🔴 اقتصاد سیاسی ایران؛ شکاف میان دانش و اراده سیاسی – فصل چهل و سوم

♦️ اقتصاد سیاسی ایران و معمای اصلاحات؛ چرا راه‌حل‌ها شناخته شده‌اند اما تصمیم‌ها تغییر نمی‌کنند؟
در داستان معروف «پیرمرد و دریا»، ارنست همینگوی نشان می‌دهد که شناخت دریا به‌تنهایی برای پیروزی کافی نیست. صیاد تجربه دارد، دریا را می‌شناسد و خطرها را می‌داند، اما نیروهای بزرگ‌تری در برابر او قرار دارند. اقتصاد سیاسی ایران نیز با چنین تناقضی روبه‌روست. دانش اقتصادی کم نیست، اما دانستن راه اصلاح الزاماً به معنای توان یا اراده اجرای آن نیست.
در چهار دهه گذشته، اقتصاددانان ایرانی بارها درباره تورم، کسری بودجه، ناترازی بانک‌ها، بحران صندوق‌های بازنشستگی، آب، انرژی، سرمایه‌گذاری و بهره‌وری هشدار داده‌اند. بسیاری از این هشدارها تکرار شده‌اند، اما مسیر اقتصاد تغییر بنیادین نکرده است.
پس پرسش اساسی این نیست که «آیا راه‌حل اقتصادی وجود دارد؟» پرسش مهم‌تر این است که چرا دانستن راه‌حل به تصمیم برای تغییر تبدیل نمی‌شود؟

▫️ وقتی مسئله، کمبود دانش نیست
مسعود نیلی سال‌هاست بر همین شکاف تأکید می‌کند. او اصلاحات ساختاری را دارای دو پیش‌نیاز فنی و سیاسی می‌داند. از نظر او، طراحی اصلاحات به بوروکراسی توانمند و ظرفیت کارشناسی نیاز دارد. اجرای آن نیز به پشتیبانی سیاسی نیازمند است.
این تفکیک اهمیت زیادی دارد.
اگر دانش فنی وجود داشته باشد اما تصمیم سیاسی از آن حمایت نکند، اصلاحات متوقف می‌شود. اگر اراده سیاسی وجود داشته باشد اما ظرفیت کارشناسی وجود نداشته باشد، اصلاحات می‌تواند به سیاست‌های نادرست تبدیل شود.
در ایران، مشکل فقط ضعف گروه نخست نیست. کشور از اقتصاددان، دانشگاه، پژوهش، برنامه و تجربه سیاست‌گذاری بی‌بهره نبوده است.
مشکل عمیق‌تر، رابطه میان دانش و ساختار تصمیم‌گیری است.

▫️ چرا اصلاحات برای برخی پرهزینه است؟
هر اصلاح اقتصادی برنده و بازنده دارد.
اصلاح نظام بانکی ممکن است منافع گروه‌هایی را محدود کند. اصلاح بودجه می‌تواند امتیازهای نهادی را کاهش دهد. اصلاح انرژی، قیمت‌ها و یارانه‌ها را تغییر می‌دهد. حذف انحصار، موقعیت بنگاه‌های برخوردار را تهدید می‌کند.

👈 اینجا بخوانید

🔴 چالش
-وزیر دفاع جدید ایران؛ گزینه‌ای تحریم‌شده با پرونده موشکی در رأس وزارتخانه حساس؟

روزنامه گلف نیوز گزارش داده است که مسعود پزشکیان، «مهرداد اخلاقی کتابچی» را برای تصدی وزارت دفاع ایران به مجلس معرفی کرده است؛ وزارتخانه‌ای که از زمان کشته‌شدن عزیز نصیرزاده در حملات فوریه ۲۰۲۶ بدون وزیر دائمی اداره می‌شود.
اخلاقی کتابچی چهره‌ای باسابقه در صنایع دفاعی، موشکی و هوافضای ایران است. نام او از سال ۲۰۰۷ در فهرست تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل قرار داشته و در سال ۲۰۲۰ نیز آمریکا او را به‌دلیل فعالیت‌های مرتبط با صنایع تسلیحاتی ایران تحریم کرد.
اکنون انتخاب چنین چهره‌ای برای یکی از حساس‌ترین وزارتخانه‌های ایران، در شرایط افزایش تنش‌های منطقه‌ای، پرسش‌های مهمی درباره جهت‌گیری دفاعی تهران ایجاد کرده است؛ آیا این انتصاب نشانه تغییر رویکرد نظامی ایران است؟


▫️▫️▫️

🔴 رویترز: صادرات نفت ایران صفر و صادرات کشورهای منطقه ۱۸ میلیون شد

♦️ صادرات نفت ایران در پی محاصره دریایی آمریکا متوقف شد، در حالی که کشورهای منطقه بخش عمده صادرات خود را از سر گرفتند.
بر اساس گزارش رویترز و داده‌های شرکت ورتکسا، صادرات نفت رژیم ایران در شهریورماه در پی محاصره دریایی آمریکا به صفر رسید، در حالی که سایر صادرکنندگان نفت خلیج‌فارس توانستند بخش عمده‌ای از صادرات خود را پس از اختلالات ناشی از جنگ بازیابی کنند.
جریان نفت خام، میعانات و فرآورده‌های پالایش‌شده از عربستان، کویت، قطر، عمان، بحرین، عراق و امارات به‌طور میانگین به ۱۹ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز رسید؛ رقمی معادل ۸۱ درصد میانگین ۲۳ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه‌ای پیش از آغاز جنگ. داده‌های شرکت کپلر نیز مجموع صادرات منطقه را ۱۸ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه در روز برآورد کرده است.
بر اساس داده‌های ورتکسا، جریان نفت خام و میعانات به ۹۱ درصد سطح پیش از جنگ بازگشته، اما صادرات فرآورده‌های پالایش‌شده همچنان در حدود ۶۰ درصد سطح قبلی قرار دارد. این کاهش، کمبود جهانی گازوئیل و سوخت جت را تشدید کرده و موجب افزایش قیمت‌ها در برخی بازارها شده است.

👈 اینجا بخوانید

🔴 ترامپ: بزرگ‌ترین مشکل این است که نمی‌دانیم در ایران با چه کسی طرف هستیم!

♦️ ترامپ از ابهام واشنگتن درباره رهبران ایران و وضعیت نامشخص ساختار قدرت در این کشور خبر داد.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در سخنرانی خود در بالتیمور گفت یکی از اصلی‌ترین مسائل واشنگتن در قبال رژیم ایران این است که مشخص نیست چه کسی عملاً کشور را اداره می‌کند. او تأکید کرد: «بزرگ‌ترین مشکل من این است که هیچ‌کس نمی‌داند اصلاً چه کسی کشور را اداره می‌کند.»
ترامپ در ادامه گفت رهبران رژیم ایران و بخش قابل‌توجهی از ساختار فرماندهی آن از بین رفته‌اند و در شرایط کنونی، واشنگتن با ابهام درباره طرفی که باید با آن مذاکره یا تصمیم‌گیری کند، روبه‌رو است.
او همچنین مدعی شد توان نظامی رژیم ایران به‌شدت کاهش یافته است. به گفته ترامپ، نیروی هوایی و دریایی ایران از کار افتاده، سامانه‌های راداری و پدافندی آسیب جدی دیده و ظرفیت تولید موشک و پهپاد نیز به‌شدت کاهش یافته است.

👈 اینجا بخوانید

🔴 قلک دختر شکست تا موتور پدر تعمیر شود؛ روایت تلخ فشار گرانی بر خانوارها

♦️ گرانی سرپرستان خانوار را به سراغ قلک فرزندان فرستاده است
گرانی و تورم بالا در مهر ۱۴۰۵ فشار معیشتی را به جایی رسانده که برخی پدران برای مخارج جاری، سراغ پس‌انداز فرزندانشان می‌روند. شکستن قلک یک کودک برای تعمیر موتور، تصویری از این وضعیت است. آمار رسمی و گزارش‌های تازه نیز همین فشار را تأیید می‌کنند.

▫️ قلک دختری که خرج تعمیر شد
یک تعمیرکار در پستی در شبکه‌های اجتماعی، ماجرای مشتری‌ای را روایت کرده که برای تعمیر موتور پول کم داشت. او نوشته است: «مشتری آمده مقداری پول به عنوان علی‌الحساب تعمیر موتور به من داده و گفته بقیه‌اش را بعداً جور می‌کنم. می‌گفت قلک دخترش را شکسته؛ پولی که قرار بود برای خرید گوشی دخترش کنار بگذارد، خرج تعمیر موتور شده است.»
به گفته این تعمیرکار، آن پدر چند ماه است می‌کوشد هزینه‌های زندگی را تأمین کند. او تأکید می‌کند چنین صحنه‌هایی دیگر در بازار استثنا نیست: «هر روز پدرهایی را می‌بینیم که برای پرداخت هزینه‌ها مجبورند از چند کارت بانکی استفاده کنند. یکی با سه کارت سه میلیون تومان پرداخت می‌کند، یکی با چهار کارت یک مبلغ دیگر. مردم برای جمع کردن هزینه‌های معمولی زندگی هم به زحمت افتاده‌اند.»
این روایت تنها یک داستان شخصی نیست و کسبه از فشاری مشابه سخن می‌گویند. او می‌افزاید: «به خدا دیگر خودمان هم روی گفتن قیمت‌ها را نداریم. هر روز شاهد شرمندگی مردانی هستیم که تمام تلاششان را برای خانواده می‌کنند، اما هزینه‌های زندگی از توانشان جلو زده است.» اعداد و قیمت‌ها برای خانواده‌ها به نگرانی تبدیل شده است.

▫️ گرانی در آمار رسمی؛ تورمی نزدیک به ۹۰ درصد
آمار رسمی شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد شاخص قیمت مصرف‌کننده به ۷۲۹.۸ رسیده است. این شاخص نسبت به ماه قبل ۴.۲درصد افزایش یافته است. تورم سالانه ۷۳.۶ درصد و تورم نقطه‌ای ۸۹.۸ درصد ثبت شده است.

👈 اینجا بخوانید