🔴 ساختار قدرت و اقتصاد؛ چگونه نهادهای سیاسی مسیر توسعه را تعیین می‌کنند؟ – فصل بیستم

♦️ جمع‌بندی فصل‌ها؛ از الیگارشی اقتصادی تا کیفیت حکمرانی

▫️ فروپاشی شوروی؛ هنگامی که تغییر اقتصاد، بدون تغییر نهادها کافی نبود
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، بسیاری انتظار داشتند که با خصوصی‌سازی، آزادسازی قیمت‌ها و گسترش بازار، کشورهای تازه‌استقلال‌یافته به‌سرعت در مسیر توسعه قرار گیرند. اما تجربه دهه ۱۹۹۰ نشان داد که تغییر قواعد اقتصادی، بدون وجود نهادهای کارآمد، حاکمیت قانون و نظام پاسخ‌گو، لزوماً به رشد پایدار منجر نمی‌شود.

در برخی کشورها، خصوصی‌سازی به‌شکل ‌گیری الیگارشی‌های اقتصادی انجامید، دارایی‌های عمومی در اختیار گروه‌های محدود قرار گرفت و ضعف نهادهای نظارتی، زمینه گسترش رانت و فساد را فراهم کرد. در مقابل، کشورهایی که هم‌زمان اصلاحات نهادی، تقویت دستگاه قضایی، شفافیت و رقابت را دنبال کردند، عملکرد اقتصادی متفاوتی داشتند.

این تجربه تاریخی، یکی از مهم‌ترین درس‌های اقتصاد سیاسی معاصر را آشکار ساخت: توسعه اقتصادی، پیش از آنکه به سیاست‌های اقتصادی وابسته باشد، به کیفیت نهادها وابسته است.

▫️ در آغاز فصل، هر مفهوم به‌ظاهر مستقل به نظر می‌رسید.
از اقتصاد رفاقتی سخن گفتیم؛ سپس انحصار، تصرف دولت، فساد ساختاری، بنگاه‌های شبه‌دولتی، دولت رانتی، نفرین منابع و در نهایت کیفیت حکمرانی را بررسی کردیم.

اکنون روشن است که این مفاهیم، پدیده‌هایی جدا از هم نیستند. هر یک، حلقه‌ای از یک زنجیره‌اند که در نهایت، نحوه توزیع قدرت سیاسی و اقتصادی را توضیح می‌دهد.

به همین دلیل، اقتصاد سیاسی به جای تمرکز صرف بر بازار یا دولت، به روابط میان قدرت، نهادها، منافع و اقتصاد می‌پردازد.

▫️ الیگارشی اقتصادی؛ نقطه آغاز زنجیره
هرگاه گروهی محدود بتوانند دسترسی انحصاری به منابع، فرصت‌ها و تصمیم‌گیری‌های اقتصادی پیدا کنند، زمینه شکل‌گیری الیگارشی اقتصادی فراهم می‌شود.

الیگارشی، تنها به معنای تمرکز ثروت نیست؛ بلکه به معنای تمرکز هم‌زمان ثروت، نفوذ و قدرت تصمیم‌گیری است.

در چنین شرایطی، رقابت اقتصادی به‌تدریج جای خود را به روابط غیررقابتی می‌دهد و دسترسی به قدرت، مهم‌تر از بهره‌وری و نوآوری می‌شود.

▫️ اقتصاد رفاقتی و انحصار؛ پیامد طبیعی تمرکز قدرت
وقتی دسترسی به امتیازهای اقتصادی بیش از آنکه بر رقابت استوار باشد، به نزدیکی با مراکز قدرت وابسته شود، اقتصاد رفاقتی شکل می‌گیرد.

اقتصاد رفاقتی، به نوبه خود، انحصار را تقویت می‌کند؛ زیرا ورود بازیگران جدید به بازار دشوارتر می‌شود و فرصت‌های اقتصادی میان گروه‌های محدود توزیع می‌گردد.

👈 اینجا بخوانید

🔴 شبرنگ به تاریخ، رزا شانینا چگونه به نامی ماندگار تبدیل شد؟

♦️ زندگی کوتاه یک زن جوان که در برابر فاشیسم به میدان جنگ رفت، از آرخانگلسک تا میدان نبرد
رزا شانینا در ۳ آوریل ۱۹۲۴ به دنیا آمد. او در خانواده‌ای پرجمعیت و کارگری رشد کرد. محل زندگی خانواده در نزدیکی آرخانگلسک قرار داشت. والدینش نام او را از رزا لوکزامبورگ گرفتند. رزا لوکزامبورگ از چهره‌های شناخته‌شده جنبش انقلابی اروپا بود.

شانینا از کودکی علاقه زیادی به تحصیل داشت. او برای رفتن به مدرسه هر روز چند کیلومتر پیاده‌روی می‌کرد. در ۱۴ سالگی، تصمیم گرفت زندگی خود را تغییر دهد. او برخلاف خواست خانواده خانه را ترک کرد. سپس حدود ۲۰۰ کیلومتر تا یک ایستگاه قطار پیاده رفت.

هدف او ادامه تحصیل در شهر بود. شانینا در سال‌های بعد زندگی مستقلی را تجربه کرد. با آغاز جنگ جهانی دوم، او در یک مهدکودک مشغول به کار شد. جنگ اما مسیر زندگی او را تغییر داد. سه نفر از پنج برادر شانینا در سال‌های نخست جنگ کشته شدند. این اتفاق، تصمیم او برای حضور در ارتش را جدی‌تر کرد. شانینا چندین بار برای پیوستن به نیروهای نظامی درخواست داد.

▫️ رزا شانینا در خط مقدم
در سال ۱۹۴۳، پس از چند درخواست، رزا شانینا آموزش تک‌تیراندازی دید. او برای حضور در ارتش سرخ آموزش نظامی دریافت کرد. شانینا نخستین بار در آوریل ۱۹۴۴ وارد میدان نبرد شد. حضور او در جبهه خیلی زود مورد توجه قرار گرفت.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره زندگی او، شانینا ۵۴ کشته تأییدشده داشت. او همچنین در جریان عملیات‌های نظامی چند نیروی دشمن را اسیر کرد. زخمی شدن نیز مانع ادامه فعالیت او نشد. شانینا همچنان خواهان حضور در خط مقدم بود. در مقطعی، فرماندهان با حضور او در جبهه مخالفت کردند. شانینا با این تصمیم کنار نیامد. او حتی برخلاف دستور، خود را به منطقه نبرد رساند. همین اقدام باعث توبیخ او شد.

گفته می‌شود شانینا برای بازگشت به جبهه نامه‌ای به ژوزف استالین نوشت. سرانجام درخواست او پذیرفته شد. در ژانویه ۱۹۴۵، ارتش سرخ در حال پیشروی به سوی پروس شرقی بود. شانینا نیز اجازه یافت دوباره در خط مقدم حضور پیدا کند. شهرت او در اتحاد جماهیر شوروی افزایش یافته بود. به همین دلیل، فرماندهان نگران جان او بودند. آن‌ها از شانینا خواستند به پشت جبهه بازگردد. او اما تصمیم دیگری داشت. جمله‌ای که به رزا شانینا نسبت داده شده، دیدگاه او را درباره حضور در جنگ نشان می‌دهد: «من پس از نبرد باز خواهم گشت».

▫️ آخرین نبرد رزا شانینا
۲۷ ژانویه ۱۹۴۵، آخرین روز حضور رزا شانینا در میدان جنگ بود. او در جریان نبرد به‌شدت زخمی شد. شدت جراحات، امکان نجات او را از بین برد. شانینا یک روز بعد، در ۲۸ ژانویه ۱۹۴۵، درگذشت. او هنگام مرگ تنها ۲۰ سال داشت. مرگ شانینا پیش از پایان جنگ در اروپا اتفاق افتاد. چند ماه بعد، جنگ جهانی دوم در اروپا پایان یافت.

👈 اینجا بخوانید

🔴 آلودگی نفتی در دو سوی تنگه هرمز؛ قشم و سواحل عمان درگیر نشت نفت

♦️ جنگ و فاجعه زیست محیطی در دریاها
گزارش‌ها از گسترش آلودگی نفتی در دو سوی تنگه هرمز حکایت دارد. در جزیره قشم، حدود ۳۲ هزار مترمربع از نوار ساحلی و نزدیک به ۹۰ هزار مترمربع از سطح آب طی دو روز گذشته آلوده شده است. بخشی از لکه‌های نفتی نیز وارد محدوده جنگل‌های حرا شده و عملیات پاک‌سازی و کنترل آلودگی در جریان است.

هنوز منشأ دقیق آلودگی قشم مشخص نشده، اما اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه رژیم ایران، گفته بررسی‌های اولیه احتمال نقش یک کشتی فله‌بر خارجی را مطرح می‌کند. مقام‌های محیط زیست هرمزگان نیز اعلام کرده‌اند بررسی برای شناسایی منبع و مسیر انتشار لکه نفتی ادامه دارد.

👈 اینجا بخوانید

🔴تهران؛ محاکمه سهیل عربی با اتهام «اجتماع و تبانی» در پی کمک به زندانیان و خانواده جان‌باختگان

سهیل عربی، زندانی سیاسی سابق، از برگزاری جلسه محاکمه خود در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ایمان افشاری خبر داد. اتهام مطرح‌شده علیه او «اجتماع و تبانی علیه نظام» عنوان شده است.
بر اساس اظهارات عربی، بخشی از مستندات پرونده به فعالیت‌های او در زمینه کمک‌رسانی به زندانیان، مجروحان و آسیب‌دیدگان اعتراضات دی‌ماه و خانواده‌های جان‌باختگان مربوط می‌شود. همچنین انتشار مطالب انتقادی در شبکه‌های اجتماعی نیز از جمله موارد مورد استناد در پرونده عنوان شده است.



به ساندکلود ایران آزادی بپیوندید



▫️▫️▫️

🔴تورم؛ سفره کارگران تا کجا کوچک‌تر می‌شود؟

 جهش قیمت خوراکی‌ها؛ شکاف دستمزد و هزینه زندگی کارگران عمیق‌تر شد
تازه‌ترین آمارهای مرکز آمار ایران از ادامه فشار شدید تورم بر خانوارها، به‌ویژه در بخش خوراکی‌ها، حکایت دارد. بر اساس گزارش رسانه حکومتی ایلنا، تورم نقطه‌به‌نقطه کل کشور در تیرماه ۱۴۰۵ به ۸۷.۹ درصد رسیده است؛ یعنی خانوارها برای خرید سبد مشابه کالا و خدمات نسبت به سال گذشته نزدیک به ۸۸ درصد بیشتر هزینه می‌کنند.


به ساندکلود ایران آزادی بپیوندید



▫️▫️▫️

🔴 قدرت خرید کارگران؛ آیا شهریور ماه ورق برمی‌گردد؟

♦️ تورم خوراکی‌ها، مزد ناکافی و حمایت‌های ثابت، سفره میلیون‌ها کارگر را کوچک‌تر کرده است
وضعیت معیشتی کارگران در ایران وارد مرحله‌ای نگران‌کننده شده است. افزایش مداوم قیمت کالاهای ضروری، فاصله میان درآمد و هزینه خانوار را بیشتر کرده است. در چنین شرایطی، قدرت خرید کارگران به یکی از جدی‌ترین مسائل اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است.

طبق گزارش منتشرشده از خبرآنلاین در تاریخ ۱۸ مرداد ۱۴۰۵، چشم میلیون‌ها کارگر به تصمیم شورای عالی کار تا پایان شهریورماه دوخته شده است. بر اساس بند ۱۰ مصوبه شورای عالی کار، این شورا باید تغییرات مزایای کارگران مشمول قانون کار را بررسی کند.

این تصمیم در شرایطی اهمیت پیدا کرده که هزینه‌های زندگی با سرعت بیشتری از درآمد کارگران افزایش یافته است. جامعه کارگری اکنون انتظار دارد نتیجه این بررسی، افزایش واقعی دریافتی باشد. با این حال، هنوز مشخص نیست تصمیم شهریورماه تا چه اندازه می‌تواند کاهش قدرت خرید کارگران را جبران کند.

▫️ قدرت خرید کارگران زیر فشار تورم خوراکی‌ها
آمارهای منتشرشده از مرکز آمار ایران، تصویر روشنی از فشار هزینه‌های زندگی ارائه می‌کند. بر اساس ارقام مطرح‌شده در گزارش، تورم سالانه گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۶۶ درصد رسیده است. در میان کالاهای ضروری، افزایش قیمت برخی اقلام شدیدتر بوده است. روغن با تورم ۱۶۲ درصدی در صدر این فهرست قرار دارد. نان و غلات نیز با تورم ۱۲۲ درصدی روبه‌رو شده‌اند. تورم لبنیات نیز به ۹۹ درصد رسیده است.

این ارقام مستقیماً بر قدرت خرید کارگران اثر می‌گذارد. بخش بزرگی از درآمد خانوارهای کارگری صرف مسکن، خوراک، درمان و حمل‌ونقل می‌شود. بنابراین افزایش قیمت کالاهای ضروری، سهم بیشتری از درآمد را مصرف می‌کند.

👈 اینجا بخوانید