🔴 اقتصاد ایران میان قدرت، نهاد و سرمایه‌داری سیاسی – جمع‌بندی سی فصل پیشین

♦️ سرمایه‌داری سیاسی و اقتصاد ایران؛ از بحران نهادها تا دگرگونی طبقات اجتماعی
در حکایتی از گلستان سعدی، پادشاهی از درختی شکایت می‌کند که میوه نمی‌دهد. باغبان به جای بریدن شاخه‌ها، ریشه را بررسی می‌کند. این تمثیل برای اقتصاد ایران معنا دارد. در سی مقاله گذشته، تلاش کردیم به جای شمردن میوه‌های تلخ اقتصاد، ریشه‌های آن را بررسی کنیم. مسئله اصلی فقط تورم، بیکاری یا کاهش رشد نبود. پرسش اصلی این بود که چرا نهادی که باید ثروت تولید کند، بارها به بازتولید رکود و نابرابری انجامیده است.

▫️ از اقتصاد به اقتصاد سیاسی
فصل‌های گذشته از یک پرسش بنیادی آغاز شد: چرا منابع گسترده ایران به توسعه پایدار تبدیل نشده‌اند؟ پاسخ سی مقاله در یک عامل خلاصه نمی‌شود. نفت، تحریم، سیاست خارجی، ضعف مدیریت، فساد و ناترازی‌ها همگی نقش دارند. اما هیچ‌کدام به‌تنهایی توضیح کاملی ارائه نمی‌کنند.
در طول این مجموعه، نشان دادیم که اقتصاد همیشه درون نهادهای سیاسی عمل می‌کند. قانون، بودجه، مالیات، مالکیت، نظام بانکی و سیاست ارزی فقط ابزارهای فنی نیستند. هرکدام درون ساختار قدرت معنا پیدا می‌کنند.
اقتصاد توسعه‌گرا زمانی شکل می‌گیرد که این ابزارها به تولید، سرمایه‌گذاری و رفاه عمومی خدمت کنند. در ساختار ضدتوسعه، همین ابزارها می‌توانند به‌وسیله توزیع امتیاز و حفظ قدرت تبدیل شوند.
این تفاوت، کلید فهم اقتصاد ایران است.

▫️ دولت بزرگ، اما نه الزاماً دولت توسعه‌گرا
یکی از خطاهای رایج، یکی دانستن «دولت بزرگ» با «دولت توسعه‌گرا» است.
دولت توسعه‌گرا می‌تواند نقش بزرگی در اقتصاد داشته باشد. تجربه کشورهای شرق آسیا نیز نشان داد که مداخله دولت الزاماً با توسعه ناسازگار نیست. مسئله به کیفیت نهادها، انضباط سیاست‌گذاری و رابطه دولت با بخش مولد اقتصاد بازمی‌گردد.
در ایران، اندازه دولت به‌تنهایی مسئله نیست. مسئله این است که قدرت اقتصادی در چه شبکه‌ای توزیع می‌شود. کدام بنگاه به اعتبار، ارز، انرژی یا قرارداد عمومی دسترسی دارد؟ چه کسی مالک منابع است؟ چه نهادی حسابرسی می‌شود؟ چه نهادی در برابر جامعه پاسخ‌گوست؟
از همین جا، بحث اقتصاد موازی قدرت اهمیت پیدا کرد.

▫️ اقتصاد موازی و سرمایه‌داری سیاسی
مقالات پایانی فصل‌های گذشته نشان دادند که اقتصاد ایران را نمی‌توان فقط با مفهوم اقتصاد دولتی توضیح داد. در کنار دولت رسمی، بنیادها، نهادهای نظامی، شرکت‌های عمومی و شبکه‌های اقتصادی وابسته به قدرت نیز حضور دارند.
این ساختارها لزوماً در همه موارد غیرمولد یا زیان‌ده نیستند. مسئله علمی، سنجش رابطه آن‌ها با قواعد رقابت و امتیازات نهادی است.
مهرداد وهابی در پژوهش‌های خود مفهوم «سرمایه‌داری سیاسی» را برای تحلیل همین پیوند میان قدرت و اقتصاد به‌کار می‌گیرد. او در کنار آن، مفاهیمی مانند انفال، نهادهای موازی و هماهنگی ویرانگر را بررسی می‌کند. هدف این چارچوب، توضیح رابطه میان مالکیت، قدرت سیاسی و رفتار اقتصادی در ایران معاصر است.
این چارچوب پاسخ بخشی بزرگ از پرسش‌های مطرح‌شده در سی مقاله را فراهم می‌کند. با این حال، نباید آن را پاسخ نهایی به همه مسائل دانست. نظریه زمانی ارزشمند است که بتواند در برابر دیدگاه‌های رقیب نیز آزموده شود.

▫️ نئولیبرالیسم؛ نقدی مهم اما ناکافی
در بخشی از ادبیات چپ، اقتصاد ایران با مفهوم نئولیبرالیسم تحلیل می‌شود. این رویکرد برخی واقعیت‌ها را به‌درستی برجسته می‌کند؛ از خصوصی‌سازی و آزادسازی گرفته تا کاهش برخی حمایت‌های اجتماعی.
اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که نئولیبرالیسم به توضیح همه پدیده‌ها تبدیل شود.
اقتصاد ایران هم‌زمان قیمت‌گذاری دستوری، مالکیت عمومی گسترده، ارز چندنرخی، انحصارهای نهادی و مداخلات وسیع دولت را تجربه کرده است. بنابراین، یک برچسب واحد نمی‌تواند تمام این تناقض‌ها را توضیح دهد.

👈 اینجا بخوانید

🔴 چرا لباس متحدالشکل در سنگر مبارزه یک ضرورت است؟

♦️ پاسخ دکتر اشرف زادشیر به برنامه میدان صدای آمریکا
دکتر اشرف زادشیر متخصص HIV از آمریکا در پاسخ به اینکه چرا زنان و مردان ارتش آزادیبخش در دوران مبارزه علیه حکومت ستمگر ولایت فقیه لباس متحدالشکل می‌پوشیدند در گفت‌وگو با سیمای آزادی توضیحات مفصلی ارائه می‌دهد و سپس به‌عنوان یک مطلب در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده است.
به‌عنوان یک پزشک، سال‌ها است که هر روز با روپوش سفید و اسکراب بر بالین بیماران حاضر می‌شوم. هیچ‌کس نمی‌پرسد چرا ما لباس متحدالشکل می‌پوشیم، چون همه می‌دانند در اتاق عمل، وقت برای ست کردن رنگ لباس نیست؛ بحث حیات و ممات است. حالا می‌خواهم از همین زاویه به قضاوت‌های انتزاعی درباره لباس مجاهدین پاسخ دهم. نگاهی فراتر از ظاهر؛ چرا لباس متحدالشکل در سنگر مبارزه یک ضرورت است؟ در تحلیل پدیده‌های اجتماعی و سیاسی، گاه دچار نوعی «نابینایی انتخابی» می‌شویم. ما هرگز نمی‌پرسیم چرا پزشکان در سراسر جهان روپوش سفید می‌پوشند یا چرا جراحان همگی از اسکراب‌های آبی و سبز استفاده می‌کنند. ما انضباط پوششی ارتش‌ها را نشانه اقتدار می‌دانیم، اما وقتی به کانون مبارزه علیه رژیم ایران می‌رسیم، ناگهان لباس متحدالشکل به یک «سوال» تبدیل می‌شود. این تناقض را می‌توان با چند استدلال منطقی پاسخ داد:

▫️ اولویت مبارزه بر حواشی زندگی مصرف‌زده
برای نیرویی که درگیر یک نبرد تمام‌عیار و سرنوشت‌ساز با یکی از پیچیده‌ترین استبدادهای تاریخ است، «زمان» و «انرژی روانی» گران‌بهاترین دارایی‌ها هستند. در حالی که انسان مدرن در دنیای مصرف‌زده، روزانه بخش بزرگی از توان ذهنی خود را صرف انتخاب لباس، ست کردن رنگ‌ها و آرایش مو می‌کند، یک مبارز حرفه‌ای این انرژی را مستقیماً به «هدف غایی» یعنی مبارزه معطوف می‌کند. لباس متحدالشکل، ذهن را از درگیری‌های بیهوده روزمره آزاد کرده و روی مأموریت اصلی متمرکز می‌کند.

▫️ نفی تبعیض و برابری در سنگر مبارزه
لباس یکسان، بزرگ‌ترین نماد عدالت سازمانی است. در محیطی که همه برای یک آرمان مشترک فداکاری می‌کنند، هیچ‌کس بر دیگری برتری ظاهری ندارد. فقر یا ثروت پیشین اعضا پشت یک پوشش ساده و بی‌پیرایه پنهان می‌شود. این پوشش نه یک محدودیت، بلکه نشانه «برادری و خواهری» در مسیری دشوار است.

👈 اینجا بخوانید

🔴 توقیف محموله تسلیحاتی رژیم ایران برای حوثی‌ها در دریای سرخ

♦️ حوثی‌های یمن در محاصره
نیروهای دولت قانونی یمن یک محموله تسلیحاتی ارسالی رژیم ایران برای شبه‌نظامیان حوثی را در دریای سرخ توقیف کردند؛ محموله‌ای که حاوی تجهیزات و قطعات مورد استفاده در ساخت و ارتقای پهپادهای انتحاری بود.

نیروهای «مقاومت ملی یمن» وابسته به دولت قانونی این کشور اعلام کردند این محموله پس از شناسایی و رصد یک شبکه قاچاق مرتبط با سپاه پاسداران، در دوم شهریور رهگیری و توقیف شده است.

بر اساس گزارش منتشرشده، تجهیزات کشف‌شده شامل سامانه‌های هدایت و کنترل پهپاد، تجهیزات انتقال زنده تصاویر، قطعات الکترونیکی دقیق، سامانه‌های ارتباطی، آنتن و قطعات مورد استفاده در سامانه سوخت‌رسانی پهپادها بوده است.

👈 اینجا بخوانید