On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.89K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📄 | ایمانوئل کانت و فلسفه او، احکام، مفاهیم، مقولات، ایدئالیسم جزمی، محض و استعلایی (۸) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ كانت از لحاظ اسلوب نگارش نیز سرمشق بدی بود. وقتی مقاله‌ای یا رساله‌ای می‌نوشت که اهمیت چندانی به آن نمی‌داد، به زبانی روشن و به اسلوبی ساده می‌نوشت.…
📄 | گوتلیب فیخته، فریدریش هگل و آثار فلسفی او، دیالکتیک هگلی، ایده مطلق و روح جهانی (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ يوهان گوتلیب فیخته(۱۷۶۲-۱۸۱۴) جانشین بی‌واسطه‌ی کانت است. به یاد داشته باشیم که جرج بارکلی مدعی شده بود جهان مادی محصول ذهن است و هنگامی‌که از او خواسته بودند توضیح دهد پس سرچشمه تصورات ذهنی چیست، پاسخ داده بود تصورات را خدا در ذهن نهاده است. این گونه «ایدئالیسم» تنها با اعتقاد فارغ از شک و تردید(و در عین حال غیرفلسفی) به وجود و نیکی خدا موافق است. کانت نتیجه گرفته بود وجود خدا اثبات‌پذیر نیست (البته ایمان داشتن به وجود او به‌جای خود محفوظ) و لزومی ندارد وجود او را به این منظور فرض کنیم که توضیح عالم مشهود باشد، عالمی که منشاءِ آن در امورِ فی‌نفسه است.

❃ فیشته امر فی‌نفسه را که به قول كانت شناخت‌پذیر نیست، رد کرد و گفت ذهن نه تنها مقولات و زمان و مکان را که امور جزئی پیشینی است می‌آفریند، بلکه کثرات ادراکی را نیز پدید می‌آورد. این دیدگاه از هیچ نظر، خردپذیر نبود و با فلسفه‌ای ایدئالیستی، که از لحاظ فلسفی متقاعدکننده‌تر و از نظر تاریخی پرتأثیرتر بود، از میدان بیرون رانده شد. این فلسفه بیشتر با نام هگل همراه است.

❃ گئورگ ویلهلم فریدریش هگل(۱۷۷۰-۱۸۳۱) نیرومندترین تأثیر فلسفی را در سده‌ی نوزدهم میلادی گذاشت. فهم نوشته‌های او دشوار است و آنچه به‌عنوان فلسفه هگلی شهرت یافته، روایت ساده و از جهاتی تحریف‌شده‌ی آن چیزی است که خود او بیان و تدریس می‌کرد.

❃ ریشه‌ی دیالکتیک هگل در مقولات كانت است. به یاد داریم که بنا به گفته‌ی کانت، می‌توان مقولات دوازده‌گانه را در چهار دسته سه‌تایی مرتب کرد. کانت می‌گوید مقوله سوم هر دسته، محصول پیوند مقوله اول و دوم همان دسته است. سه مقوله دسته کمیت را در نظر می‌گیریم که عبارت‌اند از: وحدت، کثرت و تمامیت. مقوله تمامیت، محصول پیوند میان وحدت و کثرت و در واقع کثرت لحاظ‌شده به‌عنوان وحدت است. جان کلام دیالکتیک هگل همین است.

❃ وحدت در اصطلاح‌شناسی هگلى «تز» است، کثرت، «آنتی‌تز» است و تمامیت، «سنتز» یک واحد دیالکتیکی. هگل خواسته است به کمک این دیالکتیک سه‌پایه نشان دهد چگونه می‌شود منطقاً استنتاج کرد که عالی‌ترین اشکال روح(یا ذهن در معنای گسترده واژه) اصولی پیشینی است.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | فریدریش هگل و آثار فلسفی او، دیالکتیک هگلی، ایده مطلق و روح جهانی (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ هگل با کلی‌ترین حکم ممکن در‌باره جهان آغاز می‌کند، یعنی حکم «جهان هست». این حکم، «تز» نخستین گام دیالکتیک است، ولی روشن است که در مقام توصیف جهان حکمی ناقص است؛ چون هیچ‌کس درباره‌ی این گونه هستی، که معلوم نیست محمول‌هایش چیست، نه چیزی می‌داند و نه چیزی می‌تواند بگوید. این حکم ما را به حکم دیگری راه می‌برد و آن این است که «جهان نیست». ولی این حکم نیز به همان اندازه نامتقاعدکننده است، زیرا اگر نتوانیم از هستی آگاه باشیم، به یقین نمی‌توانیم درباره‌ی نیستی آگاهی داشته باشیم. در نتیجه، سومین گام را بر می‌داریم، تز و آنتی‌تز را در می آمیزیم تا سنتز هستی و نیستی، که «شدن» باشد، پدید آید. پس «جهان، شدن است».

❃ گمان نرود که منطق هگل همه جا با روش سه پایه‌ای که گفتیم پیش می‌رود؛ نه، مقصود این است که ویژگی منطق هگل در اندیشه‌ای است که با دیالکتیک بیان می‌شود. بر اساس دیالکتیک هگل، هر تعریفی تا اندازه‌ای ناقص است. ضد هر تعریف، نقص آن را اصلاح می‌کند، ولی چود ضد نیز ناقص است و سنتز این دو تعریفِ متضاد به حقیقت نزدیک‌تر می‌شود. البته سنتز نیز ناقص است و هرگاه ضدش پیدا شود، تز و آنتی‌تز تازه‌ای برساخته می‌شود و از آمیختن آن دو، سنتز تازه‌ای پدید می‌آید.

❃ هگل مدعی است با این سیرِ پیوسته توانسته است چیستی واقعیت را به روش منطقی نتیجه بگیرد. یعنی توصیفی از واقعیت آورده است که امکان گسترش بیشتر منطقی در راه‌های دیالکتیکی ندارد. هگل نام این حد فرجامین را «ایده مطلق»(absolute idea) گذاشته است. گام‌هایی که به سوی ایده مطلق برداشته می‌شود، مدارج عيان شدن منطقی پیشرونده است. تعریفی که هگل از ایده مطلق به‌عنوان یگانگی امر ذهنی و امر عینی به‌دست می‌دهد این است که ایده مطلق مفهومی است که متعلق آن، که همان ایده باشد، خودش است. به سخن دیگر، ایده مطلق اندیشه‌ای است که متعلق آن اندیشه است. ایده مطلق و خدای ارسطو شباهت آشکاری به هم دارند.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | فریدریش هگل و آثار فلسفی او، دیالکتیک هگلی، ایده مطلق و روح جهانی (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ دیالکتیک هگل که خطوط کلی آن را در این‌جا رسم کردیم، شاید از این نظر توجه فیلسوفان را جلب کرده که هگل نگفته است روش آن توانایی تعمیم بر اعمال انسان و تحول تاریخی تمدن را دارد. هگل در اثر سترگ‌اش، که «دانشنامه علوم فلسفی» یا «دایرةالمعارف علوم فلسفی» نام دارد، کوشیده است توضیح جامعی درباره‌ی نظام فلسفی خود بیاورد، چندان‌که توضیح او خرد، طبیعت و انسان را در بر بگیرد. با آن‌که بخش‌بندی سه‌گانه کتاب عینا بر تز- آنتی‌تز - سنتز منطبق نیست، آشکار است که در تدوین کتاب روش سه‌پایه به‌کار گرفته شده است.

❃ بخش نخست کتاب خلاصه‌ای از منطق او یا دیالکتیک است. بخش دوم، فلسفه طبیعت و بخش سوم، درباره‌ی فلسفه روح یا فلسفه ذهن است. فلسفه طبیعت به سه بخش تقسیم شده است: مکانیک، فیزیک، ارگانیک. فلسفه روح نیز به سه بخش تقسیم شده است: روح ذهنی، روح عینی و روح مطلق. و این سه بخش باز به سه بخش فرعی‌تر تقسیم شده است: روح ذهنی مشتمل است بر انسان‌شناسی، پدیده‌شناسی روح(یعنی صورت‌هایی که روح در آن‌ها تحقق می‌یابد) و روانشناسی. روح عینی شامل تقسیمات حق (یا عدالت)، اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی است. و روح مطلق مشتمل است بر هنر، دین و فلسفه. بنابراین، می‌بینید که فلسفه، برترین فعالیت انسان شمرده شده و در نتیجه، محبوبیت هگل را در میان آموزگاران فلسفه، استوار ساخته است.

❃ هگل پیش از آن، منطق خود را در کتاب «علم منطق» باز نموده بود. فلسفه روح عینی او در اثر دیگرش با نام «عناصر فلسفه حق» و در «درس‌های فلسفه تاریخ» به‌طور کامل بیان شده است. فلسفه روح مطلق او در درسگفتارهای هگل درباره هنر، دین و تاریخ فلسفه به گستردگی باز نموده شده است. هگل شالوده نظام فلسفی خود را در نخستین اثرش، که «پدیدارشناسی روح» نام دارد، گذاشته است. به‌طور کلی نظام فلسفی هگل یکی از ماندگارترین کوشش‌های سترگی است که تاکنون در راه فهمیدن واقعیت به‌کار بسته‌اند.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | فریدریش هگل و آثار فلسفی او، دیالکتیک هگلی، ایده مطلق و روح جهانی (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ با آسان‌گیری می‌توان گفت که فلسفه هگل بیان دیگری از خردگرایی فلسفی است. اعتبار و نیروی آن در این است که ضعف خردگرایی فلسفی را به قوی‌ترین وجه آن دگرگون کرده است؛ یعنی مدعی نتیجه‌گیری چیستی جهان خارج از ساخت‌های منطقی شده است. دیالکتیک هگلی تحول تاریخی فلسفه را باز می‌نماید و اگر ساده‌کردن و تعمیم گسترده در نظر باشد، روشی سودمند است.

❃ دیالکتیک هگلی به‌عنوان توضیح فلسفی تحول تاریخی، تأثیر عملی بزرگی داشته است. اصولاً هگل مدعی کشف این مطلب بود که «روح جهان» از راه تحول تمدن‌هایی که جای تمدن‌های دیگر را می‌گیرند، به تدریج خود را در جهان خارج آشکار می‌سازد و می‌توان این تحول را در چارچوب دیالکتیک بیان کرد. یعنی می‌توان از «فرایند جهانی»، یا به تعبیر دیگر از «پیشروی تاریخ» سخن گفت و می‌توان خود را با فرایند تاریخ آگاهانه هماهنگ کرد یا «طرف تاریخ» را گرفت یا در طرف تاریخ بود.

❃ دو نگرش به‌ظاهر معارض هم، برایند منطقی این دیدگاه است. یک نگرش همان است که خود هگل اختیار کرده بود، یعنی محافظه‌کاری افراطی همراه با هواداری سفت و سخت از اوضاع و احوال موجود و ستایش پیروزی و چیرگی سیاسی(در پرتو این شعار که چون دیالکتیک حق است، آنچه بعداً بیاید از آنچه قبلاً آمده است بی‌گمان بهتر است). نگرش دیگر، تجددخواهی افراطی همراه با هواخواهی پرشور از هر فعالیت انقلابی است که هدف‌اش برهم زدن نظم موجود باشد، به این شرط که معلوم باشد امکان مساعدی برای پیروزی دارد(زیرا اگر دیالکتیک حق است، پس آنچه بعداً روی می‌دهد، بی‌گمان بهتر از پیش است). نگرش دوم، اساس و جوهر نوعی آنارشیسم فلسفی است که باکونین هواخواه آن بوده است. این نگرش از جهت تاریخی اهمیت چندانی ندارد، ولی الهام‌بخش آیین مارکس و نیز نظریه‌ای در زمینه فلسفه تاریخ است.

#فلسفه #تاریخ_فلسفه #هگل
#ایدئالیسم_مطلق #ایده_مطلق
#ایدئالیسم #روح #فلسفه_تاریخ
#دیالکتیک #فیخته #فیشته
➣ @Notes_On_Liberty
📄 اقتصاد به سبک کره شمالی! | ✍🏻 امیرحسین خالقی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ کره شمالی بر اساس نوعی ایدئولوژی خاص به نام جوچه اداره می‌شود که به قولی مارکسیسم- لنینیسم با طعم کره‌ای است و عمدتاً حاصل اجتهاد پیشوایان بزرگ این دوزخی‌ترین کشور روی زمین است تا سوسیالیسم واقعی اجرا شود؛ در مورد اقتصاد هم رهنمودهای جالبی دارد.

❃ حرف اصلی در جوچه «خودکفایی» است، آن‌ها بنا دارند یک اقتصاد ملّیِ مستقل به‌وجود بیاورند. تاکیدشان هم بر روی صنایع سنگین و ماشین‌سازی و دیگر صنایع اساسی است؛ در زمینه‌ی تکنولوژی دوست ندارند وابسته باشد و البته درباره‌ی منابع اقتصادی و ماده خام هم می‌خواهند مستقل بمانند، البته همکاری‌های بین‌المللی به‌ویژه با حکومت‌های همسو را هم رد نمی‌کنند.

❃ این کشور مظهر خودکفایی(یا به زبان اهالی اقتصاد اتارکی) است، خودش تولید می‌کند و خودش مصرف می‌کنند و از غوغای جهان هم آزاد است، تصویری که برای برخی شاید جالب به نظر برسد. گفته‌اند که در دهه ۱۹۹۰ کمترین وابستگی را به نفت و واردات آن را داشته است و با سوخت و منابع انرژی در دسترس خودش کارش را پیش می‌برد؛ در ابداع و اختراع هم دست‌اش خالی نبوده است، علاوه بر موشک‌جات، مثلاً در صنایع نساجی و پوشاک به جای مواد معمول از ماده‌ای به نام وینیلون استفاده می‌کند که ساخت خود کره‌ای‌هاست؛ وینیلون بر خلاف نایلون و کتان که در کره شمالی به مقدار لازم امکان تولید و فراوری‌شان نیست، نیاز به واردات ندارد. خلاصه کره‌ای ها این ماده را به‌عنوان مظهر استقلال و حاصل روی پای خود ایستادن می‌دانند و به آن فیبر جوچه لقب داده‌اند.

❃ ولی واقعیت با کسی شوخی ندارد و دنیا کارتون نیست؛ کره شمالی از گذشته تا حال از کمک‌های گسترده اتحاد شوروی(تا پیش از نابودی آن امپراتوری شر) و چین حتی برای غذا بهره‌مند بوده است؛ پس از فروپاشی شوروی هم بحران اقتصادی آن تشدید شد و قحطی گسترده‌ای گریبان مردم را گرفت؛ ارقام دقیقی وجود ندارد، ولی تا سه میلیون و پانصد هزار نفر را هم برای قربانیان آن قحطی ذکر کرده‌اند؛ در آماری دیگر از ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار آورده شده است. عکسی منسوب به آن دوران هست که سه نفر را که انگار از گور برخاسته‌اند نشان می‌دهد؛ تصویری از رنج و فلاکت و نکبت! با تمام سانسور از اخبار در داخل، بسیاری از تصویرهایی که گاه و بیگاه از زندگی مردم عادی بیرون می‌آید حاکی از فقر گسترده و زندگی دشوار اهالی آن‌جاست.

❃ چیز غریبی هم نیست، هایک بزرگ پیامد این نگاه را به خوبی در «راه بردگی» شرح داده بود، از دل خودکفایی و استقلال چیزی جز این در نمی‌آید؛ وقتی آن را با کشور همسایه‌اش که شباهت‌شان کم هم نیست مقایسه می‌کنیم، وخامت اوضاع کره شمالی روشن‌تر هم می‌شود؛ اینکه تحرکات اخیر پیشوای جوان این کشور را چقدر باید جدی گرفت را باید اهل فن بگویند، ولی می‌توان با اطمینان گفت با روش سابق چیزی جز تیره‌روزی و فقر به بار نمی‌آید؛ راه پیشرفت هر کشوری ارتباط گسترده با جهان، اقتصاد بازار و تن دادن به آن همه آن چیزی است که امثال ما به آن می‌گویند: لیبرالیسم!

#اقتصاد #آزادی_اقتصادی
#جوچه #سوسیالیسم_ویرانگر
#لیبرالیسم_اقتصادی #آزادی
#پیش_به_سوی_آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
📄 پاسخی به خرده‌های رایج به سرمایه‌داری | ✍🏻 آرت کاردن (موسسه میزس)

➣ @Notes_On_Liberty

✦ نخست: سرمایه‌داری بهره‌کشی از فقرا است.

❃ بسیار می‌شنویم که در اقتصاد سرمایه‌داری فقرا فقیرتر و ثروتمندان ثروتمندتر می‌شوند، شاید کسانی این را باور کنند، ولی واقعیت چیز دیگری است.

❃ این اقتصاددانان کلاسیک بودند که باورشان این بود که پول بیش از همه به جیب صاحبان زمین و سرمایه می‌رود. گرگوری کلارک، تاریخدان اقتصاد، در کتابش «وداع با صدقه» نشان می‌دهد که اگر بازده واقعی زمین(نرخ اجاره) را در طی زمان رصد کنیم، می‌بینیم که گرچه بالا و پایین زیاد داشته، کم‎وبیش بدون تغییر مانده است. همین قضیه برای بازده واقعی سرمایه(نرخ بهره) هم برقرار است، ولی از آن سو دستمزد واقعی برای کارگران غیرماهر افزایش چشمگیری نشان می‌دهد.

❃ چیزهایی که پیشترها برای انسان‌ها مرگ‌آفرین بودند، اکنون دیگر هراسی بر نمی‌انگیزند. مرگ‌ومیر نوزادان و مادران بسیار بسیار کمتر از آن چیزی شده است که در گذشته بود و امید به زندگی(میانگین طول عمر) هم رشدی بی‌سابقه داشته است، در دوران امپراتوری روم امید به زندگی ۲۴ سال بود، در پایان سده ۱۵ میلادی در بریتانیا در حدود ۳۰ سال، در ایالات متحده در آغاز قرن ۲۰ چیزی نزدیک به ۴۵ سال و اکنون بسیار امید دارند که به ۸۰ سال برسند.

❃ شومپیتر بزرگ زمانی نوشت که پیشرفت سرمایه‌داری این نیست که اکنون ملکه انگلستان جوراب‌های ابریشمی بیشتری دارد، بلکه بدان معناست که حتی کارگران فقیر هم در ازای زحمت کمتر و کمتر می‌توانند از پاپوش مناسب‌تری برخوردار باشند.

❃ او فراتر می‌رود و استدلال می‌کند که فقرا در واقع برنده اصلی بهبود استانداردهای مادی زندگی خواهند بود، بهبودی که هزینه‌اش را ثروتمندان می‌پردازند. برای فقرا، سیستم روشنایی برق ارزان همچون هدیه‌ای از آسمان بود که در خیال آن‌ها هم نمی‌گنجید، درحالی‌که ثروتمندان حتی بدون آن هم می‌توانستند گماشتگان(یا حتی گاهی بردگانی) داشته باشند که این و سو بایستند و با مشعل همه جا را روشن کنند.

#اقتصاد #آزادی_اقتصادی #سرمایه‌داری
#لیبرالیسم_اقتصادی #آزادی_فردی #رفاه
➣ @Notes_On_Liberty
📄 سوسیالیسم، حد نهایت تجاوز دولت به مالکیت خصوصی است! | ✍🏻 مورای روتبارد

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اگر دزدی با این جمله شما را تهدید کند که «یا پولت را بده یا جانت را»، پولی که شما می‌پردازید به اجبار است نه ارادی و او به هزینه شما منتفع شده است. این نمونه بارز دزدی است نه بازار آزاد و در واقع مصداقی برای مدل مرکانتیلیست‌ها: دزد با اتکا به زور منتفع شده است. استثمار نه در بازار آزاد، بلکه هنگامی رخ می‌دهد که فردی یک قربانی را استثمار کند. در بلند مدت، اجبار، یک بازی جمع منفی است که منجر به کاهش تولید، پس‌انداز و سرمایه‌گذاری، تنزل بهره‌وری و استانداردهای زندگی برای همه و شاید برای خود استثمارکنندگان شود.

❃ دولت در هر جامعه‌ای مرجع قانونی اعمال زور است. اخذ مالیات یک مبادله بالاجبار است و هر چه بار مالیاتی بر دوش تولید سنگین‌تر باشد، رشد اقتصادی کندتر شده و کاهش خواهد یافت. دیگر شکل‌های اعمال زور و فشار دولت(مانند کنترل‌های قیمتی یا محدودیت‌هایی که از ورود رقبای جدید به بازار جلوگیری می‌کنند) مبادلات بازار را مختل می‌کند درحالی‌که برخی گونه‌ها (مانند ممنوعیت اعمال و کارهای فریبنده یا قراردادهای اجباری) می‌توانند مبادلات ارادی و آزاد را تسهیل کنند.

❃ حد نهایت اعمال فشار توسط دولت، سوسیالیسم است. تحت برنامه‌ریزی متمرکز سوسیالیستی، این نظام از نبود یک نظام قیمتی برای زمین و کالاهای سرمایه‌ای رنج می‌برد. به‌گونه‌ای که حتی اقتصاددان سوسیالیست، رابرت هیلبرونر امروزه تایید می‌کند که هیات برنامه‌ریزی سوسیالیستی راهی جز محاسبه‌ی؟ی قیمت و هزینه‌ها یا سرمایه‌گذاری به‌طوری‌که شبکه تولید شکل گرفته و تسویه شود، ندارد. تجربه‌ی جماهیر شوروی سابق، جایی‌که یک دروکننده‌ی گندم به نوعی نمی‌توانست مسیری به مغازه‌های خرده فروشی پیدا کند، نمونه‌ای آموزنده از امکان‌ناپذیری کارکرد یک اقتصاد مدرن و پیچیده در غیاب بازار آزاد است. در آن نظام نه انگیزه‌ای و نه ابزاری برای محاسبه قیمت و هزینه‌های حمل بار برای آسیابان تا آن‌ها را دریافت و آسیاب کند، وجود نداشت و این مسیر در مراحل بسیاری ادامه داشت تا اینکه به مصرف‌کنندگان نهایی در موسکیا اسویردلوفسک ختم می‌شد. به‌عبارتی سرمایه‌گذاری در گندم اتلاف منابع و تقریباً امری بیهوده بود.

❃ سوسیالیسم بازار هم در حقیقت پارادوکسی بیش نیست. بحث‌های جذاب پیرامون سوسیالیست بازاری اغلب از یک جنبه حیاتی بازاری چشم‌پوشی می‌کند: وقتی دو کالا مبادله می‌شوند، چیزی که در حقیقت این وسط مبادله شده عناوین مالکیت اموال است. وقتی یک روزنامه ۵۰ سنتی می‌خریم، ما و فروشنده در واقع عناوین مالکیت را مبادله کرده‌ایم: ما مالکیت ۵۰ سنت را به روزنامه‌فروش واگذار کرده‌ایم و او مالکیت روزنامه را به ما واگذار کرده. دقیقاً چنین فرآیندی موقع خرید یک خانه رخ می‌دهد با این تفاوت که در مورد روزنامه برخی مسائل که در خرید خانه مطرح است از قبیل قراردادها، اخذ وام و ثبت اسناد و...چندان اهمیتی ندارند. ولی طبیعت اقتصادی هر دو مبادله یکسان است.

❃ این بدان معناست که کلید لازم برای حضور و پیشرفت بازار آزاد، جامعه‌ای است که در آن حقوق و عنوان مالکیت اموال شخصی، مورد دفاع، حفاظت و احترام باشند. از سوی دیگر، کلید سوسیالیسم، مالکیت دولتی ابزار تولید، زمین و کالاهای سرمایه‌ای است. بنابراین تحت لوای سوسیالیسم، بازاری برای زمین یا کالاهای سرمایه‌ای وجود ندارد که بتوان روی آن‌ها تمرکز کرد.

#اقتصاد #سوسیالیسم_ویرانگر
#مالکیت_خصوصی #آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
📆 | تاریخ ایران سرشار از پیروزی‌ها و شکست‌هاست. در این میان چند شکست تلخ و در عین حال تعیین‌کننده وجود دارد. مهم‌ترینِ این شکست‌ها در تاریخ معاصر، شکست ایران از روسیه در آغار عصر قاجار در سده‌ی نوزدهم است که به امضای دو قرارداد شوم گلستان و ترکمانچای انجامید. در مجموع این دو عهدنامه حدود ۲۵۰ هزار کیلومتر مربع از سرزمین ایران جدا و به روسیه ملحق شد. سرزمین‌های جداشده از ایران در این قرارداد، امروز بخشی از ارمنستان، جمهوری آذربایجان و ترکیه هستند. به مجموع مناطق جداشده طی این دو عهدنامه، هفده شهر قفقاز (هفده ولایت قفقازی ایران) می‌گویند.

❃ یکم اسفندماه (۱۲۰۶) سال‌روز امضای عهدنامه ترکمانچای است. در این ننگ‌نامه در مجموع حدود ۳۰ هزار کیلومتر مربع شامل حدود ۲۰ هزار کیلومتر مربع از ارمنستان امروزی، حدود ۵ هزار کیلومتر مربع از ترکیه امروزی شامل کوه آرارات و شهر ایغدیر که در آن زمان بخشی از خانات ایروان بود و حدود ۵ هزار کیلومتر مربع از جمهوری آذربایجان امروزی (شامل تالش شمالی یعنی شهرستان لریک و نخجوان) از ایران جدا شدند.

#تاریخ #قاجار #ترکمانچای #روسیه #ننگین‌نامه
➣ @Notes_On_Liberty
📜 | اساس فرمانروایی ایرانیان کاردانی و کارایی بود.

➣ @Notes_On_Liberty

❃ نکته‌ی دیگری که از تفسیر خواجه نظام‌الملک برمی‌آید، تاکید بر دریافتی از کاردانی و خبرگی در سیاست‌نامه‌هاست که به‌ویژه با چیرگی ترکان بر ایران‌زمین اهمیتی خاص پیدا کرد، زیرا مفهوم قبیله‌ای قدرت که از ویژگی‌های نظام فرمانروایی ترکان بود، مستلزم این بود که همه‌ی افراد قبیله‌ی حاکم، به‌نوعی، سهمی از قدرت سیاسی داشته باشند.

❃ این دریافت از قدرت سیاسی، به‌طور عمده، با شیوه‌ی فرمانروایی فردی و متمرکز ایرانیان که در عین‌حال، مبتنی بر به کار گرفتن بهترین نیروهای کارآمد بود، در تعارض آشکار قرار داشت. اساس فرمانروایی ایرانیان کاردانی و کارایی بود، و وزیر، در واقع، نماینده‌ی این گرایش اساسی فرمانروایی ایرانشهری به‌شمار می‌آمد.

❃ در دوره‌ی اسلامی، به‌ویژه با چیرگی غلامان ترک بر ایران‌زمین نیز به ضرورت، جایگاه وزارت تثبیت شد، زیرا فرمانروایان نوخاسته از هرگونه هنر فرمانروایی عاری بودند، ولی در عمل، تثبیت جایگاه و مقام وزارت در نظام سیاسی غلامان ترک، خالی از اشکال و به‌دور از تعارض نبود. این‌که در دوره‌ی چیرگی غلامان ترک، وزیرکشی یکی از شیوه‌های عمده‌ی فرمانروایی به‌شمار آمده، چندان که از بیست و شش وزیر دوره‌ی فرمانروایی سلجوقیان، چنان‌که ایرج افشار حساب کرده است، همه‌ی آنان به‌نوعی سر به نیست شده‌اند، گواهی بر این واقعیت اسفناک تاریخی است که غلامان ترک نه بدون دانش و بینش ایرانی می‌توانسته‌اند حکومت کنند و نه با آن.

📚 | جواد طباطبایی، خواجه نظام‌الملک طوسی: گفتار در تداوم فرهنگی ایران، تبریز، ستوده، ۱۳٨۴، ص ۴۷

#ایران #ایرانشهر #سیاست‌نامه
➣ @Notes_On_Liberty
👏1
📜 گزیده‌ای درباره ایران
✍🏻 گئورگ ویلهلم فردریش هگل
📚 درس‌های فلسفه تاریخ (عقل در تاریخ)

➣ @Notes_On_Liberty
📃 گزیده‌ای درباره ایران (۱) | ✍🏻 فردریش هگل

➣ @Notes_On_Liberty

❃ آسیا از دو بخش فراهم می‌آید: آسیای نزدیک و دور؛ این دو در ذاتی خود ناهمسان‌اند، درحالی‌که چینیان و هندیان دو قوم بزرگ آسیای دور، به نژاد آسیایی به‌معنای ویژه یعنی به نژاد مغولی وابسته‌اند و از این‌رو خوی ویژه و متفاوت از خوی ما دارند، اقوام آسیای نزدیک، به تیره‌ی قفقازی یعنی اروپایی وابسته‌اند. اینان با غرب پیوستگی دارند، درحالی‌که اقوام آسیا دور مردمانی یکسره جدا افتاده‌اند.

❃ بدین دلیل هر اروپایی که از ایران به هند برود به ناهمسانی شگرفی میان هند و ایران پی می‌برد. و درحالی‌که در ایران هنوز خود را در خانه‌اش احساس می‌کند و به سرشت‌ها و جوانمردی‌ها و عاطفه‌های انسانی بر می‌خورد؛ همین که از رود سند بگذرد و به ناحیه‌ی چین و هند در آید نکوهیده‌ترین صفت‌ها را در هر گوشه و کنار جامعه می‌یابد.

❃ با شاهنشاهی ایران(Persischen Reiche)، نخستین گام را به پیوستار تاریخ می‌گذاریم؛ ایرانیان نخستین قوم تاریخی هستند؛ ایران نخستین شاهنشاهی از میان‌رفته‌ی تاریخ است. درحالی‌که چین و هند در وضعی ثابت مانده‌اند و تا زمان ما همچنان به شیوه‌ی طبیعی و گیاهی زیسته‌اند، تنها ایران میدان رویدادها و دگرگونی‌هایی بوده است که از وضع زیستن تاریخ حکایت دارد[یعنی در تاریخ زیسته است]. اگر امپراتوری‌های چین و هند جایگاهی برای خود در تاریخ داشته‌اند، تنها از دیدگاه خودشان و ما (نه همسایگان و جانشینانشان) بوده است.

❃ ولی از ایران است که نخست بار آن روشنایی که از پیشِ خود می‌درخشد و پیرامون‌اش را روشن می‌کند سر برمی‌زند. زیرا روشنایی زرتشت است که به جهانِ آگاهی، به روح، به‌عنوان چیزی جدا از خود متعلق است[به عنوان چیزی که در پیوند با دیگری است تعلق دارد]. در جهانِ ایرانی، یگانگی ناب و والایی را می‌یابیم که هستی‌های ویژه‌ای را که جزء ذات آن‌اند، به حال خود آزاد می‌گذارد[یعنی به آن‌ها اجازه می‌دهد که آزاد باشند]؛ همچون روشنایی، که نشان می‌دهد اجسام به خودی خود چه هستند. این یگانگی تنها از آن‌رو بر افراد فرمان می‌راند که ایشان را برانگیزد تا خود نیرومند شوند و راه تکامل در پیش گیرند و فردگرایی خویش را استوار کنند.

❃ روشنایی هیچ‌گونه فرقی میان هستی‌ها نمی‌گذارد بر پارسا و گناهکار و بلند و پست یکسان می‌تابد و بر همه، به یک اندازه برکت و بهروزی ارزانی می‌کند؛ روشنایی تنها هنگامی جان‌بخش است که با چیزی جز خود و جدا از خود پیوند یابد و بر آن تأثیر کند و آن را بپرورد.

❃ روشنایی، ضد تاریکی است و این تضاد، اصل کوشندگی و زندگی را بر ما آشکار می‌کند. اصل تکامل با تاریخ ایران آغاز می‌شود. پس، آغاز تاریخ جهانی به‌معنای درست از این‌جاست؛ زیرا صلاح اصلی روح در تاریخ آن است که به حالت درون‌بودگی بی‌پایان ذهنیت برسد و از راه تضاد مطلق با طبیعت، سرانجام بر سازگاری کامل دست یابد.

❃ بدین‌سان، انتقالی که ما از مرحله‌ی پیشین تاریخ به مرحله‌ی تاریخ ایران باید انجام دهیم، تنها در حوزه مثال و عامل نظر است، و نه در اوضاع واقعی تاریخی.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 گزیده‌ای درباره ایران (۲) | ✍🏻 فردریش هگل

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اصل حاکم بر این انتقال آن است که ذات کلی، که پیشتر آن را در برهمای (هندوان) دیدیم، اکنون برای آگاهی انسان، دریافتی می‌شود - یعنی متعلق دانش او می‌گردد و برای انسان معنایی مثبت می‌یابد. برهما را هندیان نمی‌پرستند؛ برهما چیزی نیست جز حالتی از زندگی فردی، یا احساسی دینی و وجودی غیرعینی؛ وضعی که به نسبت با زندگی محسوس، در حکم نیستی است.

❃ ولی این ذات کلی چون عینی شود، طبعی مثبت می‌یابد: انسان، آزاد می‌شود و بدین‌سان گویی رودرروی هستی برینی جای می‌گیرد که برای او عینی شده است. این‌گونه کلیت مثبت را در ایران می‌یابیم و در نتیجه‌ی آن می‌بینیم که انسان از ذات کلی جدا شده است؛ و در همان حال، فرد انسان خود را با آن ذات، همسان و هم گوهر می‌شناسد. اصل و آیین چینی و هندی، میان انسان و ذات کلی این‌گونه جدایی نمی‌نهاد.

❃ در آنجا، هستی روحی و طبیعی با هم یگانه بودند. ولی روحی که هنوز پای‌بند طبیعت است باید خود را از آن برهاند. در هندوستان حقوق و تکالیف به طبقات اجتماعی وابسته‌اند و از این‌رو ویژگی‌هایی هستند که به حكم طبیعت، از آنِ انسان شده‌اند. این یگانگی روح و طبیعت در چین، به صورت نظام پدرشاهی نمودار می‌شود؛ انسان در این‌جا[چین] آزاد نیست و هیچ‌گونه عنصر اخلاقی ندارد، زیرا پیروِ فرمان بیرونی است، یعنی به حکم طبیعت محض آن را به‌جای می‌آورد، همچون فرزندی که از پدر فرمان برد نه آنکه از روی اندیشه و آیین چنین کند.

❃ در آیین ایرانی، یگانگی روح و طبيعت، نخست خود را به پایگاهی بر می‌کشد که در آن جدایی روح از طبیعت محض آشکار می‌شود؛ بدین‌گونه آن رابطه‌ی نیندیشیده‌ای که مثلاً در فرمانبرداری فرزند از پدر به اندیشه مجال نمی‌دهد تا میان شنیدن فرمان و به جای آوردن آن از روی خواست و آگاهی دخالت کند در این‌جا نفی می‌شود.

❃ این یگانگی در آیین ایرانی به‌صورت روشنایی نمودار می‌شود، مقصود از روشنایی در این‌جا نه تنها روشنایی ساده و ناب مادی یعنی عام‌ترین عنصر طبیعی، بلکه پیراستگی روانی یعنی نیکی است. بدین‌سان، جزئیت، یعنی پایبندی به طبیعت محدود و متناهی، از میان بر می‌خیزد. از این‌رو روشنایی به هر دو معنای طبیعی و روانی، روح را برتری می‌بخشد یا آن را از طبیعت محض می‌رهاند. انسان با روشنایی -یا نیکی انتزاعی- همچون با چیزی عینی، که خواست او آن را گرامی می‌دارد و به کوشندگی بر می‌انگیزد پیوند دارد. اگر به مراحلی که تا اینجا (در سیر تاریخ) پیموده‌ایم دوباره بنگریم و این کاری است که آن را چندین بار نتوانیم کرد، در چین، کل اخلاقی را در تمامیت خود می‌یابیم ولی از ذهنیت در آن نشانی نمی‌بینیم؛ یعنی این تمامیت به اجزایی بخش شده است. ولی اجزاء گوناگون آن استقلالی از خود ندارند. در آنجا تنها نظم بیرونی این یگانگی را می‌یابیم.

❃ در هندوستان جدایی‌ها نمایان می‌شوند؛ لیکن آیین جدایی در هندوستان باز خصلت غیر روحانی دارد. ذهنیت در آنجا به جلوه‌گری آغاز می‌کند، ولی چیزی که راه تکامل را بر آن می‌بندد این است که جدایی میان کاستی‌ها یا طبقات اجتماعی از میان برداشتنی نیست و روح همچنان گرفتار محدودیت‌های طبیعت است و از این رو با خود تناقض دارد. برتر از پاکی کاستی‌ها پاکی روشنایی است که آیین ایرانیان است و آن نیکی انتزاعی و مجردی است که همگان توانایی یکسان برای دسترسی به آن دارند و همگان می‌توانند از آن یکسان برکت جویند: بدین‌سان در ایران، پیش از سرزمین‌های دیگر، یگانگی به گونه و آیینی معنوی و روحی در می‌آید و نه به گونه‌ی پیوند بیرونی منظومه‌ای بی‌روح، اینکه هر کس از این آیین بهره‌ای دارد به او آزرم و آبرویی شخصی می‌بخشد.

ادامه دارد...

#ایران #فلسفه #فلسفه_تاریخ
#هگل #شاهنشاهی_ایران #روح
#آزادی_فردی #زرتشت #دولت_ملی
➣ @Notes_On_Liberty
✍🏻 در باب زبان پارسی | گفت‌وگو با میرجلال‌الدین کزازی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ گفته می‌شود که پارسی زبان قوم پارس است و زبانی که برای همگانی شدن، بر زبان‌های بومی ایران ستم روا داشته است. این ستم از کجا ریشه می‌گیرد و از چه زمان آغاز گشته؟

❃ من نمی‌دانم پارسیان چگونه بر ایران ستم روا داشته‌اند اگر خواست از پارسی، زبان پارسی دری‌ست، آن‌چنان که به بسندگی گفته آمد، این زبان، زبانِ مردم پارس چونان استانی از ایران یا چونان تیره‌ای از ایرانیان نبوده است. مالِ مردم خراسان بوده است. از آن‌رو این زبان، «پارسی» نامیده شده است، زیرا که پارسی از روزگار ساسانیان به این سوی، برابر با «ایرانی» به‌کار گرفته شده است.

❃ زیرا ساسانیان که از مردمِ پارس بوده‌اند، آن‌چنان بر تاریخ و فرهنگ جهان کارساز افتاده‌اند، که جهانیان ایران را به نام این مردم، «پارس» نامیده‌اند. شما می‌بینید که مردم باخترزمین ایران و ایرانی را بیشتر «پارس» و «پارسی» می‌نامند. این مایه‌ی نازش هر ایرانی‌ست، که تیره‌ای از ایرانیان آنچنان در جهان نیرومند بوده‌اند که جهانیان ایران را به نامِ آن تیره می‌شناسند. ساسانیان مرزهای ایران را از هر دید درگستردند. هم مرزهای برونی(جغرافیایی) و هم مرزهای درونی(فرهنگی)، چنان‌که ایران در روزگارانی دیریاز از تاریخِ جهان، یکی از دو نیروی چیره‌ی سرآمدِ شگرف شد. هماورد رومیان، ساسانیان بودند و پیش از آن، اشکانیان.

❃ چگونه می‌توان گفت که پارسیان بر دیگر تیره‌های ایرانی ستم روا داشته‌اند. اگر ایران سرزمینی نیرومند، درخشان و با فرهنگی کارساز، جهانی بشود و باشد، همه‌ی تیره‌های ایرانی از آن بهره خواهند بُرد. این است که باید به‌راستی به داد، روشن‌رای و پایور اندیشید و سخن گفت. بسیاری از این ناسازی‌های بیهوده باز می‌گردد به اینکه ما شتاب‌زده، خام‌اندیش داوری می‌کنیم. این نکته را هم شایسته می‌دانم بیفزایم که پاره‌ای از شاهکارهای بزرگ و نازِش خیزِ ادب پاسی برآمده از ادب بومی ایرانی‌ست. به سخن دیگر، بنیاد و آغاز و خاستگاه آن شاهکار را می‌باید در ادب بومی جُست. که تنها به یادآوری یکی دو نمونه بسنده می‌کنم.

❃ زنجیره‌ای، گونه‌ای در ادب پارسی که «زیست‌نامه‌نویسی» است، با کتابی در گویش «هِرَوی» آغاز شده است، پیر بزرگ و نامدار خواجه عبدالله، سرگذشت پیران درویش و پیشوایان نهان-جایی را برای شاگردان و خواستاران می‌گفته است. یکی از آنان گفته‌های او را که به گویش کهن هروی است، نوشته است. این نوشته‌ها در پیکره‌ی کتابی سامان گرفته است. این کتاب آن‌گونه و زنجیره‌ی ادبی را بنیان نهاده است. پاره‌ای از بهترین زیست‌نامه‌های پارسی مانند «نفحات‌الاُنس» جامی در این زنجیره پدید آمده است. یا مانند «تذکرةالاولیا»ی عطار که یکی از شاهکارهای نوشتار و نثر پارسی ست.

❃ نمونه‌ای دیگر، یکی از شناخته‌ترین شاهکارهای نثر پارسی آنچنان که می‌دانید، «مرزبان‌نامه» است که به نثر نگارین هنرورزانه نوشته شده است. به‌راستی مرزبان‌نامه برگردان کتابی بوده است نوشته در گویش تبری. یکی از سالاران تبرستان مرزبان رستم شروین این کتاب را با همین نام به گویش بومی خود می‌نویسد. این کتاب چنان آوازه می‌یابد، گرامی داشته می‌شود که وراوینی آن را به زبان فارسی بر می‌گرداند.

❃ یک نمونه‌ی تاریخی بسیار راهنمای و روشنگر در پیوند زبان پارسی با زبان‌ها و گویش‌های بومی، آن است که در سفرنامه‌ی ناصرخسرو آورده شده است. در این نمونه از پدیده‌ای نوآیین، شگفت‌آور در زبان‌شناسی سخن رفته است. ناصرخسرو زمانی در آن سفر دیریاز هفت ساله‌ی خود به آذرآبادگان می‌رسد. قطران نام شاعری به نزد او می‌آید، تا دشواری‌هایی را که در دیوان سخنورانی مانند مُنجیک ترمذی داشته است، به یاری ناصرخسرو بگشاید و از میان بردارد.

❃ قطران در ادب پارسی سخنوری زبردست و چیره‌زبان است. پس چرا سخنوری چنین بایست به نزد ناصرخسرو برود، دشواری‌های زبانی خود را از میان بردارد. پاسخ این است که زبان پارسی دری زبان بومی و مادری قطران نبوده است. قطران به زبان و گویشی سخن می گفته است که آن را «آذری» می‌نامیم. یکی از زبان‌های کهن و نژاده‌ی ایرانی.

#زبان_ملی #حقوق_همگانی
➣ @Notes_On_Liberty
📄 تورم محاسبه‌ی پولی را نابود می‌کند! | ✍🏻 لودویگ فون میزس

➣ @Notes_On_Liberty

❃ هدف از کنش، بهتر کردنِ اوضاع و جایگزین کردنِ وضعیتِ موجود با وضعیتی بهتر است. اگر تغییر منجر به ارزشِ مثبتی شود، آن را «سود» می‌نامیم و اگر ارزشِ آن تغییر منفی باشد، آن را «زیان» می‌گوییم. این ارزش کاملاً ذهنی است و نمی‌توان آن را اندازه‌گیری کرد. شما تنها می‌توانید در خصوصِ بیشتر بودن یا کمتر بودنِ آن سخن بگویید.

❃ این ارزش تنها زمانی قابلِ سنجش است که اشیاء در بازار در برابرِ یک پولِ واحد موردِ مبادله قرار گیرند. ولی این کنش به خودیِ خود حائزِ هیچ‌گونه ارزشِ ریاضیاتی نیست. ولی احتمالاً خواهید گفت که این سخن با تجربه‌یِ هر روزه‌یِ شما موافقت ندارد. بلی، ولی علتِ آن این است که محیطِ اجتماعیِ ما تا زمانی‌که امکانِ مبادله‌یِ اشیاء را در ازایِ یک ابزارِ مشترک به نامِ پول فراهم می‌‌آورد، انجامِ محاسباتِ کمّی را امکان‌پذیر می‌سازد.

❃ هنگامی‌که اشیاء در برابرِ پول معاوضه می‌شوند، استفاده از اصطلاحاتِ پولی برایِ محاسباتِ اقتصادی امکان‌پذیر است، ولی این امکان مشروط به تحققِ سه شرطِ زیر است:

۱- نه تنها مالکیتِ تولیدات باید خصوصی باشد، بلکه مالکیتِ ابزارِ تولید نیز باید چنین باشد [در سوسیالیسم مالکیت ابزار تولید دولتی(جمعی) است]
۲- باید تقسیمِ کار وجود داشته باشد؛ به این معنا که محصولاتی برایِ نیازِ دیگران تولید شود.
۳- باید مبادله‌یِ غیرِمستقیم در ازایِ یک پولِ مشترک برقرار باشد.

اگر این سه شرط برقرار باشد، رویِ هم رفته می‌توان ارزش‌هایِ کمّی را، البته نه به دقتِ کامل، به دست آورد.

❃ این اندازه‌گیری‌ها دقیق نیستند، چراکه به آن‌چه که در دیروز و در گذشته اتفاق افتاده است، ارتباط دارند. صورت‌هایِ مالی ممکن است ظاهرِ دقیقی داشته باشند، ولی حتی ارزشِ پولیِ یک موجودی به ارزشِ «خیلی دلار» ارزشِ ذهنیِ انتظاراتِ آینده است؛ ارزشِ تجهیزات و دیگر دارایی‌ها نیز ذهنی است.

❃ مشکلِ واقعیِ تورّم این است که تورّم سببِ ابطالِ این محاسبات می‌شود و از این رهگذر مشکلاتِ ناگواری را به بار خواهد آورد.

#اقتصاد #میزس #تورم
#مالکیت_خصوصی #آزادی
#تقسیم_کار #سود #ارزش
➣ @Notes_On_Liberty
⏳ نقد آتشین اسپینوزا بر قلب یهودیت! (به‌مناسبت ۲۱ فوریه سالروز درگذشت اسپینوزا)

➣ @Notes_On_Liberty

❈ «به حکم فرشتگان و دستور اولیای دین، ما همه اعضای مجمع روحانیان در حضور کتاب مقدس که ششصد و سیزده حکم دارد باروخ اسپینوزا را لعن و تکفیر و تغسیق می کنیم و او را به همان نحو لعنت می‌کنیم که الیشع فرزندان را کرد و تمام نفرین‌های مذکور در سفر احکام را در حق وی جاری می‌سازیم. لعنت و نفرین باد بر او در شب و در روز، در خواب و در بیداری، در حال ورود و خروج، خدا هرگز او را نبخشد و نپذیرد، خدا او را به علت اعمال زشت‌اش از تمام طوایف اسرائیل براند و...»

❃ نقد کتاب مقدس توسط باروخ اسپینوزا، شاهزاده فلسفه، به‌خاطر یهودی‌الاصل بودن او بسیار مورد توجه زمان خویش قرار گرفته است. روح آزاد این اندیشمند بزرگ چون با خشک‌اندیشی دینی جامعه یهود سازش نداشت به طغیان غیرقابل انتظار در مقابل روحانیت پرداخت و از جوانی اصول تلقینی آنان را به انتقاد گرفت تا جایی‌که در سیناگوگ یهودیان لعن و نفرین شد و به نام دشمن خدا و کتاب مقدس از جامعه یهود طرد گردید. متن این نفرین‌نامه معرف جمود بی‌حد روحانیت یهود است. اسپینوزا معتقد بود که این رسالات نه گفته‌ی خدا است و نه حتی نوشته‌ی مؤلفینی است که به آن‌ها نسبت داده شده است.

❃ اسپینوزا همچنین معتقد بود که تورات را نمی‌توان کتاب موسی دانست و معجزات این کتاب نیز ریشه واقعی ندارد. قوانین تورات نه تنها باعث نظام و آرامش و خوشبختی بشر نمی‌شوند که برعکس یوغی است که بر جامعه تحمیل می‌گردد. این قانون برای یک قوم وضع شده است، درحالی‌که باید به فکر قانونی بود که از نظام عالم سرچشمه می‌گیرد. او کتاب طبیعت را با زبان اعداد و اشکال ریاضی تنظیم شده می‌دانست که بالاترین قوانین یا قانون عقل در آن حاکم است.

❃ وحی، به معنایی که در ادیان ابراهیمی مد نظر است و در درازنای تاریخ ادیان محل بحث قرار گرفته، از دیگر دل‌مشغولی‌های الاهیاتیِ اسپینوزا بود. وی، افزون بر بحث درباره‌ی زمینه و زمانه‌ی تاریخی پیدایش متن مقدس، دلمشغولِ چیستیِ امر وحیانی هم بود و درباره‌ی آن تاملات زیادی می‌کرد. به نزد وی، دانش نبویِ عموم پیامبرانی که در متن مقدس ذکری از آن‌ها به میان آمده، «بر ایشان از طریق کلمات، یا توسط ظاهر شدن و یا ترکیبی از این دو آشکار شده است». به نزد اسپینوزا، موسی تنها پیغمبری بود که داده‌های وحیانی را از راه صدا دریافت می‌کرد.

❃ از آنجایی‌که پیامبران دانش خویش را از راه کلمات و تصاویر دریافت می‌کردند، به واسطه‌ی امور و عللی که بیرون از ایشان واقع شده بود؛ از این‌رو دانش ایشان کاملاً عقلانی نبود، بلکه خیالین و از محصولات قوه‌ی خیال بود. اسپینوزا، اصطلاح «خیالین» را برای هر دانش و معرفتی که از راه علل بیرونی به‌دست می‌آید، به‌کار برده است. مدلول این سخن این است که فراورده‌های وحیانی محصول قوه‌ی عاقله و کاملاً عقلانی نیستند؛ قوه‌ای که یک فیلسوف برای تقریر سخنان و مدعیاتش از آن بهره می‌برد. به نزد وی، دلیل این مدعا که سخنان پیامبران و داده‌های وحیانی، کاملاً عقلانی نیستند، پاره‌ای خطاهاست که در متن مقدس راه یافته. به تعبیر دیگر، از آنجایی که داده‌های وحیانی، محصول قوه‌ی خیال‌اند، فاقد سازگاری درونی و یقین ذاتی‌ای هستند که اسپینوزا از محصولات قوه‌ی عاقله و فراورده‌های عقلانی انتظار دارد.

❃ او آوازه‌گر وحدت وجود سکولارِ انسان‌گرا است. در قلمداد او از مفهوم خدا، آن را همان طبیعت می‌داند. بدین‌سان اسپینوزا هیچ گونه تعالی برای مفهوم خدا قائل نمی‌شود و او خدا و طبیعت را همسان می‌پندارد. شاهزاده فلسفه، علوم طبیعی را بهترین راه خداشناسی می‌داند. معتقد بود که افعال خدا هیچ غایتی ندارد، زیرا آن را مفهوم ذهنی و قائل به بشر می‌داند.

#اسپینوزا #وحدت_وجود #فلسفه #یهودیت
➣ @Notes_On_Liberty
📃 ناپدیدشدگان! (۱) | ✍🏻 فرانک دیکوتر

➣ @Notes_On_Liberty

❃ دهه‌‌ها اتحاد جماهیر شوروی جنایت‌هایش را پشت پرده‌ی آهنین مخفی کرده بود. بدترین این دهشت‌ها قحطیِ دست‌ساز یوزف استالین در اوکراین و جنوب روسیه بود، ماحصلِ برنامه‌‌اش مبنی بر اجباری کردن زراعت اشتراکی‌،‌ برنامه‌ای که در فاصله‌ی سال‌های ۱۹۳۲ و ۱۹۳۳، جان ۷ تا ۱۰ میلیون نفر را گرفت. زمین و ملک و دام و حتی خانه‌ها مصادره شدند و زارعان به کارمندان دولتی تبدیل شدند و مجبور بودند سهمیه‌ی غلاتی حتی بیشتر از آن‌که خود تولید می‌کردند، تولید کنند.

❃ آن‌ها که در برابر این برنامه مقاومت می‌کردند یا سعی می‌کردند محصولات غذایی‌شان را مخفی کنند، یا به گولاگ فرستاده میشدند یا اعدام‌ می‌شدند. همه‌ مناطق روستایی اوکراین به نواحی مرگ بدل شده بود. میلیون‌ها نفر جان دادند ولی با این وجود استالین موفق شد هر حرفی را در باب قحطی در گلو خفه کند و آن‌ها را که به قدر کلامی در باب‌ش می‌گفتند به اردوگاه‌های کار اجباری در سیبری فرستاد. اطلاعات اداره‌ی سرشماری که یک جهش عظیم را در نرخ مرگ‌ومیر نشان می‌داد، برای نیم‌قرن در بایگانی‌ها نگه داشته شد.

❃ پیش از فروپاشی شوروی، رهبران حزب کمونیست اوکراین شروع کرده بودند به جست‌و‌جو در آرشیو حزب بدنبال ردپایی از این قحطی. انبوهِ هولناکی از مدارک و مستندات پیدا کردند. برخی از تکان‌دهنده‌ترین شواهد، آن عکس‌هایی بود که از کودکان در حال مرگ از گرسنگی برداشته شده بود، با جمجمعه‌های استخوانی، دنده‌هایی که از پوست‌شان بیرون زده بود، گدایی در پیاده‌رو‌های پایتخت اوکراین در زمان قحطی، خارکوف، برای یک تکه غذا. یک عکس لاشه‌های نزاری را نشان می‌داد که در گاری‌ای بر هم انباشته شده بودند، عضو‌هایی به لاغری چوب طبل از میان تل بدن‌ها بیرون زده بود. صد‌ها تصویر این‌چنینی موجود بود که ۳۵۰ عکس از این مجموعه در کتابی برای عموم منتشر شد. امروزه از آن قحطی در سراسر اوکراین، با عنوان خولدومور یاد می‌کنند، به معنای لغویِ «مرگ از گرسنگی».

➣ @Notes_On_Liberty
📃 ناپدیدشدگان! (۲) | ✍🏻 فرانک دیکوتر

➣ @Notes_On_Liberty

❃ فاجعه‌ای دست‌ساز انسان و حتی بزرگ‌تر از فاجعه‌‌ی قحطی شوروی، چین را در سال‌های آخر دهه‌ی ۱۹۵۰ و اوایل دهه‌ی ۱۹۶۰ تکان داد. مائو تسه‌دونگ، رییس حزب، در برنامه‌ای که جهش بزرگ به جلو می‌خواندش، مناطق روستایی را به سمت مزارع عظیم اشتراکی شدن شبانی کرد و باور داشت که این کار کشور‌ش را به آرمان‌شهرِ فراوانی برای همگان بدل خواهد کرد. مثل اوکراین، همه‌چیز اشتراکی شد: روستانشینان کار و خانه و زمین و متعلقات‌ و معاش‌شان را ربوده شده دیدند. آزمایش کذا به بزرگ‌ترین فاجعه‌ای که چین به هرگز به خود دیده، انجامید: در طول ۴ سال دست‌کم ۴۵ میلیون نفر از گرسنگی مردند، و این را من همین اواخر دریافتم، به سبب اجازه‌ی بی‌سابقه‌ای که از حزب کمونیست چین گرفتم تا آرشیو‌شان را بررسی کنم.

❃ هزاران سند را خواندم: تحقیق درباره‌ی فقره‌های کشتار دسته‌جمعی، استعلام‌هایی که گروه‌های ویژه، با ماموریت مشخص کردن اعماق فاجعه، جمع کرده‌اند، نظرسنجی‌های سری، و شکایت‌نامه‌هایی که شهروندان عادی نوشته‌اند. خواندن بعضی‌شان طاقت‌فرسا بود، مثلاً آن گزارشی که تیم تحقیقاتی نوشته بود در باب مورد پسر بچه‌ای که در روستای هونان وقت دزدیدن یک مشت غله دستگیر شده بود. یک نفر عضو محلی حزب کمونیست پدر بچه را مجبور کرده بود تا زنده به گورش کند. خود پدر چند روز بعد از سوگ دق کرده و مرده بود.

❃ ولی علی‌رغم ماه‌ها وارسی کوهِ پرونده‌های زرده شده، حتی یک عکس از فاجعه ندیدم. شکی نیست که ماشین تبلیغاتی رژیم هم هیچ وقت در وسایل عکاسی کمبود نداشته چون آرشیوها پر از تصاویر بازداشت مجرمین، صحنه های جنایت و... است احتمالاً تصاویر فاجعه را گارد سرخ در انقلاب فرهنگی ۱۹۶۶ نابود کرده تا هر آنچه جهش بزرگ به جلوی مائو را از اعتبار می‌انداخت نابود شود. افرادی هم که عکس‌هایی از دهشت مرگ و میر ناشی از گرسنگی در اختیار داشتند، به طریقی مشابه عمل کردند

❃ طی ۴ سال مطالعه قحطی دوران مائو فقط یک‌بار به تصویری از هولناکی‌ش برخوردم. در سال ۲۰۰۹، در در حومه‌ی پکن به ملاقات مورخی رفتم که بیش از یک دهه آرشیو‌ها را کنکاش و با وسواس زیاد موارد مرگ‌ومیر را در منطقه‌ی محل تولدش ضبط کرده بود، روستایی در شمال شهر مادری مائو در هانون. پرسیدم آیا هرگز پیش آمده عکس از قحطی ببیند؟ اخم در هم کشید و با بی‌میلی پرونده‌ای را بیرون آورد که درش بازچاپ تنها عکسی که دیده بود را نگه می‌داشت. عکسی بود از روستای پدری‌اش، و متعلق به تحقیق پلیس بود در باب یک مورد آدم‌خواری. عکسِ کوچک در حال محو شدن بود و مرد جوانی را نشان می‌داد که مقابل دیواری آجری ایستاده بود، خیره به جلو، به چشم دوربین، و به ظاهر عاری از احساسات. جلوی پایش دیگ بزرگی بود پر از تکه‌های بدن یک پسربچه، با سرواعضایی که از تنه جدا شده بودند.

#کمونیسم #زهر_کمونیسم
#سوسیالیسم_ویرانگر #چین
#قحطی #مائو #استالین
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 گزیده‌ای درباره ایران (۲) | ✍🏻 فردریش هگل ➣ @Notes_On_Liberty ❃ اصل حاکم بر این انتقال آن است که ذات کلی، که پیشتر آن را در برهمای (هندوان) دیدیم، اکنون برای آگاهی انسان، دریافتی می‌شود - یعنی متعلق دانش او می‌گردد و برای انسان معنایی مثبت می‌یابد. برهما…
📃 گزیده‌ای درباره ایران (۳) | ✍🏻 فردریش هگل

➣ @Notes_On_Liberty

❃ از دیدگاه سیاسی، ایران زادگاه نخستین دولت راستین و حکومتی کامل است که از عناصری ناهمگن فراهم می‌آید. در این‌جا نژادی یگانه، مردمان بسیاری را در بر می‌گیرد ولی این مردمان فردگرایی خود را در پرتوِ حاکمیت یگانه نگاه می‌دارند. این امپراتوری نه همچون امپراتوری چین، پدرشاهی، و نه همچون امپراتوری هند، ایستا و بی‌جنبش، و نه همچون امپراتوری مغول، زودگذر، و نه همچون امپراتوری ترکان بنیادش بر ستمگری است. وارونه، در این‌جا ملّت‌های گوناگون در عين آنکه استقلال خود را نگاه می‌دارند، به کانون یگانگی بخشی وابسته‌اند که می‌تواند آنان را خشنود کند.

❃ از این رو شاهنشاهی ایران، روزگاری دراز و درخشان را پشت سر گذارده است و شیوه پیوستگی بخش‌های آن چنان است که با مفهوم راستین کشور یا دولت، بیشتر از امپراتوری‌های دیگر سازگاری دارد.

❃ از دیدگاه جغرافیایی، ویژگی شاهنشاهی ایران در این است که اگرچه بلندی‌ها و دره‌ها، در آن مانند جاهای دیگر با یکدیگر ناسازگارند، لیکن اصول معنوی مربوط به آن‌ها با هم یگانه شده‌اند. در چین و هند، رشد نیمه‌آگاهانه‌ی روح در جلگه‌های بارور روی داده، و نه در کوهستان‌های بلند که نشیمنگاه قبایل سرگردان است.

❃ کوهستانیان چون جلگه‌ها را به زیر فرمان خود درآوردند، روح جلگه‌نشینان را دگرگون نکردند بلکه خود خوی ایشان را گرفتند. ولی در ایران، این دو اصل -در عین گوناگونی- با هم یگانه شدند، و آیین مردم کوهستان فرمانروا گشت. دو بخش اصلی که در ایران باید از آن‌ها یاد کنیم پشته يا فلات ایران و دشت‌هایی است که به زیر فرمان پشته‌نشینان درآمدند. پشته‌ی ایران از خاور به کوه‌های سلیمان محدود است که در امتداد شمالی هندوکش و بلورتاگ می‌پیوندند؛ کوه‌های بلورتاگ سرزمین باکتريانا [بلخ] و سغد را که در دشت‌های جیحون قرار گرفته‌اند از پشته‌ی چین که دامنه‌اش تا کاشغر کشیده می‌شود جدا می‌کند.

❃ پشته‌ی ایران از شمال محدود به دشت جیحون است و در جنوب به سوی خلیج پارس شيب پیدا می‌کند. این وضع جغرافیایی ایران است. در شیب جنوب باختری، فارس و بالاتر از آن در شمال، کردستان، فراتر از آن ارمنستان قرار دارد. از آنجا سرزمین‌های کردستان، و فراتر از آن ارمنستان قرار دارد. از آنجا سرزمین‌های رودخانه‌ای دجله و فرات به سوی جنوب باختری گسترده است. -عناصر امپراتوری ایران عبارت‌اند از نژاد زند- پارسیان کهن؛ سپس آشور و ماد و بابل در منطقه‌ی یاد شده؛ ولی شاهنشاهی ایران، آسیای صغیر و مصر و سوریه و خط کرانه‌ای، آن را نیز در بر می‌گیرد و بدین‌گونه از پشته و جلگه‌ها و نواحی کرانه‌ای هر سه فراهم می‌آید.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 گزیده‌ای درباره ایران (۴) | ✍🏻 فردریش هگل

➣ @Notes_On_Liberty

❃ نام مردم زند برگرفته از نام زبان زندنامه‌ها یعنی کتاب‌هایی است که دین ایرانیان کهن بر بنیاد آن‌ها استوار بوده است. از دین این ایرانیان یا آتش‌پرستان هنوز یادگارهایی هست؛ کوچندگانشان امروزه در بمبئی زیست می‌کنند و بر کرانه‌ی دریای خزر خانواده‌های پراکنده‌ای یافت می‌شوند که به این آیین پرستش هنوز دلبسته‌اند. ولی مسلمانان بیشتر آنان را از میان بردند. زردشت بزرگ که یونانیان او را «زوروآستر» می‌نامیدند، کتاب‌های دینی خود را به زبان زند نوشته است.

❃ کم‌و‌بیش تا واپسین سه دهه‌ی قرن هجدهم، این زبان و همه کتاب‌هایی که به آن نوشته شده است بر ما ناشناخته بود تا آنکه «آنکتیل دوپِرون» فرانسوی از این گنجینه‌ی پرمایه پرده برداشت. او سخت شیفته‌ی طبیعت خاورزمین بود ولی چون تهیدستی، او را از برآوردن آرزویش به دیدن خاورزمین باز می‌داشت، به لشگری که از فرانسه رهسپار هند بود پیوست. بدین‌گونه به بمبئی رسید و با پارسیان آشنا شد و به پژوهش در اندیشه‌های دینی ایشان پرداخت. با دشواری‌هایی بی‌شمار کتاب های دینی آنان را به‌دست آورد؛ سپس در ادبیات ایشان ژرف بین شد و بدین‌سان میدان یک‌سره تازه و پهناوری را به روی همگان گشود، ولی به دلیل نارسایی دانش او در زبان اوستایی، هنوز در این زمینه، پژوهشی بایسته انجام نگرفته است.

❃ به دشواری می‌توان دانست که مردم زندی که در کتاب‌های دینی زردشت از آنان یاد شده است کجا می‌زیسته‌اند. دین زردشت در ماد و پارس روایی داشت و به گزارش هرودوت، کوروش پیرو آن شد؛ ولی نه ماد و نه پارس هیچ‌یک را نمی‌توان زیستگاه راستین مردم زند دانست. زردشت خود آنان را آریایی پاک خوانده است. در هرودوت نیز به همین نام بر می‌خوریم، زیرا او می‌گوید که مادها در گذشته «آری» نامیده می‌شده‌اند و این نامی است که واژه ایران با آن هم‌ریشه است.

❃ در جنوب جیحون رشته‌کوه‌هایی در باکتریای کهن هست که دشت‌های بلند از آن‌ها آغاز می‌شود و جایگاه مادها و پارت‌ها و هیرکانی‌ها بوده است. گفته‌اند که باکتریا -که شاید همان بلخ امروزی باشد- در منطقه‌ای که به وسیله‌ی جیحون آبیاری می‌شود و در سرآغاز مسیر آن قرار داشته است؛ فاصله‌ی کابل و کشمیر از آن در حدود هشت روز سفر است. باکتری‌ها به ظاهر پایگاه مردم زند بوده است.

❃ در زمان کوروش می‌بینیم که دین پاک و آغازین مردم زند و روابط سیاسی و اجتماعی کهنی که در زندنامه‌ها و صف شده، کمال پیشین را از دست داده است. قانون‌ها و نهادهای مردم از سادگی فراوان و شیوه‌ی زندگی آنان نشان دارند. در میان این مردم از چهار طبقه یاد شده است: موبدان و جنگجویان و کشاورزان و پیشه‌وران. تنها از بازرگانی نامی نیست و این نشان می‌دهد که ایرانیان در آن زمان هنوز جدا از مردمان دیگر به سر می برده‌اند. از فرمانداران ناحیه‌ها و شهرها و راه‌ها یاد شده است؛ و همه‌ی این‌ها نشانه‌ی مرحله‌ی اجتماعی در سیر تحول کشور است -هنوز مرحله‌ی سیاسی پدیدار نشده است؛ هیچ چیز بر پیوستگی با کشورهای دیگر گواهی نمی‌دهد. دانستنی است که در اینجا از کاسْت خبری نیست بلکه فقط طبقات گوناگون وجود دارند، و زناشویی میان این طبقات گوناگون آزاد است، اگرچه کتاب‌های زند، قوانین و کیفرهای مدنی را در کنار احکام دینی گزارش می‌دهد.

➣ @Notes_On_Liberty
❤1
📃 گزیده‌ای درباره ایران (۵) | ✍🏻 فردریش هگل

➣ @Notes_On_Liberty

❃ نکته‌ی اصلی که در این‌جا به سخن ما ارتباط خاص دارد آیین زردشت است. درحالی‌که نزد هندوان، روح به گولی و نادانی و بدفرجامی دچار است، در اندیشه‌ی ایرانی نفحه‌ای پاک می‌وزد و روح دم بر می‌آورد. روح در این حال، خود را از آن یگانگی گوهری طبیعت بیرون می‌آورد، یعنی خود را از آن بی‌محتوایی گوهری که به دوگانگی دچار نشده و در نتیجه روح هنوز در برابر موضوع خود استقلال نیافته است رها می‌کند. به سخن دیگر ایرانیان باستان بر این نکته آگاه شوند که حقیقت باید به صورت کلیت یا یگانگی باشد.

❃ این ذات کلّی و جاودانی و بی‌پایان چون (بنا بر فرض) هویت نامحدود داشت دارای هیچ‌گونه تعینی دانسته نمی‌شد. چنان‌که تاکنون بارها گفته‌ایم، برهما در دین هندو در اصل همین صفت را دارد (یعنی بی‌تعین است) ولی نزد ایرانیان این ذات کلی، عینیت می‌یابد و روح (ایرانی) به مرتبه آگاهی از این ذات می‌رسد؛ نزد هندوان، برعکس این عینیت تنها به هیئت جسمانی برهمنان موجود است و تنها با فنای (نفس و) آگاهی به‌منزله‌ی کلیت محض شناخته می‌شود.

❃ این رفتار منفی در میان ایرانیان جای خود را به رفتاری مثبت می‌دهد؛ انسان با ذات کلی، به گونه‌ای رابطه دارد که خصلت مثبت خود را با وجود آن حفظ می‌کند. پیداست که ایرانیان در این مرحله هنوز این ذات کلی یگانه را به منزله‌ی یگانگی آزادانه اندیشه در نمی‌یافتند و آن را در روح و حقیقت (نابش) نمی پرستیدند؛ بلکه ذات کلی هنوز به هیئت روشنایی در نظرشان شناخته می‌شد. ولی روشنایی همچون لاما(ی بودائیان) و برهمن، یا همچون کوهی یا درنده‌ای، این یا آن ذات خاص و جزئی نیست، بلکه عین کلیت (به شکل محسوس و نمایش ساده آن (در هیئت چیزی طبیعی) است.

❃ پس دین ایرانی با بت‌پرستی میانه ندارد و نه اعیان طبیعی منفرد، بلکه خود کلّی را می‌پرستد. وانگهی روشنایی، چیزی روحانی و معنوی است؛ و نمودار نیکی و راستی؛ (یعنی) گوهر دانش و خواست و نیز همه چیزهای انسانی است. روشنایی آدمی را به گزینش راه راست توانا می‌کند؛ انسان تنها زمانی می‌تواند راه راست را برگزیند که خود را از آنچه مجذوبش کرده است بیرون آورد. ولی روشنایی درخور آن است که ضدی داشته باشد و آن تاریکی است، همچنانکه بدی ضد نیکی است. به همان‌گونه که اگر بدی نبود، انسان قدر نیکی را نمی‌دانست، به همان‌گونه که انسان تنها زمانی می‌تواند به‌راستی خوب باشد که ضد آن را آزموده باشد، روشنایی نیز بی تاریکی ممکن نیست.

ادامه دارد...

#ایران #فلسفه #فلسفه_تاریخ
#ایرانشهر #هگل #آزادی_فردی
#دولت_ملی #روح #زرتشت
➣ @Notes_On_Liberty