On Liberty | دربارهی آزادی
📄 | خردگرایی، تجربهگرایی، مفاهیم پیشینی و پسینی (۲) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ خوب است حالا با معنای دقیق در اصطلاح فلسفیِ «خردگرایی» و «تجربهگرایی» آشنا شویم. این دو اصطلاح مقابل هماند و دومی نفی اصول اولی است. خردگرایی در معنای کلی و گستردهی واژه به نظریهای…
📄 | فیلسوفانِ خردگرا (۱) | ۱- رنه دکارت، شک رَوِشمند، درخت معرفت
➣ @Notes_On_Liberty
❃ رنه دکارت، باروخ اسپینوزا و گوتفرید ویلهلم لایبنیتس سه فیلسوف بزرگ خردگرا هستند. رنه دکارت بهعنوان بنیادگذار فلسفه جدید شهرت دارد. او نویسندهی نخستین اثر بزرگ فلسفی به زبان فرانسه است. گفتار در روش (۱۶۳۷) همراه با تأملات در فلسفه اولیٰ (۱۶۴۱) آثار اصلی دکارت و مبیّن آرای اوست.
❃ دکارت نخست به ریاضیات رغبت بسیار داشت. در ریاضیات، نظام معرفت یقینی را میدید و در دیگر رشتهها نمیدید. در این اندیشه بود که باید بتوان جهان را با همان روشهایی درک کرد که از اصول موضوع ریاضی درک میشود. صریحتر بگوییم: هدفش آن بود که فلسفه را به گونهای بازنویسی کند و نظام معرفت را طوری بر بنیاد اصول موضوع تردیدناپذیر بنا سازد که گویی ریاضیات است. عزم جزم دکارت در بازسازی فلسفه به هیئت ریاضیات، نطفهی خردگرایی فلسفی است.
❃ دکارت، نخست وظیفهی خود دانست کشف کند که آیا اصلی موضوع، یا به عبارت خود او اصلی تردیدناپذیر، وجود دارد یا نه، و با یافتن این اصل بر آن شد تا به هر چیزی که بشود شک کرد، شک کند. با شک رَوِشمند(دستوری) خود به این نتیجه رسید که میتواند در حقیقت هر چیزی شک کند، جز در این واقعیت که خود او شک میکند. و از آنجا که شک کردن گونهای اندیشیدن است، پس واقعیت این است که او میاندیشد. بنابراین، یک اصل تردیدناپذیر وجود داشت و آن اصل این بود: «میاندیشم، پس هستم.»
❃ دکارت بر بنیاد این اصل، فلسفهای ساخت. انسان میتواند خود را از همه اعراض عاری بداند، جز اندیشیدن. پس او موجودی است که ماهیتش یا سرشت ذاتیاش اندیشیدن است. لازمهی اندیشه تصور موجود کاملی است که باید بیرون از اندیشه وجود داشته باشد. البته شاید نتیجهگیری او در اینجا قانعکننده به نظر نرسد، ولی در اصل با برهان وجودی همراه است. وجود خداوند، که به زعم دکارت در فلسفه او به اثبات رسیده است، بسیاری از مفهومهایی را از نو به اثبات میرساند که فهم مشترک بر آنها صحه میگذارد، مفهومهایی که دکارت در آغاز، شک کردن در آنها را ضروری دیده بود. بنا به استدلال او، چون موجود کامل هیچگاه روا نمیدارد که مرتباً و اساساً در بارهی ماهیت جهان اغوا شده باشیم، ضرورت واقعیت پدیدههای خارجی اثبات میشود. مهمترین شیء خارجی در نزد ما بدن ماست. و دشوارترین مسئلهای که اکنون به ناچار با آن روبرویم، این است: اندیشه که بخشی از ماست(روح ما)، چگونه با بخشی جسمانی(جسم ما) یگانه شده است.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ رنه دکارت، باروخ اسپینوزا و گوتفرید ویلهلم لایبنیتس سه فیلسوف بزرگ خردگرا هستند. رنه دکارت بهعنوان بنیادگذار فلسفه جدید شهرت دارد. او نویسندهی نخستین اثر بزرگ فلسفی به زبان فرانسه است. گفتار در روش (۱۶۳۷) همراه با تأملات در فلسفه اولیٰ (۱۶۴۱) آثار اصلی دکارت و مبیّن آرای اوست.
❃ دکارت نخست به ریاضیات رغبت بسیار داشت. در ریاضیات، نظام معرفت یقینی را میدید و در دیگر رشتهها نمیدید. در این اندیشه بود که باید بتوان جهان را با همان روشهایی درک کرد که از اصول موضوع ریاضی درک میشود. صریحتر بگوییم: هدفش آن بود که فلسفه را به گونهای بازنویسی کند و نظام معرفت را طوری بر بنیاد اصول موضوع تردیدناپذیر بنا سازد که گویی ریاضیات است. عزم جزم دکارت در بازسازی فلسفه به هیئت ریاضیات، نطفهی خردگرایی فلسفی است.
❃ دکارت، نخست وظیفهی خود دانست کشف کند که آیا اصلی موضوع، یا به عبارت خود او اصلی تردیدناپذیر، وجود دارد یا نه، و با یافتن این اصل بر آن شد تا به هر چیزی که بشود شک کرد، شک کند. با شک رَوِشمند(دستوری) خود به این نتیجه رسید که میتواند در حقیقت هر چیزی شک کند، جز در این واقعیت که خود او شک میکند. و از آنجا که شک کردن گونهای اندیشیدن است، پس واقعیت این است که او میاندیشد. بنابراین، یک اصل تردیدناپذیر وجود داشت و آن اصل این بود: «میاندیشم، پس هستم.»
❃ دکارت بر بنیاد این اصل، فلسفهای ساخت. انسان میتواند خود را از همه اعراض عاری بداند، جز اندیشیدن. پس او موجودی است که ماهیتش یا سرشت ذاتیاش اندیشیدن است. لازمهی اندیشه تصور موجود کاملی است که باید بیرون از اندیشه وجود داشته باشد. البته شاید نتیجهگیری او در اینجا قانعکننده به نظر نرسد، ولی در اصل با برهان وجودی همراه است. وجود خداوند، که به زعم دکارت در فلسفه او به اثبات رسیده است، بسیاری از مفهومهایی را از نو به اثبات میرساند که فهم مشترک بر آنها صحه میگذارد، مفهومهایی که دکارت در آغاز، شک کردن در آنها را ضروری دیده بود. بنا به استدلال او، چون موجود کامل هیچگاه روا نمیدارد که مرتباً و اساساً در بارهی ماهیت جهان اغوا شده باشیم، ضرورت واقعیت پدیدههای خارجی اثبات میشود. مهمترین شیء خارجی در نزد ما بدن ماست. و دشوارترین مسئلهای که اکنون به ناچار با آن روبرویم، این است: اندیشه که بخشی از ماست(روح ما)، چگونه با بخشی جسمانی(جسم ما) یگانه شده است.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | فیلسوفانِ خردگرا (۲) | ۱- رنه دکارت، شک رَوِشمند، درخت معرفت
➣ @Notes_On_Liberty
❃ راهحلی که دکارت پیشنهاد می کند، این است که در جهان آفرینش تنها دو جوهر وجود دارد: جوهر «اندیشه» یا روح، و جوهر «بُعد» یا «امتداد» یا ماده. بیش از این، واقعیت تجربهپذیر نیست، زیرا ممکن نیست قانونهای مکانیکی، که بر اعمال طبیعت حاکم است، به قلمروِ غیر مادی با جوهر «اندیشه» تعمیم یابد. دیدگاه مکانیکی در میان سایر دانشمندان سده هفدهم میلادی مشترک بود و دکارت به این دیدگاه عقیده داشت. از اینرو بود که جستوجوی اندیشهی یگانگی یا وحدت رها شد و نوعی دوگانگی جای آن را گرفت. ماهیت ماده، بُعد یا امتداد است، همچنان که ماهیت روح، اندیشه است. مفهوم امتداد، «فطری» یا پیشینی است. ولی اینکه دو جوهر که ماهیت هر کدام بیبهره از دیگری است چگونه با هم یگانه شدهاند، مطلبی است که دکارت از بیان آن ناتوان است.
❃ دکارت اندیشیده بود بر پایهی چند مفهوم پیشینیِ اندکشمار -اصول موضوع ریاضیات، قضیه «میاندیشم، پس هستم» و مفهوم امتداد، که مشتمل است بر مفهوم دو جوهر اصلی، و مفهوم خدا- میتواند اصول علمی یکتا و یگانهای را پیریزی کند یا درخت معرفت را برویاند؛ درختی که ریشههایش مابعدالطبیعه باشد، تنهاش طبیعیات و شاخههایش سایر علوم. شاید تصویری که اینسان به دست داده شده است و در آن همهی معرفتها بر مبنای اصول موضوع از ریشه مابعدالطبیعه میبالند، بیش از هر تعریف دیگری در بارهی معنای فلسفی «خردگرایی» روشنگر باشد.
❃ نپنداریم که رهیافت کاملاً «دنیوی» به مسائل اساسی زندگی، مانند رهیافت دکارت، نکتهای بوده است که کلیسا با بیاعتنایی از کنارش گذشته است. با آنکه دکارت نشان داده بود کاتولیک مؤمنی است، دیدگاههایش شرکآلود اعلام شد و کتابهای گفتار در روش و تأملات در فلسفه اولیٰ در فهرست سیاه کتابهای گمراهکننده قرار گرفت. دکارت ناگزیر به ترک فرانسه و اقامت در هلند شد. ولی سرانجام مذهب پروتستان آلمانی مردم هلند را همانقدر ناگوار یافت که طعم مذهب کاتولیک فرانسوی را تلخ یافته بود. دکارت سال آخر عمرش را در سوئد گذراند. بیست سال پس از مرگاش، آموزش فلسفهاش در همه دانشگاههای فرانسه ممنوع شد.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ راهحلی که دکارت پیشنهاد می کند، این است که در جهان آفرینش تنها دو جوهر وجود دارد: جوهر «اندیشه» یا روح، و جوهر «بُعد» یا «امتداد» یا ماده. بیش از این، واقعیت تجربهپذیر نیست، زیرا ممکن نیست قانونهای مکانیکی، که بر اعمال طبیعت حاکم است، به قلمروِ غیر مادی با جوهر «اندیشه» تعمیم یابد. دیدگاه مکانیکی در میان سایر دانشمندان سده هفدهم میلادی مشترک بود و دکارت به این دیدگاه عقیده داشت. از اینرو بود که جستوجوی اندیشهی یگانگی یا وحدت رها شد و نوعی دوگانگی جای آن را گرفت. ماهیت ماده، بُعد یا امتداد است، همچنان که ماهیت روح، اندیشه است. مفهوم امتداد، «فطری» یا پیشینی است. ولی اینکه دو جوهر که ماهیت هر کدام بیبهره از دیگری است چگونه با هم یگانه شدهاند، مطلبی است که دکارت از بیان آن ناتوان است.
❃ دکارت اندیشیده بود بر پایهی چند مفهوم پیشینیِ اندکشمار -اصول موضوع ریاضیات، قضیه «میاندیشم، پس هستم» و مفهوم امتداد، که مشتمل است بر مفهوم دو جوهر اصلی، و مفهوم خدا- میتواند اصول علمی یکتا و یگانهای را پیریزی کند یا درخت معرفت را برویاند؛ درختی که ریشههایش مابعدالطبیعه باشد، تنهاش طبیعیات و شاخههایش سایر علوم. شاید تصویری که اینسان به دست داده شده است و در آن همهی معرفتها بر مبنای اصول موضوع از ریشه مابعدالطبیعه میبالند، بیش از هر تعریف دیگری در بارهی معنای فلسفی «خردگرایی» روشنگر باشد.
❃ نپنداریم که رهیافت کاملاً «دنیوی» به مسائل اساسی زندگی، مانند رهیافت دکارت، نکتهای بوده است که کلیسا با بیاعتنایی از کنارش گذشته است. با آنکه دکارت نشان داده بود کاتولیک مؤمنی است، دیدگاههایش شرکآلود اعلام شد و کتابهای گفتار در روش و تأملات در فلسفه اولیٰ در فهرست سیاه کتابهای گمراهکننده قرار گرفت. دکارت ناگزیر به ترک فرانسه و اقامت در هلند شد. ولی سرانجام مذهب پروتستان آلمانی مردم هلند را همانقدر ناگوار یافت که طعم مذهب کاتولیک فرانسوی را تلخ یافته بود. دکارت سال آخر عمرش را در سوئد گذراند. بیست سال پس از مرگاش، آموزش فلسفهاش در همه دانشگاههای فرانسه ممنوع شد.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | فیلسوفانِ خردگرا (۳) | ۲- باروخ اسپینوزا، یکتاشناسی، موجبیت مطلق
➣ @Notes_On_Liberty
❃ باروخ یا بندیکت اسپینوزا(۱۶۳۲-۱۶۷۷) یهودیِ اسپانیاییتباری بود که در ۱۶۳۲ در شهر آمستردام هلند دیده به جهان گشود. خانواده اش از بیم تعقیب و آزار به هلند گریخته بودند. اسپینوزا را به سبب آزاداندیشیاش تکفیر و از جامعهی یهودی طرد کردند و لعنت نامهای برایش نوشتند که روی همهی تکفیرنامههای واتیکان را سفید کرده است و یادآور آن است که داغ كفر تنها بر جبین فیلسوفان مسیحی نخورده است. اسپینوزا با تراشیدن و صیقلدادن عدسی، زندگی را میگذراند و شبها مطالعات خود را دنبال میکرد. تنها بهواسطهی نبوغش بود که شمع محفل پیشروان فکری و علمی زمان خود شد. میگفت فلسفه هدفی جز این ندارد که راه خوشبخت زیستن آدمی را کشف کند. از هر آنچه اسپینوزا نوشته و از هر کاری که کرده، زیبایی و پاکی خلق و خوی او پیداست.
❃ کتاب اصلی او که «اخلاق» نام دارد، یکی از آثار جاویدان فلسفی و در عین حال یکی از دشوارترین کتابهاست. اسپینوزا بهمعنایِ واقعیِ کلمه خردگراست. او به پیروی از برهانهای اقلیدس در اثبات قضیههای هندسی، به کمک چند تعریف، چند اصل موضوع و قضیه، به اثبات حقایق مابعدالطبیعی و اخلاقی دست زده است.
❃ نقطه آغاز بحث اسپینوزا در کتاب اخلاق مسئلهیِ حلنشدهیِ دوگانگیِ ماده و روح است. اسپینوزا منکر دوگانگی واقعیِ این دو است. میگوید این خطا از آنجا سرچشمه میگیرد که ماده و روح را دو جوهر پنداشته اند، حال آنکه در حقیقت تنها یک جوهر یا یک هستیاند و این جوهر یا هستی، خداست. خدا هر چیزی و همه چیز است و از هر لحاظ که بنگریم نامتناهی است. جلوههای هستی او بینهایت است، ولی از این همه جلوه، تنها اندیشه و امتداد را میشناسیم. دشواری از آنجا پیدا میشود که میپنداریم اندیشه و امتداد جوهرند و از اینروست که توضیح دادن چگونگی یگانه شدن آنها در انسان ناممکن میشود. البته در واقعیت امر چنین مشکلی نیست، زیرا اندیشه و امتداد تجلیات یک جوهر یا جلوههای هستی اصلیاند.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ باروخ یا بندیکت اسپینوزا(۱۶۳۲-۱۶۷۷) یهودیِ اسپانیاییتباری بود که در ۱۶۳۲ در شهر آمستردام هلند دیده به جهان گشود. خانواده اش از بیم تعقیب و آزار به هلند گریخته بودند. اسپینوزا را به سبب آزاداندیشیاش تکفیر و از جامعهی یهودی طرد کردند و لعنت نامهای برایش نوشتند که روی همهی تکفیرنامههای واتیکان را سفید کرده است و یادآور آن است که داغ كفر تنها بر جبین فیلسوفان مسیحی نخورده است. اسپینوزا با تراشیدن و صیقلدادن عدسی، زندگی را میگذراند و شبها مطالعات خود را دنبال میکرد. تنها بهواسطهی نبوغش بود که شمع محفل پیشروان فکری و علمی زمان خود شد. میگفت فلسفه هدفی جز این ندارد که راه خوشبخت زیستن آدمی را کشف کند. از هر آنچه اسپینوزا نوشته و از هر کاری که کرده، زیبایی و پاکی خلق و خوی او پیداست.
❃ کتاب اصلی او که «اخلاق» نام دارد، یکی از آثار جاویدان فلسفی و در عین حال یکی از دشوارترین کتابهاست. اسپینوزا بهمعنایِ واقعیِ کلمه خردگراست. او به پیروی از برهانهای اقلیدس در اثبات قضیههای هندسی، به کمک چند تعریف، چند اصل موضوع و قضیه، به اثبات حقایق مابعدالطبیعی و اخلاقی دست زده است.
❃ نقطه آغاز بحث اسپینوزا در کتاب اخلاق مسئلهیِ حلنشدهیِ دوگانگیِ ماده و روح است. اسپینوزا منکر دوگانگی واقعیِ این دو است. میگوید این خطا از آنجا سرچشمه میگیرد که ماده و روح را دو جوهر پنداشته اند، حال آنکه در حقیقت تنها یک جوهر یا یک هستیاند و این جوهر یا هستی، خداست. خدا هر چیزی و همه چیز است و از هر لحاظ که بنگریم نامتناهی است. جلوههای هستی او بینهایت است، ولی از این همه جلوه، تنها اندیشه و امتداد را میشناسیم. دشواری از آنجا پیدا میشود که میپنداریم اندیشه و امتداد جوهرند و از اینروست که توضیح دادن چگونگی یگانه شدن آنها در انسان ناممکن میشود. البته در واقعیت امر چنین مشکلی نیست، زیرا اندیشه و امتداد تجلیات یک جوهر یا جلوههای هستی اصلیاند.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | فیلسوفانِ خردگرا (۴) | ۲- باروخ اسپینوزا، یکتاشناسی، موجبیت مطلق
➣ @Notes_On_Liberty
❃ طبیعیات، هستی را در تجلی ممتدش بررسی میکند و اسپینوزا در پی آن است که هستی را در جلوهی اندیشه مطالعه کند. با این دید به اعمال انسان به گونهای نگریسته می شود که خط، سطح یا جسم هندسی را بررسی میکنند. حاصل این نگرش، نوعی وحدت وجود و اصل موجبیت مطلق است؛ یعنی جهان چنان است که به ضرورت منطقی باید باشد و این جوهر خردگرایی است. از اینرو، اختیار محال است.
❃ ولی مراد این نیست که خوشبختی محال است. خوشبختی از راه دانستن چگونگی یکرنگ شدن زندگی انسان با بافت بزرگ آفرینش و پذیرفتن ضرورت همه رویدادها به دست میآید. هرگاه علت امری معلوم شود، دانسته میشود آن امر گریزناپذیر است و این شائبه که چون انسان قصد و نیت دارد آنطور که خود میخواهد عمل میکند، نیز برطرف میگردد. خشم و کین، واکنشهای مناسبی در برابر رفتار دیگران، اوضاع و احوال جهان و مشیت خداوند نیست. از آنجا که خداوند از لحاظ قدرت و معرفت نامتناهی است، هر چیزی را در خور فهم و عقل نامتناهی آفریده است. بنابراین، او با آفرینش چیزهای نیک و بد، بهعنوان اجزای کلی که همه صورتهای ممکن وجود را در بر میگیرد، فراسوی نیک و بد جای دارد.
❃ فلسفه اسپینوزا به فلسفه رواقی شباهت نزدیک دارد. تعارضی که میان مابعدالطبیعه موجبیتگرا و آموزههای اخلاق هست، همان تعارضی که در بحث در باب فلسفه رواقی موجود است، در این فلسفه هم آشکار است. با این وصف، نظام فلسفی اسپینوزا چشمگیرترین نظام خردگرایی است که تاکنون ساخته شده است و اهمیت آن در این است که دیدگاه خردگرایانه را به حد منتهای آن رسانیده است. اگر اسپینوزا در هدفهای فلسفیاش کامیاب نبوده است، پس میتوان پنداشت کوششهای خردگرایانه به همین گونه که هست، محکوم به شکست است.
#فلسفه #تاریخ_فلسفه
#خردگرایی #دکارت #اسپینوزا
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ طبیعیات، هستی را در تجلی ممتدش بررسی میکند و اسپینوزا در پی آن است که هستی را در جلوهی اندیشه مطالعه کند. با این دید به اعمال انسان به گونهای نگریسته می شود که خط، سطح یا جسم هندسی را بررسی میکنند. حاصل این نگرش، نوعی وحدت وجود و اصل موجبیت مطلق است؛ یعنی جهان چنان است که به ضرورت منطقی باید باشد و این جوهر خردگرایی است. از اینرو، اختیار محال است.
❃ ولی مراد این نیست که خوشبختی محال است. خوشبختی از راه دانستن چگونگی یکرنگ شدن زندگی انسان با بافت بزرگ آفرینش و پذیرفتن ضرورت همه رویدادها به دست میآید. هرگاه علت امری معلوم شود، دانسته میشود آن امر گریزناپذیر است و این شائبه که چون انسان قصد و نیت دارد آنطور که خود میخواهد عمل میکند، نیز برطرف میگردد. خشم و کین، واکنشهای مناسبی در برابر رفتار دیگران، اوضاع و احوال جهان و مشیت خداوند نیست. از آنجا که خداوند از لحاظ قدرت و معرفت نامتناهی است، هر چیزی را در خور فهم و عقل نامتناهی آفریده است. بنابراین، او با آفرینش چیزهای نیک و بد، بهعنوان اجزای کلی که همه صورتهای ممکن وجود را در بر میگیرد، فراسوی نیک و بد جای دارد.
❃ فلسفه اسپینوزا به فلسفه رواقی شباهت نزدیک دارد. تعارضی که میان مابعدالطبیعه موجبیتگرا و آموزههای اخلاق هست، همان تعارضی که در بحث در باب فلسفه رواقی موجود است، در این فلسفه هم آشکار است. با این وصف، نظام فلسفی اسپینوزا چشمگیرترین نظام خردگرایی است که تاکنون ساخته شده است و اهمیت آن در این است که دیدگاه خردگرایانه را به حد منتهای آن رسانیده است. اگر اسپینوزا در هدفهای فلسفیاش کامیاب نبوده است، پس میتوان پنداشت کوششهای خردگرایانه به همین گونه که هست، محکوم به شکست است.
#فلسفه #تاریخ_فلسفه
#خردگرایی #دکارت #اسپینوزا
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | دربارهی آزادی
📄 امکانناپذیری سوسیالیسم؛ مسئلهی محاسبهی اقتصادی از نگاه میزس (بخش چهارم) ➣ @Notes_On_Liberty ✦ محاسبهی اقتصادی بر مبنای قیمتهای پولی چه محدودیتهایی دارد؟ ❃ نخست آنکه دادههای فرد در محاسبه پولی، مقادیر اندازهگیریشده نیستند فرض اساسی این است که…
📄 امکانناپذیری سوسیالیسم؛ مسئلهی محاسبهی اقتصادی از نگاه میزس (بخش پنجم)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ محور اصلی استدلال میزس این بود که یک نظام سوسیالیستیِ فراگیر، نه سرکوبگر، نه ناکارآمد، بلکه اساساً «غیرممکن» است؛ یعنی حتی اگر فرض کنیم که ارادهی حاکم در نظام سوسیالیستی، هیچ میلی برای سوءاستفاده از قدرت خود و سرکوب آزادیهای فردی نداشته و افراد جامعه نیز ضمن فرمانبرداری محض از اراده حاکم، از هیچ کوششی برای تحقق «منافع جمعی» دریغ نمیکنند، باز هم سوسیالیسم منطقاً امکانپذیر نخواهد بود. نکتهی جالب توجه این است که میزس این استدلال خود را نخست در سال ۱۹۲۲، و سپس در سال ۱۹۴۹، ارائه کرد؛ دقیقاً در همان سالهایی که اکثریت اقتصاددانان عمیقاً تحت تأثیر عملکردِ اقتصادیِ ظاهراً موفقِ اتحاد جماهیر شوروی بودند.
❃ میزس در استدلال خود پیرامون امکانناپذیری سوسیالیسم، به این نکته اشاره میکند که فرد کنشگر برای تصمیمگیری در مورد تولید یا عدم تولید یک کالا، و همچنین انتخاب شیوهی تولید آن کالا، علاوه بر محاسبات فنی، نیازمند «محاسبه اقتصادی» است؛ بدین معنا که باید بتواند از یک سو سودآوری نسبی کالاها و خدمات جایگزین را با هم مقایسه کرده و از سوی دیگر ارزانترین شیوهی تولید را برای کالای منتخب برگزیند. هر دوِ اینها مستلزم مقایسه نهادهها(عوامل تولید و کالاهای سرمایهای) و محصولات(کالاهای مصرفی)، در بیشمار پروژهی مختلف است.
❃ بدون شک مقایسه نهادهها و محصولاتی که «نوعاً» با هم متفاوت بوده و ناهمگناند، جز با یک مبنا و معیار مشترک امکانپذیر نیست. میزس توضیح میدهد که این معیار مشترک، چیزی جز قیمت یا بهعبارت دیگر نرخ مبادله این کالاها با پول نیست.
❃ ولی مسئله این است که در یک نظام سوسیالیستی، عوامل تولید و سرمایه، کاملاً اشتراکی بوده و از این رو غیرقابل مبادلهاند. بنابراین صحبت از نرخ مبادلهی آنها با پول، یا بهعبارت بهتر قیمت آنها، کاملاً بیمعناست. به همین علّت در جوامع سوسیالیستی، محاسبهی اقتصادی بر مبنای قیمتها، که قطبنمای تولیدکنندگان در جامعه است، عملاً غیرممکن بوده، و در نتیجه تخصیص عوامل تولید توسط کمیته برنامهریزی، نه بر مبنای ملاحظات اقتصادی، بلکه صرفاً بهصورت تصادفی انجام میگیرد.
❃ در حقیقت آنچه اقتصاد سوسیالیستی خوانده میشود، اساساً اقتصاد نیست؛ «حرکت کورمال کورمال در دل تاریکیست.» به همین دلیل است که میزس، سوسیالیسم را غیرممکن میدانست.
✓ حال ممکن است این پرسش مطرح شود که آیا تداوم سوسیالیسم در اتحاد جماهیر شوروی به مدت هفتاد سال، خود بهمعنای ردِ نظریه میزس نیست؟
❃ بهعقیدهی میزس و روتبارد، نظامهای موجود در کشورهای بلوک شرق، سوسیالیستی به معنای واقعی کلمه نبودند. یک کشور و یا بلوکی از کشورهای سوسیالیستی، علیرغم اتلاف شدید منابع و مشکلات فراوان، همچنان امکان خرید و فروش در بازارهای سایر کشورها را داشته، و با الگوبرداری از قیمتهای جهانی، دستکم بهصورت تقریبی میتوانند نوعی از «قیمتگذاری عقلانی» عوامل تولید و کالاهای سرمایهای را دنبال کرده و تا حدودی قادر به محاسبه اقتصادی باشند.
❃ این حجم از اتلاف منابع و مشکلات اقتصادی در نظام نسبتاً سوسیالیستی شوروی، در مقایسه با فاجعهای که در یک دنیای سوسیالیستی میتوانست اتفاق بیفتد، بهراحتی قابل اغماض است. اتحاد جماهیر شوروی با اتکا بر بازارهای جهانی بود که توانست هفتاد سال، اگرچه لنگلنگان، به مسیر خود ادامه دهد.
❈ 🔚 همانطور که ملاحظه میشود، علیرغم تأکید جریان اصلی علم اقتصاد بر غافلگیری «همگان» از شکست سوسیالیسم در کشورهای بلوک شرق، اقتصاددانان مکتب اتریش و در رأس آنها میزس، که به لحاظ روششناختی با جریان مسلط بر محافل آکادمیک کاملاً زاویه داشتند، امکانناپذیری یک «دنیای سوسیالیستی»، و امکان دوام لنگلنگانِ «یک آبادی کوچک سوسیالیستی در یک جامعه بزرگ با مبادلات پولی» را بهدرستی پیشبینی کرده بودند.
#میزس #کنش_انسانی
#اقتصاد #سوسیالیسم
#فرجام_سوسیالیسم
#امکانناپذیری_سوسیالیسم
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ محور اصلی استدلال میزس این بود که یک نظام سوسیالیستیِ فراگیر، نه سرکوبگر، نه ناکارآمد، بلکه اساساً «غیرممکن» است؛ یعنی حتی اگر فرض کنیم که ارادهی حاکم در نظام سوسیالیستی، هیچ میلی برای سوءاستفاده از قدرت خود و سرکوب آزادیهای فردی نداشته و افراد جامعه نیز ضمن فرمانبرداری محض از اراده حاکم، از هیچ کوششی برای تحقق «منافع جمعی» دریغ نمیکنند، باز هم سوسیالیسم منطقاً امکانپذیر نخواهد بود. نکتهی جالب توجه این است که میزس این استدلال خود را نخست در سال ۱۹۲۲، و سپس در سال ۱۹۴۹، ارائه کرد؛ دقیقاً در همان سالهایی که اکثریت اقتصاددانان عمیقاً تحت تأثیر عملکردِ اقتصادیِ ظاهراً موفقِ اتحاد جماهیر شوروی بودند.
❃ میزس در استدلال خود پیرامون امکانناپذیری سوسیالیسم، به این نکته اشاره میکند که فرد کنشگر برای تصمیمگیری در مورد تولید یا عدم تولید یک کالا، و همچنین انتخاب شیوهی تولید آن کالا، علاوه بر محاسبات فنی، نیازمند «محاسبه اقتصادی» است؛ بدین معنا که باید بتواند از یک سو سودآوری نسبی کالاها و خدمات جایگزین را با هم مقایسه کرده و از سوی دیگر ارزانترین شیوهی تولید را برای کالای منتخب برگزیند. هر دوِ اینها مستلزم مقایسه نهادهها(عوامل تولید و کالاهای سرمایهای) و محصولات(کالاهای مصرفی)، در بیشمار پروژهی مختلف است.
❃ بدون شک مقایسه نهادهها و محصولاتی که «نوعاً» با هم متفاوت بوده و ناهمگناند، جز با یک مبنا و معیار مشترک امکانپذیر نیست. میزس توضیح میدهد که این معیار مشترک، چیزی جز قیمت یا بهعبارت دیگر نرخ مبادله این کالاها با پول نیست.
❃ ولی مسئله این است که در یک نظام سوسیالیستی، عوامل تولید و سرمایه، کاملاً اشتراکی بوده و از این رو غیرقابل مبادلهاند. بنابراین صحبت از نرخ مبادلهی آنها با پول، یا بهعبارت بهتر قیمت آنها، کاملاً بیمعناست. به همین علّت در جوامع سوسیالیستی، محاسبهی اقتصادی بر مبنای قیمتها، که قطبنمای تولیدکنندگان در جامعه است، عملاً غیرممکن بوده، و در نتیجه تخصیص عوامل تولید توسط کمیته برنامهریزی، نه بر مبنای ملاحظات اقتصادی، بلکه صرفاً بهصورت تصادفی انجام میگیرد.
❃ در حقیقت آنچه اقتصاد سوسیالیستی خوانده میشود، اساساً اقتصاد نیست؛ «حرکت کورمال کورمال در دل تاریکیست.» به همین دلیل است که میزس، سوسیالیسم را غیرممکن میدانست.
✓ حال ممکن است این پرسش مطرح شود که آیا تداوم سوسیالیسم در اتحاد جماهیر شوروی به مدت هفتاد سال، خود بهمعنای ردِ نظریه میزس نیست؟
❃ بهعقیدهی میزس و روتبارد، نظامهای موجود در کشورهای بلوک شرق، سوسیالیستی به معنای واقعی کلمه نبودند. یک کشور و یا بلوکی از کشورهای سوسیالیستی، علیرغم اتلاف شدید منابع و مشکلات فراوان، همچنان امکان خرید و فروش در بازارهای سایر کشورها را داشته، و با الگوبرداری از قیمتهای جهانی، دستکم بهصورت تقریبی میتوانند نوعی از «قیمتگذاری عقلانی» عوامل تولید و کالاهای سرمایهای را دنبال کرده و تا حدودی قادر به محاسبه اقتصادی باشند.
❃ این حجم از اتلاف منابع و مشکلات اقتصادی در نظام نسبتاً سوسیالیستی شوروی، در مقایسه با فاجعهای که در یک دنیای سوسیالیستی میتوانست اتفاق بیفتد، بهراحتی قابل اغماض است. اتحاد جماهیر شوروی با اتکا بر بازارهای جهانی بود که توانست هفتاد سال، اگرچه لنگلنگان، به مسیر خود ادامه دهد.
❈ 🔚 همانطور که ملاحظه میشود، علیرغم تأکید جریان اصلی علم اقتصاد بر غافلگیری «همگان» از شکست سوسیالیسم در کشورهای بلوک شرق، اقتصاددانان مکتب اتریش و در رأس آنها میزس، که به لحاظ روششناختی با جریان مسلط بر محافل آکادمیک کاملاً زاویه داشتند، امکانناپذیری یک «دنیای سوسیالیستی»، و امکان دوام لنگلنگانِ «یک آبادی کوچک سوسیالیستی در یک جامعه بزرگ با مبادلات پولی» را بهدرستی پیشبینی کرده بودند.
#میزس #کنش_انسانی
#اقتصاد #سوسیالیسم
#فرجام_سوسیالیسم
#امکانناپذیری_سوسیالیسم
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | دربارهی آزادی
📖 | رابطهی آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی (۵) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ ما باید در ارزیابی نظام اجتماعی، آزادی فرد یا شاید خانواده را هدف نهایی قرار دهيم. آزادی بهصورت يک ارزش با مناسبات مشترک میان مردم ارتباط دارد و البته برای فردی همچون رابینسون کروزوئه، در…
📖 | رابطهی آزاد اقتصادی و آزادی سیاسی (۶)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ بهطور اساسی، فقط از دو راه میتوان فعالیتهای اقتصادی میلیونها نفر را هماهنگ کرد: راه نخست، هدایت مرکزی از طریق اعمال زور است که روش ارتش و دولتهای خودکامه امروزی است و راه دوم، همکاریِ داوطلبانه افراد با روش بازار است.
❃ امکان ایجاد هماهنگی از طریق همکاری داوطلبان بر این اصل مقدماتی -و اغلب نادیده گرفته شده- تکیه میکند که هر دو طرف یک معامله اقتصادی به شرط آنکه معامله از سوی دو طرف داوطلبانه و آگاهانه باشد از آن سود میبرند.
❃ بنابراین مبادله میتواند بدون توسل به زور هماهنگی ایجاد کند. الگوی کار جامعهای که از طریق مبادله اختیار سازماندهی شده عبارت است از اقتصاد مبادلات آزاد براساس سرمایهگذاری خصوصی، یعنی همان چیزی که ما آن را سرمایهداری رقابتی نامیدهایم.
❃ سادهترین نوع چنین جامعهای شامل تعدادی خانوار مستقل یا چیزی شبيه مجموعهای از رابینسون کروزوئههاست. هر خانوار با استفاده از منابع تحت کنترل خود کالاها و خدماتی تولید میکند و آنها را با کالاها و خدمات دیگر خانوارها بر مبنای شرایطی که مورد پذیرش طرفین معامله است مبادله میکند.
❃ بدین ترتیب هر خانوار امکان مییابد تا بهجای تولید مستقیم کالاها و خدمات مورد نیاز فوری خود، با تولید مستقیم کالا و خدمات برای دیگران احتياجاتش را مرتفع سازد. البته انگیزهی انتخاب این مسیر غیرمستقیم، افزایش تولید است که از طریق تقسیم کار و تخصصیکردن وظایف امکانپذیر میشود. به این جهت که هر خانوار همیشه میتواند راه تولید مستقیم را برای خود برگزیند. تا زمانیکه نفعی در مبادله نبيند نیازی برای مبادرت به این کار احساس نمیکند. پس مبادله هنگامی صورت میگیرد که هر دو طرف از آن منتفع/بهرهور شوند، و بدین ترتیب، بدون توسل به زور، اصل همکاری و تعاون تحقق مییابد.
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ بهطور اساسی، فقط از دو راه میتوان فعالیتهای اقتصادی میلیونها نفر را هماهنگ کرد: راه نخست، هدایت مرکزی از طریق اعمال زور است که روش ارتش و دولتهای خودکامه امروزی است و راه دوم، همکاریِ داوطلبانه افراد با روش بازار است.
❃ امکان ایجاد هماهنگی از طریق همکاری داوطلبان بر این اصل مقدماتی -و اغلب نادیده گرفته شده- تکیه میکند که هر دو طرف یک معامله اقتصادی به شرط آنکه معامله از سوی دو طرف داوطلبانه و آگاهانه باشد از آن سود میبرند.
❃ بنابراین مبادله میتواند بدون توسل به زور هماهنگی ایجاد کند. الگوی کار جامعهای که از طریق مبادله اختیار سازماندهی شده عبارت است از اقتصاد مبادلات آزاد براساس سرمایهگذاری خصوصی، یعنی همان چیزی که ما آن را سرمایهداری رقابتی نامیدهایم.
❃ سادهترین نوع چنین جامعهای شامل تعدادی خانوار مستقل یا چیزی شبيه مجموعهای از رابینسون کروزوئههاست. هر خانوار با استفاده از منابع تحت کنترل خود کالاها و خدماتی تولید میکند و آنها را با کالاها و خدمات دیگر خانوارها بر مبنای شرایطی که مورد پذیرش طرفین معامله است مبادله میکند.
❃ بدین ترتیب هر خانوار امکان مییابد تا بهجای تولید مستقیم کالاها و خدمات مورد نیاز فوری خود، با تولید مستقیم کالا و خدمات برای دیگران احتياجاتش را مرتفع سازد. البته انگیزهی انتخاب این مسیر غیرمستقیم، افزایش تولید است که از طریق تقسیم کار و تخصصیکردن وظایف امکانپذیر میشود. به این جهت که هر خانوار همیشه میتواند راه تولید مستقیم را برای خود برگزیند. تا زمانیکه نفعی در مبادله نبيند نیازی برای مبادرت به این کار احساس نمیکند. پس مبادله هنگامی صورت میگیرد که هر دو طرف از آن منتفع/بهرهور شوند، و بدین ترتیب، بدون توسل به زور، اصل همکاری و تعاون تحقق مییابد.
➣ @Notes_On_Liberty
📖 | رابطهی آزاد اقتصادی و آزادی سیاسی (۷)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ چنانچه واحد نهایی تولید، منحصر به خانوار باشد، تخصصیکردن وظايف و تقسیم کار پیشرفت چندانی نخواهد داشت. پس در جامعهی مدرن کنونی مؤسساتِ واسطه بین عرضهکنندگان کالا و خدمات بهوجود آمدهاند و اگر مجبور بودیم همچنان به مبادلهی پایاپای وابسته باشیم تخصصیکردن وظايف و تقسیم کار راه به جایی نمیبرد. در نتیجه پول بهعنوان وسیلهای برای تسهیل مبادله معرفی شد و توانست امور خرید و فروش را به دو کار مجزا تبدیل کند.
❃ با وجود اهمیت نقش مؤسسات بازرگانی و پول در فعالیتهای اقتصادی و بهرغم مشکلات متعدد و پیچیدهای که ایجاد میکنند، ویژگی اصلی تکنیک بازار در تحصیل هماهنگی بهطور کامل در اقتصاد ساده پایاپای آشکار میشود که در آن نه مؤسسات بازرگانی و مبادله پولی، که همکاریْ کاملاً داوطلبانه و مبتنی بر اراده فردی است، مشروط به آنکه، الف) مؤسسات بازرگانی خصوصی باشند؛ بدین شکل که طرفین نهایی قرارداد را افراد تشکیل دهند؛ ب) افراد در انجام دادن یا انجام ندادن هرگونه مبادله آزاد باشند، بهطوریکه تمام معاملات کاملاً داوطلبانه باشد.
❃ البته بیان کلی این شرایط به مراتب آسانتر از آن است که جزئیات آنها را به تفصيل شرح دهیم یا دقيقاً تصریح کنیم که چه نوع سازمانی در حفظ آنها مؤثرتر است. در واقع بیشتر نوشتههای فنی دربارهی اقتصاد مربوط به همین مسائل است. لازمهی حفظ نظم و قانون برای جلوگیری از اجبار فیزیکی فرد به دست فرد دیگر و همچنین اجرای قراردادهایی است که داوطلبانه بسته شده است تا بدين ترتيب اصطلاح «خصوصی» تحقق یابد.
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ چنانچه واحد نهایی تولید، منحصر به خانوار باشد، تخصصیکردن وظايف و تقسیم کار پیشرفت چندانی نخواهد داشت. پس در جامعهی مدرن کنونی مؤسساتِ واسطه بین عرضهکنندگان کالا و خدمات بهوجود آمدهاند و اگر مجبور بودیم همچنان به مبادلهی پایاپای وابسته باشیم تخصصیکردن وظايف و تقسیم کار راه به جایی نمیبرد. در نتیجه پول بهعنوان وسیلهای برای تسهیل مبادله معرفی شد و توانست امور خرید و فروش را به دو کار مجزا تبدیل کند.
❃ با وجود اهمیت نقش مؤسسات بازرگانی و پول در فعالیتهای اقتصادی و بهرغم مشکلات متعدد و پیچیدهای که ایجاد میکنند، ویژگی اصلی تکنیک بازار در تحصیل هماهنگی بهطور کامل در اقتصاد ساده پایاپای آشکار میشود که در آن نه مؤسسات بازرگانی و مبادله پولی، که همکاریْ کاملاً داوطلبانه و مبتنی بر اراده فردی است، مشروط به آنکه، الف) مؤسسات بازرگانی خصوصی باشند؛ بدین شکل که طرفین نهایی قرارداد را افراد تشکیل دهند؛ ب) افراد در انجام دادن یا انجام ندادن هرگونه مبادله آزاد باشند، بهطوریکه تمام معاملات کاملاً داوطلبانه باشد.
❃ البته بیان کلی این شرایط به مراتب آسانتر از آن است که جزئیات آنها را به تفصيل شرح دهیم یا دقيقاً تصریح کنیم که چه نوع سازمانی در حفظ آنها مؤثرتر است. در واقع بیشتر نوشتههای فنی دربارهی اقتصاد مربوط به همین مسائل است. لازمهی حفظ نظم و قانون برای جلوگیری از اجبار فیزیکی فرد به دست فرد دیگر و همچنین اجرای قراردادهایی است که داوطلبانه بسته شده است تا بدين ترتيب اصطلاح «خصوصی» تحقق یابد.
➣ @Notes_On_Liberty
📖 | رابطهی آزاد اقتصادی و آزادی سیاسی (۸)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ گذشته از این بیشتر مشکلات، ناشی از انحصارطلبی است که با محرومکردن فرد از امکان استفاده از گزینههای انجام یک معاملهی مشخص از آزادی واقعی جلوگیری میکند و نیز برگرفته از «آثار همجواری»، یعنی زیانهای وارد بر اشخاص ثالث است که در مورد آنها دریافت هزینه یا پرداخت غرامت عملی نیست.
❃ تا زمانیکه آزادی واقعی مبادله محفوظ بماند، ویژگیِ اصلیِ سازمانِ بازاریِ فعالیتِ اقتصادی این است که اجازه نمیدهد فردی مزاحم فعالیتهای اقتصادی فرد دیگر شود. مصرفکننده از اینکه فروشنده او را تحت اجبار قرار دهد در امان است، زیرا فروشندگان دیگری هستند که او میتواند کالای مورد نیاز خود را از ایشان بخرد. فروشنده نیز متقابلاً از اینکه مصرفکننده او را تحت اجبار قرار دهد مصون میماند زیرا مصرفکنندگان دیگری وجود دارند تا فروشنده، کالای خود را به آنان بفروشد. همچنین است وضعیت یک کارمند. چون مجبور به کار کردن برای یک کارفرما نیست، بلکه میتواند برای هر کارفرمایی کار کند و موارد از این دست بسیار است. بازار این کار را بیطرفانه و بدون قدرت متمرکز انجام میدهد.
❃ در واقع یکی از علل عمده مخالفت با اقتصاد آزاد در همین نکته است که این نوع اقتصاد و این وظیفه را خوب انجام میدهد. اقتصاد بازار، آن چیزی را که مردم نیاز دارند در اختیارشان میگذارد و نه آنچه را که گروهی میپندارند باید مورد نیاز مردم باشد. انگیزهی اصلی اکثر استدلالهای مطرح شده بر ضد بازار آزاد اعتقاد نداشتن به نفس آزادی است.
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ گذشته از این بیشتر مشکلات، ناشی از انحصارطلبی است که با محرومکردن فرد از امکان استفاده از گزینههای انجام یک معاملهی مشخص از آزادی واقعی جلوگیری میکند و نیز برگرفته از «آثار همجواری»، یعنی زیانهای وارد بر اشخاص ثالث است که در مورد آنها دریافت هزینه یا پرداخت غرامت عملی نیست.
❃ تا زمانیکه آزادی واقعی مبادله محفوظ بماند، ویژگیِ اصلیِ سازمانِ بازاریِ فعالیتِ اقتصادی این است که اجازه نمیدهد فردی مزاحم فعالیتهای اقتصادی فرد دیگر شود. مصرفکننده از اینکه فروشنده او را تحت اجبار قرار دهد در امان است، زیرا فروشندگان دیگری هستند که او میتواند کالای مورد نیاز خود را از ایشان بخرد. فروشنده نیز متقابلاً از اینکه مصرفکننده او را تحت اجبار قرار دهد مصون میماند زیرا مصرفکنندگان دیگری وجود دارند تا فروشنده، کالای خود را به آنان بفروشد. همچنین است وضعیت یک کارمند. چون مجبور به کار کردن برای یک کارفرما نیست، بلکه میتواند برای هر کارفرمایی کار کند و موارد از این دست بسیار است. بازار این کار را بیطرفانه و بدون قدرت متمرکز انجام میدهد.
❃ در واقع یکی از علل عمده مخالفت با اقتصاد آزاد در همین نکته است که این نوع اقتصاد و این وظیفه را خوب انجام میدهد. اقتصاد بازار، آن چیزی را که مردم نیاز دارند در اختیارشان میگذارد و نه آنچه را که گروهی میپندارند باید مورد نیاز مردم باشد. انگیزهی اصلی اکثر استدلالهای مطرح شده بر ضد بازار آزاد اعتقاد نداشتن به نفس آزادی است.
➣ @Notes_On_Liberty
📖 | رابطهی آزاد اقتصادی و آزادی سیاسی (۹)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ البته بازار آزاد ضرورت وجود دولت را نفی نمیکند. وارونه، دولت هم بهعنوان مرجع وضع «مقرراتِ بازی» و هم بهمنزلهی داوری که مقررات وضعشده را تفسير و اجرا کند اساساً دارای اهمیت است. کار بازار این است که تا حد زیادی از کثرت مسائلی که تکلیف آنها باید از راههای سیاسی معلوم شود میکاهد و بدین ترتیب نیاز به شرکت مستقيم دولت در آن بازار را به حداقل میرساند.
❃ ویژگی بارز اقدام از طریق مجاری سیاسی این است که چنین اقدامی مستلزم اعمال دنبالهروی(همنوایی) در سطحی وسیع است. از سوی دیگر مزیت عمده بازار آن است که تنوعی گسترده را امکانپذیر میسازد. از دیدگاه سیاسی بازار مبتنی بر نظام نمایندگی نسبی (انتخابات نسبی) است. یعنی هرکس میتواند لباساش را به رنگ مورد علاقهاش انتخاب و تهیه کند، ولی مجبور نیست به انتخاب اکثریت توجه کند تا اگر در اقلیت قرار گرفت تسلیم نظر آنان شود.
❃ وقتی میگوییم بازار، آزادی اقتصادی ایجاد میکند. اشاره به همین ویژگی است. ولی این ویژگی شامل مفاهيم ضمنی دیگری نیز میشود که از مفاهيم اقتصادی محدود آن بسی فراتر است. آزادیِ سیاسی، به معنی مجبور نکردن فرد توسط افراد دیگر است. خطر جدیای که آزادی میتواند با آن روبهرو شود، قدرت مجبور کردن افراد است. خواه این قدرت در دست پادشاه و یا یک دیکتاتور باشد. خواه به وسیلهی حکومت اقلیت یا اکثریت موقت اعمال گردد.
📚 | سرمایهداری و آزادی، نوشتهی میلتون فریدمن، ترجمهی غلامرضا رشیدی
#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #آزادی_فردی
#لیبرالیسم_اقتصادی #میلتون_فریدمن
#سرمایهداری #مالکیت_خصوصی #آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ البته بازار آزاد ضرورت وجود دولت را نفی نمیکند. وارونه، دولت هم بهعنوان مرجع وضع «مقرراتِ بازی» و هم بهمنزلهی داوری که مقررات وضعشده را تفسير و اجرا کند اساساً دارای اهمیت است. کار بازار این است که تا حد زیادی از کثرت مسائلی که تکلیف آنها باید از راههای سیاسی معلوم شود میکاهد و بدین ترتیب نیاز به شرکت مستقيم دولت در آن بازار را به حداقل میرساند.
❃ ویژگی بارز اقدام از طریق مجاری سیاسی این است که چنین اقدامی مستلزم اعمال دنبالهروی(همنوایی) در سطحی وسیع است. از سوی دیگر مزیت عمده بازار آن است که تنوعی گسترده را امکانپذیر میسازد. از دیدگاه سیاسی بازار مبتنی بر نظام نمایندگی نسبی (انتخابات نسبی) است. یعنی هرکس میتواند لباساش را به رنگ مورد علاقهاش انتخاب و تهیه کند، ولی مجبور نیست به انتخاب اکثریت توجه کند تا اگر در اقلیت قرار گرفت تسلیم نظر آنان شود.
❃ وقتی میگوییم بازار، آزادی اقتصادی ایجاد میکند. اشاره به همین ویژگی است. ولی این ویژگی شامل مفاهيم ضمنی دیگری نیز میشود که از مفاهيم اقتصادی محدود آن بسی فراتر است. آزادیِ سیاسی، به معنی مجبور نکردن فرد توسط افراد دیگر است. خطر جدیای که آزادی میتواند با آن روبهرو شود، قدرت مجبور کردن افراد است. خواه این قدرت در دست پادشاه و یا یک دیکتاتور باشد. خواه به وسیلهی حکومت اقلیت یا اکثریت موقت اعمال گردد.
📚 | سرمایهداری و آزادی، نوشتهی میلتون فریدمن، ترجمهی غلامرضا رشیدی
#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #آزادی_فردی
#لیبرالیسم_اقتصادی #میلتون_فریدمن
#سرمایهداری #مالکیت_خصوصی #آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | دربارهی آزادی
📄 | فیلسوفانِ خردگرا (۴) | ۲- باروخ اسپینوزا، یکتاشناسی، موجبیت مطلق ➣ @Notes_On_Liberty ❃ طبیعیات، هستی را در تجلی ممتدش بررسی میکند و اسپینوزا در پی آن است که هستی را در جلوهی اندیشه مطالعه کند. با این دید به اعمال انسان به گونهای نگریسته می شود که…
📄 | فیلسوفانِ خردگرا (۵) | ۳- گوتفرید ویلهلم لایبنیتس، بهترین جهان ممکن، موناد
➣ @Notes_On_Liberty
❃ در تاریخ، اوج اندیشهی خردگرایانه در باب جهان خارج، فلسفهی بارون گوتفرید ویلهلم لایبنیتس(۱۶۴۴-۱۷۱۶) است. ولی فلسفهی لایبنیتس در عصر خود او با اقبال کمی روبهرو شد. آثاری که انتشار داد از تنوعی مردمپسند، که خاطر خوانندگان را خشنود میسازد، برخوردار بود. مشهورترین شعار لایب نیتس -«این جهان بهترین جهان ممکن است»- حاصل این پنداشت است که قدرت نامتناهی خداوند با نیکیِ بیکران او در آمیخته است. ولتر این شعار لایبنیتس را به باد استهزا گرفته و آن را آماج طنز و هزل مشهورش در کتاب کاندید قرار داده است. دکتر پانگلوس، شخصیت کتاب کاندید، همان لایبنیتس است. هجو ادبی لایبنیتس در قالب شخصیت پانگلوس، که بهطور ضمنی هجو همهی فیلسوفان است، البته نوعی بیانصافی در حق تفکر کاملاً عقلی لایبنیتس است.
❃ ولی هجو ولتر از لایبنیتس صورتِ به یادگار ماندنیِ ایرادی است که به فیلسوفان خردگرا میگیرند و آنچه در این مکتب غیرفلسفی میدانند، انکار میکنند. فیلسوفان خردگرا با کوششهای عظیم عقلی و فراهم آوردن انبوهی از دانش به نتیجههایی دست مییافتند که کاملاً نادرست و از بعضی جهتها تعصبآلود مینمود، و اینها به نظرِ تفسیرگریْ نکتهبین چون ولتر، مضحكهی صرف جلوه میکرد. این نکتهها بود که فیلسوفان را واداشت درصدد برآیند و ببینند گره کار بهراستی در کجاست. در حقیقت کوشش در راه پدید آوردن علم جامع و شاملی در باب زندگی، آن هم بر پایهی چند مفهوم پیشینی، کوششی بود که به راه خطا رفته بود.
❃ لایبنیتس با روش استدلال و استنتاج حکم کرد که همهی توصیفهای گذشته و حال از جوهر، اتمها، مکان، زمان و ماده نارساست و تنها عنصر ممكن جوهر ناممتدی است که حامل نیروست. لایبنیتس این جوهر بسيط را موناد نامیده است. موناد ممکن است آفریده و نیست شود، ولی نمیتواند به صورت دیگری درآید. هیچ مونادی نمیتواند روی موناد دیگر تأثیر بگذارد. بنابراین، علیت در کار نیست و چون موناد امتداد ندارد، پس وجودش در زمان و مکان نیست و فاقد مادیت است. جوهر موناد، فعالیت است و بنابراین همه مونادها همانندند.
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ در تاریخ، اوج اندیشهی خردگرایانه در باب جهان خارج، فلسفهی بارون گوتفرید ویلهلم لایبنیتس(۱۶۴۴-۱۷۱۶) است. ولی فلسفهی لایبنیتس در عصر خود او با اقبال کمی روبهرو شد. آثاری که انتشار داد از تنوعی مردمپسند، که خاطر خوانندگان را خشنود میسازد، برخوردار بود. مشهورترین شعار لایب نیتس -«این جهان بهترین جهان ممکن است»- حاصل این پنداشت است که قدرت نامتناهی خداوند با نیکیِ بیکران او در آمیخته است. ولتر این شعار لایبنیتس را به باد استهزا گرفته و آن را آماج طنز و هزل مشهورش در کتاب کاندید قرار داده است. دکتر پانگلوس، شخصیت کتاب کاندید، همان لایبنیتس است. هجو ادبی لایبنیتس در قالب شخصیت پانگلوس، که بهطور ضمنی هجو همهی فیلسوفان است، البته نوعی بیانصافی در حق تفکر کاملاً عقلی لایبنیتس است.
❃ ولی هجو ولتر از لایبنیتس صورتِ به یادگار ماندنیِ ایرادی است که به فیلسوفان خردگرا میگیرند و آنچه در این مکتب غیرفلسفی میدانند، انکار میکنند. فیلسوفان خردگرا با کوششهای عظیم عقلی و فراهم آوردن انبوهی از دانش به نتیجههایی دست مییافتند که کاملاً نادرست و از بعضی جهتها تعصبآلود مینمود، و اینها به نظرِ تفسیرگریْ نکتهبین چون ولتر، مضحكهی صرف جلوه میکرد. این نکتهها بود که فیلسوفان را واداشت درصدد برآیند و ببینند گره کار بهراستی در کجاست. در حقیقت کوشش در راه پدید آوردن علم جامع و شاملی در باب زندگی، آن هم بر پایهی چند مفهوم پیشینی، کوششی بود که به راه خطا رفته بود.
❃ لایبنیتس با روش استدلال و استنتاج حکم کرد که همهی توصیفهای گذشته و حال از جوهر، اتمها، مکان، زمان و ماده نارساست و تنها عنصر ممكن جوهر ناممتدی است که حامل نیروست. لایبنیتس این جوهر بسيط را موناد نامیده است. موناد ممکن است آفریده و نیست شود، ولی نمیتواند به صورت دیگری درآید. هیچ مونادی نمیتواند روی موناد دیگر تأثیر بگذارد. بنابراین، علیت در کار نیست و چون موناد امتداد ندارد، پس وجودش در زمان و مکان نیست و فاقد مادیت است. جوهر موناد، فعالیت است و بنابراین همه مونادها همانندند.
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | فیلسوفانِ خردگرا (۶) | ۳- گوتفرید ویلهلم لایبنیتس، بهترین جهان ممکن، موناد
➣ @Notes_On_Liberty
❃ نتیجهای که این فرضها به دنبال دارد، این است که گوناگونی مشهود دنیای زمانی-مکانی تنها ممکن است از یک راه پدید آمده باشد، و آن اختلاف درجهای است که در فعالیت مونادهاست. مونادهایی که کمتر از همه فعالاند، «ماده»اند. مونادی که در کمال فعالیت است، خداست. فعالیت مونادها، ادراک با انعکاس سایر مونادهاست. مونادی که فعالتر باشد، انعکاسی روشنتر دارد. مونادهایی که کمتر فعالاند، نمود جهان مادیاند؛ هرچند که درواقع ماده وجود ندارد و آنچه هست تنها موناد است. یگانگی جسم و روح، مثالی از انعکاس است. به ظاهر این است که روح و جسم بر هم تأثیر میگذارند، ولی در واقع این دو به دو ساعت میمانند که وقت یکسانی را نشان میدهند، یا به دو دسته همآواز که آوازی را از روی دو کتابچه نت میخوانند.
❃ زمان و مکان واقعیتهای تجربی نیست، بلکه نمود است. مکان، ترتیب هستیهایی است که بهطور همزمان ممکن است. زمان، ترتیب هستیهای ممکنی است که با یکدیگر در تعارضاند. هر مونادی درجهای از فعالیت دارد که متفاوت با درجه فعالیت سایر مونادهاست. ولی تدریج این درجات، بینهایت اندک است و بنابراین مونادها زنجیرهای نامتناهی تشکیل میدهند که از فعالترین موناد تا مونادی را دربر میگیرد که کمتر از همه فعال است. «مکان» همین زنجیرهی مونادهای همامکان است. ولی وضعیت هر موناد ثابت نیست. بلکه در زنجیرهای از وضعیتهای پیاپی قرار دارد که در هماهنگی پیشینبنیاد و همراه با ظاهر شدن وضعیتهای پیاپی هر موناد دیگر ظاهر میشود. این زنجیرهی وضعیتهای پیاپی، «زمان» است. جهان یکسره از این دو زنجیره تشکیل شده است.
❃ توضیح نظام مابعدالطبیعی لایبنیتس برای فهم کُنهْ آن، در اینجا بیش از این ممکن نیست. لایبنیتس جهان را بهگونهای توصیف میکند که گویی ترتیبی از قضایای منطقی است. او با تفکر در باب دعاوی منطق معتقد شد که میتواند حقایق عالم واقع را کشف کند. پیامد نامنتظر فلسفه لایبنیتس، نمونهیِ بارزِ انگیزهای است که سبب شد تجربهگرایی راه پیشرفت آیندهی فلسفه را باز کند.
#فلسفه #تاریخ_فلسفه
#خردگرایی #لایبنیتس
#موناد #مونادولوژی #ولتر
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ نتیجهای که این فرضها به دنبال دارد، این است که گوناگونی مشهود دنیای زمانی-مکانی تنها ممکن است از یک راه پدید آمده باشد، و آن اختلاف درجهای است که در فعالیت مونادهاست. مونادهایی که کمتر از همه فعالاند، «ماده»اند. مونادی که در کمال فعالیت است، خداست. فعالیت مونادها، ادراک با انعکاس سایر مونادهاست. مونادی که فعالتر باشد، انعکاسی روشنتر دارد. مونادهایی که کمتر فعالاند، نمود جهان مادیاند؛ هرچند که درواقع ماده وجود ندارد و آنچه هست تنها موناد است. یگانگی جسم و روح، مثالی از انعکاس است. به ظاهر این است که روح و جسم بر هم تأثیر میگذارند، ولی در واقع این دو به دو ساعت میمانند که وقت یکسانی را نشان میدهند، یا به دو دسته همآواز که آوازی را از روی دو کتابچه نت میخوانند.
❃ زمان و مکان واقعیتهای تجربی نیست، بلکه نمود است. مکان، ترتیب هستیهایی است که بهطور همزمان ممکن است. زمان، ترتیب هستیهای ممکنی است که با یکدیگر در تعارضاند. هر مونادی درجهای از فعالیت دارد که متفاوت با درجه فعالیت سایر مونادهاست. ولی تدریج این درجات، بینهایت اندک است و بنابراین مونادها زنجیرهای نامتناهی تشکیل میدهند که از فعالترین موناد تا مونادی را دربر میگیرد که کمتر از همه فعال است. «مکان» همین زنجیرهی مونادهای همامکان است. ولی وضعیت هر موناد ثابت نیست. بلکه در زنجیرهای از وضعیتهای پیاپی قرار دارد که در هماهنگی پیشینبنیاد و همراه با ظاهر شدن وضعیتهای پیاپی هر موناد دیگر ظاهر میشود. این زنجیرهی وضعیتهای پیاپی، «زمان» است. جهان یکسره از این دو زنجیره تشکیل شده است.
❃ توضیح نظام مابعدالطبیعی لایبنیتس برای فهم کُنهْ آن، در اینجا بیش از این ممکن نیست. لایبنیتس جهان را بهگونهای توصیف میکند که گویی ترتیبی از قضایای منطقی است. او با تفکر در باب دعاوی منطق معتقد شد که میتواند حقایق عالم واقع را کشف کند. پیامد نامنتظر فلسفه لایبنیتس، نمونهیِ بارزِ انگیزهای است که سبب شد تجربهگرایی راه پیشرفت آیندهی فلسفه را باز کند.
#فلسفه #تاریخ_فلسفه
#خردگرایی #لایبنیتس
#موناد #مونادولوژی #ولتر
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | دولت و نظم طبیعی اقتصاد (۱)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ از ویژگیهای اقتصاد لیبرال این است که دولت اصل آزادی عمل(Laisser Faire) را برای افراد، محترم میشمرد. بدین معنی که افراد با رعایت حقوق دیگران در زمینهی فعالیت اقتصادی آزادی کامل دارند.
❃ براین اساس، اگر اصل آزادی عمل توسط دولت محترم شمرده شود، هر کسی در بازار به دنبال منافع خود، به فعالیت اقتصادی میپردازد و بدین شکل سود خود را تامین میکند و چون سود شخصی همجهت با سود همگانی است، در نتیجه منافع عمومی نیز تامین خواهد شد؛ ولی اگر دولت وارد فعالیت اقتصادی شود، نظم و موازنه در بازار را بههم میزند و سبب اختلال در اقتصاد خواهد شد.
❃ داروین جنگل را دارای قانون میدانست؛ قانونی که به شکل طبیعی در نهاد آن قرار گرفته است و این قانون طبیعی سبب میشود شمار گونههای حیوانات به میزانی متناسب رشد کند.
❃ برای نمونه شمار خرگوشها و گرگها به میزانی متناسب با هم رشد میکند یا کاهش مییابد. اگر گرگها زیاد خرگوش شکار کنند، شمار خرگوشها کم میشود، ولی شمار گرگها به علت اینکه غذای بیشتری استفاده کردند، بیشتر میشود. کم شدن جمعیت خرگوشها به معنای کاهش غذای گرگهاست.
❃ با اینکه شمار گرگها نسبت به گذشته زیاد شده، ولی غذای موجود آنها در جنگل کمتر از پیش است. در نتیجه شماری از گرگها از گرسنگی میمیرند بنابراین جمعیت گرگها کاهش مییابد. با کمشدن شمار گرگهای شکارچی، خرگوشها نفسی میکشند و تعدادشان باز بیشتر میشود. این روند در جنگل به شکل پیوسته ادامه دارد؛ این نظم جنگل است.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ از ویژگیهای اقتصاد لیبرال این است که دولت اصل آزادی عمل(Laisser Faire) را برای افراد، محترم میشمرد. بدین معنی که افراد با رعایت حقوق دیگران در زمینهی فعالیت اقتصادی آزادی کامل دارند.
❃ براین اساس، اگر اصل آزادی عمل توسط دولت محترم شمرده شود، هر کسی در بازار به دنبال منافع خود، به فعالیت اقتصادی میپردازد و بدین شکل سود خود را تامین میکند و چون سود شخصی همجهت با سود همگانی است، در نتیجه منافع عمومی نیز تامین خواهد شد؛ ولی اگر دولت وارد فعالیت اقتصادی شود، نظم و موازنه در بازار را بههم میزند و سبب اختلال در اقتصاد خواهد شد.
❃ داروین جنگل را دارای قانون میدانست؛ قانونی که به شکل طبیعی در نهاد آن قرار گرفته است و این قانون طبیعی سبب میشود شمار گونههای حیوانات به میزانی متناسب رشد کند.
❃ برای نمونه شمار خرگوشها و گرگها به میزانی متناسب با هم رشد میکند یا کاهش مییابد. اگر گرگها زیاد خرگوش شکار کنند، شمار خرگوشها کم میشود، ولی شمار گرگها به علت اینکه غذای بیشتری استفاده کردند، بیشتر میشود. کم شدن جمعیت خرگوشها به معنای کاهش غذای گرگهاست.
❃ با اینکه شمار گرگها نسبت به گذشته زیاد شده، ولی غذای موجود آنها در جنگل کمتر از پیش است. در نتیجه شماری از گرگها از گرسنگی میمیرند بنابراین جمعیت گرگها کاهش مییابد. با کمشدن شمار گرگهای شکارچی، خرگوشها نفسی میکشند و تعدادشان باز بیشتر میشود. این روند در جنگل به شکل پیوسته ادامه دارد؛ این نظم جنگل است.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | دولت و نظم طبیعی اقتصاد (۲)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ نظم جنگل، نظمی طبیعی است. این نظم زمانی به هم میخورد که شکارچیای غیربومی وارد جنگل شود؛ شکارچیای که از جنس اهالی جنگل نیست. این شکارچی مانند اهالی جنگل، صرفاً بهواسطهی غریزه شکار نمیکند. او موجودی تدبیرگر، عاقل و در عین حال حریص است.
❃ او گاهی زیادتر از رفع نیاز غریضیاش میخواهد. این موجود، انسان است. بهنظر داروین، انسان نظم جنگل را بههم میزند. با شکارِ بیرویهی او ممکن است یک نوع از حیوانات منقرض شود.
❃ آدام اسمیت، قانونی مشابه با قانون جنگل را دربارهی بازار درست میداند. به نظر او، منافع انسانها به شکل طبیعی، نظم بازار را برقرار میکند؛ برای نمونه در یک سال پندارین، بهخاطر کاهش گندم در بازار، بهای آن گران میشود. ممکن است قیمت گندم به چند برابر دیگر محصولات کشاورزی هم برسد.
❃ کشاورزانی که گندم کشت کرده بودند، سود خوبی میکنند، در نتیجه سال آینده نیز گندم کشت خواهند کرد. کشاورزان دیگر که در آن سال گندم کشت نکرده بودند، سود آنچنانی نبردند. پس به این فکر میفتند که آنها هم سال آینده گندم کشت کنند. نتیجه این خواهد بود که در سال آینده به میزان زیادی گندم برداشت و وارد بازار میشود. این میزان گندم، از میزان تقاضا برای خرید آن بیشتر است. مقدار مازاد از تقاضای بازار، در دست صاحب آن میماند.
❃ او برای اینکه بتواند گندم را بفروشد، آن را به قیمت نازل میفروشد؛ یعنی قیمت گندم باز به قیمت پیشین بازمیگردد. ولی دیگر محصولات که در این سال کمتر تولید شدند، گرانتر میشود. چندی از کشاورزان سالهای بعد دیگر گندم کشت نمیکنند و به کشت دیگر محصولات روی میآورند.
❃ در نتیجه تعادل به بازار بازمیگردد. نظمی که اینچنین در بازار برقرار میشود، حاصل «قانون عرضه و تقاضا» است که به شکل طبیعی درون بازار وجود دارد.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ نظم جنگل، نظمی طبیعی است. این نظم زمانی به هم میخورد که شکارچیای غیربومی وارد جنگل شود؛ شکارچیای که از جنس اهالی جنگل نیست. این شکارچی مانند اهالی جنگل، صرفاً بهواسطهی غریزه شکار نمیکند. او موجودی تدبیرگر، عاقل و در عین حال حریص است.
❃ او گاهی زیادتر از رفع نیاز غریضیاش میخواهد. این موجود، انسان است. بهنظر داروین، انسان نظم جنگل را بههم میزند. با شکارِ بیرویهی او ممکن است یک نوع از حیوانات منقرض شود.
❃ آدام اسمیت، قانونی مشابه با قانون جنگل را دربارهی بازار درست میداند. به نظر او، منافع انسانها به شکل طبیعی، نظم بازار را برقرار میکند؛ برای نمونه در یک سال پندارین، بهخاطر کاهش گندم در بازار، بهای آن گران میشود. ممکن است قیمت گندم به چند برابر دیگر محصولات کشاورزی هم برسد.
❃ کشاورزانی که گندم کشت کرده بودند، سود خوبی میکنند، در نتیجه سال آینده نیز گندم کشت خواهند کرد. کشاورزان دیگر که در آن سال گندم کشت نکرده بودند، سود آنچنانی نبردند. پس به این فکر میفتند که آنها هم سال آینده گندم کشت کنند. نتیجه این خواهد بود که در سال آینده به میزان زیادی گندم برداشت و وارد بازار میشود. این میزان گندم، از میزان تقاضا برای خرید آن بیشتر است. مقدار مازاد از تقاضای بازار، در دست صاحب آن میماند.
❃ او برای اینکه بتواند گندم را بفروشد، آن را به قیمت نازل میفروشد؛ یعنی قیمت گندم باز به قیمت پیشین بازمیگردد. ولی دیگر محصولات که در این سال کمتر تولید شدند، گرانتر میشود. چندی از کشاورزان سالهای بعد دیگر گندم کشت نمیکنند و به کشت دیگر محصولات روی میآورند.
❃ در نتیجه تعادل به بازار بازمیگردد. نظمی که اینچنین در بازار برقرار میشود، حاصل «قانون عرضه و تقاضا» است که به شکل طبیعی درون بازار وجود دارد.
ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | دولت و نظم طبیعی اقتصاد (۳)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ از دید اسمیت، این نظم زمانی به هم میخورد که یک عامل اقتصادی، غیر از انسانها وارد بازار شود. این عامل، دولت است. اگر دولت وارد فعالیتهای اقتصادی شود، نظم بازار به هم میخورد؛ برای نمونه همان سال که گندم زیادی کشت شده بود، ممکن است دولت با این هدف که کشاورزان زیاد ضرر نکنند، گندمهای مازاد را از آنها بخرد.
❃ نتیجه چنین اقدامی این خواهد بود که کشاورزان در سال آینده نیز به همان میزان گندم کشت کنند و به سراغ کشت دیگر محصولاتی که عرضهی آنها در بازار کاهش یافته، نروند بنابراین دولت نباید در فعالیتهای اقتصادی دخالت کند. دولت باید آزادی عمل افراد را در بازار (تا آنجا که به حقوق دیگر افراد تجاوز نکردند) محترم بشمارد و خود هیچ نوع فعالیت اقتصادی انجام ندهد. این موضوع از ویژگیهای اقتصاد سرمایهداری آزاد دانسته میشود.
❃ «عدم مداخله دولت در امور اقتصادی»، اصلی است که نتیجهی ضروری تحلیل نظری اسمیت از نظام اقتصادی است. برای اسمیت کافی نیست که صرفا بیهوده بودن مداخلات دولت را در برابر بنیادهای خودجوش و خودکار بازار روشن سازد، بلکه او میکوشد اثبات نماید که مداخلات دولت پیامدهای ناگواری به بار میآورد و اساسا طبیعت دولت منافی با مشاغل اقتصادی است. بحث اسمیت در این مورد، زرادخانهای را ترتیب داده است که پس از آن عموم مخالفین مداخله دولت، سلاح خویش را از آنجا به دست آوردند. اسمیت مینویسد: «هیچ دو صفتی چنان معارض یکدیگر نیستند که صفت حاکم و صفت تاجر» حکومتها «همیشه و بدون استثنا، بزرگترین اسرافکاران و ولخرجهای جامعه هستند». چراکه دولت، پولی را خرج میکند که دیگران به دست آوردهاند و هر کس همیشه در مورد صرف پول دیگران، ولخرجتر از پول خود است.
❃ از دید اسمیت، مداخلهی دولت باید کاملاً محدود و منحصر به اموری باشد که عمل خصوصی در آن غیرممکن باشد. اسمیت به دولتی معتقد است که دارای سه وظیفه است: حفظ تمامیت ارضی کشور، برقراری امنیت داخلی و اداره دادگستری، و سرمایهگذاری در بخشهایی که به تولید کالاهای عمومی میانجامد.
#اقتصاد #اقتصاد_آزاد
#عدم_دخالت_دولت
#آدام_اسمیت #دولت
#لیبرالیسم_اقتصادی
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ از دید اسمیت، این نظم زمانی به هم میخورد که یک عامل اقتصادی، غیر از انسانها وارد بازار شود. این عامل، دولت است. اگر دولت وارد فعالیتهای اقتصادی شود، نظم بازار به هم میخورد؛ برای نمونه همان سال که گندم زیادی کشت شده بود، ممکن است دولت با این هدف که کشاورزان زیاد ضرر نکنند، گندمهای مازاد را از آنها بخرد.
❃ نتیجه چنین اقدامی این خواهد بود که کشاورزان در سال آینده نیز به همان میزان گندم کشت کنند و به سراغ کشت دیگر محصولاتی که عرضهی آنها در بازار کاهش یافته، نروند بنابراین دولت نباید در فعالیتهای اقتصادی دخالت کند. دولت باید آزادی عمل افراد را در بازار (تا آنجا که به حقوق دیگر افراد تجاوز نکردند) محترم بشمارد و خود هیچ نوع فعالیت اقتصادی انجام ندهد. این موضوع از ویژگیهای اقتصاد سرمایهداری آزاد دانسته میشود.
❃ «عدم مداخله دولت در امور اقتصادی»، اصلی است که نتیجهی ضروری تحلیل نظری اسمیت از نظام اقتصادی است. برای اسمیت کافی نیست که صرفا بیهوده بودن مداخلات دولت را در برابر بنیادهای خودجوش و خودکار بازار روشن سازد، بلکه او میکوشد اثبات نماید که مداخلات دولت پیامدهای ناگواری به بار میآورد و اساسا طبیعت دولت منافی با مشاغل اقتصادی است. بحث اسمیت در این مورد، زرادخانهای را ترتیب داده است که پس از آن عموم مخالفین مداخله دولت، سلاح خویش را از آنجا به دست آوردند. اسمیت مینویسد: «هیچ دو صفتی چنان معارض یکدیگر نیستند که صفت حاکم و صفت تاجر» حکومتها «همیشه و بدون استثنا، بزرگترین اسرافکاران و ولخرجهای جامعه هستند». چراکه دولت، پولی را خرج میکند که دیگران به دست آوردهاند و هر کس همیشه در مورد صرف پول دیگران، ولخرجتر از پول خود است.
❃ از دید اسمیت، مداخلهی دولت باید کاملاً محدود و منحصر به اموری باشد که عمل خصوصی در آن غیرممکن باشد. اسمیت به دولتی معتقد است که دارای سه وظیفه است: حفظ تمامیت ارضی کشور، برقراری امنیت داخلی و اداره دادگستری، و سرمایهگذاری در بخشهایی که به تولید کالاهای عمومی میانجامد.
#اقتصاد #اقتصاد_آزاد
#عدم_دخالت_دولت
#آدام_اسمیت #دولت
#لیبرالیسم_اقتصادی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | دربارهی آزادی
📖 | رابطهی آزاد اقتصادی و آزادی سیاسی (۹) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ البته بازار آزاد ضرورت وجود دولت را نفی نمیکند. وارونه، دولت هم بهعنوان مرجع وضع «مقرراتِ بازی» و هم بهمنزلهی داوری که مقررات وضعشده را تفسير و اجرا کند اساساً دارای اهمیت است. کار بازار…
📖 | رابطهی آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی (۱۰)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ حفظ آزادی، مستلزم آن است که تمرکز تا بیشترین حد ممکن از میان برداشته شود و بقیهی قدرت نیز، که حذف آن امکانپذیر نیست، پراکنده و توزیع شود. یعنی ایجاد سیستمی که مرکب از نظارت و توازن است. بازار با برداشتن کنترل مرجع سیاسی از سازمان فعالیت اقتصادی، منبع ایجاد اجبار را از بین میبرد و سبب میشود که قدرت اقتصادی به جای آنکه نیرویی کمکی برای قدرت سیاسی باشد به ابزای برای کنترل آن تبدیل شود.
❃ قدرت اقتصادی را میتوان در سطحی گسترده پراکنده ساخت. هیچ قانون حمایتی که با زور و به بهای آسیب دیدن مراکز موجود سبب رشد مراکز جديد قدرت اقتصادی شود، وجود ندارد. از سوی دیگر، تمرکززدایی قدرت سیاسی دشوارتر است. زیرا امکان وجود تعداد زیادی دولتهای مستقل کوچک هست. ولی حفظ کردن مراکز کوچک قدرت سیاسی در یک دولت بزرگ از داشتن مراکز متعدد قدرت اقتصادی در داخل یک اقتصاد بزرگ واحد به مراتب سختتر است.
❃ ممکن است در یک اقتصاد بزرگ مليونرهای متعددی وجود داشته باشند. ولی آیا امکان دارد بیش از یک رهبر واقعا برجسته یعنی شخصی که اشتياق و انرژی هممیهناناش به وی معطوف باشد وجود داشته باشد؟ اگر قرار باشد دولت مرکزی قدرت بگیرد احتمالاً چنین هدفی به قيمت از بین رفتن دولتهای محلی حاصل خواهد شد. چنین به نظر میرسد که چیزی بهمثابهی یک کل ثابت قدرت سیاسی وجود دارد که باید توزیع شود. در نتيجه اگر قدرت سیاسی با قدرت اقتصادی درآمیزد، تمرکز اجتنابناپذیر خواهد بود. از طرف دیگر در صورتیکه قدرت اقتصادی از قدرت سیاسی جدا نگاه داشته شود. میتواند به نقطهی مقابل و وسیلهی کنترل قدرت سیاسی تبدیل شود.
❃ اهمیت این استدلال را شاید بتوان با ذکر نمونه بیان کرد. برای این منظور نخست نمونهای فرضی را بررسی کرده اصول مربوطه را از آن استخراج میکنیم و آنگاه به ذکر چند نمونه عملی از تجربیات اخیر میپردازیم تا روشی که بازار برای حفظ آزادی سیاسی بهکار میبرد مشخص میشود.
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ حفظ آزادی، مستلزم آن است که تمرکز تا بیشترین حد ممکن از میان برداشته شود و بقیهی قدرت نیز، که حذف آن امکانپذیر نیست، پراکنده و توزیع شود. یعنی ایجاد سیستمی که مرکب از نظارت و توازن است. بازار با برداشتن کنترل مرجع سیاسی از سازمان فعالیت اقتصادی، منبع ایجاد اجبار را از بین میبرد و سبب میشود که قدرت اقتصادی به جای آنکه نیرویی کمکی برای قدرت سیاسی باشد به ابزای برای کنترل آن تبدیل شود.
❃ قدرت اقتصادی را میتوان در سطحی گسترده پراکنده ساخت. هیچ قانون حمایتی که با زور و به بهای آسیب دیدن مراکز موجود سبب رشد مراکز جديد قدرت اقتصادی شود، وجود ندارد. از سوی دیگر، تمرکززدایی قدرت سیاسی دشوارتر است. زیرا امکان وجود تعداد زیادی دولتهای مستقل کوچک هست. ولی حفظ کردن مراکز کوچک قدرت سیاسی در یک دولت بزرگ از داشتن مراکز متعدد قدرت اقتصادی در داخل یک اقتصاد بزرگ واحد به مراتب سختتر است.
❃ ممکن است در یک اقتصاد بزرگ مليونرهای متعددی وجود داشته باشند. ولی آیا امکان دارد بیش از یک رهبر واقعا برجسته یعنی شخصی که اشتياق و انرژی هممیهناناش به وی معطوف باشد وجود داشته باشد؟ اگر قرار باشد دولت مرکزی قدرت بگیرد احتمالاً چنین هدفی به قيمت از بین رفتن دولتهای محلی حاصل خواهد شد. چنین به نظر میرسد که چیزی بهمثابهی یک کل ثابت قدرت سیاسی وجود دارد که باید توزیع شود. در نتيجه اگر قدرت سیاسی با قدرت اقتصادی درآمیزد، تمرکز اجتنابناپذیر خواهد بود. از طرف دیگر در صورتیکه قدرت اقتصادی از قدرت سیاسی جدا نگاه داشته شود. میتواند به نقطهی مقابل و وسیلهی کنترل قدرت سیاسی تبدیل شود.
❃ اهمیت این استدلال را شاید بتوان با ذکر نمونه بیان کرد. برای این منظور نخست نمونهای فرضی را بررسی کرده اصول مربوطه را از آن استخراج میکنیم و آنگاه به ذکر چند نمونه عملی از تجربیات اخیر میپردازیم تا روشی که بازار برای حفظ آزادی سیاسی بهکار میبرد مشخص میشود.
➣ @Notes_On_Liberty
📖 | رابطهی آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی (۱۱)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ مسلماً یکی از ویژگیهای جامعهی آزاد این است که افراد میتوانند آشکارا از ایجاد تغییر اساسی در ساختار جامعه هواداری کنند و تا زمانیکه این هواداری فقط ترغيب باشد و شامل بهکارگیریِ زور و اجبار نشود، به سود آن تبلیغ کنند. این از نشانههای آزادی سیاسی در جامعهی سرمایهداری است که افراد میتوانند آشکارا حامی سوسیالیسم باشند و برای نیل به آن فعالیت کنند. به همین ترتیب آزادی سیاسی در جامعه سوسیالیستی مستلزم آن است که افراد بتوانند از برقراری نظام سرمایهداری حمایت کنند. ولی چگونه میتوان آزادی طرفداری از سرمایهداری را در جامعهی سوسیالیستی حفظ و از آن حمایت کرد؟
❃ برای آنکه افراد جامعهای بتوانند از چیزی هواداری کنند، در وهلهی نخست باید توانایی تأمین معاش روزانه خود را داشته باشند. این مسئله در یک جامعه سوسیالیستی مشکل ایجاد میکند. چون همه مشاغل زیر نظارت مستقیم مقامات سیاسی قرار دارد. اگر یک دولت سوسیالیستی بخواهد به کارمندان خود اجازهی طرفداری از سیاستهایی را که صریحاً مغایر با آموزه رسمی دولت است بدهد بايد چنان از خودگذشتگی به خرج دهد که دشواری آن ضمن تجربهی «امنیت» کارمندان دولت مرکزی در ایالات متحد آمریکا پس از جنگ جهانی دوم کاملا آشکار شد.
❃ حال فرض کنیم این از خودگذشتگی عملی شود. برای اینکه طرفداری از سرمایهداری جدی باشد، حامیان آن باید بتوانند هزینهی مالی نیل به آرمان خود از جمله هزینه تشکیل گردهماییهای عمومی، خريد وقت برای تبلیغ رادیویی، انتشار جزوه، مجله، روزنامه، و... را تأمین کنند. ولی از چه راهی؟ در جامعهی سوسیالیستی ممکن است افرادی درآمدهای هنگفت یا حتى سرمایههایی عظیم به شکل اوراق قرضه دولتی و نظیر آن داشته باشند. چنین افرادی لزوماً از مقامات عالی رتبه دولتی خواهند بود. میتوان تصور کرد که کارمندی دونپایه در نظام سوسیالیستی بدون از دستدادن شغل خود آشکارا از سرمایهداری طرفداری کند. ولی تصور اینکه مقامات بلندپايه همين نظام سوسیالیستی منابع مالی این گونه فعالیتهای بَراَندازنده را تأمین کنند حتی برای زودباوران نیز دشوار است.
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ مسلماً یکی از ویژگیهای جامعهی آزاد این است که افراد میتوانند آشکارا از ایجاد تغییر اساسی در ساختار جامعه هواداری کنند و تا زمانیکه این هواداری فقط ترغيب باشد و شامل بهکارگیریِ زور و اجبار نشود، به سود آن تبلیغ کنند. این از نشانههای آزادی سیاسی در جامعهی سرمایهداری است که افراد میتوانند آشکارا حامی سوسیالیسم باشند و برای نیل به آن فعالیت کنند. به همین ترتیب آزادی سیاسی در جامعه سوسیالیستی مستلزم آن است که افراد بتوانند از برقراری نظام سرمایهداری حمایت کنند. ولی چگونه میتوان آزادی طرفداری از سرمایهداری را در جامعهی سوسیالیستی حفظ و از آن حمایت کرد؟
❃ برای آنکه افراد جامعهای بتوانند از چیزی هواداری کنند، در وهلهی نخست باید توانایی تأمین معاش روزانه خود را داشته باشند. این مسئله در یک جامعه سوسیالیستی مشکل ایجاد میکند. چون همه مشاغل زیر نظارت مستقیم مقامات سیاسی قرار دارد. اگر یک دولت سوسیالیستی بخواهد به کارمندان خود اجازهی طرفداری از سیاستهایی را که صریحاً مغایر با آموزه رسمی دولت است بدهد بايد چنان از خودگذشتگی به خرج دهد که دشواری آن ضمن تجربهی «امنیت» کارمندان دولت مرکزی در ایالات متحد آمریکا پس از جنگ جهانی دوم کاملا آشکار شد.
❃ حال فرض کنیم این از خودگذشتگی عملی شود. برای اینکه طرفداری از سرمایهداری جدی باشد، حامیان آن باید بتوانند هزینهی مالی نیل به آرمان خود از جمله هزینه تشکیل گردهماییهای عمومی، خريد وقت برای تبلیغ رادیویی، انتشار جزوه، مجله، روزنامه، و... را تأمین کنند. ولی از چه راهی؟ در جامعهی سوسیالیستی ممکن است افرادی درآمدهای هنگفت یا حتى سرمایههایی عظیم به شکل اوراق قرضه دولتی و نظیر آن داشته باشند. چنین افرادی لزوماً از مقامات عالی رتبه دولتی خواهند بود. میتوان تصور کرد که کارمندی دونپایه در نظام سوسیالیستی بدون از دستدادن شغل خود آشکارا از سرمایهداری طرفداری کند. ولی تصور اینکه مقامات بلندپايه همين نظام سوسیالیستی منابع مالی این گونه فعالیتهای بَراَندازنده را تأمین کنند حتی برای زودباوران نیز دشوار است.
➣ @Notes_On_Liberty
📖 | رابطهی آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی (۱۲)
➣ @Notes_On_Liberty
❃ تنها راه تأمین سرمایه، جمعآوری مبالغی ناچیز از شمارِ زیادی از کارکنان پایینرتبه خواهد بود که البته راهحل درست مسئله نیست. برای تهیهی سرمایه از منابع یادشده، نخست باید شمار زیادی از مردم را ترغیب کرد و بزرگترین مشکل این است که برای انجام این کار چگونه اقدام کنیم؟ سرمایهی نهضتهای رادیکال در جوامع سرمایهداری هرگز از این راه تأمین نشده است. بلکه حامیان این نهضتها معدودی از افراد ثروتمند بودهاند. کسانی چون فردریک وندربيلت فيلدا، یا آنیتا مککورمیک بلین یا کورلیس لامونت و بسیاری دیگر که از افراد برجستهی سالهای اخیر هستند که شخصیتهای قدیمیتر مانند فردریش انگلس آنان را ترغیب کردهاند. این نقش -نقش مشوق- از جمله نقشهای نابرابری ثروت در حفظ آزادی سیاسی است که به ندرت از آن یاد میشود.
❃ در جامعه سرمایهداری برای آغاز هر اقدامی -هر اندازه عجيب- کافی است چند نفر ثروتمند را متقاعد سازیم تا سرمایه لازم تأمین شود و در چنین جامعهای این گونه افراد بسیارند و کانونهای حمایت مستقل، فراوان است. حتى لازم نیست اشخاص یا نهادهای مالی برخوردار از سرمایهی قابل دسترسی را درباره اندیشههای مورد تبليغ متقاعد سازيم؛ تنها کافی است آنان را قانع کنیم که کار تبلیغ از لحاظ مالی میتواند موفقیتآمیز باشد، و انتشار مجله روزنامه کتاب و دیگر اقدامات جسورانه، سودآور خواهد بود.
❃ برای نمونه ناشری که کارش با رقابت توأم است نمیتواند فقط نوشتهای را منتشر کند که شخصاً با آن موافق است، بلکه معیار او باید ترجيحاً وجود داشتن زمینهی کافی در بازار برای فروش کتاب باشد تا سرمایهگذاریاش بازدهی رضایتبخشی داشته باشد.
❃ بدین ترتیب بازار دور باطل را میشکند و سرانجام این امکان را فراهم میآورد که سرمایهی لازم برای اجرای چنین اقدامات جسورانهای با گرفتن مبالغی ناچیز از عدهی زیادی از مردم -بیآنکه به ترغیب آنان نیازی باشد- تأمین شود. در جامعه سوسیالیستی چنین امکاناتی فراهم نیست؛ در آنجا تنها دولتی، که قادر مطلق است، حکومت میکند.
❃ حال فرض کنیم یک دولت سوسیالیستی از این مشکل آگاه است و اعضای آن را افرادی تشکیل میدهند که مشتاق آزادیاند. آیا این دولت میتواند سرمایههای لازم را تأمین کند؟ امکان دارد، ولی تصور شیوهی انجام این کار سخت است. دولتِ یادشده، برای تأمین کمکهزینهی تبلیغات براندازانه میتواند دفتری ایجاد کند. ولی چگونه میتواند افرادی را که باید حمایت شوند برگزیند؟ اگر به هر درخواست کمکی پاسخ مثبت دهد. اندکی بعد با کمبود سرمایه روبهرو خواهد شد. چون سوسیالیسم نمیتواند این قانون اولیهی اقتصادی را که قیمت مناسب سبب عرضهی گستردهی كالا میشود، لغو کند. به عبارت دیگر چنانچه بابت طرفداری از آرمانهای بنیادی پاداش کافی داده شود، عرضهی طرفداران این آرمانها حد و مرزی نخواهد داشت.
📚 | سرمایهداری و آزادی، نوشتهی میلتون فریدمن، ترجمهی غلامرضا رشیدی
#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #آزادی_فردی
#لیبرالیسم_اقتصادی #میلتون_فریدمن
#سرمایهداری #مالکیت_خصوصی #آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ تنها راه تأمین سرمایه، جمعآوری مبالغی ناچیز از شمارِ زیادی از کارکنان پایینرتبه خواهد بود که البته راهحل درست مسئله نیست. برای تهیهی سرمایه از منابع یادشده، نخست باید شمار زیادی از مردم را ترغیب کرد و بزرگترین مشکل این است که برای انجام این کار چگونه اقدام کنیم؟ سرمایهی نهضتهای رادیکال در جوامع سرمایهداری هرگز از این راه تأمین نشده است. بلکه حامیان این نهضتها معدودی از افراد ثروتمند بودهاند. کسانی چون فردریک وندربيلت فيلدا، یا آنیتا مککورمیک بلین یا کورلیس لامونت و بسیاری دیگر که از افراد برجستهی سالهای اخیر هستند که شخصیتهای قدیمیتر مانند فردریش انگلس آنان را ترغیب کردهاند. این نقش -نقش مشوق- از جمله نقشهای نابرابری ثروت در حفظ آزادی سیاسی است که به ندرت از آن یاد میشود.
❃ در جامعه سرمایهداری برای آغاز هر اقدامی -هر اندازه عجيب- کافی است چند نفر ثروتمند را متقاعد سازیم تا سرمایه لازم تأمین شود و در چنین جامعهای این گونه افراد بسیارند و کانونهای حمایت مستقل، فراوان است. حتى لازم نیست اشخاص یا نهادهای مالی برخوردار از سرمایهی قابل دسترسی را درباره اندیشههای مورد تبليغ متقاعد سازيم؛ تنها کافی است آنان را قانع کنیم که کار تبلیغ از لحاظ مالی میتواند موفقیتآمیز باشد، و انتشار مجله روزنامه کتاب و دیگر اقدامات جسورانه، سودآور خواهد بود.
❃ برای نمونه ناشری که کارش با رقابت توأم است نمیتواند فقط نوشتهای را منتشر کند که شخصاً با آن موافق است، بلکه معیار او باید ترجيحاً وجود داشتن زمینهی کافی در بازار برای فروش کتاب باشد تا سرمایهگذاریاش بازدهی رضایتبخشی داشته باشد.
❃ بدین ترتیب بازار دور باطل را میشکند و سرانجام این امکان را فراهم میآورد که سرمایهی لازم برای اجرای چنین اقدامات جسورانهای با گرفتن مبالغی ناچیز از عدهی زیادی از مردم -بیآنکه به ترغیب آنان نیازی باشد- تأمین شود. در جامعه سوسیالیستی چنین امکاناتی فراهم نیست؛ در آنجا تنها دولتی، که قادر مطلق است، حکومت میکند.
❃ حال فرض کنیم یک دولت سوسیالیستی از این مشکل آگاه است و اعضای آن را افرادی تشکیل میدهند که مشتاق آزادیاند. آیا این دولت میتواند سرمایههای لازم را تأمین کند؟ امکان دارد، ولی تصور شیوهی انجام این کار سخت است. دولتِ یادشده، برای تأمین کمکهزینهی تبلیغات براندازانه میتواند دفتری ایجاد کند. ولی چگونه میتواند افرادی را که باید حمایت شوند برگزیند؟ اگر به هر درخواست کمکی پاسخ مثبت دهد. اندکی بعد با کمبود سرمایه روبهرو خواهد شد. چون سوسیالیسم نمیتواند این قانون اولیهی اقتصادی را که قیمت مناسب سبب عرضهی گستردهی كالا میشود، لغو کند. به عبارت دیگر چنانچه بابت طرفداری از آرمانهای بنیادی پاداش کافی داده شود، عرضهی طرفداران این آرمانها حد و مرزی نخواهد داشت.
📚 | سرمایهداری و آزادی، نوشتهی میلتون فریدمن، ترجمهی غلامرضا رشیدی
#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #آزادی_فردی
#لیبرالیسم_اقتصادی #میلتون_فریدمن
#سرمایهداری #مالکیت_خصوصی #آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | دربارهی آزادی
📄 | فیلسوفانِ خردگرا (۶) | ۳- گوتفرید ویلهلم لایبنیتس، بهترین جهان ممکن، موناد ➣ @Notes_On_Liberty ❃ نتیجهای که این فرضها به دنبال دارد، این است که گوناگونی مشهود دنیای زمانی-مکانی تنها ممکن است از یک راه پدید آمده باشد، و آن اختلاف درجهای است که در…
📄 | فیلسوفانِ تجربهگرا (۱) | ۱- جان لاک، معرفتشناسی و اندیشه سیاسی لاک
➣ @Notes_On_Liberty
❃ تجربهگرایان بزرگی که آثار فلسفیشان پاسخ خردگرایی اروپایی و واکنشی در برابر آن است، عبارتاند از: جان لاک(سده هفدهم) و جرج بارکلی و دیوید هیوم(سده هجدهم). به یقین میتوان گفت دیوید هیوم بزرگترین فیلسوف دنیای انگلیسیزبان تا روزگار ماست.
❃ جان لاک(۱۶۳۲-۱۷۰۴) در ورینگتن از ناحیهی سامرست انگلیس چشم به جهان گشود. اثر اصلی او کتابی است به نام «رسالهای در فهم بشر». لاک این کتاب را در مدتی نزدیک به بیست سال نوشت. کتاب در ۱۶۹۰، دو سال پس از انقلاب شکوهمند ۱۶۸۸ انگلیس، انتشار یافت که خود لاک تا اندازهای از الهامبخشان آن بود. عنوان فروتنانهی لاک نباید ذهن ما را گمراه کند. این کتاب، عنوان رساله دارد، ولی در حقیقت اثری است بس سترگ و یکی از آثار جاودان معرفتشناسی. دیدگاه اصلی لاک در دیدگاههایی که اکنون بررسی خواهیم کرد، بهروشنی بازتاب یافته است. میتوان دیدگاه فلسفیاش را در چند واژه خلاصه کرد: تجربی، علمی و موافق فهم مشترک.
❃ میگوید جهان مادی همان چیزی است که دانشمندان علوم طبیعی میگویند، یعنی مجموعهی اجسام مادی که از اجزای ریز تشکیل شده است. این اجسام مانند ماشین عمل میکنند و از هر حیث و جهت که نگاه کنید، ماشیناند. گذشته از اجسام مادی، عنصرهایی غیرمادی هست که از راه عضوهای حسی تأثیر می گذارد. هرگاه عضوهای حسی تأثیر بگیرد، دو گونه «تصور»(idea) در مغز تشکیل میشود: یکی «تصورات ناشی از احساس»، یعنی تصوراتی که منشأ آنها مستقیما در بیرون است، و دیگری «تصورات حاصل از ادراک ذهنی» که محصول کار ذهن روی تصورات بیرونی است. این دو گونه تصور، مجموع آگاهی و اندیشه را تشکیل میدهد. بنابراین، در ذهن ما چیزی نیست که فراهمآمدهی تجربه نباشد.
❃ لاک ادعا نمیکند که میداند انگیزش عضوهای حسی چگونه تصورات را در ذهن پدید میاورد. ولی آنچه ظاهرا از دید خود او بدیهی است، این است که چنین انگیزشی هست و تنها سرچشمهی تصورات همین انگیزش است. در نتیجه، تنها چیزی که به آن آگاهی بیواسطه داریم، تصوراتی است که در ذهن ماست و «معرفت»، ادراکِ پیوندهایِ میانِ تصورات است.
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ تجربهگرایان بزرگی که آثار فلسفیشان پاسخ خردگرایی اروپایی و واکنشی در برابر آن است، عبارتاند از: جان لاک(سده هفدهم) و جرج بارکلی و دیوید هیوم(سده هجدهم). به یقین میتوان گفت دیوید هیوم بزرگترین فیلسوف دنیای انگلیسیزبان تا روزگار ماست.
❃ جان لاک(۱۶۳۲-۱۷۰۴) در ورینگتن از ناحیهی سامرست انگلیس چشم به جهان گشود. اثر اصلی او کتابی است به نام «رسالهای در فهم بشر». لاک این کتاب را در مدتی نزدیک به بیست سال نوشت. کتاب در ۱۶۹۰، دو سال پس از انقلاب شکوهمند ۱۶۸۸ انگلیس، انتشار یافت که خود لاک تا اندازهای از الهامبخشان آن بود. عنوان فروتنانهی لاک نباید ذهن ما را گمراه کند. این کتاب، عنوان رساله دارد، ولی در حقیقت اثری است بس سترگ و یکی از آثار جاودان معرفتشناسی. دیدگاه اصلی لاک در دیدگاههایی که اکنون بررسی خواهیم کرد، بهروشنی بازتاب یافته است. میتوان دیدگاه فلسفیاش را در چند واژه خلاصه کرد: تجربی، علمی و موافق فهم مشترک.
❃ میگوید جهان مادی همان چیزی است که دانشمندان علوم طبیعی میگویند، یعنی مجموعهی اجسام مادی که از اجزای ریز تشکیل شده است. این اجسام مانند ماشین عمل میکنند و از هر حیث و جهت که نگاه کنید، ماشیناند. گذشته از اجسام مادی، عنصرهایی غیرمادی هست که از راه عضوهای حسی تأثیر می گذارد. هرگاه عضوهای حسی تأثیر بگیرد، دو گونه «تصور»(idea) در مغز تشکیل میشود: یکی «تصورات ناشی از احساس»، یعنی تصوراتی که منشأ آنها مستقیما در بیرون است، و دیگری «تصورات حاصل از ادراک ذهنی» که محصول کار ذهن روی تصورات بیرونی است. این دو گونه تصور، مجموع آگاهی و اندیشه را تشکیل میدهد. بنابراین، در ذهن ما چیزی نیست که فراهمآمدهی تجربه نباشد.
❃ لاک ادعا نمیکند که میداند انگیزش عضوهای حسی چگونه تصورات را در ذهن پدید میاورد. ولی آنچه ظاهرا از دید خود او بدیهی است، این است که چنین انگیزشی هست و تنها سرچشمهی تصورات همین انگیزش است. در نتیجه، تنها چیزی که به آن آگاهی بیواسطه داریم، تصوراتی است که در ذهن ماست و «معرفت»، ادراکِ پیوندهایِ میانِ تصورات است.
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | فیلسوفانِ تجربهگرا (۲) | ۱- جان لاک، معرفتشناسی و اندیشه سیاسی لاک
➣ @Notes_On_Liberty
❃ از جهت سیاسی، لاک فیلسوفِ پادشاهی مشروطه و بنابراین فیلسوفِ انقلاب ۱۶۸۸ انگلستان است. فلسفه سیاسی او با نام «دو رساله دربارهی حکومت» در همان سالی انتشار یافت که «رسالهای در فهم بشر» منتشر شد. رسالهی نخستین کتاب در رسالهی دربارهی حکومت، در رد نظریه حکومت مطلقه است و رساله دوم در بیان نظریه سیاسی خود او. شوربختانه نظریه لاک رد نظریه حکومت مطلقه هابز نیست.
❃ لاک نیز چون هابز عقیده داشت برای حکومت کردن، فرمانروا لازم است، ولی برخلاف هابز، قدرت مطلقه را برای فرمانروا مجاز نمیدانست. به نظر لاک، فرمانروا باید پاسخگوی اعمالاش باشد و مجمع خاصی که باید از او پاسخ بخواهد، مجمعی است که به معنایی نمایندهی مردم است. این نوع حکومت، «پادشاهی مشروطه» است و به درستی همان حکومتی است که با انقلاب ۱۶۸۸ تأسیس شد. آن حکومتی که به مسامحه «دموکراسی» مینامند، در واقع بیشتر پادشاهی مشروطه در معنایِ لاکیِ واژه است. برای نمونه بهسادگی میتوان دربارهی دولت کنونی آمریکا گفت: رئیس جمهور (با توجه به وظایفاش) همان شاه است و کنگره، مجمعی است که قدرت او را محدود میکند. حکومت ژنرال دوگل در فرانسه رسمأ پادشاهی مشروطه بود.
❃ دیدگاههای سیاسی و معرفتشناختی لاک با روح زمانهی او کاملاً سازگاری داشت. این دیدگاهها اعتبار خود را بیشتر به همین سازگاری مدیون است تا به داشتن اصالتی چشمگیر. مادیگرایی علمی رو به اعتلا داشت و لاک بیانی فلسفی به آن داد. نتیجهای که به بار آمد، این بود که مردی چون جرج بارکلی برخاست که با روح زمانهاش هیچ سازگاری نداشت. به حسب ظاهر، بارکلی باید جانشین ناخلف لاک باشد. انگیزهای که لاک روی از آن تافته بود، محرک اصلی بارکلی در تفکر فلسفی بود.
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ از جهت سیاسی، لاک فیلسوفِ پادشاهی مشروطه و بنابراین فیلسوفِ انقلاب ۱۶۸۸ انگلستان است. فلسفه سیاسی او با نام «دو رساله دربارهی حکومت» در همان سالی انتشار یافت که «رسالهای در فهم بشر» منتشر شد. رسالهی نخستین کتاب در رسالهی دربارهی حکومت، در رد نظریه حکومت مطلقه است و رساله دوم در بیان نظریه سیاسی خود او. شوربختانه نظریه لاک رد نظریه حکومت مطلقه هابز نیست.
❃ لاک نیز چون هابز عقیده داشت برای حکومت کردن، فرمانروا لازم است، ولی برخلاف هابز، قدرت مطلقه را برای فرمانروا مجاز نمیدانست. به نظر لاک، فرمانروا باید پاسخگوی اعمالاش باشد و مجمع خاصی که باید از او پاسخ بخواهد، مجمعی است که به معنایی نمایندهی مردم است. این نوع حکومت، «پادشاهی مشروطه» است و به درستی همان حکومتی است که با انقلاب ۱۶۸۸ تأسیس شد. آن حکومتی که به مسامحه «دموکراسی» مینامند، در واقع بیشتر پادشاهی مشروطه در معنایِ لاکیِ واژه است. برای نمونه بهسادگی میتوان دربارهی دولت کنونی آمریکا گفت: رئیس جمهور (با توجه به وظایفاش) همان شاه است و کنگره، مجمعی است که قدرت او را محدود میکند. حکومت ژنرال دوگل در فرانسه رسمأ پادشاهی مشروطه بود.
❃ دیدگاههای سیاسی و معرفتشناختی لاک با روح زمانهی او کاملاً سازگاری داشت. این دیدگاهها اعتبار خود را بیشتر به همین سازگاری مدیون است تا به داشتن اصالتی چشمگیر. مادیگرایی علمی رو به اعتلا داشت و لاک بیانی فلسفی به آن داد. نتیجهای که به بار آمد، این بود که مردی چون جرج بارکلی برخاست که با روح زمانهاش هیچ سازگاری نداشت. به حسب ظاهر، بارکلی باید جانشین ناخلف لاک باشد. انگیزهای که لاک روی از آن تافته بود، محرک اصلی بارکلی در تفکر فلسفی بود.
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | فیلسوفانِ تجربهگرا (۳) | ۲- جرج بارکلی، انکار ماده و دادهی حسی
➣ @Notes_On_Liberty
❃ جرج بارکلی در ۱۶۸۵ در نزدیکی کیلکنی در ایرلند زاده شد. از ۱۷۳۴ تا هنگام مرگش در ۱۷۵۳ اسقف کلوین بود. به سن جوانی کتابِ «رسالهای در فهم بشر» لاک را خواند و مرعوب خود کتاب و شهرت فراگیرش شد. چون پایبند دیانت بود، مادیگرایی را خوش نمیداشت. به نظر او، این مشرب، تباهگرِ ایمان به خدا بود. بارکلی در نظریهاش به این نکته پرداخت که ما به تصوراتی آگاهایم که در ذهن پدید آمده باشد. بنا به استدلال او، اگر ذهن از چیزی جز تصورات خود آگاه نباشد، از کجا میداند چیزهایی را که میانگارد ادراک میکند، واقعاً در جهان خارج وجود دارد؟ این ایراد را پیش از بارکلی هم بر نظریه معرفت لاک گرفته بودند، ولی بارکلی برای این ایراد راهحلی بسیار اساسی داشت.
❃ اگر بنا بر استدلال لاک، ذهن فقط از تصورات خودش آگاه است، پس اصلاً چه نیازی است به جهان مادی؟ مشکلی که در فلسفه لاک پیدا شده است، ناشی از انگاشتن وجود دو جوهر مادی و ذهنی است. برا نمونه میز مجموعهای است از ذرات مادی و تصورات ذهنی. پس باید گفت آنچه ذهن میتواند بداند، تصورات است. بنابراین، اگر اینطور باشد، قائل شدن به وجود متمایز برای جوهرهای مادی چه دلیلی دارد؟ هیچ دلیلی. جوهر مادی را کنار بگذار، هیچ چیز عوض نمیشود و جهان همچنان خواهد بود که بود. کاری که بارکلی کرد این بود که وجود ماده را انکار کرد و گفت: جهانِ موجود، آفریدهی ذهن است.
❃ برای آنکه چیزی وجود داشته باشد، باید ادراک شود. اگر ادراک نشود، وجود ندارد. آیا این سخن به این معناست که اگر کسی چیزها را ادراک نکند، وجود آنها از بین میرود؟ و زمانی که بار دیگر مورد ادراک واقع میشوند از نو به وجود میآیند؟ نه، اینطور نیست. زیرا خدا همواره همه چیز را درک میکند. اگر تصورات ما پدیدآمدهی چیزهایی نباشند که با آنها متناظرند، پس از کجا پدید آمدهاند؟ خداوند است که تصورات را مستقیماً به ذهن ما میخلاند. بارکلی برای ایرادهایی که به انکار ماده گرفتند، پاسخ تازهای یافت.
❃ ولی برای باورانیدن اندیشهای چنین خیالآلود، تازگی بهراستی کافی نیست و لابد هیچ کس جز خود بارکلی گمان نکرده است که کافی باشد. با این همه، کنار نهادن بارکلی با این استدلال که او متفکری است متعصبالرأی، داوریِ شتابزده است. اگرچه بارکلی به قصد اثبات عدم ماده به تحریف مفهوم آن گراییده است، به مفهوم دیگری پی برده است که اهمیت بسیار زیادی دارد. این مفهوم، «داده حسی»(sense-datum) است.
❃ داده حسی متعلقِ بیواسطهیِ ادراک حسی و آن چیزی است که درککننده، عملاً از ادراک آن آگاه است. دادههای حسی خیالپردازی همانقدر «اصالت» دارد که دادههای حسی ادراک پدیدههای واقعی، و دادههای حسی ادراک پدیدههای واقعی همان اندازه شخصی است که دادههای حسی خیالپردازی. بارکلی با تصدیق اینکه چیزهای مادی، دادههای حسی متفاوتی پدید میآورند، نظریهاش را دایر بر اینکه ماده ذهنی است، بیان داشت. البته اصطلاحی که خود بارکلی بهکار برده «idea» یا «تصور» است، ولی از توصیفهای او معلوم می شود مرادش از این اصطلاح چیزی است که اکنون «sense- data»(= دادههای حسی) میگویند. نخستین جوانهی نظریه جدید پرنفوذی که به پدیدارگرایی معروف شده، از این جا سر زده است.
#فلسفه #تاریخ_فلسفه
#جان_لاک #جرج_بارکلی
#دیوید_هیوم #تجربهگرایی
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty
❃ جرج بارکلی در ۱۶۸۵ در نزدیکی کیلکنی در ایرلند زاده شد. از ۱۷۳۴ تا هنگام مرگش در ۱۷۵۳ اسقف کلوین بود. به سن جوانی کتابِ «رسالهای در فهم بشر» لاک را خواند و مرعوب خود کتاب و شهرت فراگیرش شد. چون پایبند دیانت بود، مادیگرایی را خوش نمیداشت. به نظر او، این مشرب، تباهگرِ ایمان به خدا بود. بارکلی در نظریهاش به این نکته پرداخت که ما به تصوراتی آگاهایم که در ذهن پدید آمده باشد. بنا به استدلال او، اگر ذهن از چیزی جز تصورات خود آگاه نباشد، از کجا میداند چیزهایی را که میانگارد ادراک میکند، واقعاً در جهان خارج وجود دارد؟ این ایراد را پیش از بارکلی هم بر نظریه معرفت لاک گرفته بودند، ولی بارکلی برای این ایراد راهحلی بسیار اساسی داشت.
❃ اگر بنا بر استدلال لاک، ذهن فقط از تصورات خودش آگاه است، پس اصلاً چه نیازی است به جهان مادی؟ مشکلی که در فلسفه لاک پیدا شده است، ناشی از انگاشتن وجود دو جوهر مادی و ذهنی است. برا نمونه میز مجموعهای است از ذرات مادی و تصورات ذهنی. پس باید گفت آنچه ذهن میتواند بداند، تصورات است. بنابراین، اگر اینطور باشد، قائل شدن به وجود متمایز برای جوهرهای مادی چه دلیلی دارد؟ هیچ دلیلی. جوهر مادی را کنار بگذار، هیچ چیز عوض نمیشود و جهان همچنان خواهد بود که بود. کاری که بارکلی کرد این بود که وجود ماده را انکار کرد و گفت: جهانِ موجود، آفریدهی ذهن است.
❃ برای آنکه چیزی وجود داشته باشد، باید ادراک شود. اگر ادراک نشود، وجود ندارد. آیا این سخن به این معناست که اگر کسی چیزها را ادراک نکند، وجود آنها از بین میرود؟ و زمانی که بار دیگر مورد ادراک واقع میشوند از نو به وجود میآیند؟ نه، اینطور نیست. زیرا خدا همواره همه چیز را درک میکند. اگر تصورات ما پدیدآمدهی چیزهایی نباشند که با آنها متناظرند، پس از کجا پدید آمدهاند؟ خداوند است که تصورات را مستقیماً به ذهن ما میخلاند. بارکلی برای ایرادهایی که به انکار ماده گرفتند، پاسخ تازهای یافت.
❃ ولی برای باورانیدن اندیشهای چنین خیالآلود، تازگی بهراستی کافی نیست و لابد هیچ کس جز خود بارکلی گمان نکرده است که کافی باشد. با این همه، کنار نهادن بارکلی با این استدلال که او متفکری است متعصبالرأی، داوریِ شتابزده است. اگرچه بارکلی به قصد اثبات عدم ماده به تحریف مفهوم آن گراییده است، به مفهوم دیگری پی برده است که اهمیت بسیار زیادی دارد. این مفهوم، «داده حسی»(sense-datum) است.
❃ داده حسی متعلقِ بیواسطهیِ ادراک حسی و آن چیزی است که درککننده، عملاً از ادراک آن آگاه است. دادههای حسی خیالپردازی همانقدر «اصالت» دارد که دادههای حسی ادراک پدیدههای واقعی، و دادههای حسی ادراک پدیدههای واقعی همان اندازه شخصی است که دادههای حسی خیالپردازی. بارکلی با تصدیق اینکه چیزهای مادی، دادههای حسی متفاوتی پدید میآورند، نظریهاش را دایر بر اینکه ماده ذهنی است، بیان داشت. البته اصطلاحی که خود بارکلی بهکار برده «idea» یا «تصور» است، ولی از توصیفهای او معلوم می شود مرادش از این اصطلاح چیزی است که اکنون «sense- data»(= دادههای حسی) میگویند. نخستین جوانهی نظریه جدید پرنفوذی که به پدیدارگرایی معروف شده، از این جا سر زده است.
#فلسفه #تاریخ_فلسفه
#جان_لاک #جرج_بارکلی
#دیوید_هیوم #تجربهگرایی
➣ @Notes_On_Liberty