🔴 مالیات؛ هزینه دولت یا سرمایه توسعه؟- فصل بیست و ششم

♦️ مالیات در دولت توسعه‌گرا؛ از اجبار مالی تا قرارداد اجتماعی
▫️ از مالیات پادشاه تا قرارداد مالیاتی
در انگلستان قرون وسطی، مسئله مالیات فقط مسئله تأمین درآمد حکومت نبود. مسئله اصلی این بود که آیا پادشاه می‌تواند بدون رضایت جامعه از مردم پول بگیرد.

در سال ۱۲۱۵ میلادی، اشراف شورشی شاه جان را وادار کردند منشور بزرگ یا مگنا کارتا را بپذیرد. این سند، در میان محدودیت‌های دیگر، اصل مشورت عمومی درباره برخی مالیات‌ها را مطرح کرد. چند قرن بعد، در سال ۱۳۶۲ م، تصویب مالیات به تأیید پارلمان گره خورد. در سال ۱۶۸۹ م، نیز منشور حقوق، اخذ درآمد برای تاج بدون موافقت پارلمان را غیرقانونی اعلام کرد.

این مسیر تاریخی یک درس مهم برای اقتصاد سیاسی دارد: مالیات فقط رابطه مالی میان دولت و شهروند نیست؛ رابطه‌ای درباره قدرت، پاسخ‌گویی و حق تصمیم‌گیری درباره منابع عمومی نیز هست.

به‌تدریج، جامعه‌ای که مالیات می‌پرداخت، مطالبه کرد بداند حکومت این منابع را چگونه خرج می‌کند. از همین جا، رابطه میان مالیات و نمایندگی سیاسی عمق بیشتری یافت.

▫️ دولت بدون درآمد پایدار، دولت توانمند نیست
هیچ دولتی نمی‌تواند مدرسه، بیمارستان، جاده، شبکه آب، نظام قضایی و زیرساخت‌های عمومی را بدون منابع مالی پایدار اداره کند.

بانک جهانی تأکید می‌کند که بسیج منابع داخلی برای کشورهای در حال توسعه، یکی از پایه‌های تأمین مالی اهداف توسعه و ایجاد ظرفیت برای ارائه خدمات عمومی است. ضعف درآمدهای مالیاتی، توان دولت برای سرمایه‌گذاری در سرمایه انسانی و مقابله با بحران‌ها را محدود می‌کند.

بنابراین، مسئله توسعه فقط این نیست که دولت چقدر هزینه می‌کند. پرسش مقدماتی‌تر این است که دولت چگونه منابع خود را تأمین می‌کند.

اگر دولت درآمد پایدار و قابل پیش‌بینی نداشته باشد، برنامه‌ریزی بلندمدت دشوار می‌شود. در چنین شرایطی، دولت ممکن است برای تأمین هزینه‌های جاری به بدهی، فروش دارایی، منابع طبیعی یا درآمدهای ناپایدار وابسته شود.

این وابستگی می‌تواند ظرفیت سیاست‌گذاری را کاهش دهد.

▫️ مالیات و شکل‌گیری ظرفیت دولت
اقتصاددانان توسعه از مفهومی به نام ظرفیت مالی دولت سخن می‌گویند.

ظرفیت مالی یعنی توان دولت برای شناسایی فعالیت‌های اقتصادی، دریافت درآمد، اجرای قوانین مالیاتی و مدیریت منابع عمومی.

این ظرفیت یک‌شبه ایجاد نمی‌شود.

دولت باید نظام ثبت اقتصادی، سازمان مالیاتی حرفه‌ای، نظام حسابداری، اطلاعات قابل اعتماد و قوانین روشن داشته باشد.

هرچه این نهادها قوی‌تر باشند، دولت می‌تواند درآمدهای خود را با هزینه اداری کمتر و پیش‌بینی‌پذیری بیشتر جمع‌آوری کند.

از همین رو، مالیات فقط یک ابزار درآمدی نیست؛ یکی از نشانه‌های ظرفیت نهادی دولت نیز هست. اما مالیات بالا لزوماً نشانه توسعه نیست. در اینجا باید از یک اشتباه مهم پرهیز کرد. نمی‌توان گفت هر کشوری که مالیات بیشتری می‌گیرد، الزاماً توسعه‌یافته‌تر است.

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی گزارش می‌دهد که میان کشورهای عضو OECD تفاوت بسیار زیادی در نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی وجود دارد. در سال ۲۰۲۴، این نسبت از ۱۸٫۳ درصد در مکزیک تا ۴۵٫۲ درصد در دانمارک متغیر بود. میانگین OECD نیز به ۳۴٫۱ درصد رسید. این اختلاف به‌خودی خود نشان‌دهنده موفقیت یا شکست یک کشور نیست. آنچه اهمیت دارد، ساختار مالیات و نحوه استفاده از درآمدهای عمومی است.

مالیات بالا می‌تواند در کشوری با خدمات عمومی باکیفیت، نظام اداری شفاف و اعتماد اجتماعی بخشی از یک قرارداد مالی پایدار باشد.اما مالیات بالا، بدون پاسخ‌گویی و بدون خدمات عمومی متناسب، می‌تواند فشار سنگینی بر فعالیت اقتصادی و رفاه خانوارها ایجاد کند.

▫️ چه کسی مالیات می‌دهد؟
برای شناخت یک نظام مالیاتی، تنها اندازه درآمد دولت کافی نیست. باید پرسید بار مالیاتی بر دوش چه کسانی قرار دارد.

آیا درآمدهای بالاتر سهم بیشتری از مالیات می‌پردازند؟

آیا بنگاه‌های کوچک و فعالیت‌های رسمی، بیش از فعالیت‌های بزرگ و برخوردار از امتیازها تحت فشار قرار می‌گیرند؟


👈 اینجا بخوانید

🔴 قالیباف: اگر مردم گرسنه باشند، دوام نمی‌آوریم

♦️ قالیباف در حالی نسبت به گرسنگی مردم و فروپاشی اقتصادی هشدار می‌دهد که آمریکا از تشدید تحریم‌ها با هدف سرنگونی رژیم ایران خبر داده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس رژیم ایران، درباره پیامدهای بحران اقتصادی و تشدید تحریم‌های آمریکا هشدار داد و گفت حتی با وجود قدرت نظامی، اگر مردم گرسنه باشند و اقتصاد کشور از گردش مالی، رشد اقتصادی و تولید ملی برخوردار نباشد، رژیم ایران دوام نخواهد آورد.

قالیباف روز جمعه ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ در عراق، در دیدار با افرادی که «فعالان اقتصادی ایران و عراق» معرفی شدند، تحریم‌های جدید آمریکا را «ظالمانه» خواند و گفت باید برای مقابله با آنها برنامه‌ریزی کرد.

👈 اینجا بخوانید