🔴 دور باطل فقر در ایران؛ تحلیلی بر فرسایش طبقه متوسط و ناکارآمدی ساختاری اقتصاد

♦️ چگونه اقتصاد رانتی، تورم مزمن و سیاست‌های ناکارآمد، جامعه ایران را در چرخه دائمی فقر گرفتار کرد
در سال‌های پایانی اتحاد جماهیر شوروی، صف‌های طولانی نان در مسکو به تصویری عادی تبدیل شده بود. مردم ساعت‌ها در سرما می‌ایستادند تا شاید چند قرص نان بخرند. اقتصاد رسمی هنوز از «ثبات» سخن می‌گفت، اما واقعیت زندگی مردم چیز دیگری بود؛ جامعه‌ای که آرام‌آرام قدرت خرید، امید و طبقه متوسط خود را از دست می‌داد. بسیاری از پژوهشگران بعدها نوشتند که فروپاشی شوروی، پیش از آنکه سیاسی باشد، نتیجه فرسایش تدریجی زندگی روزمره مردم بود. امروز نیز دور باطل فقر در ایران، شباهتی هولناک به همان فرسایش تدریجی دارد؛ چرخه‌ای که میلیون‌ها خانواده را به سمت ناامنی اقتصادی سوق داده است.

اقتصاد ایران طی بیش از یک دهه گذشته درگیر رکود مزمن، تورم ساختاری و سقوط مداوم قدرت خرید بوده است. گزارش‌های بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و حتی رسانه‌های داخلی نشان می‌دهد جامعه ایران وارد مرحله‌ای از «فقر پایدار» شده است. در این وضعیت، خانوارها نه توان پس‌انداز دارند، نه امکان سرمایه‌گذاری و نه امیدی به بهبود پایدار وضعیت معیشت خود.

آنچه این بحران را خطرناک‌تر می‌کند، تبدیل شدن فقر به یک چرخه بازتولیدشونده است. در دور باطل فقر در ایران، افزایش هزینه‌های مسکن، خوراک، درمان و حمل‌ونقل باعث کاهش قدرت خرید می‌شود. کاهش قدرت خرید نیز تقاضای مؤثر را نابود می‌کند. در نتیجه تولید کوچک‌تر می‌شود، اشتغال کاهش می‌یابد و درآمدها باز هم افت می‌کند. این چرخه، اقتصاد را در سطحی پایین از رشد و رفاه منجمد کرده است.

براساس داده‌های منتشرشده، جمعیت زیر خط فقر طی دو دهه گذشته جهشی کم‌سابقه داشته است. اگر در میانه دهه ۱۳۸۰ حدود ۹ میلیون نفر زیر خط فقر بودند، اکنون ده‌ها میلیون نفر در معرض فقر یا فقر مطلق قرار دارند. حتی رسانه‌های نزدیک به ساختار رسمی نیز از افزایش شدید فقر مطلق سخن می‌گویند؛ پدیده‌ای که زمانی محدود به مناطق محروم بود اما اکنون طبقه متوسط شهری را نیز درگیر کرده است.

👈 اینجا بخوانید

🔴 حقیقت، شهرت، تریبون

♦️ تریبون فراتر از حقیقت نیست
هر جامعه ای باید بین شهرت، استعداد هنری، ثروت و اعتبار اخلاقی تفاوت قائل شود. در این جستار به این تفاوت و ضرورت پرهیز از هر نوع سلبریتی‌گرایی میپردازم.

در گذشته در کشورهای مختلف، امپراتورها پیش از آغاز جنگ یا سرکوب قیامهای مردم، شاعران و چهره‌های محبوب را به میدان‌ها می‌آوردند تا جمعیت را آماده و تهییج کنند. در این صحنه‌ها عموما مردم، پیش از آنکه صدای حقیقت را بشنوند، مجذوب صدای شهرت می‌شدند.

تاریخ بارها نشان داده است که قدرت، فقط با ارتش و زندان حکومت نمی‌کند. گاهی با لبخند یک بازیگر مشهور یا جمله‌ای کوتاه از یک چهره محبوب، ذهن جامعه را تسخیر می‌کند. سیر نادرست بسیاری از وقایع دقیقا از همین نقطه آغاز می‌شود؛ جایی که شهرت، جای اندیشه را می‌گیرد و مردم به جای بررسی حقیقت، به تعداد دنبال‌کنندگان امروزی در فضای مجازی یا شهرت در زمان‌های نه چندان دور اعتماد می‌کردند.

پر واضح است این مسئله در عصر اینترنت بسیار پیچیده‌تر شده است. اکنون هر فرد مشهوری می‌تواند در چند ثانیه بر افکار میلیون‌ها نفر اثر بگذارد. این نفوذ، در ذات خود بد نیست. مشکل زمانی آغاز می‌شود که شهرت، ابزار مشروعیت‌بخشی به یک حرف نادرست، ظلم بر عده‌ای بی‌گناه یا تحقیر تلاشها و مبارزات انسانی شود. اینجاست که باید لختی به این اندیشید که وقتی جامعه‌ای قدرت تشخیص مستقل یا برداشت ناشی از تحقیق و آگاهی خود را از دست بدهد، به‌تدریج توان دفاع از آزادی را نیز از دست خواهد داد.

شهرت معیار نادرست اعتبار
سلبریتی‌گرایی فقط یک پدیده فرهنگی نیست. این مفهوم به‌تدریج به یک ساختار سیاسی و اقتصادی تبدیل شده است. بسیاری از حکومت‌های اقتدارگرا در طول تاریخ تلاش کرده‌اند چهره‌های مشهور را در کنار خود نگه دارند. دلیل این مسئله روشن است؛ مردم معمولا به کسانی اعتماد می‌کنند که به دلیلی دوستشان دارند. هانا آرنت گفت: «خطرناک‌ترین انسان‌ها کسانی هستند که فکر نمی‌کنند، بلکه فقط تبعیت می‌کنند.» این تبعیت در دوران جدید، دیگر فقط از سیاستمداران اتفاق نمی‌افتد. اکنون بازیگران، فوتبالیست‌ها، مدل‌های تبلیغاتی و اینفلوئنسرها نیز می‌توانند به ابزار شکل‌دهی افکار عمومی تبدیل شوند.

👈 اینجا بخوانید