On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.9K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
«در حکومت‌های استبدادی، زنان به تجمل نمی‌پردازند، بلکه زنان در چنین حکومتی، ابزار تجملی هستند؛ به‌همین روی باید در سختگیرانه‌ترین وضع بردگی قرار گیرند. [در حکومت استبدادی] همگان باید از روح حکومت پیروی کنند، و عاداتی را که در جای دیگری مقرر شده‌اند در میان خانواده خود بپذیرند. و از آنجاکه قوانین بسیار شدیدند و بی‌درنگ اجرایی می‌شوند، آن‌ها می‌ترسند که مبادا آزادی زنان آنان را در معرض خطر قرار دهد.»

❈ مونتسکیو، روح‌القوانین، کتاب هفتم
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 روشنفکران و سوسیالیسم (۶-۲) | ✍🏻 فردریش فون هایک ➣ @Notes_On_Liberty ❃ برنامه‌ی لیبرال، حداقل در جامعه‌ای که از پیش مهم‌ترین ضروریات آزادی در آن مهیا شده است و اصلاحات تنها می‌تواند در مورد جزئیات باشد، نمی‌تواند جاذبه و کشش ابداعات نوین را داشته باشد. درک…
📃 روشنفکران و سوسیالیسم (۷) | ✍🏻 فردریش فون هایک

➣ @Notes_On_Liberty

❃ شاید جامعه‌ای آزاد مانند آنچه ما شناخته‌ایم، نیروهای نابودکننده‌ی خویش را در بطن خود بپروراند؛ شاید همین‌که آزادی به‌دست بیاید، یکی از مفروضات و مسلّمات شمرده شود و قدر و بهای آن از دست برود و رشد آزادانه‌ی آرا و اندیشه‌ها که گوهر هر جامعه‌ی آزاد است، خود وسایل نابودی شالودهای را که بر آن استوار است فراهم کند. شک نیست که در کشورهایی همچون ایالات متحد آمریکا، امروزه آرمان آزادی کمتر برای جوانان جاذبه دارد تا کشورهایی که در آن‌ها نسل جوان آموخته است که از دست‌دادن آن یعنی چه. اما از سوی دیگر، همه‌ی نشانه‌ها دال بر این است که در آلمان و سایر جاها، نزد جوانانی که هرگز جامعه‌ی آزاد به خود ندیده‌اند، کار ساختن چنین جامعه‌ای همان‌قدر می‌تواند هیجان‌برانگیز و مفتون‌کننده باشد که هرگونه طرح سوسیالیستی که در یکصد سال اخیر پدیدار شده است. این حقیقت شاید شگفت‌انگیز بنماید ولی بسیاری از مسافران به آن برخورده‌اند که در سخن‌گفتن با دانشجویان آلمانی درباره‌ی اصول و مبادی جامعه آزاد، شخص با شنوندگانی روبه‌رو می‌شود آماده‌تر برای ابراز پاسخ مثبت و حتی شایق‌تر و پرشورتر از شنوندگانی که می‌توان امیدوار بود در دموکراسی‌های غربی پیدا شوند. در انگلستان نیز کم‌کم توجه و علاقه‌ای در میان جوانان نسبت به اصول آزادی‌خواهی حقیقی پدیدار می‌شود که محققاً چند سال پیش وجود نداشت.

❃ آیا این بدان معناست که آزادی تنها هنگامی ارزش پیدا می‌کند که از دست برود و جهان در همه جا نخست باید از مرحله‌ی تاریک نوتالیتاریسم سوسیالیستی بگذرد تا نیروهای طرفدار آزادی از نو قوت بگیرند؟ شاید چنین باشد، اما من امیدوارم لزوماً این‌طور نباشد. با این حال، تا هنگامی‌که تعیین‌کنندگان افکار عمومی در درازمدت کماکان مجذوب آرمان‌های سوسیالیستی شوند، این روند ادامه خواهد داشت. اگر بنا باشد از چنین چیزی برکنار بمانیم، باید بتوانیم برنامه‌ی لیبرالی (آزادی‌خواهانه) نوینی ارائه کنیم که قوه‌ی تخیل آدمیان را به جنبش درآورد. باید بار دیگر ساختن جامعه‌ای آزاد را به صورت یکی از دریادلی‌های فکری و عملی دلیرانه درآوریم. آنچه اکنون نداریم، مدینه‌ی فاضله‌ای مبتنی بر اصول لیبرالی است، برنامه‌ای است که نه دفاع صرف از وضع موجود به نظر برسد و نه نوعی سوسیالیسم رقیق‌شده، بلکه یک رادیکالیسم حقیقتاً لیبرال باشد که از حساسیت‌های صاحبان قدرت (از جمله اتحادیه‌های کارگری) پروا نداشته باشد و بیش از حد دارای کیفیت خشک عملی نباشد و فقط به آنچه امروز از لحاظ سیاسی ممکن می‌نماید محدود نشود. نیاز ما به آنگونه رهبران فکری است که در برابر ظواهر فریبنده‌ی قدرت و نفوذ حاضر به مقاومت باشند، و هرقدر هم امید به تحقق فوری آرمانی ضعیف باشد، بخواهند برای دست‌یافتن به آن زحمت بکشند. چنین رهبرانی باید کسانی باشند که از اصول دست برندارند، و هرقدر هم تحقق کامل آن اصول دور بنماید، به مبارزه در راه آن تن بدهند. آرمان‌هایی چون بازرگانی آزاد و آزادی استفاده از امکانات ممكن است هنوز مخيله‌ی عده‌ای کثیر را به جنبش درآورد، ولی صرف «آزادی معقول بازرگانی» و «کاستن از کنترل‌ها» نه در ساحت روشنفکری از ارج و احترامی برخوردار است و نه احتمال دارد کسی را به شور و شوق برانگیزد.

❃ پند عمده‌ای که یک لیبرال حقیقی باید از کامیابی سوسیالیست‌ها بگیرد این است که آنچه سبب جلب پشتیبانی روشنفکران و، در نتیجه، موجد نفوذشان در افکار عمومی شد، شجاعتشان در طرفداری از یک ناکجاآباد یا مدینه فاضله بود. و فراموش نکنیم که افکار عمومی هر روز چیزهایی را که تا همين اخيراً بعيد می‌نموده امکان‌پذیر می‌کند. کسانی‌که خویشتن را فقط به چیزهایی محدود ساخته‌اند که در وضع فکری موجود، شدنی به نظر رسیده، همواره مشاهده کرده‌اند که در نتیجه تغییر افکار عمومی -یعنی همان افکار عمومی که ایشان هیچ کاری برای هدایت آن صورت نداده‌اند- حتی آن چیزها نیز از لحاظ سیاسی به‌سرعت به صف محالات پیوسته‌اند. آینده‌ی آزادی تاریک خواهد بود مگر آنکه موفق شویم شالوده‌ریزی فلسفی جامعه‌ی آزاد را به مسأله‌ای زنده در عالم فکر تبدیل کنیم و اجرای آن را به صورت کاری درآوریم که قوه‌ی ابتکار و تخیل زنده‌ترین ذهن‌ها را در بوته‌ی آزمایش بگذارد. اگر بتوانیم دوباره آن ایمانی را به قدرت اندیشه بازیابیم که نشانه‌ی لیبرالیسم در بهترین دوران آن بود، در نبرد شکست نخواهیم خورد. تجديد حیات لیبرالیسم در جهان اندیشه و روشنفکری در بسیاری از بخش‌های جهان آغاز شده است. ولی آیا به موقع به فریاد خواهد رسید؟

- پایان

#به_سوی_آزادی #آزادی #آزادی_فردی
#جامعه_آزاد #لیبرالیسم #آزادی_اقتصادی
#روشنفکران #سوسیالیسم #چپ‌زدگی
#دشمنان_آزادی #سوسیالیسم_پنهان
#روشنفکران_و_سوسیالیسم #هایک
➣ @Notes_On_Liberty
«تکفیر، شخص مرتد را از هیچ‌یک از مواهب و امکانات مدنی که قبلاً داشته است، نه محروم می‌کند و نه می‌تواند محروم کند. هیچ فرد عادی، به هیچ‌وجه حق ندارد، نسبت به دیگران، به دلیل اینکه از کلیسا یا مذهب دیگری هستند، در برخورداری‌های مدنی‌شان فرق قائل شود. همه‌ی حقوق و امتیازاتی که به‌عنوان یک انسان یا یک تبعه به او تعلق دارد می‌بایست برایش باقی و محفوظ بماند. این‌گونه امور، ربطی به دین ندارد، خواه فرد مسیحی باشد و خواه مشرک، هیچ خشونت و آسیبی نباید متوجه وی شود. اگر انسانی از راه راست گمراه شود، این بدبختی دامنگیر خود اوست و به شما آسیبی نمی‌رساند، لذا نباید او را در امور مربوط به زندگی این جهان مجازات کنید، چراکه بنابر اعتقاد شما، او در جهان آخرت تیره‌بخت خواهد بود.»

❈ جان لاک، نامه‌ای درباره‌ی تساهل
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 در فردیّت (۴) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ اما از خود می‌پرسند «چیست که با مقام اجتماعی من مناسبتر است؟»، «کسانی‌که از لحاظ جاه و مال هم‌سنگ من هستند چگونه رفتار می‌کنند؟» یا (بدتر از همه) «کسانی که از لحاظ جاه و مال از من برترند عادتاً چگونه رفتار می‌کنند؟»…
📃 در فردیّت (۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ آنچه آدمیان را زیبا و ارزنده و بزرگ می‌سازد یک‌نواخت‌شدن و تباه‌گشتن خواص فردی آنان نیست؛ بلکه رشد و پرورش فردیّت و تجلّی استعدادهای نهانی آنان است در حدودی که به حقوق و منافع دیگران لطمه نزند. هرچه این تکامل فردی بیشتر شود، زندگی بشر متنوع‌تر، غنی‌تر و عالی‌تر می‌گردد و افکار بزرگ و احساسات لطیف بیشتر از آن زاده می‌شود و رابطه‌ی فرد را با نوع خود قوی‌تر می‌کند و تعلق فرد را به جامعه‌ی بشری ارزنده‌تر می‌سازد. هرچه فردیّت شخص قوی‌تر شود ارزش فرد برای خود او بیشتر می‌شود و در نتیجه برای دیگران هم ارزنده‌تر می‌گردد. حیات در فرد نیرومندتر و قوی‌تر می‌گردد و در نتیجه حیات جامعه که از افراد مرکّب است نیز نیرومندتر و قوی‌تر می‌شود. از محدودکردن افراد، تا آن حد که قوی‌دستان به حق دیگران تجاوز نکنند، چاره نیست. این امر به نظریه‌ی تکامل فردی نیز سازگار است. زیرا اگر تکامل فردی موجب آسیب‌زدن به دیگران شود در حقیقت از تکامل دیگران جلوگیری کرده است. اما لزومی ندارد رعایت حقوق دیگران مانع تکامل فرد شود؛ به این ترتیب که قسمت‌های عالی‌تر و بهتر فرد که با رعایت حقوق دیگران سازگار است، یعنی قسمت اجتماعی شخصیت او، می‌تواند انکشاف و پرورش یابد. محدودبودن به قوانین عدالت و حفظ حقوق دیگران موجب تکامل آن قسمت از شخصیت فرد می‌شود که نتیجه‌ی آن خیر دیگران است. اما اگر افراد در چیزهایی که به خیر دیگران لطمه نمی‌زند بلکه لذّت دیگران را کم می‌کند محدود و مقید شوند، نه‌تنها این محدودیت چیز با ارزشی بار نمی‌آورد بلکه منش اشخاص را بر میانگیزد که بر آن قیود شورش کنند و اگر بر آن قيود شورش نکنند تیزی و سرکشی طبیعت آن‌ها کند می‌شود و منش آن‌ها به پستی می‌گراید. برای اینکه به طبیعت هر فرد فرصت تجلّی داده شود لازم است که هر فرد مجاز باشد زندگی خاص خود را داشته باشد. هر عصری در تاریخ که موفقیت‌های بزرگ داشته عصری بوده است که این آزادی را فراوان به افراد داده است. حتی حکومت استبداد، اگر در لوای آن حکومت، آزادی منش افراد محفوظ مانده باشد، تأثيرات بدش مشهود نمی‌گردد. آنچه فردیت اشخاص را تباه می‌کند استبداد و ستمگری واقعی آن است و نام آن هرچه باشد یکسان است؛ خواه بگویند به این وسیله اراده‌ی خداوندی را مجری می‌سازند و یا قوانین آدمی را.

❃ چون گفتم که فردیت همان تکامل شخصیت است و تنها به‌وسیله‌ی تکمیل فردیت است که می‌توانیم انسان‌های کامل‌تر داشته باشیم، می‌توانم به این بحث با این سوال پایان دهم و بپرسم: در توصیف خوبی وضعیتی، چه بهتر از این می‌توان گفت که در آن وضعیت افراد آدمی تا آنجاکه ممکن است به کمال خود نزدیک می‌شوند؟ و یا در بیان بدی، چه وضعیتی بدتر از آن می‌توان گفت که در. آن وضعیت، این تکامل متوقف می‌شود. شاید استدلال من برای مجاب‌کردن کسانی‌که مجاب ساختن آنان بیش از دیگران اهمیت دارد کافی نباشد و از این گذشته باید نشان داد افرادی که به این ترتیب تکمیل نفس کرده‌اند، برای آنان که به تکمیل نفس نپرداخته‌اند، سودی خواهند داشت؛ منظور از این عده کسانی است که نه طالب آزادی‌اند و نه وقتی به آن رسیدند از آن بهره‌مند می‌شوند. شاید گفته شود به این دسته مردمان پاداش باید داد که دسته‌ی اول را مانع نشده‌اند تا از آزادی خود بهره‌مندی کامل یابند.

❃ اولاً می‌گویم ممکن است این عده از آن‌ها چیزی بیاموزند. منکر نمی‌توان شد که ابتکار (Originality) در امور آدمیان عنصر باارزشی است. همیشه نیازمند کسانی هستیم که نه‌تنها حقایق تازه‌ای را کشف می‌کنند یا نشان می‌دهند آنچه حقیقت می‌پنداشته‌ایم باطل بوده است، بلکه همچنان به کسانی نیازمندیم که راه نوینی برای کنش پیدا می‌کنند و طرز رفتار معقول‌تری را به ما نشان می‌دهند و ذوق و شعور بیشتری وارد زندگی آدمیان می‌کنند. کسی که معتقد نباشد که جهانیان در راه رسم خود به کمال مطلوب رسیده‌اند، در این امر تردیدی ندارد.

- ادامه دارد...

📚 | درباره‌ی آزادی، جان استوارت میل

#فردیت #فردگرایی #آزادی_فردی
#آزادی #آزادی_عمل #حق_آزادی
#جان_استوارت_میل #اراده‌ی_آزاد
➣ @Notes_On_Liberty
📃 تسریع صادرات گاز ایران | ✍🏻 محسن رنانی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ایران اکنون دارای دومین منابع گازی جهان (۱۶ درصد از کل منابع گازی جهان) است. مناقشه با ایران به غرب این فرصت را می‌دهد تا با جهت‌دهی به روند تحولات، ایران را به سوی تسریع در پیش‌فروش کردن گاز خویش سوق دهد. این در حالی است که بر اساس مطالعه‌ای که اخیراً انجام شده است، نه‌تنها صادرات گاز در مقیاس وسیع در شرایط کنونی توجیه اقتصادی ندارد (به لحاظ بازدهی اقتصادی آن در مقایسه با مصرف داخل و تزریق به مخازن نفتی) بلکه با وضعیت کنونی مخازن نفت و گاز ایران، هرچه قیمت نفت بالاتر برود، عدم مزیت برای صادارت گاز بیشتر می‌شود.

❃ یکی از علل اصلی عدم مزیت صادرات گاز ایران، این است که نتایج همه‌ی مطالعات دولتی و غیردولتی نشان می‌دهد که میزان تزریق فعلی گاز به حوزه‌های نفتی کافی نیست. میزان گاز موردنیاز برای تزریق به مخازن نفتی، در سال ۱۳۵۵ حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد شده است. حتی در برنامه‌ی سوم توسعه پیش‌بینی شده بود که روزانه حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب گاز به مخازن نفتی تزریق شود. با همه‌ی این‌ها تاکنون بالاترین رکورد تزریق گاز به مخازن نفتی کشور حدود ۸۰ میلیون مترمکعب در روز بوده است. حتی نتایج برخی مطالعات مستقل، حاکی از آن است که لازم است کل گاز استحصالی از هر ۲۸ فاز برنامه‌ریزی‌شده میدان گازی پارس جنوبی (که معادل حدود ۶ تا ۷) تریلیون مترمکعب می‌شود) را به مدت حداقل ۲۵ سال به ذخایر نفتی کشور تزریق کنیم تا بتوان حداکثر استحصال نفت (حدود ۷۰ میلیارد بشکه) را از «ذخایر درجا»ی زیرزمین داشت.

❃ اگر بخواهیم بر اساس منافع ملّی بلندمدت ایران گزینه‌ی بدیلی برای صادرات گاز ایران معرفی کنیم، چه می‌تواند باشد؟ پاسخ به این پرسش البته بحث مستوفایی می‌طلبد که هدف و مجال این کتاب اجازه پرداختن به آن را در این‌جا نمی‌دهد اما هم برخی مطالعات و هم شواهد موجود حاکی از این است که صدور گاز ایران بهترین گزینه نیست. شاید معقول این بود که ایران بکوشد با حداکثر سرعت، فازهای مختلف گاز پارس جنوبی را راه‌اندازی کند (برای پیشگیری از برداشت سهم منابع گازی ما توسط قطر) اما این گاز استحصالی را به چاه‌های نفت تزریق کند. با این کار، هم مانع برداشت بیش از حد قطر از منابع گازی ایران می‌شد، هم ضریب بازیافت نفت افزایش می‌یافت (که اکنون ۲ درصد است، در مقایسه با ضریب متوسط ۳۳ درصدی جهانی)، و هم گازهای ایران در چاه‌های نفت ذخیره می‌شد و در آینده که احتمالاً قیمت گاز شدیداً بالا خواهد رفت، آن‌ها را به فروش می‌رساندیم و لازم نبود اکنون با قراردادهایی -که به گفته‌ی برخی دست‌اندرکاران سابق نفتی کشورمان با قیمت‌های امروز نفت به منزله یک تخیفیف ۵۰ درصدی یا ۵۰۰ میلیارد دلاری به هند و پاکستان است- گاز ایران برای چنددهه پیش‌فروش شود. در واقع هر نوع «خام‌فروشی» گاز به‌معنی از دست‌دادن مزیت‌ها و ارزش افزوده‌های بالقوه گاز است.

❃ از سوی دیگر با تزریق گسترده‌ی گاز به میادین نفتی، طی ده تا ۱۵ سال آینده ضریب بازیافت نفت بالا می‌رود و آنگاه در همان موقعی که اوج تقاضای جهانی نفت است و قیمت‌ها به اوج رسیده است ما می‌توانیم ظرفیت بالای تولید نفت خود را حفظ کنیم. الان همه‌ی ما (کشورهای صادرکننده نفت) با حداکثر ظرفیت در حال تولید و صادرات نفتیم. بی‌گمان این روند -به علّت افت طبیعی مخازن نفت- قابل تداوم نیست به‌سرعت رو به افول خواهد نهاد. آنگاه در زمانی‌که ظرفیت تولید همه در حال کاهش خواهد بود ایران می‌توانست بیشترین صادرات نفت را داشته باشد.

❃ اگر ما چشم از صادرات گاز -که مسأله‌ای پرهزینه و زمان‌بر است- پوشیده بودیم و سرمایه‌هایی را که تاکنون در کار صادرات گاز به کار زده‌ایم در کار کشیدن خط انتقال گاز به میادین نفتی‌مان صرف کرده بودیم، از سال‌ها قبل می‌توانستیم گاز فازهای مختلف پارس جنوبی را که آماده بهره‌برداری می‌شدند، به‌سرعت به چاه‌های نفت ببریم. اگر این کار را در گذشته کرده بودیم حتی همین امروز ظرفیت صادارت نفت‌مان بسیار بیشتر بود.

- ادامه دارد...

#جنگ_زرگری #جدال_انرژی #تحریم
#تحریم‌های_اقتصادی #تحریم_نفتی
#تسریع_صادرات_گاز #پیش‌فروش_گاز
#منافع_ملی #ایران #آمریکا #گاز #نفت
➣ @Notes_On_Liberty
📃 فهم عوامل درونی انحطاط و نظریه‌ی توطئه!

➣ @Notes_On_Liberty

❃ رساله‌های ماکیاوللی آغاز اندیشه سیاسی جدید و مرحله‌ای مهم در بسط آن است و برای فهم منطق مناسبات دوران جدید نمی‌توان آن را نفهمید. با نفهمیدن این نظریه، نظریه‌ای اساسی برای فهم مناسبات قدرت در دنیای جدید، که انحطاط را امری درونی می‌داند، و البته نظریه‌ی مخالف آن، که رابطه انسان و ابلیس را سرمشق مناسبات قدرت می‌داند، در سراشیب افسانه‌بافی از نوع ادوارد سعيد سقوط می‌کنیم. محمود محمود از پیشگامان تدوین نظریه‌ی توطئه در ایران بود، سخت به آن نظریه اعتقاد داشت، و شیشه‌ی کبود این نظریه مانع از آن می‌شد که تاریخ انحطاط ایران و آماده‌شدن زمینه‌های درونی برقراری مناسبات نابرابر را تدوین کند. محمود محمود، در ادامه فقره‌ای که نقل کردم، می‌نویسد: «همسایه‌ی جنوبی ما بیست‌وپنج سال ما را با دولت روس برای حفظ هندوستان خود به جنگ مشغول داشت تا کاملاً خسته و فرسوده شده از هر حيث كوچک شديم. بیست‌وپنج سال هم ما را به کشمکش با خود سرگرم نمود، همین که زمین‌گیر شدیم، آن‌وقت، گرفتن امتیازات شروع گردید، که خود یک دستور جداگانه از اصول سیاست مکیاویلیزم می‌باشد. نظایر آن را در صفحات کتاب شهریار مکرر خواهید دید.» محمود محمود، مانند همه‌‌ی هواداران نظریه‌ی توطئه، که تصور روشنی از علّت و معلول ندارند، گمان می‌کرد چون «آنان» ما را مشغول داشتند، «ما» کوچک شدیم. گفتن عبارت‌هایی از سنخ «...مشغول داشتند» و «...سرگرم نمودند»، سیاست نیست، در رساله‌ی شهریار هم در این باره چیزی نیامده است. جای شگفتی است که محمود محمود، مانند بسیاری از مترجمان ایرانی، کتابی را ترجمه کرده که نفهمیده است. توصیف عامل بیرونی و توسل به اغوای ابلیسی در بیرون، برای توجیه کارهای بد سیاست نیست، بلکه نظریه‌ی توطئه است تا حجابی بر نفهمیدن عوامل درونی انحطاط یک کشور باشد. دلیل این‌که عاملان سیاست انگستان و روسیه می‌توانستند کلاه از سر رجال دربار تهران بردارند، جز این نبود که مردم ایرانْ عوام، شاهْ احمق، و درباریان او شاعران و نمایندگان دین عجایز بودند و سیاست نمی‌دانستند. ماکیاوللی زمانی رساله‌ی خود را می‌نوشت که ایتالیا میدان پیکار قدرت‌های بیگانه و بخش‌هایی از خاک آن در اشغال آنان بود، اما او رساله‌ای اخلاقی برای نفرین فرانسه و اسپانیا ننوشت؛ وضع ایتالیا را از دورن تحلیل کرد. نظریه‌های توطئه استعمار و ... نظریه‌هایی در سیاست نیستند؛ بلکه تعمیم نظریه‌ی دینی وسوسه‌های ابلیس به قلمرو مناسباتی است که برای تحلیل آن باید منطق متفاوتی را به کار برد. باری، اگر محمود محمود رساله‌ی شهریار را برای افشاکردن عملکرد استعمار انگلستان ترجمه کرده، به خطا رفته است در شهریار رساله‌ای در سیاست است نه بحثی درباره وسوسه‌های ابلیس! اگر در دربار فتحعلی شاه، به‌جای نفرین به ابلیس، تصوّری از سیاست و ماهیت قدرت پیدا کرده بودند، سیاستِ استعماریِ جزیره‌ای در شش هزار کیلومتری ایران، در این کشور کارگر نمی‌شد. همسایه‌ی جنوبی و شمالی ایران از این حیث توانستند بر سر رجال دربار تهران کلاه برگذارند که آنان کلاهداری نمی‌دانستند و نمی‌توانستند. در همان زمان، عباس میرزا ولی‌عهد فتحعلی شاه، در دارالسلطنه‌ی تبریز دستور داد گزارش راهب یسوعی درباره‌ی سقوط اصفهان را با عنوان عبرت‌نامه به فارسی ترجمه کنند تا عوامل درونی انحطاط ایران شناخته شود، که خواننده‌ی چندانی نداشت!

📚 | تأملی در ترجمه‌ی متن‌های اندیشه‌ی سیاسی جدید: مورد شهریار ماکیاولی. جواد طباطبایی. چاپ اول ۱۳۹۲. صص ۹۰-۹۲

#انحطاط #انحطاط_ایران #زوال_اندیشه
#زوال #ترجمه #نظریه‌ی_توطئه #استعمار
#ماکیاولی #شهریار #سیاست #عبرت‌نامه
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 افسانه‌های اقتصادی: کسری بودجه اثر برون‌رانی برای سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ندارد! | ✍🏻 موری روتبارد ➣ @Notes_On_Liberty ❃ در سال‌های اخیر نگرانی قابل‌درکی در مورد پایین‌بودن نرخ بهره پس‌انداز و سرمایه‌گذاری در ایالات متحده وجود داشته است. یک نگرانی این است…
📃 افسانه‌های اقتصادی: میان بیکاری و تورم، بده بستان وجود دارد! | ✍🏻 موری روتبارد

➣ @Notes_On_Liberty

❃ هر دفعه که کسی از دولت می‌خواهد تا سیاست‌های تورم‌زایش را کنار بگذارد، اقتصاددانان موافق دولت و سیاستمداران هشدار می‌دهند که اگر چنین کنند، بیکاری شدت می‌گیرد. بنابراین ما در این بازی میفتیم که یا تورم را قبول کنیم یا بیکاری شدید را و در آخر ناچار می‌شویم بخشی از هر دو را بپذیریم.

❃ این نظریه‌ای جایگزین برای کینزی‌ها است. در ابتدا کینزی‌ها به ما قول دادند که دستکاری و تنظیم دقیق کسری بودجه و خرج دولت می‌تواند موفقیت پایدار و اشتغال همه را بدون وجود تورم برای ما به ارمغان بیاورد و می‌آورد! سپس وقتی تورم مزمن و هر روز بیشتر شد، آن‌ها حرفشان را عوض کردند و نسبت به بده و بستان معروف [که در بالاگفته شد] هشدار دادند تا هر فشار ممکنی بر دولت برای توقف تولید پول تورم‌زا [توسط او] را ضعیف کنند.

❃ نظریه بده و بستان مبتنی بر «منحنی فیلیپس» معروف است؛ منحنی‌ای که سال‌ها پیش توسط اقتصاددان بریتانیایی ای. دبلیو. فیلیپس ابداع شد. فیلیپس افزایش نرخ دستمزد را به بیکاری مربوط کرد و مدعی شد که این دو عکس هم حرکت می‌کنند: هرچه نرخ دستمزد بالاتر رود، بیکاری پایین‌تر می‌آید. در آن زمان، این نظریه‌ای عجیب بود؛ چون با منطق و فهم عمومی جور در نمی‌آمد. نظریه‌ی معمول به ما می‌گوید که هرچه نرخ دستمزد بالاتر رود، بیکاری بیشتر می‌شود و برعکس. اگر هر کسی فردا نزد کارفرمایش برود و دو یا سه برابر دستمزد درخواست کند، فوراً بی‌کار می‌شود. با این حال این یافته‌ی عجیب و غریب همچون کلام وحی از سوی موسسان اقتصاد کینزی پذیرفته شد. اکنون باید روشن شده باشد که این یافته‌های آماری، واقعیت‌ها و همچنین نظریه‌ی منطقی را انکار می‌کنند. در طول دهه ۱۹۵۰ تورم تنها در حدود یک تا دو درصد در سال بود و بیکاری حدود سه یا چهار درصد بود. این در حالی است که بعدها نرخ بیکاری به ۸ تا ۱۱ درصد و تورم به ۵ تا ۱۳ درصد رسید. در طول دو یا سه دهه‌ی گذشته، برای مدت کوتاهی، تورم و بیکاری، هر دو به‌شدت و سرعت افزایش یافتند. هرچه نشده باشد، منحنی فیلیپس برعکس شده است. این‌جا ما با هر چیزی مواجهیم جز بده و بستان تورم و بیکاری. اما ایدئولوژی‌ها کمتر راهی به حقایق می‌برند، حتی اگر آن‌ها دائماً مدعی «تأیید» نظریاتشان با واقعیت‌ها باشند. برای حفظ نظریه‌شان، آن‌ها به‌سادگی می‌گویند منحنی فیلیپس به‌عنوان یک بده و بستان میان بیکاری و تورم درست است؛ اما منحنی به‌دلایل مرموزی به سمت یک وضعیت بده و بستان جدید «جابه‌جا شده است.» با این نحوه برخورد [با مسائل] البته هیچ‌کس، هیچ‌گاه نمی‌تواند نظریه‌ای را باطل کند.

❃ در حقیقت، تورم کنونی، حتی اگر بیکاری را در کوتاه‌مدت با فشار قیمت‌ها برای افزایش نرخ‌های دستمزد (که البته نرخ‌های واقعی دستمزد را کاهش می‌دهد) کاهش دهد، تنها موجب بیکاری بیشتر در بلندمدت می‌شود. در نهایت تورم به نرخ دستمزدها می‌رسد و از آن سبقت می‌گیرد و بنابراین تورم، رکود را خواهد آورد و آنگاه بیکاری به ناچار بیدار خواهد شد. پس از دو دهه تورم، ما اکنون در آن «دوره بلند» زیست می‌کنیم.

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #آزادی_اقتصادی
#تورم #دستمزد #بیکاری #مداخله‌گرایی
#افسانه‌های_اقتصادی #لسه‌فر #آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
📃 نظم خودجوش چیست؟ (۱) | ✍🏻 استیون هورویتز

➣ @Notes_On_Liberty

❃ عبارت «نظم خودجوش»، عبارتی متعلق به قرن بیستم است ولی مفهومی که در پشت آن وجود دارد هسته‌ی اصلی اقتصاد و بحث‌های مربوط به اقتصاد آزاد را برای چیزی بیش از ۲۰۰ سال تشکیل داده است. نظم خودجوش به چیزی اطلاق می‌شود که طی آن نتایج مفید اقتصاد بازار همان‌طور که آدام فرگوسن می‌گوید، «نتیجه‌ی کنش‌های انسان‌ها است ولی نتیجه‌ی طراحی انسان نیست.» نظم سودمند بازار نتیجه‌ی اقدام آگاهانه یک فرد یا گروه نیست بلکه نتیجه‌ی ناخواسته انتخاب‌های آزاد تک‌تک انسان‌ها است. بدین ترتیب، نظم خودجوش شکل گسترده‌تری از «دست نامرئی» معروف آدام اسمیت است، به‌طوری‌که اقدامات افراد بنا به نفع شخصی‌شان به نتایجی میانجامد که جزو نتایج مطلوب آن‌ها نبوده ولی به نفع دیگران بوده است.

❃ چگونه ممکن است که تصمیم‌های مستقل میلیون‌ها نفر از افراد دخیل در بازار منجر به نتایج سودمند برای جامعه به‌عنوان یک کل گردد بدون اینکه تصمیمی آگاهانه از قبل نسبت به اینکه چه کاری چگونه انجام شود، گرفته شده باشد؟ جواب این است که قیمت‌ها و سودها، انگیزه‌ها و اطلاعات لازم را به مردم می‌دهد تا بهترین راه خدمت به دیگران را بشناسند (در بازار کسی بیشترین سود را می‌برد که کالا یا خدماتی را که بیشترین تقاضا برای آن وجود دارد در اختیار دیگران قرار دهد. م.) با خرید و فروش در بازار، قیمت کالاها بالا و پایین می‌شود و بدین ترتیب نشانه‌ها به تولیدکنندگان انتقال داده می‌شود که ارزش کالای آن‌ها رو به کاهش دارد یا افزایش، اینکه چه مواد اولیه‌ای برای تولید کالای آن‌ها بهترین است. سودها زمانی شکل می‌گیرند که مصرف‌کنندگان کالایی را بسیار بیشتر از ارزش‌گذاری مواد اولیه‌ی آن کالا توسط تولیدکننده، ارزش‌گذاری کنند. سودها نشان‌دهنده‌ی این امر هستند که هر دو طرف از معامله منتفع می‌شوند و این انگیزه را برای تولیدکنندگان به‌وجود می‌آورد که کالاهایی را تولید کنند که مصرف‌کنندگان خواهان آن‌ها هستند. این خصوصیات بازارها باعث می‌شود فروشندگان و خریداران در بازار که به نفع شخصی خود میاندیشند، نظمی را به‌وجود آورند که هدف فعالیت‌های آن‌ها نبوده است.

❃ با این حال آزادی فردی تنها زمانی به شکل‌گیری نظم طراحی‌نشده خواهد انجامید که ساختار نهادی جامعه خوب باشد. نفع شخصی هیچ‌گاه به نظم سودمند نخواهد انجامید اگر که افراد برای دزدی و قتل آزاد باشند. نظریه‌ی نظم خودجوش ابداً موافق این مسأله نیست که حرص و طمع همیشه خوب است. چیزی که این نظریه به دنبال توضیح آن است، این است که اگر افراد برای مالکیت خصوصی و مبادله آزادانه، آزاد گذاشته شوند و جان و مال آن‌ها در برابر هرگونه تهدیدی محافظت شود، آنگاه نفع شخصی با اتکا به نشانه‌های بازار به شکل‌گیری نظم خودجوش و منفعت جامعه خواهد انجامید. کنش‌های افراد منجر به نظم خودجوش نمی‌شود مگر آنکه اقتصاد، سیاست و نهادهای اجتماعی به آن‌ها اجازه‌ی آزادانه عمل کردن را بدهند و آن‌ها را از تهدیدات دیگر افراد و دولت در امان نگاه دارند.

❃ نظم خودجوش به این معنا نیست که تمامی افراد جامعه سود خواهند برد. برای مثال هنگامی‌که ام‌پی‌تری‌پلیرها وارد بازار شدند، سازندگان سی‌دی‌پلیرها در کوتاه‌مدت دچار ضرر شدند. ولی نظم خودجوش با انتقال اطلاعات و نشانه‌های جدید این افراد را به سمت تولید کالاهای جدید هدایت می‌کند.

❃ یکی از خصوصیات نظم‌های خودجوش، مانند بازار، همانطور که هایک آن را این‌گونه می‌نامد، «مستقل از هدف» بودن آن‌ها است. به این معنی که بازار مستلزم این نیست که ما حتماً بر روی مجموعه‌ای از اهداف توافق کنیم. در عوض، آن‌ها پروسه‌هایی هستند که تمامی افراد می‌توانند برای رسیدن به اهداف متنوع خود از آن‌ها استفاده کنند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 نظم خودجوش چیست؟ (۲) | ✍🏻 استیون هورویتز

➣ @Notes_On_Liberty

❃ به این بیان، بازارها شبیه زبان هستند، که خود یک نظم خودجوش دیگر است: برای اینکه فردی بتواند یک زبان مثل زبان انگلیسی را حرف بزند کافی است که دستور زبان و معانی کلمات آن را بداند. تنها به این شرط او می‌تواند از زبان برای بیان هر آنچه خود می‌خواهد استفاده کند.

❃ نظم خودجوشِ یک بازار عمیقاً با فردگرایی و آزادی انسان مرتبط است. تنها کافی است که افراد تحت نهادهای درست آزادانه عمل کنند تا بازار نتایجی بهتر از تمامی سیستم‌های دیگر اقتصادی ارائه دهد.

❃ نگاه بازار به‌عنوان یک نظم خودجوش توضیح‌دهنده‌ی این مسأله می‌تواند باشد که چرا تلاش برای جایگزینی آن با اقتصادهای با برنامه‌ریزی متمرکز شکست خورده‌اند، چنانکه شوروی دچار آن شد. به‌جای اینکه پیچیدگی بازارهای مدن را دلیلی برای طراحی نظم‌های پیچیده‌تر بدانیم بهتر است به این نکته توجه کنیم که درست برعکس این مسأله درست است: بازارهای ما شدیداً پیچیده‌اند چراکه به آن‌ها اجازه داده‌ایم به صورت خودجوش نظم پذیرند. انواع اهدافی که افراد به دنبال آن‌ها هستند و همچنین میلیون‌ها میلیون منابع که برای نیل به این اهداف استفاده می‌شوند پیچیدگی را به‌وجود آورده‌اند که هیچ برنامه‌ریزی متمرکزی هیچ‌گاه نمی‌توانست آن را درک کرده یا طراحی کند.

❃ زمانی‌که طراحان در تلاش برای جمع‌آوری اطلاعات لازم برای طراحی اقتصاد هستند، بازارها این امکان را به‌وجود می‌آورند که هر کس اطلاعاتی را که در اختیار دارد به گونه‌ای به کار بندد که دیگران نیز بتوانند از آن استفاده کنند. بدین ترتیب، بازار رقابتی فرآیندی است که امکان کشف دانش مورد نیاز هر فرد را برای او به وجود می‌آورد. همان‌طور که علم نیز همین‌گونه است، اگر به افراد آزادی آزمایش و رقابت را بدهیم نتایج بهتر از حالتی خواهد بود که نحوه‌ی انجام هرکاری را برای آن‌ها دیکته کنیم.

❃ انگاشت بازار به‌عنوان یک نظم خودجوش این درک را به ما اعطا می‌کند که بتوانیم رفتار خود را با میلیون‌ها فرد دیگر هماهنگ سازیم، افرادی که تنها چند تن از آن‌ها را می‌شناسیم. همان‌طور که بازارها با تکامل این نظم خودجوش گسترده‌تر می‌شوند، فرصت‌های بیشتری را نیز در اختیار افراد می‌گذارند و بدین ترتیب به رفاه بیشتر تمامی افراد میانجامند. تلاش برای مهار و تحت کنترل گرفتن نظم‌های خودجوش نتیجه‌ای جز شکست و درگیری نخواهد داشت.

#اقتصاد #نظم_خودجوش #بازار_آزاد
#کنش_انسانی #دست_نامرئی #لسه‌فر
#سرمایه‌داری #آزادی_فردی #فردیت
#آزادی_اقتصادی #مالکیت_خصوصی
#مبادله_آزاد #رقابت_آزاد #سود
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 درباره برابری و نابرابری (۵) | ✍🏻 لودویگ فون میزس ➣ @Notes_On_Liberty شاگردتنبل‌ها ❃ دکترینِ برابریِ فیزیولوژیک و ذهنی ذاتی میان انسان‌ها به‌لحاظ منطقی علت تفاوت‌های بین انسان‌ها را تأثیرات پس از تولد می‌داند. این دکترین به‌طور خاص بر نقش آموزش تاکید…
📃 درباره برابری و نابرابری (۶) | ✍🏻 لودویگ فون میزس

➣ @Notes_On_Liberty

فرمانروایی اقلیت

❃ تلاش‌های نومیدانه برای نجات تز برابری مادرزادی میان همه انسان‌ها به‌رغم شواهد غیرقابل تردید در راستای رد آن را دکترینی اشتباه و غیرقابل قبول رقم زده است: دکترینی درباره‌ی حکومت مردمی و فرمانروایی اکثریت.

❃ این دکترین تلاش دارد تا حکومت مردمی را با ارجاع به برابریِ طبیعیِ کذاییِ همه‌ی انسان‌ها توجیه کند. از آنجا که همه‌ی انسان‌ها برابرند، پس همه‌ی افراد در نبوغی که بزرگترین قهرمانان تاریخ فکری، هنری و سیاسی نوع بشر را راهنما بوده و به راه انداخته، شریک هستند. صرفاً تأثیرات انحرافی پس از تولد پرولترها را از برابرشدن با هوش و ذکاوت انسان‌های بزرگ منع کرده است. بنابراین، همان‌طور که تروتسکی به ما می‌گوید، زمانی‌که این نظام کریه کاپیتالیستی جای خود را به سوسیالیسم بدهد، «انسان متوسط به درجات رفیع ارسطوها، گوته‌ها یا مارکس‌ها خواهد رسید.» صدای مردم همان صدای خداوند است، بله، این همیشه حقیقت دارد. پس اگر اختلاف بین انسان‌ها به‌وجود آید، قطعاً به دلیل اشتباه برخی از آن‌ها است.
تو گویی هرگز نمی‌توان شک کرد که اقلیت اشتباهات بیشتری نسبت به اکثریت مرتکب می‌شود. اکثریت حق دارد، چون اکثریت است و به همین خاطر، اساساً «سوار بر موج آینده» زاده می‌شود!

❃ حامیان این دکترین هرگونه تشکیکی در برتری فکری و اخلاقی توده‌ها را باید تلاشی برای جایگزین کردن استبداد به‌جای دولت برخاسته از نمایندگی [مردم] بدانند.

❃ با این حال، استدلال‌های لیبرال‌های قرن نوزدهم همان منچسترهای بدنهاد و قهرمانان بازار آزاد- در حمایت از دولت برخاسته از نمایندگی هیچ وجهِ اشتراکی با دکترین‌های مربوط به برابری مادرزاد انسان‌ها و بصیرت فراانسانی اکثریت ندارد. آن استدلال‌ها مبتنی بر فاکتی بودند که دیوید هیوم بهتر از همه روشن ساخته است: اقلیت همواره که سکاندار بوده و اکثریت تابع دستورات آن‌ها. هر نظام حکومتی به این معنا فرمانروایی اقلیت است و به این شیوه تنها تا جایی دوام می‌آورد که افراد فرمانبردار باور داشته باشند وفاداری به دولتمردان از تلاش برای جایگزین کردن آن‌ها با دیگرانی با روش‌های مدیریتی متفاوت، برای خودشان بهتر است.

❃ اگر این نظر تغییر کند، بسیاری شورش خواهند کرد و دولتمردان منفور و نظام‌های ایشان را با انسان‌ها و نظام‌هایی دیگر جایگزین خواهند کرد. اما دستگاه صنعتی پیچیده جامعه مدرن نمی‌تواند با چنین اوضاعی اداره شود؛ اوضاعی که تنها وسیله‌ی تحقق اراده‌ی اکثریت در آن انقلاب خواهد بود. هدف دولت برخاسته از نمایندگی ممانعت از ظهور دوباره این اغتشاشات خشونت‌بار در صلح و تأثیرات مخرب آن بر روح و روان، فرهنگ و بهروزی مادی انسان است.

❃ حکومت دست‌نشانده‌ی مردم، یعنی حکومت دست‌نشانده‌ی نمایندگان منتخب مردم، تغییر صلح‌آمیز را ممکن می‌کند. این حکومت توافق میان آرای عمومی و اصول هادی حکومت را میسر می‌سازد. فرمانروایی اقلیت برای کسانی معنا دارد که به آزادی نه در مقام اصلی متافیزیکی که نشأت گرفته از تحریف غیرقابل قبول فاکت‌های زیست‌شناختی است بلکه در مقام ابزار تأمین امنیت توسعه صلح‌آمیز و دائم تلاش‌های تمدن‌ساز انسان باور دارند.

- ادامه دارد...

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #آزادی_اقتصادی
#برابری‌خواهی #مساوات‌طلبی #چپ
➣ @Notes_On_Liberty
«کسانی هستند که بی‌پروا می‌گویند از آن‌جا که هرگز ملّت‌ها در مسائلی که منحصراً مربوط به آن‌هاست از حدود عدالت و منطق خارج نمی‌شوند، پس نباید از واگذاری حاکمیت به اکثریت که مظهر اراده‌ی ملّت است بیمناک بود. ولی این سخنان خاص غلامان و بردگان است. آیا اکثریت را جز یک فرد که نظریات و اغلب منافع او با فرد دیگری که اقلیت نام دارد معارض است می‌توان چیز دیگری دانست؟ پس آن‌ها که معتقد هستند اگر به یک فرد قدرت مطلقه واگذار شود ممکن‌ست از آن قدرت به زیان رقیب خود استفاده کنند، چرا این حقیقت را در مورد اکثریت و اقلیت قبول نمی‌کنند؟ آیا گمان می‌کنند افراد در نتیجه اجتماع خوی و خصلت خود را تغییر می‌دهند؟ و آیا تصور می‌کنند وقتی قدرت آن‌ها فزونی یافت در برداشتن موانعی که سر راه آن‌هاست تعمق و تحمل بیشتری از خود نشان خواهند داد؟ من شخصاً هرگز چنین گمانی را ندارم. و آن اختیار مطلقه‌ای را که حاضر نیستم به یکی از همنوعان خود واگذار کنم به اکثریت که جمعی از آنان است هرگز واگذار نخواهم کرد.»

❈ الکسی دو توکویل، تحلیل دموکراسی در آمریکا، فصل هفتم
➣ @Notes_On_Liberty
📃 سیر سیاست‌های صنعتی در دوره‌ی قاجار (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اولین تصمیمات دولت در جهت به‌کارگیری صنایع جدید در ایران، در زمان فتحعلی شاه قاجار اتخاذ شد. جنگ‌های ایران و روس و برتری نظامی روسیه، توجه دولت را به برتری روزافزون تمدن نوین اروپا و بازماندگی ایران از کاروان تمدن جهان جلب کرد. به این ترتیب دولت درصدد برخورداری از پیشرفت‌های نظامی اروپا و سیاست‌گذاری در این زمینه برآمد. عباس میرزا نایب‌السلطنه نیز در جهت نیل به این هدف پس از آنکه چهارهزار قبضه تفنگ از انگلیس وارد کرد، دستور داد گروهی از استادکاران اسلحه‌ساز برای آموزش به انگلیس فرستاده شوند. آن‌ها پس از طی دوره‌های ۴ و ۵ ساله به ایران بازگشتند و موفق به ساختن نمونه‌های انگلیسی چخماق، تفنگ و سایر اسباب و آلات جنگ شدند. سپس بیست هزار قبضه تفنگ -مشابه نمونه‌ی انگلیسی آن- در تبریز ساخته شد و مخارج آن از سوی نایب‌السلطنه، از محل مالیات‌ها و درآمدهای آذربایجان پرداخت شد.

❃ سیاست‌های دولت تنها به صنایع نظامی محدود نمی‌شد، بلکه به دیگر شاخه‌های صنعت نیز توجه شد. در زمینه‌ی صنعت نساجی به دستور نایب‌السلطنه، کارخانه‌ی ماهوت‌سازی احداث شد. بسیاری از ابزار و وسایل این کارخانه را از روسیه وارد کردند و موفق به تولید ماهوت شدند که پوشش اکثر ایرانیان را تشکیل می‌داد، دولت برای نیل به اصلاحات آموزشی و مدرن‌سازی امر آموزش مبادرت به اعزام شاگردان ایرانی برای کسب علوم و صنایع به اروپا کرد که گامی دیگر برای آشنایی بیشتر با غرب و دستاوردهای علمی و صنعتی آن محسوب می‌شد. همچنین یکی از تصمیمات دولت در زمینه‌ی آموزش، اعزام تعدادی از استادان ایرانی به انگلیس بود. این استادان پس از چهار سال مراجعت کردند و در ایران مشغول تعلیم شدند. در مورد استخراج معادن نیز سیاست‌هایی اعمال شد به‌طوری‌که فرمان استخراج معادن از سوی عباس میرزا صادر شد. به این ترتیب در زمان فتحعلی شاه قاجار، دولت تلاش‌های بی‌وقفه‌ای را در جهت سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی صنعتی آغاز کرد اما این تلاش‌ها پس از عباس میرزا برای مدتی کاهش یافت.

❃ بار دیگر برنامه‌ریزی‌های دستگاه حکومت در جهت رواج صنایع ماشینی در ایران در سال‌های نخستین سلطنت ناصرالدین شاه از سوی میرزا تقی خان امیرکبیر با جدیت بیشتری دنبال شد. سیاست پیشرفت اقتصادی دولت امیرکبیر بر پایه‌ی ایجاد صنعت جدید، پیشرفت کشاورزی و توسعه بازرگانی بنا شده بود. دیدگاه وی ساخته و پرداخته‌ی وضع اقتصادی جامعه‌ای بود که از نظر کشاورزی عقب افتاده و از صنعت جدید بی‌بهره مانده بود. چنین جامعه‌ای در تلاش بود تا صنعت کوچکی که شایسته آن باشد ایجاد کند، وارداتش را کاهش و صادراتش را افزایش دهد و به گفته‌ی امیر از فرار شمش‌های طلا جلوگیری کند. فریدون آدمیت در مورد سیاست صنعتی امیرکبیر می‌نویسد: «در اینکه امیرکبیر از پیشرفت صنعت مغرب آگاه بود، تردیدی نیست اما درست نمی‌دانیم که تا چه اندازه متوجه شده بود که نیروی تحرک غرب، زاده‌ی صنعت آن بود و همان، عامل تحول اجتماعی آن شد. به‌هرحال از نوشته‌ها و گفت‌وگوی امیر با سفیر انگلیس نمایان است که برای فنون و صنعت غربی ارزش به‌سزایی قائل بود و به تأثیر اقتصادی آن توجه می‌کرد.»

❃ بدین ترتیب امیرکبیر یکی از ارکان مهم برنامه خود را در جهت پیشرفت ایران و ایجاد صنایع جدید قرار داد. روزنامه‌ی «وقایع اتفاقیه» در مورد سیاست‌ها و برنامه‌های صنعتی دولت در این برهه زمانی می‌نویسد: «اولیای دولت علّیه اهتمام بسیار دارند که صنایع بدیعه ممالک محروسه رونق تمام یابد.» از آنجا که دولت امیر به امر صنعت توجه می‌کرد، مردم ایران نیز مورد تشویق واقع شده و درصدد توسعه صنایع برآمدند. در روزنامه وقایع اتفاقیه آمده است: «رعایا و صنعتگران این دولت علّیه دانسته‌اند که اولیای دولت در ایجاد و احداث صنایع بدیعه اهتمام دارند. هر یک درخور قابلیت خویش به اکتساب و احداث صنایع تازه طالب و راغب‌اند.» نقشه‌ی امیرکبیر در بنای صنعت ملّی شامل استخراج معدن، ایجاد کارخانه‌های مختلف، استخدام استادان فنّی از انگلیس و پروس، فرستادن صنعتگران به روسیه، خرید کارخانه از اروپا و حمایت از محصولات داخلی بود.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 سیر سیاست‌های صنعتی در دوره‌ی قاجار (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در سال ۱۲۶۷ ق. فرمان آزادی استخراج معادن برای اتباع ایران از سوی امیرکبیر صادر شد. گرچه پیش از این، نیاز نظامی در زمان عباس میرزا، استخراج معادن را ایجاب کرده بود اما این بار امیرکبیر در جهت ایجاد صنعت ملّی به این امر توجه کرد. طبق این فرمان اولاً کلیه‌ی اتباع ایران با کسب اجازه، حق استخراج معادن را داشتند. ثانیاً تا مدت ۵ سال از پرداخت هرگونه مالیات دولتی معاف بودند. نکته‌ی مهم و جالب توجه این فرمان، این بود که آزادی استخراج معادن منحصراً برای اتباع ایران در نظر گرفته شد، یعنی بیگانگان از این حق محروم بودند. نکته‌ی دیگر معافیت پنج ساله استخراج‌کننده از پرداخت هرگونه مالیات بود تا کسانی که کمتر دل و جرأت پرداختن به امور اقتصادی را داشتند سر شوق آمده آن را به جریان بیندازند و از این راه کمک بزرگی به پیشرفت صنعت و افزایش تولید کشور شد.

❃ البته افزایش تولید معادن مستلزم آموختن اصول فنی جدید بود. از این‌رو امیرکبیر در ۱۲ رمضان ۱۲۶۷ ق. به جان داوود، مترجم اول دولت و سفیر ایران در ارزنه‌الروم می‌نویسد که برای مدرسه دارالفنون استاد معدن‌شناسی را به مدت ۵ سال استخدام کند. علاوه بر این، در مورد ترویج کارخانه در ایران، امیرکبیر معتقد بود که صنایع جدید اروپا را باید با احداث کارخانه در داخل ایران رواج داد. به عبارت دیگر احتیاجات مادی جدید که از لوازم تمدن نوین اروپا بود باید در داخل کشور ساخته می‌شد. ضمناً وی حمایت از کارخانه‌های ملّی را جزو ارکان اساسی برنامه اقتصادی و صنعتی خود قرار داده بود. او به‌خوبی پی برده بود که اگر ایران بخواهد ترقی کند باید صادرات آن افزایش یابد تا به این طریق طلا و نقره وارد کشور شود و ایران غنی شود. این فکر تا اندازه‌ای عملی بود، از این‌رو به تأسیس کارخانه‌های مختلف برای رفع احتیاجات مملکت روی آورد.

❃ دولت امیرکبیر برای اینکه به این عقاید و آرا جامه عمل بپوشاند و بتواند کارخانه‌های بزرگی در ایران احداث کند، جمعی از هنروران و صنعتگران را در سال ۱۲۶۷ ق. به‌منظور آموختن صنایع جدید به مسکو و سن‌پترزبورگ فرستاد. این هیأت تا سال ۱۲۷۰ ق. در روسیه بود و در هنگام مراجعت همراه خود ماشین‌آلات متعددی آورد و به احداث کارخانه‌های جدید پرداخت. در این میان امیرکبیر به احداث کارخانه ماهوت‌بافی که در ایران مصرف زیادی داشت توجه می‌کرد و در این مورد طی نامه‌ای به جان داوود دستور داد دو نفر استاد فن ماهوت‌بافی به‌منظور آموختن این فن استخدام کند و مواجب آنان را ۶۰۰ تا ۷۰۰ تومان قرار دهد و نیز وسایل یک کارخانه ماهوت‌سازی را خریده و به ایران بیاورد تا کارخانه‌ای تأسیس کنند. وی همچنین به تأسیس کارخانه‌های دیگر نیز توجه کرد به دستور وی کارخانه‌ی کاغذسازی در شمال شرقی تهران تأسیس شد و کاغذهای تحریری که این کارخانه تولید می‌کرد به کاغذ امیری معروف شد. اعتمادالسلطنه در مورد راه‌اندازی کارخانه‌ها و صنایع مختلف در دوره امیرکبیر در کتاب تاریخ منتظم ناصری می‌نویسد:

«بنای کارخانه چینی‌سازی در دارالخلافه تهران و کارخانه بلورسازی در قم... و شال کرمانی به‌طوری ترقی کرده و خوب شده که مشتبه به شال کشمیر گردید... قطران که به جهت مصارف توپخانه از روسیه می‌آورند در رحمت‌آباد گیلان به‌قدر کفایت به خوبی ساختند.»

❃ در زمینه‌ی صنایع فلزی نیز برنامه‌ریزی‌هایی صورت گرفت، به‌طوری‌که در سال ۱۲۶۸ ق. به دستور امیر در بلوک ناپنج مازندران تصفیه‌ی آهن به بهترین نحو صورت گرفت. در مورد صنعت قندسازی (قندریزی) نیز در دوره امیرکبیر سیاست‌هایی اتخاذ شد. وی به تصفیه‌‌ی شکر مازندران که برای قندسازی مناسب بود، توجه زیادی می‌کرد به‌طوری‌که شکرهای تصفیه‌شده‌ی مازندران دست کمی از شکر هندوستان نداشت. امیر برای پیشرفت صنعت از پشتیبانی و کمک اهل فن و هنر دریغ نمی‌کرد. اعتمادالسلطنه در صدرالتواریخ می‌نویسد:

«امیر در ترویج و تشویق اهل صنعت و حِرَف، زیاد از اندازه اصرار داشت و مخصوصاً می‌گفت هرکس هنر بدیع و صنعت تازه‌ای بیاورد، به او چیز خواهد داد و به وعده‌ی خود وفا می‌کرد.»

❃ سیاست‌های دولت در اوایل عهد ناصری در جهت ارتقای علمی صنایع نیز قابل‌توجه است. بدون تردید حفظ و گسترش صنایع و کارخانه‌ها بدون داشتن مراکز علمی که به پرورش و تربیت متخصصان بپردازد، امکان‌پذیر نبود. از این‌رو، مدرسه‌ی دارالفنون تأسیس شد و مقصود و هدف دولت این بود که در این مدرسه تمامی فنون جدید تدریس شود و به همین جهت دارالفنون نام گرفت. آخرین اندیشه صنعتی امیرکبیر طرح ایجاد راه‌آهن سراسری در ایران به‌منظور تسهیل ارتباطات در نقاط مختلف کشور بود. این طرح برای نخستین بار در میان دولتمردان مطرح شد و مورد استقبال قرار گرفت.

- ادامه دارد...

#ایران #اقتصاد #پیشرفت_اقتصادی
#عباس_میرزا #امیرکبیر #صنعتی‌سازی
➣ @Notes_On_Liberty
📃 پروژه‌های عمومی (۱) | ✍🏻 فردریک باستیا

➣ @Notes_On_Liberty

❃ هیچ چیز طبیعی‌تر از این نیست که ملّتی، وقتی مطمئن شد که امری سودی کلان برای جامعه دارد، باید آن کار را با سرمایه‌ای که از سوی شهروندان تأمین می‌شود، انجام دهد، اما من وقتی این استدلال را در دفاع از مغالطه‌ای اقتصادی شنیدم، شکیبایی‌ام را از دست دادم: «به‌علاوه این راهی برای ایجاد اشتغال است.»

❃ دولت جاده می‌سازد، قصر می‌سازد، خیابان تعمیر می‌کند، کانال حفر می‌کند؛ دولت با این پروژه‌ها کارگران زیادی را مشغول می‌کند. «این چیزی است که دیده می‌شود»، اما این پروژه‌ها بسیاری دیگر را بیکار کرده است. «این چیزی است که دیده نمی‌شود.»

❃ فرض کنید جاده‌ای در دست تعمیر است. هزار کارگر هر صبح سر کار می‌آیند و شب به خانه برمی‌گردند و دستمزدشان را می‌گیرند؛ این مهم است. اگر جاده در دست تعمیر نبود، اگر بودجه‌ی این عملیات رای نیاورده بود، این مردمان خوب این کار را نداشتند و دستمزدی نمی‌گرفتند؛ این نیز مهم است.

❃ اما آیا این همه‌ی داستان است؟ اگر همه‌چیز را باهم در نظر بگیریم آیا عملیات چیزی دیگر در خود ندارد؟ وقتی که ام دوپین کلمات آیینی را اعلام کرد: «مجلس تصویب کرد...» آیا میلیون‌ها فرانک به‌نحو معجزه‌آسایی در زیر نور ماه از آسمان به خزانه ام وارد شد؟ برای آنکه فرآیند کامل شود آیا دولت نباید اعتبارات تصویب شده را همچون هزینه خود به نحوی تأمین کند؟ آیا نباید جمع‌کنندگان مالیات را به سراسر کشور بفرستد و از مالیات‌دهندگان بخواهد مشارکت کنند؟

❃ سوال را از دو جنبه مطالعه می‌کنیم. در عین حالی که به کاری که دولت می‌تواند با میلیون‌ها فرانکی که تصویب شده است، انجام دهد توجه می‌کنید، فراموش نکنید که به کاری که مالیات‌دهندگان نیز می‌توانستند با این پول کنند (و البته الان نمی‌توانند کنند) نیز توجه کنید. می‌بینید که پروژه‌ی عمومی، سکه‌ای با دو رو است. در یک رو چهره کارگری که مشغول است با این شعار: «آنچه دیده می‌شود»؛ در روی دیگر چهره کارگری بیکار با این شعار: «آنچه دیده نمی‌شود.»

❃ مغالطه‌ای که من در این سلسله مقالات بدان حمله می‌کنم، وقتی که برای پروژه‌های عمومی به‌کارگرفته می‌شود، بیشترین خطر را در پی دارد زیرا در پی توجیه احمقانه‌ترین ولخرجی‌هاست. وقتی احداث راه‌آهن یا پلی واقعاً مفید است، همین برای استدلال به نفع آن کفایت می‌کند، اما اگر کسی نمی‌تواند این استدلال را اقامه کند، چه می‌کند؟ دستاویز این جادو و جمبل می‌شود: «ما باید برای کارگران اشتغال ایجاد کنیم.»

↓ ادامه:

➣ @Notes_On_Liberty
📃 پروژه‌های عمومی (۲) | ✍🏻 فردریک باستیا

➣ @Notes_On_Liberty

❃ دلیل اینکه پارک چمپ دی مارس ابتدا ساخته می‌شود و سپس تخریب می‌شود همین است. ناپلئون، آن‌چنان که گفته می‌شود، فکر می‌کرد کاری بشردوستانه می‌کند وقتی چاله‌هایی می‌کند و آن‌ها را پر می‌کند. او همچنین گفته است: «اینکه نتیجه چه باشد چه فرقی می‌کند؟ تنها چیزی که ما بدان نیازمندیم پخش ثروت در میان طبقه کارگر است.»

❃ اجازه دهید عمق مسائل را ببینیم. پول ذهن ما را گول می‌زند. درخواست از مردم برای همیاری پولی در اجرای پروژه‌ای عمومی درواقع درخواست همیاری فیزیکی آنان است؛ چراکه آنان به‌ازای پول مالیاتی که می‌پردازند کار کرده‌اند. اکنون اگر ما همه‌ی شهروندان را جمع کنیم و کار آنان را از خودشان جدا کنیم و قطعه‌ای از کار بسازیم که برای همه مفید باشد، این معنا قابل درک هست؛ ارزش کارها به نتایج خود کارها است، اما اگر پس از جمع‌کردن شهروندان، آنان مجبور شوند که جاده‌هایی بسازند که هیچ‌کس از آن‌ها نمی‌گذرد یا کاخ‌هایی که هیچ کس در آن‌ها ساکن نمی‌شود و همه به این بهانه که برای آنان ایجاد اشتغال شده است؛ این معنا به نظر مضحک میآید و شهروندان موجه هستند اگر پاسخ دهند: ما هیچ‌کدام از این کارها را نمی‌خواهیم. ما درعوض برای خودمان کار می‌کنیم.

❃ شهروندان اگر به‌جای همیاری کاری، همیاری پولی داشته باشند، نتیجه در کل تغییر نمی‌کند؛ اما اگر همیاری کاری شود، همه دچار ضرر می‌شوند. وقتی همیاری پولی می‌شود، کسانی‌که دولت مشغولشان کرده است از سهم ضررشان می‌گریزند؛ اما به همان اندازه رنج بیشتری برای باقی هموطنانشان ایجاد می‌شود.

❃ قطعه‌ای در قانون اساسی هست که می‌گوید: «جامعه با تأسیس دولت، مجلس و شهرداری‌ها و اجرای پروژه‌های عمومی که دست‌های بیکار را به کار می‌گیرد، توسعه اشتغال را تشویق و همیاری می‌کند.»

❃ به‌عنوان رویکردی موقت در زمانه بحران، در طول یک زمستان سخت، این دخالت روی بخش مالیات‌دهندگان می‌تواند اثر مثبتی داشته باشد. این روش همچون بیمه عمل می‌کند. این روش چیزی به کل کارها و کل دستمزدها اضافه نمی‌کند؛ اما کارها و دستمزدها را از وضعیت اولیه خلاص می‌کند و آن‌ها را از یاس بیرون میآورد؛ مفید بودن آن در دیگر شرایط بسیار مشکوک است.

❃ این روش به‌عنوان راه‌حلی دائمی، عمومی و نظام‌مند، چیزی جز مضحکه‌ای ویرانگر نیست؛ تناقض و محالی که از کار کوچکی بر میانگیزد؛ یعنی «آنچه دیده می‌شود» نمایشی عظیم می‌سازد و حجم عظیمی از کاری که مانع می‌شود؛ یعنی «آنچه دیده نمی‌شود» را پنهان می‌کند.

#اقتصاد #مالیات #پروژه_عمومی
#خدمات_عمومی #خدمات_دولتی
#آزادی_اقتصادی #اقتصاد_آزاد
➣ @Notes_On_Liberty
📃 اندیشه‌ی سیاسی تاریخ‌نویسان (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اندیشه‌ی تاریخی ایران‌زمین در دوره‌ی اسلامی، به‌عنوان بخشی از تاریخ اندیشه، همزمان با آغاز دوره‌ی نویی در تأمل فلسفی، که از آن به نوزایش اسلام تعبیر کرده‌اند، دستخوش دگرگونی عمده‌ای شد. اندیشه‌ی تاریخی نخستین سده‌های دوره‌ی اسلامی کلامی۔ دینی بود، چنانکه محمد بن جریر طبری، نویسنده‌ی تاریخ الرسل و الملوک، متکلّم بزرگ زمان خود نیز به‌شمار می‌آمد. با استوارشدن شالوده‌ی اندیشه‌ی فلسفی و تناورده شدن جریان‌های خردگرای سده‌های چهارم و پنجم، اندیشه‌ی تاریخی نیز توانست، بیش از پیش، مفهوم خرد را به‌مثابه‌ی عمده‌ترین ضابطه و بنیادی‌ترین مفهوم تاریخ‌نویسی مطرح کند. ابوالحسن مسعودی، با فاصله‌گرفتن از تاریخ‌نویسی کلامی-دینی، توضیح مبتنی بر خرد حوادث تاریخی را وجهه‌ی همت خویش قرار داد و کوشید تا حوادث تاریخی را در درون اندیشه‌ی تاریخی بسامانی تبیین کند. ابوعلی مسکویه‌ی رازی، در دیباچه‌ی تجارب‌الاُمم، به تصریح، خرد را به‌عنوان یگانه ضابطه‌ی تاریخ‌نویسی و تبیین حوادث تاریخی وارد و کوشش کرد حوادث تاریخی را -به‌ویژه در بخش مربوط به دوره‌ی فرمانروایی بوییان- نه به نقل از خود و دیگران، بلکه بر پایه‌ی تجربه و با ضابطه‌ی عقل تحلیل و واقع‌گرایی خردمندانه را جانشین مکتب کلامی-دینی در تاریخ‌نویسی کند. گسستی که مسکویه رازی از سنّت تاریخ‌نویسی کلامی-دینی ایجاد کرد، گسستی در بنیاد آن با تکیه بر اسلوب فلسفی بود و، از این حیث، او حتی در فهم و تبیین پدیدارهای دینی از ضابطه‌ی خردمندانه سود جست. در واپسین دهه‌های سده‌ی چهارم، حکیم ابوالقاسم فردوسی، سراینده‌ی خردنامه‌ی ایرانی، با بهره‌گرفتن از توانایی‌های زبان و ادب فارسی، تاریخ پهلوانی، حماسی و واقعی ایران‌زمین را در بازپرداختی خردمندانه در قالب زبان فارسی ریخت و دوره‌ی نویی از آگاهی «ملّی» در اندیشه تاریخی ایران آغاز شد. به این اعتبار، خردنامه‌ی فردوسی را می‌توان یکی از اسناد پراهمیت تکوین اندیشه‌ی تاریخی در ایران‌زمین دانست و هم‌چون واسطة‌العقدی میان مسکويه‌ی رازی و ابوالفضل بیهقی به‌شمار آورد: فردوسی اندیشه‌ی تاریخی خردمندانه را به گویش دری پیوند زد و، با ابوالفضل بیهقی، ترکیب بدیعی از اندیشه‌ی تاریخی و نثر پارسی بنیان گرفت. ابوالفضل بیهقی بنیادگذار تاریخ‌نویسی ایرانی به زبان «ملّی» در دوره‌ی اسلامی بود و هم او «جاده‌ی شاهی» تاریخ‌نویسی ایرانی را با اسلوب آگاهی «ملّی» و اندیشه‌ی تاریخی خردمندانه گشود و تاریخ خود را چونان ضابطه‌ هر تاریخ‌نویسی راستینِ سده‌های آتی قرار داد، چندان‌که در تاریخ‌نویسی در ایران‌زمین فراتر رفتن از آن هرگز ممکن نشد.

❃ سده‌های سوم تا ششم در قلمرو تاریخ‌نویسی ایران‌زمین دوره‌ی تکوین اندیشه‌ی تاریخی مبتنی بر آگاهی «ملّی» و استوارشدن شالوده‌ی قومی «روشن و متمایز» ایرانیان در دوره‌ی اسلامی بود. در این دوره در قلمرو تاریخ‌نویسی و اندیشه‌ی تاریخی نیز به‌عنوان بخشی از تاریخ اندیشه، به‌دنبال فروپاشی شاهنشاهی ساسانیان و «دو قرن سکوت»، دگرگونی عمده‌ای صورت گرفت و بازپرداخت نوآئینی از عناصر تاریخ‌نویسی دوره‌ی پیش از اسلام، اندیشه‌ی خردگرای یونانی و دریافتی خردمندانه از دیانت اسلام در عصر «نوزایش» آن ایجاد شد که مانند ناحیه‌های دیگر اندیشیدن در عصر زرین فرهنگ ایران مبیّن آگاهی «ملّی» ایرانیان بود. در این دوره، زبان فارسی، فلسفه‌ی خردگرای، اندیشه‌ی سیاسی ایرانشهری و، البته، اندیشه‌ی تاریخی عناصر منسجم دستگاه فکریِ بسامان و یگانه‌ی آغاز دوره اسلامی ایران زمین بودند و بر پایه‌ی همین اندیشه، ایران‌زمین، در درون جهان اسلام، اما در بیرون دستگاه خلافت، در درون گستره‌ی «نوزایش» و «اومانیسم» نظام اندیشه‌ی دوره‌ی اسلامی، اما در بیرون تازی‌گری جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 اندیشه‌ی سیاسی تاریخ‌نویسان (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

در همین دوره، بسیاری از وجوه اندیشه‌ی ایرانشهری با تکیه بر دریافتی از اندیشه‌ی اسلامی و یونانی در بازپرداختی نوآئین مورد تأمل و تفسیر قرار گرفت که از آن میان اندیشه‌ی سیاسی و اندیشه‌ی تاریخی از جایگاهی ارجمند برخوردار بود. در نخستین سده‌های دوره‌ی اسلامی، عمده‌ی نوشته‌های تاریخی دوره‌ی باستان، خدای‌نامه‌ها یا سیرالملوک‌ها، به زبان عربی ترجمه شد و در دسترس تاریخ‌نویسان آغاز دوره‌ی اسلامی قرار گرفت و همین تاریخ‌نویسان مواد آن خدای‌نامه‌ها را به صورت اندیشه‌ای نوآئین و سامان آگاهی «ملّی» دوره‌ی اسلامی مورد تفسیر قرار دادند و، بدین‌سان، شاهراه استقلال «ملّی» ایرانی در فلسفه، اندیشه سیاسی ایرانشهری و اندیشه تاریخی هموار شد.

❃ با پایان‌یافتن عصر زرین فرهنگ ایران و با آغاز دوره‌ی زوال اندیشه، اندیشه‌ی تاریخی نیز منحنی زوال اندیشه و انحطاط تاریخی ایران را دنبال کرد و، در سده‌های میان یورش مغولان تا نوشته‌شدن ناسخ‌التواریخ، گرایش عمده‌ی نسخ اندیشه‌ی تاریخی خردمندانه و بیگانگی از آگاهی «ملّی» بود. در این دوره، تنها تاریخ‌نویسان انگشت‌شماری توانستند سنّت اندیشه‌ی تاریخی آغاز سده پنجم را دنبال کنند. در اینجا تنها می‌توان از تاریخ جهانگشای جوینی نام برد که با کمال تأسف، تاکنون مورد بررسی انتقادی قرار نگرفته، درحالی‌که از دیدگاه تداوم اندیشه‌ی تاریخی و آگاهی «ملّی» دارای اهمیت بسیاری است، زیرا عطاملک جوینی توانست با بهره‌گرفتن از ظرایف فن نوشتن و واردکردن استادانه‌ی تنشی میان متن نثر فارسی و عبارات عربی، از سویی، و شعر و نثر، از سوی دیگر، در نوشته خود، تاریخ یورش مغولان را برای «مخدومان بی‌عنایت» بنویسد، اما در جای‌جای آن دیدگاه خود را به گونه‌ای بیاورد که تنها اهل اشارت به آن بشارت دست یابند و دست کوتاه مغولان از نیل به ژرفای آن کوتاه باشد. از دیدگاه تداوم اندیشه‌ی تاریخی و آگاهی «ملّی»، شاید بتوان تاریخ جهانگشای جوینی را واپسین نوشته‌ی تاریخی پراهمیت دانست و، در واقع، دوره‌ای از تاریخ‌نویسی در ایران‌زمین با این کتاب به پایان می‌رسد و سده‌هایی آغاز می‌شود که در گذر آن سده‌ها تاریخ‌نویسی تا نسخ کامل اندیشه تاریخی در هاویه‌ی «دروغ و فسانه» فرو خواهد غلتید. در این «سده‌های میانه‌ی متأخرِ» تاریخ ایران، هم‌چنان‌که، به دنبال انحطاط تاریخی ایران و زوال اندیشه، اندیشه در بن‌بست تحشیه، تعليقه و، سرانجام، تعطیل رانده شد و اندیشه سیاسی، زندگی و زایندگی آغازین خود را از دست داد، اندیشه‌ی تاریخی نیز به تبع آن دستخوش چنان تصلّبی شد که تجدید تاریخ‌نگاری عصر زرین فرهنگ ایران جز از مجرای دگرگونی در بنیاد نظری آن امکان‌پذیر نمی‌شد. اندیشه‌ی تاریخی در ایران نیز به نوبه‌ی خود تابعی از دگرگونی‌های اندیشه بود و در سده‌هایی که خار انحطاط در ژرفای ارکان تمدّن و فرهنگ ایران‌زمین خلید، اندیشه‌ی تاریخی، به‌عنوان اندیشه‌ی زایش و پویش آگاهی «ملّی»، در گذر تحول تاریخی دستخوش زوال شد و تاریخ‌نویسی نیز مانند دیگر بخش‌های تاریخ اندیشه در ایران و همگام با مجموعه آن به بن‌بست تعطیل رانده شد.

- ادامه دارد...

📚 | جواد طباطبایی، تأملی درباره‌ی ایران، جلد نخست، دیباچه‌ای بر نظریه‌ی انحطاط ایران با ملاحظات مقدماتی در مفهوم ایران، چاپ سوم، انتشارات مینوی خِرَد، فصل پنجم، ص ۳۳۷

#اندیشه_سیاسی #تاریخ‌نویسی
#آگاهی_ملی #فردوسی #بیهقی
#ایران #ایران‌زمین #ایرانشهر
#زوال_اندیشه #انحطاط #زوال
➣ @Notes_On_Liberty
«خودکامگی اخلاق را ویران می‌کند؛ چراکه بدون امنیت اخلاق نیز وجود ندارد و مهرورزی‌های دل‌نشین بدون اطمینان از این‌که مهرورزان در پناه پاکی خود در امان به سر برند امکان وجود نمی‌یابند. هنگامی‌که خودکامگی بی‌پروا به سرکوب انسان‌های مورد سوءظن‌اش می‌پردازد، تنها به یک تن ستم روا نمی‌دارد، بلکه همه‌ی ملّت را نخست خوار و سرافکنده و سپس تباه می‌گرداند. می‌دانیم که آدمیان همواره گرایش به رهایی از رنج دارند و، از این رو، هنگامی‌که آنچه دوست می‌دارند تهدید شود یا ناچار از آن دل می‌کنند یا به دفاع از آن می‌پردازند. آقای دُ پوو می‌گوید که در شهرهای طاعون‌زده، اخلاق و خلقیات آدمیان ناگهان رو به فساد و تباهی می‌رود و انسان‌ها حتی در حال مرگ مال یکدیگر را می‌ربایند. از دید ما خودکامگی با اخلاق همان می‌کند که طاعون با جسم آدمی.»

❈ بنژامن کنستان، شور آزادی، بخش یکم
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 چگونه بود که با آن که دوره لویی شانزدهم پررونق‌ترین دوره پادشاهی فرانسه به‌شمار می‌آمد، همین رونق، انفجار انقلاب را شتاب بخشید؟ (۴) | ✍🏻 الکسی دو توکویل ➣ @Notes_On_Liberty ❃ شاه گرچه هنوز به زبان یک سرور سخن می‌گفت، اما در عمل همیشه به افکار عمومی احترام…
📃 چگونه بود که با آن که دوره لویی شانزدهم پررونق‌ترین دوره پادشاهی فرانسه به‌شمار می‌آمد، همین رونق، انفجار انقلاب را شتاب بخشید؟ (۵) | ✍🏻 الکسی دو توکویل

➣ @Notes_On_Liberty

تأملات توکویل پیرامون انقلاب فرانسه و سرشت و ماهیت آن، به نیرومندترین نظریه پیرامون انقلاب تا به امروز تبدیل شد، که تأثیر غیرقابل انکاری بر اندیشمندان پس از او داشت؛ در این فصل از کتاب، توکویل به‌درستی تحلیل می‌کند که انقلاب‌ها در چه شرایطی روی می‌دهند:

❃ بدین‌سان، درست در آن نقاطی از فرانسه که بیشترین بهبود زندگی را به خود دیده بودند، ناخرسندی همگانی در اوج خویش بود. این قضیه ممکن است غیرمنطقی به‌نظر آید -اما تاریخ سرشار از این تناقض‌ها است. زیرا همیشه چنین نبوده است که انقلاب‌ها در زمان وخیم‌تر شدن اوضاع پیش آمده باشند؛ بلکه برعکس، انقلاب غالباً زمانی پیش می‌آید که مردمی که دیرزمانی با یک حکومت ستمگرانه بدون هرگونه اعتراضی کنار آمده‌اند، یک‌باره دریابند که حکومت فشارش را تخفیف داده است و آنگاه است که علیه حکومت اسلحه به دست می‌گیرند. از این روی، نظام اجتماعی که به‌وسیله‌ی یک انقلاب سرنگون می‌شود، همیشه از نظام اجتماعی که بلافاصله پیش از آن برقرار بوده است، بهتر است و تجربه به ما می‌آموزد که عموماً خطرناک‌ترین لحظه برای یک حکومت بد، زمانی است که آن حکومت بخواهد روش‌هایش را اصلاح کند. تنها کارکشتگی در سیاست می‌تواند تاج و تخت پادشاهی را نجات دهد که پس از یک فرمانروایی ستمگرانه‌ی طولانی بخواهد وضع رعایایش را بهبود بخشد. مردمی که مدتی دراز بدون هرگونه امید تلافی، بردبارانه ستم را تحمل کرده باشند، هرگاه که امکان رفع آن ستم یکباره به ذهن‌شان خطور نماید، گلایه‌شان به ناشکیبایی تبدیل خواهد شد. همین که برخی از بدرفتاری‌ها چاره می‌شوند، توجه آن‌ها به بدرفتاری‌های دیگر جلب می‌شود و نوبت آن می‌رسد که این بدرفتاری‌های دسته دوم سهمگین‌تر به نظر آیند. در این شرایط مردم ممکن است کمتر رنج بکشند، اما حساسیت آن‌ها شدیدتر می‌شود. قدرت فئودالی در اوج خویش هرگز نتوانسته بود مانند زمانی که در آستانه‌ی زوال قرار داشت، بیزاری مردم را برانگیزاند.

در عصر لویی شانزدهم، جزئی‌ترین نیش قدرت خودسرانه، حتی از خودکامگی همه‌جانبه‌ی لویی چهاردهم نیز نفرت بیشتری پدید می‌آورد. زندانی‌شدن کوتاه‌مدت بومارشه (۱)، بیشتر از واقعه دراگوناد (۲) سال ۱۶۸۵، پاریس را تکان داده بود.

❃ در سال ۱۷۸۰، دیگر هرگونه سخنی از سیر قهقرایی در فرانسه غیرقابل طرح بود و برعکس، چنین می‌نمود که هیچ حدی را بر پیشرفت فرانسه نمی‌توان قائل شد. در این زمان بود که نظریه‌های کمال‌پذیری انسان و پیشرفت مداوم، باب روز گشته بود. بیست سال پیش از این، امیدی نمی‌شد به آینده بست؛ اما در سال ۱۷۸۰، هیچ نوع نگرانی درباره‌ی آینده احساس نمی‌شد. مردم فرانسه خیره از دورنمای سعادتی که تا آن زمان خوابش را هم ندیده بودند و اکنون در دسترس‌شان قرار گرفته بود، بهبود واقعی را که در زندگی‌شان رخ داده بود، نمی‌دیدند و پیوسته خواستار تسریع رویدادها بودند.

❃ گذشته از این ملاحظات کلّی، دلایل ویژه و مؤثر دیگری نیز برای این دگرگونی ذهنیت فرانسویان وجود داشتند. گرچه مدیریت مالی کشور مانند دیگر ادارات دولتی دستخوش یک ترمیم همه‌جانبه شده بود، اما هنوز معایب ذاتی نظام‌های استبدادی را در خویش داشت و از آنجا که حساب‌های خزانه‌داری هرگز مورد وارسی و انتشار قرار نمی‌گرفتند، برخی از بدترین عملکردهای لویی چهاردهم و پانزدهم هنوز پابرجای مانده بودند. وانگهی، همان کوشش‌های حکومت در جهت افزایش رفاه ملّی و اعانه‌ها و کمک‌هایی که توزیع می‌کرد، بر بودجه‌ی کشور فشارهای تازه‌ای را پیوسته تحمیل می‌کردند که درآمدهای مالی دولت نمی‌توانست از عهده‌ی آن فشارها برآید. از همین روی، لویی شانزدهم با دشواری‌های مالی حتی وخیم تر از دشواری‌های اسلافش روبه‌رو گشته بود. او نیز مانند لویی‌های پیشین پیوسته بستانکارانش را در انتظار نگه می‌داشت و باز مانند آن‌ها از چپ و راست بی‌دریغ وام می‌گرفت، بدون آنکه این وام‌گرفتن‌ها را اعلام نماید. بستانکاران لویی شانزدهم هرگز در مورد دریافت بهره‌ی وام‌های‌شان مطمئن نبودند و به‌راستی که حتی بازپرداخت سرمایه‌شان نیز همیشه به حسن نیت شاه بستگی داشت.


[۱ـ نمایشنامه‌نویس فرانسوی و نویسنده کمدی آرایشگر شهر سیویل و عروسی فیگارو که نمایشنامه‌هایش دربردارنده‌ی طنزی تلخ از حقایق جامعه فرانسه بود.
۲-لشکرکشی لویی چهاردهم علیه پروتستان‌های فرانسه و کشتار آن‌ها.]

➣ @Notes_On_Liberty
👍1
📃 چگونه بود که با آن که دوره لویی شانزدهم پررونق‌ترین دوره پادشاهی فرانسه به‌شمار می‌آمد، همین رونق، انفجار انقلاب را شتاب بخشید؟ (۶) | ✍🏻 الکسی دو توکویل

➣ @Notes_On_Liberty

❃ یک شاهد عینی که دلایل بسیاری برای اعتماد به او در دست داریم، زیرا در جایی قرار گرفته بود که بهتر از هر کس دیگری می‌توانست آنچه را که در فرانسه می‌گذشت ببیند، به ما می‌گوید که:

«فرانسویان این روزگار در معامله با حکومت‌شان پیوسته در معرض خطر بودند. اگر آن‌ها با ضمانت‌های دولتی سرمایه‌گذاری می‌کردند، هرگز نمی‌توانستند احساس اطمینان کنند که در موقع مقرر به منافع ناشی از این سرمایه‌گذاری دست خواهند یافت. اگر آن‌ها برای دولت کشتی‌هایی می‌ساختند، یا جاده‌هایی را تعمیر می‌کردند و یا پوشاک ارتشیان را فراهم می‌نمودند، هیچ تضمینی برای مبالغ پرداختی‌شان در دست نداشتند و برای آن‌ها مخاطرات قرارداد بستن با دولت به اندازه‌ی ماجراجویی‌های خطرناک مالی، سرشار از بیم و هراس بود».

او سپس معقولانه میافزاید که:

«در این دوره که به‌خاطر پیشرفت سریع صنعت، تعداد بیشتری از مردم در مقایسه با گذشته میل به تملک و علاقه به زندگی آسوده پیدا کرده‌اند. آن‌هایی که بخشی از سرمایه‌شان را به دولت واگذار کرده‌اند، از پیمان‌شکنی‌های مالی دولت بسیار رنجیده خاطر شده‌اند، درحالی‌که دولت بیشتر از دیگران می‌بایست به تعهداتش وفادار ماند».

❃ کوتاهی‌های دستگاه دولتی پدیده‌ی تازه‌ای نبود، بلکه آن رنجشی که این قصورها برانگیخته بودند، پدیده‌ی نوی به شمار میآمد. معایب نظام مالی دولت در گذشته بسیار آشکارتر بودند، اما دگرگونی بزرگی که ناگهان هم در روش‌های حکومت و هم در ساختار جامعه پدید آمده بود، مردم فرانسه را به‌مراتب بیشتر از دوران پیش نسبت به این معایب، حساس و آگاه ساخته بود.

❃ حکومت فرانسه در آخرین بیست سالِ پیش از انقلاب، فعال‌تر گشته بود و وارد رشته فعالیت‌هایی شده بود که تا آن زمان حتی فکرشان را هم نمی‌کرد. در نتیجه، دولت به صورت بزرگ‌ترین مصرف‌کننده کالای صنعتی و عمده‌ترین کارفرمای فرانسه در آمده بود. تعداد اشخاصی که معاملات پولی با دولت داشتند، یا از وام‌های آن بهره‌مند می‌شدند و یا با مزدهای پرداختی دولت زندگی می‌کردند و سرانجام، شمار کسانی که طرف معامله مؤسسات وابسته به دولت بودند، بسیار افزایش یافته بود. در هیچ زمانی منافع و درآمدهای افراد خصوصی این چنین وابسته به منافع دولت نشده بود. از این روی، سوءمدیریت‌های مالی دولت که پیش از این تنها بر دستگاه دولتی اثر می‌گذاشت، اکنون برای بسیاری از کسانی‌که در خارج از این دستگاه بودند، نیز خانه‌خرابی به بار آورده بود. در سال ۱۷۸۹، دولت تقریباً ششصد مليون ليور به بستانکارانش بدهکار بود؛ بستانکارانی که بیشتر آن‌ها خود در زیر بار قرض سنگین بودند و بدین ترتیب با همه‌ی کسانی که مانند آن‌ها قربانی کوتاهی‌های دولت در انجام تعهدات مالی‌اش شده بودند، اشتراک منافع پیدا کرده بودند. به موازات افزایش‌یافتن شمار ناخرسندان، آن‌ها صدای اعتراض‌های‌شان را نیز بلندتر ساخته بودند؛ زیرا عادت به معاملات مخاطره‌آمیز و شوق پول درآوردن و دلبستگی به زندگی آسوده که با گسترش بازرگانی و صنعت پرورش یافته بودند، موجب شده بودند که گلایه‌هایی که سی سال پیش از سوی همین اشخاص بدون غرولند تحمل می‌شدند، اکنون برای آن‌ها تحمل‌ناپذیر گردند.

❃ بدین‌سان، اجاره‌دهندگان، بازرگانان، کارخانه‌داران، کاسبکاران، و صرافان -یعنی همان بخشی از اجتماع که معمولاً بیشتر از بخش‌های دیگر جامعه با دگرگونی‌های شدید سیاسی مخالفند و از پشتیبانان استوار هرگونه حکومت موجود به شمار می‌آیند و حتی در صورت بیزاری یا بی‌علاقگی به قوانین باز آن‌ها را رعایت می‌کنند- اکنون به پیگیرترین و سرسخت‌ترین هواداران اصلاحات تبدیل شده بودند. آنچه که آن‌ها با صدای هرچه بلندتر خواستارش بودند، چیزی کمتر از یک دگرگونی ریشه‌ای در سراسر مدیریت مالی کشور نبود و تشخیص نمی‌دادند که یک چنین دگرگونی انقلابی، فروریختگی کل ساختمان اجتماع را ایجاب می‌کند. که می‌داند چگونه می‌توان یک بلا را برگرداند! از یک سوی، ملّتی بود که عشق به ثروت و تجمّل در میان آن هر روزه گسترش می‌یافت و از سوی دیگر، حکومتی که از یک جهت پیوسته به این شوق دامن می‌زد و از جهت دیگر، از تحقق آن جلوگیری می‌نمود. همین تناقض مرگبار بود که مرگ رژیم پیشین را رقم زده بود.

📚 | الکسی دو توکویل، انقلاب فرانسه و رژیم پیش از آن

#انقلاب #نظریه‌ی_انقلاب #توکویل
#زمینه‌های_انقلاب #رونق #فقر
➣ @Notes_On_Liberty