🔴 اقتصاد سیاسی ایران؛ آیا ساختار موجود اصلاح‌پذیر است یا تا پایان منابع ادامه می‌یابد؟ – فصل چهلم

♦️ شبکه ذی‌نفعان، ظرفیت سازگاری و مرزهای اصلاح ساختاری
در سال‌های پایانی اتحاد شوروی، بسیاری تصور می‌کردند نظامی که دهه‌ها دوام آورده، حتی با اقتصاد فرسوده نیز ادامه خواهد یافت. اما فروپاشی زمانی رخ داد که توان اقتصادی، انسجام سیاسی و ظرفیت توزیع منابع هم‌زمان ضعیف شدند. این تجربه تاریخی یک درس مهم دارد: دوام یک ساختار سیاسی الزاماً به معنای توانایی آن برای اصلاح نیست.
در چند فصل پیشین، از شبکه ذی‌نفعان و ائتلاف‌های حافظ وضع موجود سخن گفتیم. اکنون پرسش بنیادی‌تری مطرح است: آیا اقتصاد سیاسی ایران پس از نزدیک به نیم قرن شبکه‌سازی منافع، هنوز ظرفیت اصلاح ساختاری دارد؟ یا می‌تواند با جابه‌جایی منابع، انتقال هزینه‌ها و ایجاد ذی‌نفعان جدید، بحران را برای مدت طولانی‌تری مدیریت کند؟

▫️ اصلاح اقتصادی یا سازگاری با بحران؟
برای پاسخ، نخست باید میان «اصلاح» و «سازگاری» تفاوت بگذاریم. یک ساختار می‌تواند در برابر بحران سازگار شود، بدون آنکه ماهیت خود را تغییر دهد.
افزایش مالیات، تغییر نرخ ارز، حذف یا جابه‌جایی برخی یارانه‌ها، فروش دارایی‌های عمومی یا تغییر مدیران، لزوماً اصلاح ساختاری نیستند. اصلاح ساختاری زمانی رخ می‌دهد که قواعد تولید، مالکیت، رقابت، تخصیص منابع و پاسخگویی تغییر کنند.
این تمایز در اقتصاد سیاسی ایران اهمیت زیادی دارد. اگر ساختار بتواند هزینه بحران را از یک گروه به گروه دیگر منتقل کند، ممکن است بدون اصلاح بنیادی به حیات خود ادامه دهد.
مهرداد وهابی در چارچوب سرمایه‌داری سیاسی، دقیقاً به همین قابلیت توجه می‌کند. او اقتصاد سیاسی ایران را نه دولت‌سالاری ساده و نه بازار رقابتی می‌داند. در تحلیل او، دسترسی سیاسی می‌تواند منشأ سود اقتصادی شود و نهادهای مرتبط با «انفال» در شکل‌گیری این ساختار نقش اساسی دارند.
بنابراین، تغییر یک سیاست اقتصادی لزوماً به معنای تغییر سازوکار تولید رانت نیست.

▫️ شبکه ذی‌نفعان؛ مانع اصلاح یا ابزار بقا؟
شبکه ذی‌نفعان پس از چند دهه الزاماً ثابت نمی‌ماند. این شبکه می‌تواند اعضای جدید جذب کند و شکل‌های تازه‌ای از منفعت ایجاد کند.
احمد علوی در تحلیل‌های خود از ساختار الیگارشیک و غارت‌سالار، بر تمرکز دارایی و درآمد، نبود شفافیت، معافیت‌های ویژه، انتقال منابع عمومی و رابطه میان قدرت و رانت تأکید کرده است.
اگر این تحلیل را جدی بگیریم، مسئله فقط وجود چند گروه برخوردار نیست. مسئله، توان ساختار برای بازتولید برخورداری است.

👈 اینجا بخوانید

🔴 #پادکست - اقتصاد ایران در تمام شاخص‌های کلان در بهار ۱۴۰۵ زیر صفر بوده است

اقتصاد ایران در بهار ۱۴۰۵؛ رشد منفی و تعمیق رکود
گزارش تازه مرکز آمار ایران از وخامت شاخص‌های اقتصادی در بهار ۱۴۰۵ حکایت دارد. بر اساس این گزارش، رشد محصول ناخالص داخلی با احتساب نفت به منفی ۱۰.۱ درصد و بدون نفت به منفی ۴.۶ درصد رسیده است. همچنین تشکیل سرمایه ثابت ناخالص با کاهش ۸.۴ درصدی مواجه شده که نشان‌دهنده افت سرمایه‌گذاری و فرسایش ظرفیت‌های تولیدی کشور است.


به ساندکلود ایران آزادی بپیوندید


▫️▫️▫️

🔴 اعتراض دانشجویان به کیفیت غذای دانشگاه‌ها، وضعیتی فاجعه‌بار

♦️ کیفیت غذای دانشگاه‌ها در آستانه سال تحصیلی جدید؛ اعتراض دانشجویان در سراسر کشور
کیفیت غذای دانشگاه‌ها بار دیگر در آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵ به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های دانشجویان ایرانی تبدیل شده است.
در نخستین روز مهرماه، شماری از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه در اعتراض به کیفیت غذا، غذای خود را دور ریختند. آنان اعلام کردند که در برخی ظروف، کرم و سوسک مشاهده کرده‌اند. معاونت دانشجویی و فرهنگی این دانشگاه در پاسخ به پیگیری خبرنگاران، تماس تلفنی را قطع کرد و توضیحی ارائه نداد.
این ماجرا تصویری آشنا از فضای دانشگاه‌های ایران در ابتدای هر سال تحصیلی است. ظرف‌های فلزی چیده‌شده در صف‌های طولانی، نشانه‌ای تکراری از اعتراض به کیفیت غذاست که هر سال با جزئیات تازه‌ای بازتولید می‌شود. مشکل تغذیه دانشجویی صرفاً به یک دانشگاه محدود نیست و در سال‌های اخیر بارها گزارش شده است.

▫️ کیفیت غذای دانشگاه‌ها؛ افت هم‌زمان با افزایش قیمت‌ها
شوراهای صنفی-رفاهی دانشجویان کشور در نامه‌ای به وزیر علوم، تحقیقات و فناوری رژیم، نسبت به افزایش محسوس نرخ غذای دانشجویان نوبت دوم هشدار دادند. آنان خواستار بازنگری این نرخ‌ها با توجه به قدرت خرید خانوارها شدند.

👈 اینجا بخوانید

🔴 مبتلایان به بیماری‌های نادر در ایران به ۳ میلیون نفر رسید!

♦️ افزوده‌شدن ۱۸ بیماری جدید به فهرست رسمی، شمار بیماری‌های نادر را به ۵۳۱ نوع رساند.
بیماری‌های نادر فقط یک تشخیص پزشکی نیست؛ برای خانواده‌ها اغلب به معنای جست‌وجویی فرساینده برای پزشک متخصص، آزمایش معتبر، داروی پایدار و پوشش بیمه‌ای یا هزینه کافی برای درمان است. در دومین نشست کمیسیون تخصصی بنیاد بیماری‌های نادر ایران در سال ۱۴۰۵، از میان ۲۲ پرونده ثبت‌شده در سامانه سبنا، ۱۸ مورد تأیید شد و تعداد بیماری‌های نادر شناخته‌شده به ۵۳۱ نوع رسید. یک مورد نیز به دلیل انطباق‌نداشتن با تعریف علمی از فهرست حذف شد. آماری که شکاف‌های تشخیص، دارو، بیمه و حمایت مالی را دوباره برجسته می‌کند.

▫️ از ثبت بیماری تا درمان؛ فاصله‌ای پرهزینه
محمد رئیس‌زاده، رئیس‌کل سازمان نظام پزشکی، شمار مبتلایان به بیماری‌های نادر در ایران را نزدیک به ۳ میلیون نفر برآورد کرده است. این برآورد نشان می‌دهد مسئله از چند پرونده پراکنده فراتر می‌رود و به یک چالش ملی تبدیل شده است. افزایش فهرست علمی، زمانی برای بیمار معنا دارد که به تشخیص زودهنگام، ارجاع به‌موقع و درمان قابل‌دسترسی و هزینه لازم برای معالجه منجر شود.

👈 اینجا بخوانید