🔴 نگاهی به پشت پرده رانت ۶ میلیارد دلاری در صنعت خودرو‌های مونتاژی

♦️ اطلاعات قطره چکانی از صنعت عظیم غارت در ایران
این روزها خبر مربوط به تخصیص بخش بزرگی از ارز دولتی صنعت خودرو به شرکت‌های مونتاژکار، در حالی بار دیگر خبرساز شده که میزان بومی‌سازی برخی از این شرکت‌ها پایین است و محصولات آن‌ها با قیمت‌هایی بسیار بالاتر از کشورهای منطقه به مصرف‌کنندگان ایرانی فروخته می‌شود. در رأس این انتقادها، عملکرد «مدیران‌خودرو» و نحوه دریافت و مصرف ارز قرار دارد.
بررسی آمار مربوط به ارز تخصیص‌یافته به صنعت خودرو طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد از مجموع حدود ۱۰.۵ میلیارد دلار منابع ارزی، بیش از ۶ میلیارد دلار به شرکت مدیران‌خودرو اختصاص یافته است؛ رقمی که پرسش‌های جدی درباره نحوه توزیع منابع و نظارت بر مصرف آن ایجاد کرده است.
این میزان دریافت ارز در شرایطی صورت گرفته که پس از بیش از دو دهه همکاری با شرکت چینی چری، سهم داخلی‌سازی محصولات این مجموعه همچنان کمتر از ۲۰ درصد عنوان شده است. در مقابل، برخی خودروهای مونتاژی این شرکت در بازار ایران با قیمت‌هایی تا دو و نیم برابر نمونه‌های مشابه در کشورهای همسایه عرضه می‌شوند.

▫️ تفاوت قیمت خودروهای داخلی و خارجی
یکی دیگر از محورهای چالش میزان ارزبری خودروهای تولیدی است. بر اساس، میانگین ارز مورد نیاز برای هر خودرو باید حدود ۹ هزار دلار باشد، اما این رقم برای مجموع تولید ۴۳۰ هزار دستگاه مدیران‌خودرو به حدود ۱۳ هزار و ۷۰۰ دلار برای هر خودرو رسیده است.
یک نماینده مجلس حکومتی به نام مجتبی یوسفی، نیز نسبت به نحوه تخصیص ارز و قیمت‌گذاری محصولات این شرکت اعتراض کرده است. او با اشاره به اختصاص میلیاردها دلار ارز و منابع مالی به این مجموعه، گفته است خودروهایی که در ایران با قیمت حدود ۸ تا ۹ میلیارد تومان فروخته می‌شوند، در کشورهای منطقه گاه با حدود یک‌سوم این قیمت عرضه می‌شوند.

👈 اینجا بخوانید

🔴 در کوچه‌پس‌کوچه‌های ایران؛ پنجه‌های بی‌رحم فقر بر پیکر مردم

♦️ گزارش‌هایی مستند از فراگیر شدن فقر
در کوچه‌پس‌کوچه‌های ایران، صدای کسانی را می‌شنوید که کمتر فرصتی برای شنیده شدن دارند؛ معلمانی که در گرانی سفره‌شان خالی شده است، کشاورزانی که با خشکسالی و بی‌تدبیری دست‌وپنجه نرم می‌کنند، بازنشستگانی که از فقر و تنگنای معیشت می‌نویسند و شهروندانی که دردها، امیدها و روایت‌های خود را از گوشه‌وکنار ایران با ما در میان می‌گذارند. اینجا روایت زندگی روزمره مردمی است که پشت آمارها و خبرهای رسمی، واقعیت ایران را زندگی می‌کنند.

▫️ وضعیت درمان و فقر؛ بیمار پشت اتاق عمل
هموطنی از شیراز- از نظر درمانی شرایط مردم خیلی خیلی سخت شده، به‌عنوان نمونه موردی که الان بستری هست در بیمارستان شیراز. ایشان زیر پوشش کمیته است فاقد هر نوع درآمد با دو فرزند طلاق گرفته، دو ماهه که هر دو چشم را عمل کرده با پول کمکی از مردم، حالا تومور مغزی تشخیص دادند و ایشان باید چهل میلیون تومان بیمارستان دولتی پرداخت کنه. با توجه به مدارکی که داره و نشون می‌ده از قشر آسیب پذیره. و چون پولش کامل نشده او را به اتاق عمل نمی‌برند فعلا بلاتکلیف در بیمارستان نمازی شیراز هست.

▫️ وحشت مردم از پایین آمدن ارزش پول
ارسالی یک هموطن از خوزستان: من به چشم دیدم هرکس پس‌اندازی داره سریع میخواد تبدیل کنه که ارزشش نیاد پایین و مردم در یک هراسی هستند از بی‌ارزش شدن پول و گرونی که وحشتناک قیمت‌ها میره بالا. خدا به داد مردم برسه.

▫️ قیمت بنزین و شرایط مردم
هموطنی از شیراز: ما دیروز کرمانشاه بودیم ساعت یک بعدازظهر بود که می‌خواستیم بنزین بزنیم دیدیم خلوت هست. پرسیدیم گفتند بنزین با کارته و قیمت مصوب فقط از ساعت ۶ تا ۱۲ شب هست که خیلی شلوغ هم میشه و باید تو صف برید. بقیه ساعات روز بنزین آزاد و قیمت پنج هزار تومنی هست. به خاطر همین خلوته چون مردم قطعا توانایی بنزین قیمت آزاد را ندارند.

▫️ وضعیت مردم و نظرشان درباره رژیم و معیشت
هموطنی از اصفهان: میشه گفت ۹۵ درصد آدم‌هایی که باهاشون در ارتباط هستم، هم نظر و هم عقیده خودم هستند، همه به اتفاق یک چیز می‌گویند اینکه این اوضاع سرسام آور نهایتا تا چند ماه دیگه دوام میاره. بزودی اتفاقاتی میفته وضعیت معیشت مردم افتضاحه.

👈 اینجا بخوانید

🔴 اقتصاد ایران میان قدرت، نهاد و سرمایه‌داری سیاسی – جمع‌بندی سی فصل پیشین

♦️ سرمایه‌داری سیاسی و اقتصاد ایران؛ از بحران نهادها تا دگرگونی طبقات اجتماعی
در حکایتی از گلستان سعدی، پادشاهی از درختی شکایت می‌کند که میوه نمی‌دهد. باغبان به جای بریدن شاخه‌ها، ریشه را بررسی می‌کند. این تمثیل برای اقتصاد ایران معنا دارد. در سی مقاله گذشته، تلاش کردیم به جای شمردن میوه‌های تلخ اقتصاد، ریشه‌های آن را بررسی کنیم. مسئله اصلی فقط تورم، بیکاری یا کاهش رشد نبود. پرسش اصلی این بود که چرا نهادی که باید ثروت تولید کند، بارها به بازتولید رکود و نابرابری انجامیده است.

▫️ از اقتصاد به اقتصاد سیاسی
فصل‌های گذشته از یک پرسش بنیادی آغاز شد: چرا منابع گسترده ایران به توسعه پایدار تبدیل نشده‌اند؟ پاسخ سی مقاله در یک عامل خلاصه نمی‌شود. نفت، تحریم، سیاست خارجی، ضعف مدیریت، فساد و ناترازی‌ها همگی نقش دارند. اما هیچ‌کدام به‌تنهایی توضیح کاملی ارائه نمی‌کنند.
در طول این مجموعه، نشان دادیم که اقتصاد همیشه درون نهادهای سیاسی عمل می‌کند. قانون، بودجه، مالیات، مالکیت، نظام بانکی و سیاست ارزی فقط ابزارهای فنی نیستند. هرکدام درون ساختار قدرت معنا پیدا می‌کنند.
اقتصاد توسعه‌گرا زمانی شکل می‌گیرد که این ابزارها به تولید، سرمایه‌گذاری و رفاه عمومی خدمت کنند. در ساختار ضدتوسعه، همین ابزارها می‌توانند به‌وسیله توزیع امتیاز و حفظ قدرت تبدیل شوند.
این تفاوت، کلید فهم اقتصاد ایران است.

▫️ دولت بزرگ، اما نه الزاماً دولت توسعه‌گرا
یکی از خطاهای رایج، یکی دانستن «دولت بزرگ» با «دولت توسعه‌گرا» است.
دولت توسعه‌گرا می‌تواند نقش بزرگی در اقتصاد داشته باشد. تجربه کشورهای شرق آسیا نیز نشان داد که مداخله دولت الزاماً با توسعه ناسازگار نیست. مسئله به کیفیت نهادها، انضباط سیاست‌گذاری و رابطه دولت با بخش مولد اقتصاد بازمی‌گردد.
در ایران، اندازه دولت به‌تنهایی مسئله نیست. مسئله این است که قدرت اقتصادی در چه شبکه‌ای توزیع می‌شود. کدام بنگاه به اعتبار، ارز، انرژی یا قرارداد عمومی دسترسی دارد؟ چه کسی مالک منابع است؟ چه نهادی حسابرسی می‌شود؟ چه نهادی در برابر جامعه پاسخ‌گوست؟
از همین جا، بحث اقتصاد موازی قدرت اهمیت پیدا کرد.

▫️ اقتصاد موازی و سرمایه‌داری سیاسی
مقالات پایانی فصل‌های گذشته نشان دادند که اقتصاد ایران را نمی‌توان فقط با مفهوم اقتصاد دولتی توضیح داد. در کنار دولت رسمی، بنیادها، نهادهای نظامی، شرکت‌های عمومی و شبکه‌های اقتصادی وابسته به قدرت نیز حضور دارند.
این ساختارها لزوماً در همه موارد غیرمولد یا زیان‌ده نیستند. مسئله علمی، سنجش رابطه آن‌ها با قواعد رقابت و امتیازات نهادی است.
مهرداد وهابی در پژوهش‌های خود مفهوم «سرمایه‌داری سیاسی» را برای تحلیل همین پیوند میان قدرت و اقتصاد به‌کار می‌گیرد. او در کنار آن، مفاهیمی مانند انفال، نهادهای موازی و هماهنگی ویرانگر را بررسی می‌کند. هدف این چارچوب، توضیح رابطه میان مالکیت، قدرت سیاسی و رفتار اقتصادی در ایران معاصر است.
این چارچوب پاسخ بخشی بزرگ از پرسش‌های مطرح‌شده در سی مقاله را فراهم می‌کند. با این حال، نباید آن را پاسخ نهایی به همه مسائل دانست. نظریه زمانی ارزشمند است که بتواند در برابر دیدگاه‌های رقیب نیز آزموده شود.

▫️ نئولیبرالیسم؛ نقدی مهم اما ناکافی
در بخشی از ادبیات چپ، اقتصاد ایران با مفهوم نئولیبرالیسم تحلیل می‌شود. این رویکرد برخی واقعیت‌ها را به‌درستی برجسته می‌کند؛ از خصوصی‌سازی و آزادسازی گرفته تا کاهش برخی حمایت‌های اجتماعی.
اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که نئولیبرالیسم به توضیح همه پدیده‌ها تبدیل شود.
اقتصاد ایران هم‌زمان قیمت‌گذاری دستوری، مالکیت عمومی گسترده، ارز چندنرخی، انحصارهای نهادی و مداخلات وسیع دولت را تجربه کرده است. بنابراین، یک برچسب واحد نمی‌تواند تمام این تناقض‌ها را توضیح دهد.

👈 اینجا بخوانید