامیان کشته شده بودند که صلیب سرخ محلی هنوز فرصت نکرده بود همه جان‌باختگان را به خاک بسپارد.

در آن دبستان کوچک، واقع در نزدیکی جاده‌ی جزین، روی اجساد پودر آهک پاشیده بودند؛ گردی سفید و مهربان که گویی از زشتیِ این مکانِ شوم می‌کاست و پیکر مردان، زنان و کودکان را به تندیس‌هایی بدل می‌کرد؛ درست همچون ساکنانِ سوخته‌ی شهر باستانی پمپئی، آن‌گاه که خاکسترِ کوه وزوو بر سرشان فروریخت.

به نظر می‌رسید فاجعه‌ای کم‌وبیش مشابه، شهر صیدا را نیز درنوردیده است؛ چرا که در گوشه‌وکنار شهر، زیرزمین‌هایی با صحنه‌هایی به‌مراتب هولناک‌تر به چشم می‌خورد و چندین گور دسته‌جمعی وجود داشت که در آن‌ها، حاکم شهر (محافظ) با استیصال دستور داده بود اجسادِ بی‌صاحب را به خاک بسپارند.

یکی از این گورها، که پیکر ۴۰ جان‌باخته را در خود جای داده بود، در میانه‌ی یک میدانِ ترافیکی قرار داشت و نیمی از آن زیر تلی از زباله و آوار پنهان شده بود.
در یکی از بیمارستان‌ها، پزشکی را دیدیم که چنان از دیدنِ انبوهِ مجروحان و اجسادی که طی پنج روز گذشته نزد او آورده بودند آسیب دیده بود که حتی نمی‌توانست بی‌آنکه بغضش بترکد و از پا درآید، آنچه را دیده بود توصیف کند.

در چندین زیرزمین، با پیکرهایی تکه‌تکه مواجه شدیم؛ سرها و دست‌ها، انگشتان پا و تنه‌هایی که شکافته شده بودند، همگی در هم گره خورده بودند.

همه‌جا، در خیابان‌ها، در خانه‌ها و حتی در نوار ساحلی بوی مرگ به مشام می‌رسید؛ بویی تند و شیرین‌گون. هیچ موجودی جز انسان نمی‌تواند چنین بویی از خود ساطع کند؛ ترکیبی خاص از عرق، روده‌ها و مدفوعِ کسانی که شکم‌هایشان از بدن بیرون ریخته بود، و اجسادی که زیر آفتابِ داغ در حال فساد بودند.»

پی‌نوشت فرهیختگان: برای آشنایی بیشتر با پیشینه عملکرد ارتش اسرائیل و رژیم کودک‌کش، خواندن این روایت از بمباران صیدا در سال ۱۹۸۲ اهمیت دارد. رنج و مرگ کودکان وغیرنظامیان را نمی‌توان درسایه توجیهات نظامی نادیده گرفت؛ ثبت و بررسی این وقایع، بخشی از ضرورت پاسخ‌گویی در برابر قربانیان جنگ است.

#رابرت_فیسک #فاطمه_کریم_خان #لبنان #صیدا #اسرائیل #تاریخ_معاصر #قربانیان_جنگ
#فرهیختگان روزن آگاهی

مریم  لقمانی
مشهد. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 معلم را با باورهایش بسنجیم یا با شیوه تدریسش؟
اجماع بویتلسباخ؛ حداقلی برای مدرسه در ایران آینده؟

✍️ فرزین بانکی

معلم را در ایران کمتر با کارش سنجیده‌اند و بیشتر با باور و وفاداری‌اش. در هر دو نظام چنین بوده است.

آیا در ایران آینده نیز معلمان بار دیگر از صافی تفتیش عقاید خواهند گذشت؟ یا می‌توان به این بسنده کرد که معلم در کلاس با دانش‌آموزانش چگونه رفتار می‌کند؟

پنجاه سال پیش در آلمان سه جمله کوتاه نوشته شد که به نام روستای بویتلسباخ (Beutelsbach) شناخته می‌شود. این سه جمله پرسش را از باور معلم به شیوه کار او منتقل می‌کند:

🔹 باورش را بر دانش‌آموز تحمیل نکند.

🔹 آنچه در علم و سیاست محل مناقشه است، در کلاس درس نیز مناقشه‌آمیز پدیدار شود.

🔹 راه داوری مستقل دانش‌آموز باز بماند.

روی سخنم بیش از همه با معلمان است: با آنان که هر بار ناچارند از کار خود دفاع کنند. شاید این سه جمله به کارشان بیاید و شاید به کار کسانی هم که آینده مدرسه را طرح‌ریزی می‌کنند.

در نوشته‌ای با نام «اجماع به سبک بویتلسباخ – حداقلی برای ایران؟» همین پرسش را دنبال کرده‌ام و نیز آنچه در ایران سر راه این سه جمله ایستاده است.

📎 مطالعه متن کامل مقاله

#فرزین_بانکی #آموزش_و_پرورش #آزادی_اندیشه #معلمان #تفتیش_عقاید #اجماع_بویتلسباخ #آموزش_انتقادی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 فوری | محمدتقی اکبرنژاد پس از پایان محکومیت حبس: راه ما آگاهی، همبستگی و مقاومت مدنی است
«مدارا سازش با ستم نیست و مقاومت مجوز خشونت نیست.»

✍️ محمدتقی اکبرنژاد

📄 سخنی با مردم ایران پس از پایان محکومیت حبس

بسم الله الرحمن الرحیم
مردم شریف و سربلند ایران، خواهران و برادران عزیزم!

خداوند را سپاس می‌گویم که پس از پایان دوران محکومیت حبس، بار دیگر مجال سخن گفتن با شما را یافته‌ام. شاید انتظار باشد از آنچه بر من و خانواده‌ام گذشته بگویم؛ اما در برابر رنج‌هایی که بر این ملت رفته است، چگونه می‌توان از درد خویش سخن گفت؟

هنوز داغ حوادث تلخ دی‌ماه بر دل‌ها تازه است؛ داغ جوانانی که در بهار زندگی از میان ما رفتند و خانواده‌هایی که چشم‌به‌راه عزیزانشان ماندند. بر این اندوه، زخم جنگ نیز افزوده شد.

چگونه می‌توان تصویر کودکان بی‌پناه میناب را که تکه‌تکه شدند و در آتش جنگی که آمریکا آغازگر آن بود، سوختند و هیچ‌وقت به خانه برنگشتند! در برابر همه خانواده‌های داغدار سر تعظیم فرود می‌آورم و یاد مردانی را گرامی می‌دارم که برای دفاع از ایران و تمامیت ارضی آن از جان گذشتند و در برابر دشمن سر خم نکردند.

ایران خانه مشترک ماست؛ خانه‌ای که خاکش عزیز است و مردمانش عزیزتر. پاسداری از این خانه، تنها نگاهبانی از مرزها نیست؛ پاسداری از جان و آزادی و کرامت مردمی است که در آن زندگی می‌کنند.

این سخن برای ما، پیروان پیامبر رحمت و شاگردان مکتب علی(ع)، صرفاً یک آرزوی انسانی نیست؛ تکلیفی دینی است. علی(ع) به مالک اشتر آموخت که مردم یا برادر دینی تو هستند یا همانند تو در آفرینش. و خداوند متعال فرمان می‌دهد: «برای عدالت قیام کنید و استوار باشید،... حتی اگر به زیان خودتان باشد.» در چنین مکتبی، نمی‌توان از ایمان سخن گفت و در برابر رنج مردم خاموش ماند.

از همین رو، امروز نمی‌توانم از زندانیان سیاسی و عقیدتی و خانواده‌های چشم‌انتظارشان یاد نکنم؛ از آقایان مصطفی تاج‌زاده با هفتاد سال سن و ۱۱ سال زندان، ابوالفضل قدیانی با هشتاد و یک سال سن و ۹ سال زندان، رضا خندان، طاهر نقوی، و نیز از آقای میرحسین موسوی و خانم زهرا رهنورد که ۱۵ سال است در حصر خانگی به سر می‌برند.

و در این میان، نباید زندانیان سیاسی و مدنیِ بی‌صدایمان را در استان‌ها و مرزهای کشور فراموش کنیم؛ از کردستان و آذربایجان تا خوزستان و سیستان و بلوچستان. معلمان، شاعران، روحانیون اهل سنت و کنشگران شریفی که دلبسته ایران‌اند و تنها به سبب اعتراض به تبعیض‌های ناروا، فقر، بیکاری، بحران محیط‌زیست و محرومیت استان‌هایشان لب به سخن گشوده‌اند، اما امروز در زندان‌های دور از پایتخت، در غربتی مضاعف روزگار می‌گذرانند.

دفاع از تمامیت ایران، بدون شنیدن صدای دادخواهی و بدون رفع تبعیض از همه اقوام و مذاهب این سرزمین، ممکن نیست.

اختلافات اعتقادی و سیاسی، هیچ‌گاه نباید دستاویز محروم کردن انسان‌ها از حقوقشان شود. از شما می‌خواهم خانواده‌های این عزیزان را تنها نگذارید.

من امروز، با احساسی ژرف‌تر از گذشته، همان عهد دیرین را تازه می‌کنم: همچنان طلبه‌ای خواهم بود که دفاع از حق مظلوم و مطالبه عدالت از صاحبان قدرت را از وظایف دینی خود می‌داند. امر به معروف و نهی از منکر، تنها اندرز دادن به مردم نیست؛ ایستادگی در برابر ستم و دفاع از حقوق مردم نیز از روشن‌ترین جلوه‌های آن است.

با همه این رنج‌ها، من به آینده ایران عمیقاً امیدوارم. نه از سر غفلت از سختی‌ها، بلکه به پشتوانه لطف خدا و ایمان به ملتی که بارها از گردنه‌های دشوار تاریخ گذشته است. ایران از دانش و غیرت فرزندانش، از فرهنگ دیرپایش و از دل‌های امیدوار مردمش توان برخاستن دوباره دارد. آینده این سرزمین را نباید در تاریکی امروز خلاصه کرد.

راه ما راه آگاهی، همبستگی و مقاومت مدنی است. مدارا سازش با ستم نیست و مقاومت مجوز خشونت نیست. باید برای حق ایستاد و در همان حال حرمت جان انسان‌ها را نگاه داشت؛ چرا که مقصود ما زندگی شرافتمندانه مردم است، نه افزودن بر داغ خانواده‌ها.

در پایان، از همه کسانی که در این مدت با دعا و محبت خود همراه من و خانواده‌ام بودند، صمیمانه سپاسگزارم. از خداوند برای دل‌های داغدار آرامش، برای زندانیان و محصوران گشایش و برای ایران عزیزمان صلح، عدالت و سربلندی می‌خواهم.

«اخلاق»، «مدارا» و «مقاومت مدنی»
والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته
۲۰ آبان ۱۴۰۵

📎 منبع: صفحه اینستاگرام محمدتقی اکبرنژاد

#محمدتقی_اکبرنژاد #زندانیان_سیاسی #مقاومت_مدنی #عدالت #حقوق_شهروندی #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 آیا ترامپ تصمیم به حمله‌ای دیگر به ایران گرفته است؟
درباره مذاکره و مصالحه، ترامپ فقط حرف می‌زند؛ اما برای محاصره، حمله نظامی و جنگ، با جدیت بسیار در حال عمل است.

✍️ محسن زینلی‌پور

در روزهای اخیر ترامپ اظهارنظرهایش درباره مذاکرات با جمهوری اسلامی را به روال سابق و به تعداد بیشتری تکرار و هر بار به مثبت بودن روند مذاکرات اشاره کرده است. همزمان با این ابراز خوش‌بینی به مذاکرات، در عمل نه‌تنها نشانه‌ای از خوش‌بینی و امیدواری او به مذاکرات و مصالحه دیده نمی‌شود، بلکه سه راهبرد اصلی را نیز در پیش گرفته است:

🔸 نخست، تنگ‌تر کردن حلقه محاصره و حتی آغاز یا تشدید محاصره زمینی.

🔸 دوم، ادامه لشکرکشی سنگین به منطقه و ارسال افراطی تجهیزات نظامی، اعم از تدافعی و تهاجمی.

🔸 سوم، تشدید هشدار به اتباع آمریکا درباره سفر به کشورهای منطقه و درخواست ترک این کشورها.

با نگاهی به سوابق او در گذشته که دو بار در میانه انجام مذاکرات دستور حمله را صادر کرده، به نظر می‌رسد که این بار هم تصمیم خود برای حمله را قطعی کرده و چشم‌انتظار تکمیل آمادگی‌ها و تجهیز هرچه بیشتر سنتکام در منطقه است و در مدت‌زمان لازم برای رسیدن به چنین هدفی، تلاش می‌کند تا با ارسال پیاپی پالس مذاکره و باز گذاردن درِ دیپلماسی و میدان دادن به میانجیگران، از یک سو بازارهای مالی، به‌ویژه بازار انرژی را تا جای ممکن آرام نگه دارد؛ از سوی دیگر حجت را بر اطرافیان و طیف هواداران مذاکره و مخالفان جنگ در آمریکا تمام کند.
مهم‌تر از همه اینکه فرصت بیشتری به عملیات شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات بدهد تا حمله جامع‌تر و دقیق‌تری را با حداقل پیامدها کلید بزند.

از این روست که در هفته‌های اخیر نیروهای آمریکایی با ارسال انبوهی از پهپادها، سعی در شناسایی هرچه بیشتر رادارها و نقاط حساس پدافندی در بسیاری از شهرها، به‌ویژه در مسیر اصلی حمله، یعنی جنوب کشور، کرده و به‌مراتب هواپیماهای ویژه شناسایی و رصد اطلاعاتی خود را نیز به کار گرفته‌اند.

به موازات تمامی موارد بالا و ترابری سنگین نظامی به‌صورت هوایی، هر شب انبوهی از هواپیماهای سوخت‌رسان و جنگنده‌های آمریکایی و گاهی اسرائیلی در آسمان منطقه و کشورهای همسایه دیده شده است که هم به جهت مانور و تمرین و هم با هدف عادی‌سازی این پروازها برای مخفی نگه‌داشتن حداکثری نشانه‌های حمله نهایی و بهره‌گیری دوباره از اصل غافل‌گیری، ممکن است انجام شود.

کوتاه سخن اینکه؛ از بین حرافی‌ها و مواضع ترامپ درباره مذاکرات که با هدف تزریق آرامش به بازارهای مالی و جلوگیری از افزایش قیمت نفت و شیره مالیدن بر سر مخالفان جنگ در آمریکا صورت می‌گیرد، از یک سو، و نشانه‌های عملی تصمیم او مبنی بر حمله‌ای دیگر که به‌مراتب سخت‌تر و سنگین‌تر هم خواهد بود، از سوی دیگر، به نظر می‌رسد کفه سمت‌وسوی دوم سنگین‌تر می‌نماید.

اولی بر پایه حرف است و دومی بر مبنای عمل.

#محسن_زینلی_پور #ترامپ #ایران_و_آمریکا #مذاکرات #تهدید_نظامی #جنگ_و_صلح #تحلیل_سیاسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 انجمن حجتیه پیش و پس از انقلاب؛ روایتی از درون یک تشکیلات مذهبی
📚 نگاهی به جلد دوم خاطرات حاج‌آقا مرتضی آخوندی
✍️ رسول جعفریان
«یکی از اعضای انجمن به من گفت: با پیروزی انقلاب، بهائیت پُکید!» (ص ۲۹۰)
چند سال پیش، دفتری با عنوان «هشتاد سال تکاپوی فرهنگی»، شامل خاطرات حاج‌آقا مرتضی آخوندی، منتشر شد. پدر ایشان، حاج شیخ محمد آخوندی، دارالکتب الاسلامیه را بنیاد گذاشته بود و آقای آخوندی نیز در کنار پدر و پس از وی، اداره آن را بر عهده داشته و همچنان دارد.
آن دفتر حاوی خاطرات آقای آخوندی از دوران کودکی تا پیروزی انقلاب بود و این بار، دفتر دوم، در ادامه آن منتشر شده است. متن این دفتر ۳۵۷ صفحه است و با احتساب اعلام، فهارس و تصاویر، به ۴۱۶ صفحه می‌رسد. این جلد را خود دارالکتب الاسلامیه منتشر کرده است.
در مقدمه آمده است که از مجموع ۵۲ جلسه مصاحبه، ۱۴ جلسه درباره انجمن است، اما به نظر می‌رسد همه آنچه در این کتاب آمده، به نوعی با انجمن ارتباط دارد. از پرسش‌ها روشن است که مصاحبه‌کننده، آقای رضا اکبری آهنگر، مخالف انجمن است و آقای آخوندی نیز به‌عنوان عضو و فعال انجمن در این مصاحبه حضور یافته است. در مواردی، گفت‌وگو میان آنها حالت بحث و مناظره پیدا کرده است.
به هر روی، در درجه اول، با کتابی روبه‌رو هستیم که منبع مهمی برای شناخت بهتر انجمن حجتیه است. بیش از نیمی از کتاب درباره مسائل انجمن پیش از انقلاب و بخش کمتری از آن درباره مواضع انجمن در قبال انقلاب است. خاطرات حاج‌آقا مرتضی آخوندی بسیار جزئی و ارزشمند است. در سال‌های اخیر نیز با چندین اثر مشابه در این زمینه مواجه بوده‌ایم؛ آثاری که غالباً از سوی فعالان انجمن منتشر شده‌اند.
نخستین گفت‌وگو با شرح آشنایی آقای آخوندی با آقای حلبی آغاز می‌شود و سپس بحث‌ها ادامه می‌یابد. جسته‌وگریخته، در لابه‌لای کتاب، مسائل دیگری نیز مطرح شده است. برای مثال، در همان صفحات آغازین، بار دیگر از تعلیقات علامه طباطبایی و مشکلاتی که در پی آن پدید آمد، سخن گفته شده است (ص ۱۷).
عضویت آقای آخوندی در انجمن از سال ۱۳۴۰ بوده است (ص ۲۵) و ایشان خاطرات خود را از چگونگی اداره جلسات، نگارش جزوات و توزیع آنها بیان کرده است (تا ص ۴۶). صفحاتی نیز به بحث درباره مناظره اعضای جوان انجمن با مبشران، یا همان میسیونرهای مسیحی، اختصاص یافته که حاوی نکات تازه‌ای است (ص ۴۷ به بعد).
از قیام پانزده خرداد به بعد، مسئله رابطه انجمن با مبارزان مطرح می‌شود و آقای آخوندی به همکاری خود با مبارزان اشاره کرده است (ص ۵۲). عمده بحث درباره فعالیت‌های تبلیغی و انتشاراتی انجمن است. از جمله، اطلاعاتی درباره چاپ کتاب «کنیاز دالگورکی» و مسائلی که در پی آن پدید آمد، به دست داده شده که در نوع خود جالب است (صص ۵۹ـ۶۱). همچنین ماجرای کتاب «سن پالو» مطرح شده است (صص ۶۴ـ۶۶). مروری نیز بر کتاب‌هایی که در آن سال‌ها در نقد بهائیت نوشته شده، از جمله کتاب «بهائیان» اثر محمدباقر نجفی و دیگر آثار، صورت گرفته است (صص ۷۲ـ۷۶).
آقای آخوندی درباره نقش خود در انجمن به‌عنوان مدرس نیز سخن گفته و شرح داده است که در شیراز و کاشان تدریس داشته است (ص ۸۲). گزارشی هم از مواضع مراجع نسبت به انجمن و اینکه چه کسانی اجازه استفاده از سهم امام را برای فعالیت‌های تبلیغی داده بودند، ارائه کرده است (ص ۹۲ به بعد).
در ضمن مباحث، از جوامع بهایی در شهرهای مختلف یاد شده و اینکه انجمن چگونه به مقابله تبلیغاتی با آنان برخاسته است؛ برای مثال، در جاسب (صص ۱۰۵ـ۱۰۶). در ادامه، جزئیات بیشتری از نفوذ افراد انجمن در جلسات بهائیان و اتفاقاتی که در این زمینه رخ داده، بیان شده است.
نخستین سمینار انجمن در سال ۱۳۴۹ در مشهد برگزار شد و آقایان حلبی، پرورش، وحید خراسانی، ضیایی روحانی و عده‌ای دیگر در آن سخنرانی کردند (ص ۱۴۳). انجمن در اوایل دهه پنجاه به ثبت رسمی رسید (ص ۱۴۵).
از سال ۱۳۵۰، بحث مبارزه با شاه جدی‌تر شد. به دلایلی، کسانی بودند که هم خود را انجمنی معرفی می‌کردند و هم فعالیت مبارزاتی داشتند و در ساواک می‌گفتند انجمنی هستند تا با آنان کاری نداشته باشند. این امر سبب شده بود برخی از انجمنی‌ها بی‌دلیل دستگیر شوند. آقای حلبی به همین دلیل گفته بود هر کسی که فعالیت سیاسی می‌کند، به انجمن نیاید (ص ۱۵۷).
کتاب اطلاعاتی نیز درباره فرهنگ نخعی دارد که جالب است (صص ۱۵۷ـ۱۶۲)؛ کسی که من هم کتابی درباره او منتشر کرده‌ام. اتفاقات شیراز، بهایی شدن فرزند یکی از روحانیون و مسائلی که در پی آن پیش آمد نیز جالب است (صص ۱۶۴ـ۱۶۵).

در ادامه، باز هم شرح مفصلی از چگونگی و روش مبارزه انجمن با بهائیت به دست داده شده است (ص ۱۷۱ به بعد). انجمن گروهی برای نگارش داشت که اعضای آن به تألیف آثار می‌پرداختند (ص ۱۸۰ به بعد). درباره انجمن و اهل سنت نیز توضیحاتی آمده که جالب است. آقای آخوندی می‌گوید نشنیده است که آقای حلبی جلسه عیدالزهرا داشته باشد (ص ۱۹۲).
نام عبدالکریم سروش و آشنایی آقای آخوندی با ایشان نیز در ادامه آمده است (ص ۱۹۴ به بعد). از جمله نقل شده که سروش یک بار بیرون خانه آقای حلبی، روی سکویی نشسته و وارد جلسه نشده بود. کسی از او پرسیده بود چرا داخل نمی‌شوی و او پاسخ داده بود: «من این چرت‌وپرت‌ها را نمی‌خواهم» (ص ۱۹۶).
جلسات نقد مارکسیسم آقای محمدتقی جعفری، گرچه از سوی اعضای انجمن برگزار می‌شد، ارتباطی با آقای حلبی نداشت و ایشان در این باره دستوری نداده بود (ص ۲۰۰).
خاطرات آقای آخوندی درباره انجمن و سازمان مجاهدین نیز سودمند است (ص ۲۰۸ به بعد). محمد حیاتی یکی از اعضای انجمن و از مدرسان آن بود که به مجاهدین پیوست (ص ۲۰۹). مهدی ابریشمچی نیز انجمنی بود (ص ۲۱۰). اینکه چه کسانی از اعضای انجمن بعدها تغییر مسیر داده و به سازمان مجاهدین پیوستند، در این مصاحبه مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از فعالان انجمن در قم، مهدی موسوی قمی بود که برادر آقای آخوندی را نیز جذب سازمان کرده بود (ص ۲۱۵). مهدی موسوی قمی در سال ۱۳۵۵، در جریان تیراندازی در اطراف میدان منیریه کشته شد (ص ۲۱۹). سپس حکایت سرنوشت برادر آقای آخوندی آمده است. او از سوی وحید افراخته لو رفته و در ماجرای ترور آمریکایی‌ها متهم شده بود. به همین دلیل، در ۲۵ مهر ۱۳۵۶ اعدام شد (ص ۲۲۲).
موضع مصاحبه‌گر، که سخت مخالف انجمن است، از برخی پرسش‌های او آشکار می‌شود (ص ۲۳۵). باید گفت انجمن نیروهای مذهبی تربیت می‌کرد و به هر حال ممکن بود این افراد به جریان‌های دیگر بپیوندند. در واقع، انجمن به‌طور غیرمستقیم به انقلاب سال ۱۳۵۷ کمک کرد؛ زیرا بسیاری از نیروهای آن از انجمن جدا شدند و به انقلاب پیوستند.
در کتاب، جسته‌وگریخته، مطالبی نیز درباره آقای مطهری و ارتباط او با انجمن و آقای حلبی آمده است که باید دقیق‌تر بررسی شود (برای مثال، ص ۲۶۰).
آقای آخوندی خاطرات خود را از زمان درگذشت شریعتی نیز بیان کرده است (ص ۲۲۷). بحث درباره مرحوم پرورش، که روزگاری از سخنرانان اصلی جلسات انجمن بود، و اینکه پس از انقلاب چه شد، در چند جای کتاب، از جمله صفحات ۲۲۸ و ۲۲۹، آمده است. همچنین مطالبی درباره مهندس طیب مطرح شده است (ص ۲۳۲).
همچنان این مسئله که موضع انجمن، و به‌خصوص شخص آقای حلبی، در قبال انقلاب و مبارزه چه بود، محل بحث است و آقای آخوندی جنبه‌های مختلف آن را توضیح می‌دهد (صص ۲۳۴ـ۲۳۵). از جمله، بحث درباره تفسیری از روایات نفی قیام تا پیش از ظهور مطرح شده است. در مواردی، میان مصاحبه‌کننده و مصاحبه‌شونده بحث درمی‌گیرد.
داستان جشن نیمه شعبان سال ۱۳۵۷ و موضع انجمن در قبال آن نیز جالب است (صص ۲۴۱ـ۲۴۳). ادعا شده است که پس از هفده شهریور، آقای حلبی از انجمنی‌ها خواسته بود از انقلاب حمایت کنند. این سخنی است که مصاحبه‌شونده نقل می‌کند (ص ۲۵۰). گاهی مباحث کتاب، از جمله در همین بخش و تا صفحات بعد، به مناظره‌ای دونفره درباره انجمن شباهت پیدا می‌کند (تا ص ۲۶۲).
مطالب مربوط به مسائل پس از انقلاب، مواضع انجمن، موضع آقای خزعلی و خاطرات آقای آخوندی از رویدادها، گاه بسیار جزئی و ارزشمند است و می‌تواند در کنار اسناد و گزارش‌های دیگر مورد استفاده قرار گیرد.
در جایی از مرحوم کمال خرازی و حمایت او از انجمن یاد شده است (ص ۲۷۴). مشارکت شماری از انجمنی‌ها در دفاع مقدس، در قالب ستاد جنگ‌های نامنظم، به دلیل همراهی با مرحوم چمران بود که سابقه عضویت در انجمن داشت (ص ۲۷۸). محمدتقی بانکی و غفوری‌فرد نیز از اعضای انجمن بودند (ص ۲۷۷).
نام بسیاری از افرادی که در انقلاب و تحولات آن در شهرهای مختلف نقش داشتند، در لابه‌لای این خاطرات آمده است. یکی از معروف‌ترین آنها مرحوم پاک‌نژاد بود که پیش از انقلاب ریاست انجمن یزد را بر عهده داشت و در واقعه انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی به شهادت رسید (ص ۲۹۷). به گفته آقای آخوندی، داستان انقلاب و انجمن در یزد به هم آمیخته بود (ص ۲۹۸).
از دیگر چهره‌های انجمن که در جمهوری اسلامی منصب گرفت، شهید نامجو، دومین وزیر دفاع، بود. او از اعضای انجمن بود و آقای آخوندی خاطراتی درباره وی آورده است (ص ۳۰۳) و می‌گوید از سال ۱۳۴۳ او را می‌شناخته است. به نظر آقای آخوندی، انجمن پس از انقلاب هیچ‌گونه خیانتی به انقلاب نکرد (ص ۳۰۴).

از فعالیت گروه مهدی هاشمی علیه انجمن اصفهان به‌فراوانی یاد شده است (ص ۳۰۸). این گروه علیه خانواده اقارب‌پرست نیز فعالیت داشت. یکی از برادران اقارب‌پرست رئیس مؤسسه ابابصیر اصفهان بود؛ مؤسسه‌ای که برای کمک به نابینایان و آموزش آنان فعالیت می‌کرد (ص ۳۰۸). برادران اقارب‌پرست از کسانی بودند که در انقلاب مشارکت داشتند و برخی از آنان نیز شهید شدند. در پاورقی صفحه ۳۱۰، شرحی درباره فعالیت‌های پس از انقلاب آنان، به‌ویژه در دفاع مقدس، آمده است.
داستان انجمن پس از سال ۱۳۶۰ بحرانی می‌شود. آقای خزعلی به دفاع خود از انجمن ادامه می‌دهد و برخی دیگر از روحانیون نیز وارد می‌شوند تا اختلافات را حل کنند (صص ۳۱۶ـ۳۱۷). این مطالب از جمله نکاتی است که آقای اکبری آهنگر، مصاحبه‌کننده، مطرح کرده و آقای آخوندی درباره آنها می‌گوید نخستین بار است که چنین مطالبی را می‌شنود (ص ۳۱۸).
چگونگی تعطیلی انجمن موضوع بعدی است (ص ۳۱۹). صفحات بعدی کتاب، تا صفحه ۳۵۷ که متن اصلی پایان می‌یابد، به همین مسئله و نیز بحث مدارس غیرانتفاعی و مسائلی که درباره مدارس علوی و رفاه پیش آمد، اختصاص دارد.
اساسنامه ابابصیر در انتهای کتاب آمده است. فهرست موضوعات و اعلام نیز در پایان کتاب درج شده که بسیار مفید است.
تصور منتقدان انجمن بر این بود که مؤسسه ابابصیر وابسته به انجمن است و از حکومت شاه حمایت مالی دریافت می‌کرده است. اسناد مربوط به این ادعاها را آقای باقی در کتاب خود علیه انجمن منتشر کرد. یکی از موج‌های مخالفت با انجمن با انتشار کتاب آقای باقی شکل گرفت؛ کتابی که خود او بعدها از منتقدان آن شد.
(۷ آبان ۱۴۰۵، قم)

📎 مطالعه یادداشت در کانال رسول جعفریان

#رسول_جعفریان #انجمن_حجتیه #تاریخ_معاصر #تاریخ_انقلاب #تاریخ_شفاهی #معرفی_کتاب
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 یهودیان علیه صهیونیسم؛ روایتی از مخالفان درون جامعه یهود
📚 معرفی کتاب «تاریخ ضدیت یهودیان با صهیونیسم»؛ از هانا آرنت تا نن گلدین

✍️ تام اسپرلینگر
📰 گاردین | ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶

🖋 ترجمه: یاسر میردامادی

کتاب «تاریخ ضدیت یهودیان با صهیونیسم» نوشتهٔ بنجامین موزر از سوی انتشارات فورث استیت، در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده است. این اثر به بررسی ریشه‌های عمیق جنبشی معاصر می‌پردازد که نادیده گرفته شده است: روایت اثرگذار یک زندگی‌نامه‌نویس یهودی از منتقدان یهودی برجستهٔ صهیونیسم، از هانا آرنت گرفته تا نن گلدین.

بنجامین موزر به یاد می‌آورد که: «ظاهراً همه در آمریکا صهیونیست بودند، به‌ویژه اگر یهودی می‌بودی، هرچند نه‌فقط یهودیان.»
او که برندهٔ جایزهٔ پولیتزر برای زندگی‌نامهٔ سوزان سونتاگ است، در دههٔ بیست زندگی‌اش یکه خورد، آن هنگام که دید یکی از دوستانش اسرائیل را «سرزمین مشتی بیگانه» خواند که «هیچ ربطی به خاورمیانه نداشتند» و صهیونیسم را «اشتباهی هولناک» دانست.

موزر، که به‌تازگی پنجاه‌ساله شده، اعتراف می‌کند: «[صهیونیسم آن‌قدر مسلّم بود که] حتی نمی‌دانستم صهیونیسم موضوعی مناقشه‌انگیز است.»

این تغییر نگاه سرانجام در ۲۰۱۶ به سفرش به سرزمین‌های اشغالی انجامید؛ سفری که در آن «واقعیتِ اشغال فلسطین» را … «جنون‌آمیز» یافت.
کتاب تازهٔ او دوازده چهره‌نگاری از شخصیت‌های یهودی‌ای را در بر دارد که با صهیونیسم مخالف بوده‌اند؛ جنبش صهیونیسم در اواخر سدهٔ نوزدهم برای ایجاد میهنی برای قوم یهود در فلسطین شکل گرفت.
امروزه مخالفت با صهیونیسم امری مناقشه‌انگیز است، اما موزر می‌خواهد فعالان یهودیِ معاصر «کمتر در مخالفتشان با صهیونیسم احساس تنهایی کنند»؛ و برای این کار نشان می‌دهد که مناقشه بر سر صهیونیسم روزگاری در متن زندگی جمعی یهودیان قرار داشت...

📖 ادامه این یادداشت را در وب‌سایت نیماد بخوانید

#یهودیان_و_صهیونیسم #بنجامین_موزر #هانا_آرنت #تاریخ_اندیشه #معرفی_کتاب #یاسر_میردامادی #فلسطین
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 رضا علیجانی: تشدید مواضع تندروها، ریل‌گذاری خطرناک برای جنگ و مذاکرات است

«اگر جمهوری اسلامی تصور کند نتایج انتخابات آمریکا محصول مقاومت اوست و باید با همان دست‌فرمان پیش برود، گرفتار اشتباه محاسباتی خطرناکی خواهد شد.»

🎙 گفت‌وگوی رضا علیجانی با رادیو فردا

🔹 رضا علیجانی در گفت‌وگو با رادیو فردا، با بررسی بیانیه اخیر مجلس خبرگان، مواضع مجتبی خامنه‌ای و تحولات مذاکرات ایران و آمریکا، هشدار می‌دهد که تشدید گفتمان رادیکال در ساختار قدرت می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری درباره جنگ و توافق را تحت تأثیر قرار دهد.

مهم‌ترین محورهای این گفت‌وگو:
🔸 زمان انتشار بیانیه مجلس خبرگان: علیجانی معتقد است انتشار این بیانیه در مقطع حساس بررسی پیشنهادهای میانجی‌ها، اقدامی در جهت تقویت جریان مخالف مصالحه است؛ آن هم در شرایطی که جامعه زیر فشار شدید اقتصادی قرار دارد.

🔸 نقش مجتبی خامنه‌ای: به تحلیل او، مواضع تندروانه ماه‌های اخیر، از پیام سیزده آبان تا بیانیه مجلس خبرگان، نشان می‌دهد که کانون اصلی این رویکرد را باید در بیت رهبری جست‌وجو کرد، نه صرفاً در جبهه پایداری.

🔸 اختلافات در مجلس خبرگان: او با اشاره به بیانیه ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ جمعی از اعضای خبرگان و واکنش انتقادی دبیرخانه این مجلس در ۷ تیر، این تحولات را نشانه تلاش یک جریان سیاسی برای تأثیرگذاری بر سیاست خارجی می‌داند.

🔸 مطالبات هسته‌ای: علیجانی طرح موضوعاتی مانند خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) و تغییر دکترین هسته‌ای را از نشانه‌های تشدید رویکرد رادیکال ارزیابی می‌کند و نسبت به معرفی چنین مطالباتی به‌عنوان «مطالبه ملی» انتقاد دارد.

🔸 اختلاف رویکرد در سپاه: به گفته او، فرماندهان سپاه یکدست نیستند؛ برخی گرایش‌های عمل‌گرایانه دارند و برخی دیگر به جریان تندرو نزدیک‌اند.

🔸 احتمال نفوذ در تصمیم‌سازی: علیجانی هشدار می‌دهد که علاوه بر محاسبات سیاسی و منافع اقتصادی، نباید احتمال نفوذ عوامل اسرائیلی در فرایند تصمیم‌سازی را نادیده گرفت. این موضوع در گفت‌وگو به‌عنوان یک احتمال تحلیلی مطرح می‌شود، نه واقعیتی اثبات‌شده.

🔸 دوگانگی مذاکره و تقابل: او در عین حال به سخنان پزشکیان درباره صدور مجوز مذاکره در موضوع هسته‌ای اشاره می‌کند و این وضعیت را نشانه تلاش همزمان برای حفظ گفتمان تقابل با آمریکا و تأمین مصلحت بقای نظام می‌داند.

«پیروزی پیروسی»؛ هشدار درباره یک محاسبه خطرناک
علیجانی با یادآوری روایت تاریخی پیروس، پادشاه اپیروس، که پس از پیروزی همراه با تلفات سنگین گفت «اگر یک بار دیگر پیروز شویم، کاملاً نابود خواهیم شد»، هشدار می‌دهد که تفسیر نادرست تحولات سیاسی و نتایج انتخابات آمریکا می‌تواند جمهوری اسلامی را به سوی چنین پیروزی پرهزینه‌ای سوق دهد.

او تأکید می‌کند که در فضای کنونی، حتی سخن گفتن از مذاکره و توافق نیز به شجاعت سیاسی نیاز دارد.

🎧 فایل صوتی کامل گفت‌وگو

#رضا_علیجانی #مجلس_خبرگان #مجتبی_خامنه‌ای #مذاکرات_ایران_و_آمریکا #سیاست_خارجی #جنگ_و_صلح
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 جاسوسی اجنه یا شکست ضدجاسوسی؟ وقتی خرافه جای پاسخ‌گویی را می‌گیرد!

نقد سخنان پناهیان درباره اجنه، جاسوسی و امنیت ملی

✍️ حسین قتیب

جهل چقدر تلخ است؛ به‌ویژه وقتی پناهیان با اعتمادبه‌نفس درباره اجنه، جاسوسی و امنیت ملی سخن می‌گوید!

اجنه و جاسوسی؟!
نه می‌دانند Black Cube چیست، نه از Pegasus، Graphite، Candiru و Reign چیزی شنیده‌اند؛ نه با فناوری‌های Cellebrite و Cognyte آشنایند، نه می‌دانند ابرداده، جمع‌سپاری اطلاعات، شنود دیجیتال، تحلیل شبکه‌های ارتباطی، مهندسی اجتماعی و هوش مصنوعی چگونه به شناسایی، ردیابی و نفوذ اطلاعاتی کمک می‌کنند.

اما از همه عجیب‌تر، استناد به قرآن برای اثبات جاسوسی اجنه است!
قرآن می‌فرماید: «وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ»

بسیار خوب! اما نخست باید پرسید این آیه دقیقاً چه می‌گوید و چه نمی‌گوید؟

مفسران «نفاثات فی العقد» را در سیاق سحر، افسون و دمیدن بر گره‌ها تفسیر کرده‌اند. کدام‌یک گفته‌اند این آیه دلالت بر توانایی اجنه برای جاسوسی، کشف اسرار حکومتی و شناسایی اشخاص دارد؟ اساساً در این آیه نه سخنی از جن است، نه از جاسوسی و نه از انتقال اطلاعات!
از منظر کلامی نیز سه امر کاملاً متفاوت‌اند: اعتقاد به وجود غیب، پذیرش امکان تأثیر امور غیبی و اثبات وقوع یک حادثه مشخص به علل غیبی.

حتی اگر کسی هر دو مقدمه نخست را بپذیرد، نتیجه سوم از آن‌ها به دست نمی‌آید. از امکان سحر نمی‌توان وقوع جاسوسی اجنه را نتیجه گرفت؛ همان‌طور که از وجود جن نمی‌توان همکاری آن با موساد را استنتاج کرد!
نص دینی را نمی‌توان به جای سند اطلاعاتی نشاند؛ همان‌طور که اعتقاد کلامی را نمی‌توان شاهد وقوع خارجی گرفت.

از نظر علمی نیز مسئله روشن است: وقتی برای نفوذ اطلاعاتی، سازوکارهای شناخته‌شده، ابزارهای مستند و ردپاهای فنی وجود دارد، ادعای دخالت عامل ماورایی بیشتر شبیه پاک کردن ردپای مجرم است.
صرف ناشناخته‌بودن جزئیات یک عملیات، مجوز پرکردن خلأ اطلاعاتی با جن و طلسم نیست. ندانستن علت یک پدیده، اثبات علت غیبی آن نیست!
در روزگار شاه سلطان حسین نیز اگر دمیدن بر گره‌ها و نخودها و آش پختن و ابجدبازی می‌توانست جای شناخت دشمن، سازمان‌دهی نظامی و تدبیر سیاسی را بگیرد، اصفهان نباید سقوط می‌کرد!

خطرناک‌تر از جهل به ابزارهای دشمن، تقدیس این جهل است؛ آن‌هم به نام دین.

زیرا وقتی شکست اطلاعاتی را به اجنه نسبت دادید، دیگر لازم نیست از ضعف ضدجاسوسی، رخنه‌های امنیتی، قصور سازمانی و مسئولیت تصمیم‌گیران پرسش کنید.

#حسین_قتیب #پناهیان #امنیت_ملی #ضدجاسوسی #خرافه_گرایی #تفکر_انتقادی #پاسخگویی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 از روایت‌سازی تا محکومیت اعدام

✍️ امید سِجنی

🔹 علیرضا رجایی، محسن کدیور و حسن یوسفی اشکوری به همراه تعدادی دیگر امروز خواستار توقف فوری و نامشروط اعدام‌ها شده‌اند. همین سه نفر چند روز پس از کشتار دی‌ماه، پای بیانیه‌ای را امضا کردند که اظهارات چند مقام اسرائیلی و آمریکایی و گزارش رسانهٔ گروه خائن رجوی را مؤید روایت «مداخلهٔ خشن خارجی» در اعتراضات می‌دانست.

🔹 بیانیه‌هایی از آن دست توجیه‌گر همین اعدام‌ها شد. وقتی جمعی از به‌اصطلاح روشنفکران به روایت دخالت خارجی اعتبار می‌دهند، کار دستگاه امنیتی آسان‌تر می‌شود تا معترضان را عامل بیگانه معرفی کند و اعدامشان را به نام دفاع از امنیت کشور توجیه کند.

🔹 از این دوستان باید پرسید: آیا همچنان بر موضعی که در بیانیهٔ دی‌ماه امضا کردید، ایستاده‌اید؟

اگر آن روایتِ برساختهٔ جمهوری اسلامی را درست می‌دانید، امروز نوشتن چنین بیانیه‌هایی فقط نمک پاشیدن به زخم مردمی است که عزادار هزاران جوان ازدست‌رفتهٔ خود هستند.

#امید_سجنی #اعدام #اعتراضات_دی_ماه #مسئولیت_روشنفکران #حقوق_بشر #پاسخگویی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 افسانگیِ نیما یوشیج
در جست‌وجوی زبانی برای آنچه هنوز نیامده است

✍️ افسانه نجاتی

در حافظه ادبی هر سرزمینی، نام‌هایی هستند که به‌تدریج از جایگاه یک شاعر یا نویسنده فراتر می‌روند و به نشانه‌ای از یک دگرگونی بدل می‌شوند. نام نیما یوشیج از همین دست است. با این همه، خطر بزرگداشت‌ها آن است که چهره‌های دگرگون‌کننده را در همان نقطه‌ای متوقف کنند که تاریخ به رسمیت شناخته است؛ از آنان تجلیل کنند، دستاوردهایشان را برشمارند و سرانجام، بی‌آنکه متوجه باشند، نیروی پرسشگری را که در آثارشان نهفته است، در قالبی از ستایش‌های آشنا خاموش سازند.

نیما را نمی‌توان در جایگاه تثبیت‌شده‌ی بنیان‌گذار شعر نو نشاند و به همین بسنده کرد. اهمیت او فقط در گشودن راهی تازه در تاریخ شعر فارسی نیست؛ در ضرورتی است که او را به این گشودن واداشت. مسئله، میل به متفاوت بودن یا شوقِ کنار گذاشتن صورت‌های پیشین نبود. تجربه‌ای در حال شکل گرفتن بود که زبان مألوف، با همه ظرفیت‌های تاریخی و زیبایی‌شناختی‌اش، دیگر نمی‌توانست تمام آن را در خود جای دهد. نیما به ضرورت این ناتمامی پاسخ داد.

هیچ صورت هنری، هر اندازه ماندگار، از تغییر مصون نیست. صورت‌ها در پیوند با تجربه‌هایی شکل می‌گیرند که در زمانه‌ای معین امکان ظهور یافته‌اند. با دگرگونی تجربه انسانی، نسبت ما با جهان، طبیعت، تنهایی، عشق و رنج نیز تغییر می‌کند. در چنین وضعی، زبان اگر بخواهد زنده بماند، باید امکان‌های تازه‌ای برای بیان این دگرگونی‌ها پیدا کند. نوآوری، در معنای عمیق خود، نه افزودن آرایه‌ای تازه به ساختمان کهنه، بلکه کشف ضرورتی است که صورت موجود دیگر پاسخ‌گوی آن نیست.

نیما از سنت شعر فارسی روی نگرداند؛ با آن وارد گفت‌وگویی دشوار شد. آشنایی با میراث گذشته، در کار او، مانع عبور نبود؛ زمینه‌ای بود که عبور را ممکن می‌کرد. او می‌دانست در چه زبانی می‌نویسد و چه تاریخ بلندی پشت سر این زبان ایستاده است. از همین رو، دگرگونی‌اش را نباید به گسستی ساده میان سنت و تجدد فروکاست. او درون سنت ایستاد، ظرفیت‌های آن را شناخت و در همان حال، به محدودیت صورت‌هایی اندیشید که به عادت بدل شده بودند. حتی در نسبت با وزن و موسیقی شعر نیز کار او صرفاً حذف قاعده نبود؛ جست‌وجوی نظمی دیگر بود، نظمی که بتواند از حرکت و ضرورت درونی تجربه پیروی کند.

شعر، پس از نیما، می‌توانست به شیوه دیگری نفس بکشد.

اما هر دگرگونی پیش از آنکه به امری پذیرفته‌شده بدل شود، دوره‌ای از ناآشنایی و مقاومت را پشت سر می‌گذارد. آنچه بعدها بدیهی به نظر می‌رسد، در لحظه تولد ممکن است بی‌قاعدگی، انحراف یا حتی خطا تلقی شود. معیارهای تثبیت‌شده، به‌تدریج چنان با عادت جمعی درهم می‌آمیزند که گاه خود را نه یک امکان تاریخی، بلکه تنها امکان ممکن معرفی می‌کنند. در برابر چنین وضعی، آفریننده ناگزیر است از چیزی دفاع کند که هنوز زبان مشترکی برای توضیح آن وجود ندارد.
تنهایی نیما را باید در این فاصله جست‌وجو کرد: فاصله میان آنچه در جان شاعر ضرورت یافته و آنچه زمانه هنوز توان دریافتنش را ندارد. این تنهایی صرفاً حاصل مخالفت چند منتقد یا مقاومت یک محفل ادبی نیست. تنهاییِ کسی است که باید پیش از آنکه دیگران راهی را ببینند، امکان آن را در خود آزموده باشد. آفریننده در چنین موقعیتی نه از آینده یقین دارد و نه از پذیرش دیگران؛ تنها می‌داند که بازگشت به صورت پیشین، دیگر پاسخ‌گوی حقیقت تجربه او نیست.

در خوانش تاریخیِ زندگی و کار نیما، می‌توان از نقش جریان‌های روشنفکری، از پشتیبانی برخی نویسندگان و از زمینه‌های اجتماعی و سیاسیِ گسترش شعر نو سخن گفت. این زمینه‌ها در فهم جایگاه تاریخی او اهمیت دارند. با این حال، اگر دگرگونی نیما را تنها در چارچوب مبارزه‌ای اجتماعی یا ایدئولوژیک توضیح دهیم، از بخش مهمی از حقیقت کار او فاصله می‌گیریم. شاعر قرار نیست صرفاً صورت ادبیِ اندیشه‌ای از پیش آماده را فراهم کند. آفرینش هنری خود نوعی شناخت است؛ شناختی که از راه مفهوم‌پردازی مستقیم پیش نمی‌رود، بلکه شیوه دیدن و شنیدن ما را تغییر می‌دهد.
نیما با دگرگون کردن زبان شعر، تنها شیوه سرودن را تغییر نداد؛ نسبت ما را با جهان نیز جابه‌جا کرد. طبیعت در شعر او منظره‌ای خاموش و تزیینی نیست که شاعر از بیرون به توصیفش بنشیند. جهان بیرون با جهان درون انسان درهم می‌آمیزد. شب، باد، دریا، جنگل و پرنده، هر یک می‌توانند حامل کیفیتی از تجربه انسانی باشند؛ تجربه‌ای که در مرز میان طبیعت و جان، میان حضور و غیاب، میان آنچه دیده می‌شود و آنچه در درون می‌گذرد، شکل می‌گیرد. جهان در شعر نیما دیگر صرفاً موضوع تماشا نیست؛ در ساختن معنای شعر مشارکت می‌کند.

👇👇


#فرهیختگان روزن آگاهی

👆👆👆
از این منظر، اهمیت نیما در آن است که به ما یادآوری می‌کند دگرگونی زبان، دگرگونی در ادراک نیز هست. تا وقتی جهان را با همان چشم پیشین می‌بینیم، زبان نیز در همان صورت‌های آشنا باقی می‌ماند. اما هنگامی که تجربه‌ای تازه در ما شکل می‌گیرد، واژه‌ها و ساختارهای موروثی ممکن است دیگر کفایت نکنند. آن‌گاه باید به جست‌وجوی رابطه‌ای تازه میان صدا، تصویر، معنا و سکوت رفت.
بازخوانی «افسانه» در چنین زمینه‌ای، ما را به لایه‌ای دیگر از جهان نیما می‌برد.

«ای فسانه فسانه فسانه
ای خدنگ تو را من نشانه...»

این خطاب، از آغاز، رابطه‌ای رازآمیز میان شاعر و مخاطبی برقرار می‌کند که نمی‌توان به‌سادگی هویت و معنای آن را در تعریفی قطعی محصور کرد. افسانه کیست؟ معشوقی دوردست، مخاطبی خیالی، نیرویی درونی، یا صورتی از آن دیگری که انسان برای گفت‌وگو با ناگفته‌های وجود خویش می‌آفریند؟ آیا افسانه نامِ چیزی است که در جهان بیرون دسترس‌پذیر نیست و از همین رو باید در زبان حضور پیدا کند؟

شاید نباید شتاب کرد و یکی از این معناها را به جای همه معناهای دیگر نشاند. افسانه در این شعر، بیش از آنکه پاسخی آماده باشد، امکان گفت‌وگوست. شاعر او را خطاب می‌کند، با او از خویش می‌گوید، از تمنای خود و از فاصله‌ای که میان خواستن و رسیدن وجود دارد. افسانه هم مخاطب است و هم میدانِ شکل‌گیری سخن؛ حضوری که در متن پدیدار می‌شود، اما به تمامی در آن محصور نمی‌ماند.

در این خطاب، نوعی تنهایی نیز حضور دارد. انسان برای آنچه در درونش می‌گذرد، به مخاطبی نیازمند است؛ کسی یا چیزی که بتواند سخن را از محدوده گفت‌وگوی روزمره بیرون ببرد و به آن امکان دهد تا لایه‌های پنهان‌تر تجربه را آشکار کند. گاه مخاطب، پیش از آنکه در جهان بیرون حاضر باشد، در زبان آفریده می‌شود. این آفرینش، انکار واقعیت نیست؛ راهی است برای نزدیک شدن به حقیقتی که در صورت‌های موجود به‌آسانی بیان نمی‌شود.

از همین‌جا می‌توان به معنایی از افسانگی رسید که با خیال‌پردازی و گریز از واقعیت تفاوت دارد. افسانگی، در این خوانش، کیفیتِ چیزی است که هنوز به تمامی در صورت‌های موجود جای نگرفته است؛ امکانی که در مرز میان واقعیت و تحقق ایستاده و برای یافتن زبان خود تقلا می‌کند. آنچه هنوز به وقوع نپیوسته، الزاماً موهوم نیست. بسیاری از امکان‌های انسانی پیش از آنکه در جهان بیرون صورتی پیدا کنند، در تخیل، در زبان و در میل به دگرگونی زندگی می‌کنند.

شاید آفرینش از همین فاصله آغاز می‌شود: از نارضایتیِ خاموشِ آنچه هست، از احساس تنگیِ صورت‌های موجود و از اصرار بر اینکه تجربه انسانی را نمی‌توان برای همیشه در قالب‌هایی ثابت محبوس کرد. افسانگی، نام دیگرِ این ناتمامی است؛ نه ناتمامی به معنای نقص، بلکه گشودگی به سوی آنچه هنوز مجال ظهور نیافته است.

نیما در شعر و زندگی ادبی خود با همین گشودگی نسبت داشت. او به امکانی وفادار ماند که در آغاز، نه بدیهی بود و نه مورد توافق. آنچه امروز در تاریخ ادبیات به عنوان نقطه عطف شناخته می‌شود، در زمان خود حاصل مجموعه‌ای از تردیدها، آزمون‌ها، مقاومت‌ها و پافشاری‌ها بود. تاریخ، پس از وقوع دگرگونی، معمولاً آن را در روایتی منظم جای می‌دهد؛ اما لحظه آفرینش هیچ‌گاه چنین نظم و اطمینانی ندارد. آنچه بعدها ضرورت تاریخی به نظر می‌رسد، در آغاز ممکن است ناممکن جلوه کند.

از این رو، بزرگداشت نیما نباید به ستایش جسارت فردی او محدود بماند. مسئله فقط این نیست که او در برابر محافظه‌کاری ادبی ایستاد؛ مسئله این است که چه چیزی را ممکن کرد. او نشان داد هیچ صورت هنری نباید به سبب اعتبار تاریخی‌اش به مانعی در برابر آینده تبدیل شود. سنت زنده، سنتی نیست که از تغییر مصون مانده باشد؛ سنتی است که توان گفت‌وگو با تجربه‌های تازه را در خود حفظ می‌کند.

این پرسش، از ادبیات فراتر می‌رود. در زندگی فردی و جمعی نیز صورت‌هایی وجود دارند که روزگاری پاسخ‌گوی نیازها و تجربه‌های ما بوده‌اند، اما اکنون دیگر گنجایش آنچه را در حال شکل گرفتن است ندارند. عادت، وقتی از آگاهی جدا می‌شود، می‌تواند به محافظه‌کاری بدل شود؛ و محافظه‌کاری، وقتی خود را تنها شکل ممکن زندگی و اندیشه می‌پندارد، امکان‌های دیگر را پیش از آنکه مجال ظهور بیابند از میدان بیرون می‌راند.
در برابر چنین وضعی، وفاداری به زندگی گاه مستلزم دگرگون کردن صورت‌هایی است که زمانی به آن معنا بخشیده‌اند. این دگرگونی، لزوماً نفی گذشته نیست؛ کوشش برای زنده نگه داشتن چیزی است که در گذشته آغاز شده، اما هنوز به پایان نرسیده است.
شاید به همین دلیل است که نام نیما هنوز پرسش‌برانگیز است.
👇👇


#فرهیختگان روزن آگاهی

👆👆👆
او جایگاه خود را در تاریخ ادبیات یافته، اما پرسشی که با خود آورد، همچنان گشوده مانده است: کدام تجربه‌ها هنوز زبان مناسبی برای بیان شدن نیافته‌اند؟ کدام صداها به سبب عادت‌های فکری و فرهنگی شنیده نمی‌شوند؟ چه امکان‌هایی در اندیشه و زندگی ما، پیش از آنکه فرصت تولد پیدا کنند، به نام ناممکن کنار گذاشته می‌شوند؟

شاعری را نمی‌توان تنها با آنچه سروده است به یاد آورد؛ باید دید چه امکان‌هایی را برای دیگران گشوده است. نیما در این معنا، همچنان در حال شدن است. نه به این دلیل که می‌توان چیزی بر آثار او افزود، بلکه از آن رو که راهی را گشوده که هر نسل باید نسبت خود را با آن دوباره کشف کند.

افسانگیِ نیما شاید همین باشد: توان زیستن در مرز میان آنچه هست و آنچه هنوز می‌تواند باشد؛ وفاداری به امکانی که هنوز به تمامی تحقق نیافته؛ و شهامت بخشیدن به چیزی که پیش از تولد، در چشم دیگران ناممکن به نظر می‌رسد.

در بزرگداشت او، بهتر است به جای آنکه پرونده شاعری بزرگ را ببندیم، پنجره‌ای را که گشوده است باز نگه داریم. هنوز چیزهای بسیاری در زبان، در اندیشه و در زندگی ما هستند که برای بیان شدن به صورتی دیگر نیاز دارند.
هر آفرینش راستین، از همین نیاز آغاز می‌شود.

#افسانه_نجاتی #نیما_یوشیج #افسانه #شعر_نو #ادبیات_فارسی #نقد_ادبی #اندیشه
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 درباره مفهوم «اسلام سیاسی»؛ آیا «استبداد دینی» تعبیر دقیق‌تری است؟

✍️ داریوش رحمانیان

اخیراً در یوتیوب مردم‌نامه گفت‌وگویی داشتیم با هاشم آقاجری و محمد مالجو. این گفت‌وگو مناظره‌ای بود میان دو مهمان گرامی.
پاره‌ای از همراهان و دوستان گرامی که این گفت‌وگو را دیده و شنیده‌اند، پرسش‌هایی دارند که پاسخ آن‌ها البته نه بر عهده من است و نه اینکه در یک یادداشت کوتاه تلگرامی می‌گنجد.
در آن نشست من در جایگاه سخنگو نبودم.

درخواست شماری از همراهان این است که گفت‌وگو در این موضوع، هم با حضور آقاجری و مالجو و هم استادان دیگر، ادامه یابد.
مردم‌نامه می‌کوشد در حد توان و امکان این درخواست/پیشنهاد را برآورده و عملی کند.

درباره موضع این بنده نیز می‌پرسند. پیداست که اینجا مجالی برای پاسخ مبسوط و مشروح نیست. اگر خدا بخواهد و عمری باشد و این گفت‌وگو ادامه یابد، در یک یا چند گفت‌وگو طرف مناظره قرار خواهم گرفت و ملاحظات خود را مطرح خواهم کرد.
عجالتاً برای اینکه پرسش دوستان را به‌کلی بی‌پاسخ نگذاشته باشم، فشرده و کوتاه می‌گویم که مفهوم اسلام سیاسی، آن‌گونه که مالجو مطرح می‌کند، به ساختن و پرداختن یک کلان‌روایت می‌انجامد و آفات و آسیب‌هایی دارد. مفهوم‌های بدیل که آقاجری پیشنهاد می‌کند، همین مشکل را دارد.

برای گذر از این معضل شاید بهتر باشد که به مفهوم/تعبیرهایی چون «استبداد دینی» بیندیشیم و تکیه کنیم. اینجا مراد استبداد دینی در شکل اسلامی آن است..
شرح این مجمل، اگر خدا بخواهد، در گفت‌وگوهای آینده داده خواهد شد.
این یادداشت در پی پرسش‌های مکرر پاره‌ای از دوستان و همراهان گرامی پویش مردم‌نامه بناگزیر نوشته شد.
همین‌جا از فرصت بهره می‌گیرم تا بار دیگر از همه همکارانم در پویش مردم‌نامه، به‌ویژه سرکار خانم سلیمان‌پور، گرداننده نشست یادشده، جنابان محمدجواد محمدحسینی و مهدی رئیسی صمیمانه سپاسگزاری کنم.

مردم‌نامه به روی هر انتقادی گشوده است و می‌کوشد اشکالات و کاستی‌های خود را برطرف کند. انتقادهای شما چراغ راه ماست.

📅 ۲۰ آبان ۱۴۰۵

🎥 تماشای مناظره هاشم آقاجری و محمد مالجو در مردم‌نامه:
https://youtu.be/TTQBrks5nsQ?si=VhWOLcdXBEf3gCxk

#داریوش_رحمانیان #اسلام_سیاسی #استبداد_دینی #هاشم_آقاجری #محمد_مالجو #مردم_نامه #تاریخ_اندیشه
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 بازگشت قلم مسعود بهنود به مطبوعات ایران پس از سال‌ها دوری

📰 نخستین یادداشت در روزنامه اطلاعات

🔹 پس از سال‌ها دوری از مطبوعات ایران، نخستین یادداشت مسعود بهنود، روزنامه‌نگار و نویسنده باسابقه ایرانی، در روزنامه اطلاعات منتشر شد.

🔹 این یادداشت با عنوان «تاریخ ما و تاریخ زندگی‌مان» در روزنامه اطلاعات به چاپ رسیده است؛ روزنامه‌ای که از قدیمی‌ترین نشریات ایران به شمار می‌رود و در ساختار رسمی کشور فعالیت می‌کند.

🔹 بهنود پیش‌تر اعلام کرده بود که قصد دارد تا پایان سال جاری به ایران بازگردد.

🔹 انتشار دوباره نوشته‌های او در مطبوعات داخل کشور می‌تواند فرصتی برای طرح دوباره یک پرسش مهم باشد: آیا راه بازگشت روزنامه‌نگاران و نویسندگان ایرانیِ دور از وطن به عرصه مطبوعات و زندگی حرفه‌ای در ایران هموار خواهد شد؟

🔹 امید است شرایطی فراهم شود تا روزنامه‌نگاران ایرانی خارج از کشور، از جمله آنان که در جریان جنگ‌های اخیر با حملات به ایران و آسیب‌دیدن مردم مخالفت کرده‌اند، بتوانند بدون نگرانی از محدودیت‌های سیاسی و قضایی به کشور بازگردند و آزادانه به فعالیت حرفه‌ای خود ادامه دهند.
بازگشت یک روزنامه‌نگار به مطبوعات ایران، زمانی معنایی فراتر از یک رویداد فردی پیدا می‌کند که نشانه‌ای از گشایش پایدار در آزادی قلم، امنیت شغلی و حق بازگشت ایرانیان باشد.

📷 تصویر: صفحه روزنامه اطلاعات، حاوی یادداشت مسعود بهنود

#مسعود_بهنود #روزنامه_اطلاعات #روزنامه_نگاری #آزادی_مطبوعات #حق_بازگشت #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 انتقاد به شیوه کنشگری سیاسی ایرانیان در خارج از کشور

«کارنامه کنشگری ایرانیان در خارج از کشور در دور اخیر، در مجموع مایه شرمساری است.»

#محمدرضا نیکفر

🔹 روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اخیراً گفته است فشار اقتصادی‌ای که بر ایران وارد می‌شود فوق‌العاده است و با گذشت زمان دردناک‌تر و سنگین‌تر می‌شود.

می‌خواهند با تحمیل فقر و فلاکت بر مردم و احیاناً ترکیب این فشار با یک حمله نظامی سنگین دیگر به هدف‌های خود برسند. هر دو دولت آمریکا و اسرائیل برای رفع مشکلات و درگیری‌های داخلی خود مدام آتش درگیری با ایران را تیز می‌کنند.
در خارج، چه مقاومت و اعتراضی در برابر این تعرض‌ها به کشور و مردم ایران صورت می‌گیرد؟

🔹 بخشی از افراد همسو با تعرض‌اند؛ تظاهرات می‌کنند، در خیابان‌ها با پرچم‌های مهاجمان می‌رقصند و تشویق به حمله به کشور می‌کنند.
اما آنانی که با این رویکرد همدلی ندارند، یا منفعل‌اند یا به شیوه‌ای عادت‌شده به اعتراض‌های خود علیه حکومت ادامه می‌دهند.

در عمل گویا هیچ حسی نسبت به جنگ و فشار تحریمی ندارند و غافل‌اند از آن کمپلکسی که سرکوب و اعدام یک وجه آن است، اما یک وجه دیگر آن تشدید استبداد به دلیل فشار جنگی بر کشور است.

کارنامه کنشگری ایرانیان در خارج از کشور در دور اخیر، در مجموع مایه شرمساری است.

🔹 فعالیت سیاسی‌ای که بخواهد از مقوله‌ای دیگر باشد، شایسته است در مسیری دیگر قرار گیرد:

▪️ رو به نهادها و دولت‌های خارجی: اعتراض به فشار تحریمی و حمله‌های نظامی و نشان دادن نقشی که این سیاست‌ها در تحکیم استبداد و فرسوده کردن جامعه مدنی در ایران دارند.

▪️ رو به داخل: کمک متواضعانه به مردم و نهادهای مدنی برای تاب‌آوری و مقاومت و اعتراض.

📖 متن کامل در رادیو زمانه:
https://www.radiozamaneh.com/905777

#کنشگری_سیاسی #محمدرضا نیکفر #ایرانیان_خارج_از_کشور #تحریم #جنگ #جامعه_مدنی #ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی