🔴 اقتصاد تراستی؛ غارت پنهان دلارهای نفتی در ساختار تحریم‌زده ایران
۱۷ دی, ۱۴۰۴

♦️ بازتولید رانت در تجارت نفت
در تاریخ روم باستان، خزانه‌دار امپراتوری برای تأمین هزینه جنگ‌ها، صندوق طلا را به «امینی مورد اعتماد» سپرد تا در شهری دور نگهداری کند. جنگ تمام شد، اما صندوق هرگز بازنگشت. سال‌ها بعد روشن شد که امین، نه دشمن، بلکه محصول همان ساختاری بود که اعتماد را جایگزین نظارت کرده بود. امروز، اقتصاد ایران در برابر «تراستی‌ها» در موقعیتی مشابه ایستاده است؛ جایی که اعتمادِ بدون پاسخ‌گویی، به غارت سازمان‌یافته منابع عمومی انجامیده است.

مساله بازنگشتن ارز حاصل از صادرات نفت، این روزها به یکی از داغ‌ترین مباحث اقتصادی بدل شده است. اظهارات نمایندگان مجلسِ ساخته شورای نگهبان درباره بازنگشتن ۶.۷ تا ۸ میلیارد دلار ارز نفتی، تنها یک عدد نیست؛ نشانه‌ای است از شکاف عمیق میان فروش نفت و وصول منابع آن. این شکاف، نه یک خطای اجرایی، بلکه محصول مستقیم ساختار رانتی و غیرشفاف اقتصاد سیاسی حاکم است. «تراستی‌ها» در همین بستر متولد شده‌اند؛ بستر فقر عمومی و وفور رانت برای حلقه‌های نزدیک به قدرت.

زایش تراستی‌ها از دل تحریم و انتخاب آگاهانه بی‌شفافیتی
تحریم‌ها سال‌هاست به‌عنوان توجیه اصلی ناکامی‌های اقتصادی معرفی می‌شوند، اما تحریم به‌تنهایی تراستی نمی‌سازد. آنچه تراستی‌ها را به بازیگران اصلی اقتصاد نفتی تبدیل کرد، انتخاب آگاهانه رژیم ایران برای عبور از مسیرهای غیررسمی بود. در ابتدای دهه ۱۳۹۰، با محدود شدن دسترسی به شبکه‌های بانکی جهانی، مسئله فقط فروش نفت نبود؛ دریافت پول به بحران بدل شد. در این نقطه، سیاست‌گذار می‌توانست به‌سوی سازوکارهای رسمی و پاسخ‌گو حرکت کند یا شبکه‌های پوششی غیرشفاف را گسترش دهد. انتخاب، دومی بود.

👈 اینجا بخوانید

📡 @IranAzadie