نمونه روشن این فشار، وضعیت رضا خندان، فعال مدنی و همسر نسرین ستوده است. رضا خندان که به‌دلیل دفاع از حقوق زنان و مخالفت با حجاب اجباری زندانی شده، همچنان برای برخورداری از حق ملاقات حضوری با همسرش با مانع روبه‌روست. او در اعتراض به این رفتار، دست به تحصن زده و نسبت به محرومیت از ملاقات حضوری اعتراض کرده است.

نسرین ستوده نیز به‌دلیل تن ندادن به حجاب اجباری، از ملاقات با همسر زندانی خود محروم شده است. این محرومیت، فقط یک تصمیم اداری نیست؛ ادامه همان سرکوب است، اما این‌بار از مسیر خانواده، عشق، دیدار و رابطه انسانی. جمهوری اسلامی می‌خواهد حتی لحظه دیدار یک زن با همسر زندانی‌اش را به ابزار تحقیر و اجبار تبدیل کند.

در چنین ساختاری، زندان فقط فرد زندانی را مجازات نمی‌کند؛ خانواده را نیز به گروگان می‌گیرد. همسر، فرزند، مادر و پدر زندانی هم وارد دایره فشار می‌شوند. حق ملاقات به ابزار تنبیه تبدیل می‌شود، تماس تلفنی به ابزار کنترل، و حتی پوشش اعضای خانواده می‌تواند بهانه‌ای برای قطع رابطه انسانی زندانی با بیرون باشد.

از فشافویه تا اوین، شکل سرکوب متفاوت است، اما منطق آن یکی است: شکستن زندانی. در فشافویه، زندانی را با اتاق کوچک، راهروی طولانی، حیاط سرد، دستبند، پابند، بیماری و غذای بی‌کیفیت می‌فرسایند. در اوین، زندانی سیاسی را با پرونده امنیتی، محرومیت از ملاقات، تهدید خانواده، سلول، بازجویی و فشار روانی هدف می‌گیرند.

در مرکز این ساختار، اعتراف اجباری قرار دارد. بسیاری از زندانیان گفته‌اند که هدف بازجویی نه کشف حقیقت، بلکه ساختن پرونده است. به زندانی گفته می‌شود تا اعتراف نکنی آزاد نمی‌شوی. اعتراف در چنین وضعیتی، نه بیان حقیقت، بلکه نتیجه ترس، شکنجه، خستگی، بی‌خوابی، تهدید و فشار روانی است. با این حال، همین اعترافات می‌تواند بعدها به سندی علیه زندانی تبدیل شود؛ سندی برای زندان طولانی، حکم سنگین یا حتی اعدام.

🆔@javanmardi77

نگرانی درباره اعدام‌ها در جمهوری اسلامی نیز در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند. در کشوری که دادگاه‌ها مستقل نیستند، وکیل مستقل محدود می‌شود، اعتراف اجباری مبنای پرونده قرار می‌گیرد و نهادهای امنیتی بر روند قضایی سایه می‌اندازند، هر حکم اعدام می‌تواند به معنای قتل حکومتی باشد.

پرونده معروف به «بچه‌های اکباتان» یکی از نمونه‌های همین خطر است. این پرونده که در ارتباط با کشته شدن آرمان علی‌وردی در جریان اعتراضات زن، زندگی، آزادی شکل گرفت، با گزارش‌هایی از شکنجه، اعترافات اجباری، نبود شفافیت قضایی و تناقض در روند رسیدگی همراه بوده است. گزارش‌های تازه از صدور حکم اعدام برای چهار متهم این پرونده در دادگاه انقلاب تهران خبر داده‌اند؛ آن هم در شرایطی که وکلا و نهادهای حقوق‌بشری درباره روند دادرسی، دسترسی به وکیل، نحوه ابلاغ حکم و مبنای اتهامات، ایرادهای جدی مطرح کرده‌اند.

در چنین پرونده‌هایی، فاصله میان اتهام و حکم مرگ می‌تواند تنها به اندازه یک اعتراف اجباری، یک جلسه دادگاه غیرعلنی یا یک پرونده‌سازی امنیتی باشد. وقتی دادگاه انقلاب به‌جای داوری مستقل، نقش بازوی امنیتی را بازی می‌کند، حقیقت قربانی می‌شود و جان انسان به ابزار انتقام سیاسی تبدیل می‌گردد.

وضعیت زندانیان بی‌نام‌تر و کم‌حمایت‌تر نیز نگران‌کننده‌تر است. زندانیانی که وابسته به حزب، گروه یا جریان سیاسی مشخصی نیستند، شبکه حمایتی نیرومند ندارند و صدایشان کمتر شنیده می‌شود، بیش از دیگران در معرض فشار، پرونده‌سازی و فراموشی قرار می‌گیرند. در زندان‌های جمهوری اسلامی، بی‌پناهی خود به عاملی برای فشار بیشتر تبدیل می‌شود.

آنچه در فشافویه، اوین، زندان بزرگ تهران و دیگر زندان‌های جمهوری اسلامی می‌گذرد، مجموعه‌ای از تخلف‌های پراکنده نیست؛ یک سیاست است. سیاستی برای ترساندن جامعه. پیامی که حکومت می‌خواهد از پشت دیوار زندان به بیرون بفرستد روشن است: هرکس اعتراض کند، هرکس مستقل بماند، هرکس از آزادی پوشش، آزادی اندیشه، آزادی بیان یا حق زندگی دفاع کند، ممکن است با زندان، شکنجه، اعتراف اجباری و اعدام روبه‌رو شود.

اما در برابر این پیام، باید پیام دیگری ساخت: زندانی تنها نیست. خانواده زندانی تنها نیست. صدای زندانی را نمی‌توان برای همیشه پشت دیوارهای فشافویه و اوین دفن کرد.

روایت نسرین ستوده از فشافویه و محرومیت او از ملاقات با رضا خندان، فقط روایت رنج شخصی نیست؛ سندی از شیوه حکومتی است که می‌خواهد انسان را در زندان، در دادگاه، در خانواده و حتی در حق دیدار، کنترل کند. گفتن از این روایت‌ها، مقاومت در برابر فراموشی است.

باید از اتاق‌های کوچک فشافویه گفت؛ از دستبند و پابند، از دهان‌های بسته‌شده با چسب، از حیاط سرد، از بیماری، از غذای بی‌کیفیت، از تحقیر زنان، از فشار بر زندانیان مرد، از زندانیان سیاسی اوین، از رضا خندان و نسرین ستوده، از محرومیت ملاقات، از پرونده اکباتان، از خطر اعدام، از اعتراف اجباری و از دستگاهی که قانون را به ابزار ترس تبدیل کرده است.

زندانیان سیاسی و عقیدتی، زنان معترض، فعالان مدنی، کارگران، معلمان، دانشجویان، وکلا، نویسندگان و شهروندان مستقل، گروگان‌های نظامی هستند که از آزادی می‌ترسد. وظیفه جامعه، رسانه‌ها، نهادهای حقوق‌بشری و ایرانیان آزادی‌خواه این است که صدای آنان باشند.

باید خواستار پایان فوری شکنجه و اعتراف اجباری شد. باید خواستار توقف اعدام‌ها و لغو احکام اعدام شد. باید حق ملاقات، حق درمان، حق وکیل مستقل، حق دادرسی عادلانه و حق کرامت انسانی زندانیان را با صدای بلند مطالبه کرد. آمران و عاملان شکنجه، تحقیر، محرومیت درمانی، پرونده‌سازی و صدور احکام مرگ باید پاسخ‌گو شوند.

فشافویه فقط یک بازداشتگاه نیست. اوین فقط یک زندان نیست. اکباتان فقط یک پرونده نیست. اینها نام‌های مختلف یک حقیقت‌اند: حکومتی که برای ماندن، انسان را می‌شکند.

و درست به همین دلیل، گفتن از زندان‌ها فقط روایت درد نیست؛ مقاومت در برابر فراموشی است.

نگارنده این گزارش، بهروز اسدی، فعال حقوق بشر و سخنگوی انجمن زن، زندگی، آزادی در فرانکفورت آلمان است. او در این یادداشت با تکیه بر روایت‌های زندانیان، گزارش‌های حقوق‌بشری و تجربه سال‌ها پیگیری وضعیت زندانیان سیاسی و عقیدتی، کوشیده است تصویری روشن از سازوکار سرکوب در زندان‌های جمهوری اسلامی ارائه دهد؛ سازوکاری که از فشافویه تا اوین، انسان را هدف می‌گیرد، خانواده‌ها را زیر فشار می‌گذارد و با شکنجه، اعتراف اجباری و اعدام، جامعه را به سکوت وادار می‌کند

🆔@javanmardi77