🔴 پارادایم، قدرت و ذی‌نفعان؛ چرا ائتلاف توسعه‌گرا در ایران شکل نگرفت؟ – فصل سی و ششم

♦️ چگونه ساختار سیاسی، ذی‌نفعان و سرمایه‌داری سیاسی مسیر توسعه را مسدود می‌کنند؟
در یک کارخانه قدیمی، ممکن است کارگران هر روز دستگاه‌های فرسوده را تعمیر کنند، اما مدیران اجازه ندهند ماشین‌آلات اصلی تعویض شوند. در این حالت، خرابی دستگاه فقط مشکل فنی نیست. ساختار تصمیم‌گیری نیز بخشی از مشکل است. اقتصاد سیاسی ایران نیز وضعیتی مشابه دارد. اگر ساختار قدرت از منافع گروه‌هایی تغذیه کند که از وضع موجود سود می‌برند، اصلاحات اقتصادی به‌تنهایی نمی‌تواند مسیر توسعه را تغییر دهد.
ائتلاف توسعه‌گرا زمانی شکل می‌گیرد که گروه‌های مولد جامعه، از کارگران و متخصصان تا کارآفرینان مستقل، منافع مشترکی در توسعه پیدا کنند. اما چنین ائتلافی خودبه‌خود ایجاد نمی‌شود. ساختار سیاسی، قواعد مالکیت، نحوه توزیع منابع و امکان مشارکت اجتماعی بر شکل‌گیری آن اثر می‌گذارند.

▫️ از اقتصاد توسعه به اقتصاد سیاسی
در مقالات گذشته دیدیم که دولت توسعه‌گرا فقط مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی نیست. چنین دولتی به نهادهایی نیاز دارد که بتوانند منافع عمومی را بر منافع گروه‌های خاص مقدم کنند.
این نکته در نظریه دارون عجم‌اوغلو اهمیت زیادی دارد. او در کتاب تازه خود، بحران لیبرال‌دموکراسی را تا حدی نتیجه فاصله گرفتن نهادهای سیاسی از وعده رفاه مشترک می‌داند. او از «لیبرالیسم طبقه کارگر» دفاع می‌کند؛ رویکردی که باید دوباره میان آزادی، دموکراسی و رفاه گسترده پیوند برقرار کند.
اما در ایران مسئله حتی بنیادی‌تر است. پیش از آنکه درباره کیفیت سیاست‌های توسعه سخن بگوییم، باید بپرسیم چه ساختار سیاسی قواعد اقتصادی را تعیین می‌کند.
در اینجا مفهوم سرمایه‌داری سیاسی مهرداد وهابی اهمیت پیدا می‌کند. در این چارچوب، قدرت سیاسی فقط بر اقتصاد نظارت نمی‌کند. قدرت می‌تواند به منبع دسترسی به ثروت، امتیاز، انحصار و منابع عمومی تبدیل شود.
بنابراین، مسئله اقتصاد ایران را نمی‌توان فقط با دوگانه دولت و بازار توضیح داد. باید پرسید چه کسانی به منابع دسترسی دارند و چه کسانی قواعد دسترسی را تعیین می‌کنند.

▫️ پارادایم سیاسی و جهت توسعه
شهرام اتفاق در تحلیل‌های خود مفهوم «پارادایم حاکم» را برای توضیح رفتار ساختار سیاسی برجسته می‌کند. از دید او، باید میان اهداف اعلام‌شده حکومت و پارادایمی که عملاً تصمیم‌های آن را هدایت می‌کند، تفاوت گذاشت.
این تمایز برای تحلیل اقتصاد سیاسی ضروری است. ممکن است یک نظام سیاسی از توسعه، عدالت و حمایت از محرومان سخن بگوید. اما پرسش علمی این است که منابع، قوانین و قدرت تصمیم‌گیری در عمل چگونه توزیع می‌شوند.
اگر توسعه هدف اصلی باشد، سیاست اقتصادی باید به افزایش بهره‌وری، سرمایه انسانی، رقابت و ظرفیت تولید کمک کند. اما اگر بقای ساختار قدرت اولویت بالاتری داشته باشد، سیاست اقتصادی ممکن است به ابزار حفظ ائتلاف‌های سیاسی تبدیل شود. در این وضعیت، حتی سیاست‌های ظاهراً اقتصادی نیز می‌توانند کارکرد سیاسی پیدا کنند.

▫️ ذی‌نفعان؛ حلقه‌ای که نباید نادیده گرفت
یکی از مهم‌ترین نکات در تحلیل اتفاق، توجه به ذی‌نفعان است. هر ساختار سیاسی فقط با ایدئولوژی خود دوام نمی‌آورد. گروه‌هایی نیز وجود دارند که از منابع، موقعیت‌ها و فرصت‌های ایجادشده توسط آن ساختار بهره می‌برند. این گروه‌ها لزوماً یکدست نیستند. ممکن است ایدئولوژی مشترکی نداشته باشند. اما می‌توانند در یک نقطه منافع مشترک پیدا کنند: حفظ قواعدی که برای آنان امتیاز ایجاد کرده است. در اینجا مفهوم ائتلاف ضدتوسعه معنا پیدا می‌کند. چنین ائتلافی لزوماً یک سازمان رسمی نیست. مجموعه‌ای از نهادها و گروه‌ها می‌توانند بدون هماهنگی کامل، از ادامه وضع موجود سود ببرند. اگر گروهی از انحصار اقتصادی سود ببرد، گروهی از بودجه عمومی و گروهی از موقعیت سیاسی، هر سه ممکن است در برابر تغییرات بنیادی مقاومت کنند.

👈 اینجا بخوانید

🔴 شیخ محمد خیابانی در کجای تاریخ ایران ایستاده است؟

♦️ نگاهی به تاریخ معاصر ایران
اگرچه تاریخ یک پدیده رو به آینده نیست که تغییر کند، اما قضاوت‌های تاریخی مثل جامعه دستخوش تغییرات شگرف می‌شوند. و شخصیت‌های تاریخی مثل شیخ محمد خیابانی از منظر قضاوت‌های تاریخی تغییر می‌کنند. در تاریخ معاصر ایران شیخ و شاه بسیار تلاش کردند که یا شخصیت‌های تاریخی را مصادره نمایند و یا با برچسب‌هایی ناچسب بپرورانند یا براندازند.
مثلا تلاش شیخ برای مصادره شخصیت‌هایی مثل شیخ محمد خیابانی یا میرزا کوچک‌خان و یا مدرس از این سنخ است. شخصیت‌های برجسته تاریخی که هیچ سنخیتی با افکار قرون وسطایی و مشی دجالانه آخوندی نداشته و ندارند. از آن‌سو شاه‌پرستان مرتجع نیز تلاش دارند دیکتاتوری مثل رضاخان میرپنج را به عنوان شخصیت تاثیرگذار و مترقی جا بزنند. از همین روست که بازخوانی تاریخ و به‌خصوص سرگذشت شخصیت‌های تاریخی یک ضرورت ملی است.
▫️ شیخ محمد خیابانی: صدایی برای استقلال و آزادی
شیخ محمد خیابانی در آخرین نطق‌اش چنین گفته بود:
«ما با اصول رادیکالیسم، ایران را تجدید بنا خواهیم نمود، ما می‌گوئیم حاکمیت دموکراسی باید در سراسر ایران جاری باشد. اهالی ایالات و ولایات باید رأی خود را آزادانه اظهار دارند برای مدافعه این حق، آخرین مرحله مردن است و مردن در این راه را ما بر زندگی بی‌شرمانه ترجیح می‌دهیم.»
شیخ محمد خیابانی، سال ۱۲۵۹ شمسی در خامنه از توابع شبستر به‌دنیا آمد. بعدها به تبریز آمده و مدتی در مدرسه «طالبیه» تبریز به تحصیل پرداخت.
زندگی خیابانی پس از پیروزی انقلاب مشروطه در سال ۱۲۸۵ شمسی، با تأسیس انجمن ایالتی در تبریز، وارد مرحله تازه‌ای گردید و در جریان محاصره تبریز، در دفاع از شهر نقش مهمی ایفا کرد. در زمان خیابانی اوضاع ایران، به خاطر دخالت‌های خارجی از جمله روسیه، انگلیس و آلمان، آشفته بود.
پس از خلع محمدعلی شاه از سلطنت، خیابانی در سی سالگی به عنوان نماینده مردم تبریز راهی دوره دوم مجلس شورای ملی شد.

👈 اینجا بخوانید

🔴 فساد حکومتی
- پول ۵۶ میلیون بشکه نفت کجاست؟

در حالی که مردم ایران با بحران گرانی و کاهش قدرت خرید دست‌وپنجه نرم می‌کنند، یک سؤال بزرگ درباره سرنوشت ده‌ها میلیون بشکه نفت مطرح شده است.
نامشخص بودن سرنوشت ۵۶ میلیون بشکه نفت صادر شده، بار دیگر مسئله فساد در حکومت را مطرح کرده است.
این فقط یک پرونده نفتی نیست؛ روایتی از ساختاری است که در آن، ثروت ملی بدون نظارت کافی مدیریت می‌شود. کلیپ را ببنید و قضاوت کنید.
#فساد #نفت #رژیم_ولایت_فقیه


▫️▫️▫️

🔴 شکاف در جناحین حاکمیت بر سر تنگه در ایران

♦️ شکاف باندهای حکومتی بر سر تنگه هرمز؛ انشقاق در قدرت
در هفته‌های اخیر، اختلاف‌نظر میان دو جناح اصلی سیاست ایران بر سر آینده تنگه هرمز به‌روشنی آشکار شده است. این اختلاف از اظهارات حسن روحانی درباره مذاکره و جنگ آغاز شد و تا انتقاد تند روزنامه کیهان به توافق با عمان ادامه یافت.

▫️ جرقه اختلاف؛ اظهارات حسن روحانی درباره تنگه هرمز
حسن روحانی رئیس‌جمهور پیشین ملایان در دیدار با گروهی از مدیران دولت‌های یازدهم و دوازدهم، در نهم شهریور ۱۴۰۵، درباره جنگ و مذاکره سخن گفت. به گزارش وانانیوز، او بر پایان جنگ تأکید کرد و هم‌زمان گفت ایران باید برای احتمال ادامه درگیری نیز آماده دفاع باشد. روحانی همچنین دوگانه‌سازی میان نیروهای مسلح و دیپلماسی را نقد کرد و مذاکره را در کنار توان دفاعی، ابزار حفظ منافع کشور دانست.
این اظهارات بلافاصله با واکنش‌های تندی روبه‌رو شد. به نوشته فرارو، بخشی از انتقادها حول این محور بود که روحانی «چه‌کاره است» که چنین سخنانی را مطرح می‌کند. روزنامه کیهان نیز به مواضع روحانی و محمد خاتمی درباره جنگ حمله کرد و آن را تکرار یک خطا دانست.
به گزارش روزنو، روحانی درباره تنگه هرمز نیز موضعی متفاوت از جریان تندرو ابراز کرد و خواستار آن شد که این آبراه به میدان جنگ تبدیل نشود. این سخنان، به گفته ناظران، زمینه‌ساز دور تازه‌ای از تقابل جناحی درباره تنگه هرمز شد.

▫️ طرح مجلس برای مدیریت تنگه هرمز و رویکرد اصولگرایان
در همین بازه، کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس به‌طور جدی وارد بحث مدیریت تنگه هرمز شده است. به گزارش جوان آنلاین، طرح‌های مختلف نمایندگان درباره این موضوع تجمیع و در قالب یک طرح جامع تدوین شده و اکنون آماده ورود به صحن علنی مجلس است. عصرایران نیز از جزئیات طرح یازده‌بندی مجلس برای کنترل تنگه هرمز خبر داده است.

👈 اینجا بخوانید

🔴 بسته‌شدن مرز افغانستان و پاکستان و تاثیر آن روی کشاورزان ایرانی

♦️ بسته‌شدن مرز افغانستان و پاکستان؛ زیان پنهانی که دامان کشاورزان ایرانی را گرفت
بسته‌شدن مرز افغانستان و پاکستان که نزدیک به یک سال است ادامه دارد، تنها گریبان‌گیر تجار این دو کشور نشده و پیامدهای آن به‌طور غیرمستقیم به کشاورزان و صادرکنندگان محصولات کشاورزی ایران نیز رسیده است. جابه‌جایی مسیرهای تجاری منطقه به سمت خاک ایران، فشار سنگینی بر گذرگاه‌های شرقی کشور وارد کرده و همین موضوع، از چند جهت متفاوت، به زیان کشاورزان ایرانی تمام شده است.

▫️ بسته‌شدن مرز افغانستان و پاکستان و فشار مضاعف بر گذرگاه‌های شرقی ایران
پس از تعطیلی طولانی‌مدت گذرگاه‌هایی مانند تورخم و چمن، بخش بزرگی از تجارت خارجی افغانستان به‌ناچار از مسیر خاک ایران دنبال شده است. به گزارش خبرگزاری تسنیم، در گزارشی با عنوان «سازمان ملل: ایران به مسیر اصلی تجارت افغانستان تبدیل شده است»، اکنون بخش عمده واردات و صادرات افغانستان از طریق ایران انجام می‌شود.
این جابه‌جایی مسیر، بار سنگینی بر دوش گمرک‌های مرزی ایران گذاشته است. بر اساس گزارش سایت دیپلماسی ایرانی با عنوان «قفل کامیون‌ها در مرز»، در گذرگاه میرجاوه پاکستان تنها روزانه حدود ۲۵۰ کامیون از ایران را می‌پذیرد و در دوغارون نیز بیش از هزار و ۵۰۰ کامیون معطل مانده‌اند رانندگان برای عبور کالا گاه یک تا دو هفته در پشت مرز منتظر می‌مانند.
این معطلی طولانی مستقیماً به کامیون‌های حامل محصولات کشاورزی نیز رسیده است. سایت خبری کارنا در گزارشی با عنوان «معطلی یک‌ماهه کامیون‌های ایرانی پشت مرز» نوشته است که در مرز ریمدان، دوغارون و پلدشت توقف طولانی‌مدت ادامه دارد و در ریمدان به‌تنهایی دو هزار و ۲۴۹ کامیون در صف صادرات قرار گرفته‌اند.

▫️ صف‌های طولانی و خطر فساد محصولات فسادپذیر کشاورزی
طولانی‌شدن صف‌های مرزی برای محصولات فسادپذیر کشاورزی، مانند میوه و تره‌بار، اهمیتی دوچندان دارد؛ زیرا هر روز تأخیر به معنای افت کیفیت و کاهش ارزش بازاری محصول است. مشرق‌نیوز در گزارشی با عنوان «زنگ خطر صف طولانی کامیون‌ها در مرز» تأکید کرده که طولانی‌شدن فرآیند ترخیص، خطر متروکه‌شدن کالا را افزایش می‌دهد و هزینه‌های انبارداری را بالا می‌برد.
کمبود زیرساخت حمل سرد نیز این مشکل را تشدید کرده است. خبرگزاری ایسکانیوز در گزارشی با عنوان «صادرات محصولات کشاورزی در خطر؛ وعده‌های بر زمین مانده برای نوسازی ناوگان یخچالی» نوشته است که فرسودگی ناوگان و کمبود کانتینر یخچالی، صادرات محصولات کشاورزی کشور را تهدید می‌کند و حتی نوسان چند ساعته دمای سردخانه یا کانتینر می‌تواند خسارت سنگینی به بار وارد کند که هزینه آن نهایتاً بر عهده صادرکننده است

👈 اینجا بخوانید