🔴 اقتصاد سیاسی ایران؛ آیا ساختار موجود اصلاح‌پذیر است یا تا پایان منابع ادامه می‌یابد؟ – فصل چهلم

♦️ شبکه ذی‌نفعان، ظرفیت سازگاری و مرزهای اصلاح ساختاری
در سال‌های پایانی اتحاد شوروی، بسیاری تصور می‌کردند نظامی که دهه‌ها دوام آورده، حتی با اقتصاد فرسوده نیز ادامه خواهد یافت. اما فروپاشی زمانی رخ داد که توان اقتصادی، انسجام سیاسی و ظرفیت توزیع منابع هم‌زمان ضعیف شدند. این تجربه تاریخی یک درس مهم دارد: دوام یک ساختار سیاسی الزاماً به معنای توانایی آن برای اصلاح نیست.
در چند فصل پیشین، از شبکه ذی‌نفعان و ائتلاف‌های حافظ وضع موجود سخن گفتیم. اکنون پرسش بنیادی‌تری مطرح است: آیا اقتصاد سیاسی ایران پس از نزدیک به نیم قرن شبکه‌سازی منافع، هنوز ظرفیت اصلاح ساختاری دارد؟ یا می‌تواند با جابه‌جایی منابع، انتقال هزینه‌ها و ایجاد ذی‌نفعان جدید، بحران را برای مدت طولانی‌تری مدیریت کند؟

▫️ اصلاح اقتصادی یا سازگاری با بحران؟
برای پاسخ، نخست باید میان «اصلاح» و «سازگاری» تفاوت بگذاریم. یک ساختار می‌تواند در برابر بحران سازگار شود، بدون آنکه ماهیت خود را تغییر دهد.
افزایش مالیات، تغییر نرخ ارز، حذف یا جابه‌جایی برخی یارانه‌ها، فروش دارایی‌های عمومی یا تغییر مدیران، لزوماً اصلاح ساختاری نیستند. اصلاح ساختاری زمانی رخ می‌دهد که قواعد تولید، مالکیت، رقابت، تخصیص منابع و پاسخگویی تغییر کنند.
این تمایز در اقتصاد سیاسی ایران اهمیت زیادی دارد. اگر ساختار بتواند هزینه بحران را از یک گروه به گروه دیگر منتقل کند، ممکن است بدون اصلاح بنیادی به حیات خود ادامه دهد.
مهرداد وهابی در چارچوب سرمایه‌داری سیاسی، دقیقاً به همین قابلیت توجه می‌کند. او اقتصاد سیاسی ایران را نه دولت‌سالاری ساده و نه بازار رقابتی می‌داند. در تحلیل او، دسترسی سیاسی می‌تواند منشأ سود اقتصادی شود و نهادهای مرتبط با «انفال» در شکل‌گیری این ساختار نقش اساسی دارند.
بنابراین، تغییر یک سیاست اقتصادی لزوماً به معنای تغییر سازوکار تولید رانت نیست.

▫️ شبکه ذی‌نفعان؛ مانع اصلاح یا ابزار بقا؟
شبکه ذی‌نفعان پس از چند دهه الزاماً ثابت نمی‌ماند. این شبکه می‌تواند اعضای جدید جذب کند و شکل‌های تازه‌ای از منفعت ایجاد کند.
احمد علوی در تحلیل‌های خود از ساختار الیگارشیک و غارت‌سالار، بر تمرکز دارایی و درآمد، نبود شفافیت، معافیت‌های ویژه، انتقال منابع عمومی و رابطه میان قدرت و رانت تأکید کرده است.
اگر این تحلیل را جدی بگیریم، مسئله فقط وجود چند گروه برخوردار نیست. مسئله، توان ساختار برای بازتولید برخورداری است.

👈 اینجا بخوانید

🔴 #پادکست - اقتصاد ایران در تمام شاخص‌های کلان در بهار ۱۴۰۵ زیر صفر بوده است

اقتصاد ایران در بهار ۱۴۰۵؛ رشد منفی و تعمیق رکود
گزارش تازه مرکز آمار ایران از وخامت شاخص‌های اقتصادی در بهار ۱۴۰۵ حکایت دارد. بر اساس این گزارش، رشد محصول ناخالص داخلی با احتساب نفت به منفی ۱۰.۱ درصد و بدون نفت به منفی ۴.۶ درصد رسیده است. همچنین تشکیل سرمایه ثابت ناخالص با کاهش ۸.۴ درصدی مواجه شده که نشان‌دهنده افت سرمایه‌گذاری و فرسایش ظرفیت‌های تولیدی کشور است.


به ساندکلود ایران آزادی بپیوندید


▫️▫️▫️