💠 #یادداشت_اجتماعی

🔺گذار بدون دگرگونی

✍ امید سجادی

سقوط حکومت‌های اقتدارگرا نتیجه انباشته شدن بحران‌های اقتصادی، فرسایش اعتماد عمومی و شکاف در قدرت است. تاریخ نشان می‌دهد که فقط کم‌شدن قدرت سیاسی نمی‌تواند بدون تغییر ساختارهای اقتصادی و اجتماعی، به دگرگونی اصلی منجر شود. بهار عربی نمونه‌ای از فروپاشی خود حکومت‌ها است، اما در بیشتر موارد نظم جدیدی شکل گرفت که تغییر بنیادی را به همراه نداشت. بدون برنامه‌ریزی آگاهانه برای بازتوزیع قدرت، خلا قدرت می‌تواند با شکل دیگری از سلطه پر شود. پرسش اصلی این است: آیا تغییر فقط جابه‌جایی مدیران قدرت است یا دگرگونی در روابط مالکیت و ساختارهای اجتماعی؟

چرا حکومت‌ها می‌افتند اما نظم می‌ماند؟
در تجربه تاریخی جهان سقوط حکومت‌های اقتدارگرا، نتیجه یک انفجار ناگهانی نبوده است؛ بلکه حاصل انباشته شدن بحران‌های اقتصادی، فرسایش اعتماد عمومی و شکاف در درون ساختار قدرت بوده است. اما تمرکز صرف بر لحظه سقوط، تصویر را ناقص می‌کند. مسئله اصلی فقط شکل حکومت نیست، بلکه رابطه آن با ساختارهای اقتصادی و طبقاتی‌ای است که آن را پشتیبانی می‌کنند.
اقتدارگرایی اغلب شکل سیاسی نظمی اقتصادی است که در شرایط بحران، دیگر قادر به تولید رضایت پایدار نیست. حکومت اقتدارگرا زمانی تقویت می‌شود که طبقه حاکم نتواند از طریق سازوکارهای عادی فرهنگی و سیاسی نظم موجود را تثبیت کند. در این وضعیت، برای حفظ نظم مالکیت و روند انباشت سرمایه، به سرکوب مستقیم روی می‌آورد. اما

افزایش سرکوب نشانه‌ی بحران در توانایی تولید رضایت است. هنگامی که حکومت بیش از پیش به اجبار تکیه می‌کند، یعنی پیوند میان حکومت و جامعه قطع شده است.

تجربه کشورهایی مانند شیلی و اسپانیا نشان می‌دهد که پایان حکومت‌های اقتدارگرا نتیجه‌ی ترکیبی از بحران اقتصادی، اعتراض خیابانی، فشار بین‌المللی، شکاف در نیروهای مسلح و اختلاف در میان نخبگان حاکم بوده است. زمانی که ائتلاف قدرت ترک برمی‌دارد، توان سرکوب نیز محدود می‌شود. اما حتی در چنین لحظه‌هایی، فروپاشی دولت به‌خودی‌خود به معنای رهایی اجتماعی نیست.
اگر نیروهای اجتماعی نتوانند برنامه‌ای روشن برای بازتوزیع قدرت و ثروت ارائه دهند، خلاء ایجادشده می‌تواند با شکل تازه‌ای از سلطه پر شود. تجربه گذار در بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین و اروپای شرقی نشان داد که

تغییر سیاسی بدون تغییر در ساختار مالکیت و اقتصاد، می‌تواند به خصوصی‌سازی گسترده، تعمیق نابرابری و ادغام عمیق‌تر در سرمایه‌داری جهانی بینجامد. در چنین وضعیتی، حکومت و دولت تغییر می‌کنند، اما منطق انباشت دست‌نخورده باقی می‌ماند.

آنچه میان سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳ در تونس، مصر، لیبی، یمن و سوریه رخ داد، نمونه‌ای فشرده از همین منطق بود. بهار عربی نه تنها خیزش علیه استبداد سیاسی بود، بلکه انفجار تضادهایی نیز بود که در بستر اقتصادهای وابسته و سیاست‌های نولیبرالی انباشته شده بودند. خصوصی‌سازی، کاهش یارانه‌ها و آزادسازی تجاری، رشد نامتوازن و بیکاری گسترده جوانان تحصیل‌کرده را به همراه آورد. ثروت در دست شبکه‌هایی نزدیک به دولت متمرکز شده بود و بخش بزرگی از جامعه به حاشیه رانده شده بود.
خودسوزی محمد بوعزیزی را می‌توان نماد برخورد میان نیروی کار غیررسمی و ساختار بوروکراتیک–اقتصادی دانست که امکان زیست پایدار را از او سلب کرده بود. این حادثه شکاف در نظم مشروعیت را آشکار کرد. اما بحران مشروعیت با انقلاب اجتماعی یکی نیست. در بسیاری از این کشورها، دولت‌ها متزلزل شدند، اما ساختار مالکیت و جایگاه آن‌ها در نظم سرمایه‌داری جهانی تغییر بنیادین نکرد.
قدرت فقط در راس هرم سیاسی متمرکز نیست؛ در شبکه‌ای از نهادهای آموزشی، رسانه‌ای، مذهبی، امنیتی و حتی در عادت‌های روزمره جریان دارد. در مصر و تونس، سال‌ها نوعی عادت به اطاعت شکل گرفته بود. گسترش رسانه‌های اجتماعی این نظم نمادین را دچار شکاف کرد، اما دستگاه سرکوب و به‌ویژه ارتش، فرو نریخت. در مصر، ارتش که بازیگری اقتصادی نیز بود، توانست پس از دوره‌ای کوتاه، موقعیت مسلط خود را بازسازی کند. هژمونی پیشین سقوط کرد، اما نظم نوینی که بتواند رضایت پایدار تولید کند، شکل نگرفت.
در بسیاری از این کشورها، حکومت‌ها تنها با زور حکومت نمی‌کردند؛ نوعی پذیرش منفعلانه نیز وجود داشت. بهار عربی لحظه فروپاشی این پذیرش بود. اما

نیروهای مخالف (در جنبش‌های موسوم به بهار عربی) نتوانستند ائتلافی پایدار میان طبقات فرودست، جوانان بیکار، کارگران، طبقه متوسط شهری و جریان‌های سیاسی ایجاد کنند. در نتیجه، خلاء قدرت به سود نیروهایی پر شد که سازمان‌یافته‌تر بودند، با وجود این که گرایش اقتدارگرا داشتند.

نقش قدرت‌های خارجی نیز تعیین‌کننده بود. بسیاری از این رژیم‌ها در پیوند با منافع اقتصادی و امنیتی نظم جهانی تثبیت شده بودند.
⤵️

⤴️

در لیبی و سوریه، مداخله‌ها و رقابت‌های منطقه‌ای خیزش‌ها را به جنگ‌های نیابتی تبدیل کرد. بنابراین، این تحولات را نمی‌توان جدا از وابستگی اقتصادی و میراث استعمار تحلیل کرد.
در سطح فرهنگی و اجتماعی، زنان نقش مهمی در سازمان‌دهی و حضور خیابانی داشتند، اما در فرآیندهای بعدی، مطالبات برابری جنسیتی اغلب به حاشیه رانده شد. این نشان می‌دهد که بدون پروژه‌ای آگاهانه برای دگرگونی روابط جنسیتی، ساختارهای مردسالار بازتولید می‌شوند.

فناوری‌های ارتباطی نیز نقشی دوگانه داشتند. آن‌ها امکان بسیج سریع را فراهم کردند، اما هم‌زمان بخشی از اقتصاد داده‌محور جهانی بودند. ابزارهایی که به سازمان‌دهی اعتراض کمک کردند، بعدها به ابزار نظارت و کنترل تبدیل شدند. در اینجا تناقضی اساسی دیده می‌شود: زیرساخت ارتباطی اعتراض، خود در مالکیت شرکت‌های فراملی قرار دارد.
تجربه تاریخی نشان می‌دهد که پایان یک حکومت اقتدارگرا زمانی محتمل‌تر است که سه روند هم‌زمان شوند:

- بحران عمیق اقتصادی،
- شکاف در درون بلوک قدرت،
- شکل‌گیری نیروی اجتماعی سازمان‌یافته با چشم‌اندازی روشن برای تغییر ساختارهای اقتصادی و سیاسی.

بدون این هم‌زمانی، یا سرکوب بازتولید می‌شود، یا گذار به‌گونه‌ای مدیریت می‌شود که ساختار اصلی سلطه دست‌نخورده باقی بماند.
بهار عربی لحظه فروپاشی مشروعیت بود، نه تثبیت نظم نو. دستاورد ماندگار آن شاید شکستن تصور جاودانگی اقتدار بود؛ اما تاریخ نشان می‌دهد که امکان تغییر، بدون سازمان‌یابی و برنامه اقتصادی–اجتماعی ریشه‌دار، می‌تواند به بی‌ثباتی یا بازگشت شکل تازه‌ای از اقتدارگرایی منجر شود.
در نهایت، پرسشی بنیادی این است:

آیا تغییر تنها جابه‌جایی مدیران قدرت است، یا دگرگونی در روابط مالکیت، کار و توزیع ثروت؟
پاسخ به این پرسش است که تعیین می‌کند یک خیزش به گذار سطحی ختم می‌شود یا به دگرگونی ساختاری. تاریخ بارها نشان داده است که بحران دولت بدون تغییر در منطق انباشت، به معنای پایان سلطه نیست؛ بلکه اغلب آغاز صورت‌بندی تازه‌ای از آن است.

منبع: کانال صنفی معلمان

🔹🔹🔹

🖋 کانال کانون صنفی معلمان ایران

🆔 @KSMtehran

◾️🥀 ابراهیم
چهارده‌ساله بود.
نه آن‌قدر بزرگ که «مرد» صدایش کنند،
نه آن‌قدر کوچک که کسی دلش نیاید به او شلیک کند.

متولد ایران؛
با مادری ایرانی که لالایی‌هایش فارسی بود
و پدری افغانی که نانش همیشه بوی غربت می‌داد.
نامش ایرانی بود،
چهره‌اش آشنا،
اما سهمش از این خاک
همیشه «نوبت بعد» بود.

از دنیا
حتی یک شناسنامه هم سهمش نشد.
نه کاغذی که ثابت کند «هست»
نه عددی که تولدش را رسمی کند.
بی‌هویت زندگی کرد
و بی‌پرونده مُرد؛
انگار نبودنش
از بودنش ساده‌تر بود.

کودک کار بود.
نه از سر انتخاب،
از سر ضرورت.
دست‌هایش هنوز باید مداد نگه می‌داشت
اما آچار و فیلتر روغن را بلد شده بود.
در تعویض‌روغنی
قدش به کاپوت ماشین‌ها نمی‌رسید
ولی بار زندگی
زودتر از سنش روی شانه‌هایش افتاده بود.

ابراهیم
با لباس‌های همیشه چرکِ شرافتمندانه
و کفش‌هایی که بیشتر دویده بودند تا ایستاده باشند
به دنیا ثابت می‌کرد
که فقر جرم نیست
اما مجازات دارد.

و بعد
تیر.
نه به پا
نه به دست
نه به خطا.
به قلب.
قلبی که
برای هیچ دختری تند نزده بود
برای هیچ آینده‌ای برنامه نچیده بود
برای هیچ رؤیایی فرصت نداشت
ایستاد.

ابراهیم
نه شهید شد
نه قهرمان نام گرفت
نه تیتر شد
نه عزاداری‌اش مجاز بود
فقط
کم شد.
بی‌سروصدا
از آمار کودکان کار
و از جمع زنده‌ها.

او را دفن کردند
اما سؤال‌ها هنوز روی زمین‌اند:
کدام مرز
چهارده‌سالگی را بی‌هویت می‌کند؟
کدام قانون
کودکی بی‌شناسنامه را
هدف مشروع می‌داند؟
و کدام دنیا
مرگ را سهم طبیعی فقر می‌نویسد؟

ابراهیم
اگر جایی هست که
برای «بودن»
مدرک نمی‌خواهند
و برای نفس کشیدن
تیر شلیک نمی‌کنند
آنجا آرام بگیر.
ما
اینجا
با شرمی کهنه
اسم تو را
یادمان خواهد ماند.


◾️جمعە ١٩دی‌ماه ۱۴۰۴ #ابراهیم_نادری، کودک ۱۴ ساله، فرزند پدری افغانستانی و مادری ایرانی و ساکن تهران، جمعه ۱۹ دی در منطقه سعادت‌آباد، با اصابت گلوله جنگی به ناحیه قلب جان خود را از دست داد.


منبع: کانال تلگرامی جمعیت امام علی

🔹🔹🔹

🖋 کانال کانون صنفی معلمان ایران

🆔 @KSMtehran

💠 #صبحگاه


دهان خونی

به گلوله گفتم برگردد
فریادش را
و‌ یادش را در پوکه جا بگذارد
و بگذارد قلب من برای عشق
و برای آ
زا
دی...
دهانم اما از خون پر بود
و قلبم
در جیب کوچکم
تکان‌ تکان می‌خورد
گلوله
یاد مرا
روی آسفالت لخته کرده بود.

#بکتاش_آبتین


📷 #تصویر: بدون عنوان! | #هادی_حیدری | بهمن‌ماه هزار و چهارصد و چهار
🔹🔹🔹

🖋 کانال کانون صنفی معلمان ایران

🆔 @KSMtehran