On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.9K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
❃ شگفت‌زدگی بوریس یلتسین از تنوع و فراوانیِ کالاها در سوپرمارکت در سفری به ایالات متحده، سال ۱۹۸۹!

#ارمغان_کمونیسم #سوسیالیسم_ویرانگر
#فروپاشی_شوروی #سیاهی_کمونیسم
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۰) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ طرفداران این طرز فکر در جلوگیری از آزادی بیان نظرشان به حق یا باطل بودن عقاید نیست بلکه به سودمندی آن‌ها معطوف است. به این وسیله می‌خواهند خود از مسئولیت این که ضمناً ادعا کرده باشند قاضی خطاناپذیر عقاید…
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ برای این‌که بهتر روشن شود ممنوع‌کردنِ بیان عقایدی که با تشخیص خود آن عقاید را محکوم کرده‌ایم تا چه حد زیان‌بار است، خوب است از موارد واقعی صحبت کنیم. مواردی را انتخاب می‌کنم که کمتر از همه به نفع من است و در این موارد موقعیت مخالفان آزادی عقیده هم از لحاظ حقیقت و هم سودمندی بسیار محکم است، می‌توانیم اعتقاد به خدا، و اعتقاد به معاد یا هر یک از تعالیم اخلاقی دیگر را در نظر بگیریم.

❃ جنگیدن در چنین میدانی به حریف من حربه‌هایی می‌دهد که ممکن است غیرمنصفانه بر علیه من به‌کار برده شود زیرا او خواهد گفت (و آن‌ها که انصاف بیشتری دارند پیش خود خواهند اندیشید): «آیا این است عقایدی که تو به اندازه‌ی کافی قطعی و مسلم نمی‌شماری در نتیجه نمی‌گذاری در زیر حمایت قانون قرار گیرد؟ آیا اعتقاد به خدا از زمره‌ی عقایدی است که اگر کسی به آن اعتقاد مطلق داشته باشد برای خود فرض مصونیت از خطا کرده است؟»

❃ اما در پاسخ باید گفت که، حریف باید به من اجازه دهد بگویم آنچه من فرض مصونیت از خطا می‌خوانم، این نیست که کسی از عقیده‌ای مطمئن باشد (عقیده هرچه می‌خواهد باشد) اما آن است که ما حکم کنیم دیگران هم باید به صحت همین عقیده معتقد باشند بدون اینکه اجازه دهیم آن‌ها دلایل مخالفت خود را اقامه کنند. حتی در مورد عقایدی که برای من مسلّم و مقدّس است، این گستاخی را که بخواهم آن‌ها را بی چون و چرا بر دیگران تحمیل کنم مردود و محکوم می‌شمارم.

❃ هر چند کسی اطمینان داشته باشد که عقیده‌ای نادرست است و نه‌تنها از نادرستی بلکه از ضرر آن عقیده برای جامعه نیز اطمینان داشته باشد و حتی معتقد باشد که آن عقیده برخلاف اخلاق و برخلاف تقوی است (این دو اصطلاح اخیر را من به هیچ وجه تصویب نمی‌کنم) و حتی اگر در این اعتقاد تمام افراد جامعه پشتیبان‌اش باشد، اگر اجازه ندهد عقیده‌ی مخالف از خود دفاع کند، برای خود و برای جامعه‌ی خود مصونیت از خطا فرض کرده است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ تاریخ نشان می‌دهد که در دوره‌های مختلف، جوامع این اشتباه مهلک را مرتکب شده و موجب شگفتی و نفرت آیندگان گردیده‌اند. مثال‌های فراوان می‌توان ذکر کرد که چگونه جوامع بازوی قانون را به‌کار برده‌اند تا شریف‌ترین و عالی‌ترین عقاید و تعالیم را ریشه‌کن کنند. آنان در ریشه‌کن‌کردن آورندگان این تعالیم توفیق یافته‌اند ولی تعاليم آن‌ها را نتوانسته‌اند از میان ببرند. این تعالیم به جا مانده‌اند و از شوخی‌های تاریخ یکی این است که آیندگانی که این تعالیم را پذیرفته‌اند همان تعالیم را برای سلب آزادی دیگران بهانه قرار داده و آن را سپر تعصب خود ساخته‌اند.

❃ انسان‌ها نباید فراموش کنند که روزی مردی بود که سقراط نام داشت و بین او از یک طرف و دولت و عقاید عموم مردم از طرف دیگر تصادمی پیش آمد که تاریخی است. سقراط در زمانی می‌زیست که مردان بزرگ فراوان بودند ولی کسانی‌که او و زمان او را خوب می‌شناختند و تاریخ او و زمانش را برای ما به جا گذاشته‌اند همگی شهادت داده‌اند که او از بزرگ‌ترین و با تقوی‌ترین مردان زمان خود بود. ما نیز می‌دانیم که او سرمشق همه‌ی استادان دیگر خرد و فضیلت بود.

❃ هم او سرچشمه‌ی الهام افلاطون و عقل حسابگر ارسطو و «استاد کسانی‌که می‌دانند» و سرچشمه‌ی اخلاق و فلسفه بود. این استاد مسلّم و همه‌ی متفکرانی که پس از او آمده‌اند -و امروز که بیش از دو هزار سال از روزگار او می‌گذرد همه‌ی بزرگان دیگری که از شهر او برخاسته‌اند در مقایسه با روشنی او کم نور جلوه می‌کنند- از طرف همشهریان خود به بهانه‌ی بی‌تقوایی و پراکندن فساد به مرگ محکوم شد.

❃ بی‌تقوایی او و فساد تعلیماتش آن بود که خدایانی را که دولت او به‌رسمیت شناخته بود منکر شد. اتهام‌زنندگان بر او (رجوع شود به رساله‌ی دفاعیه‌ی سقراط) گفتند که او به هیچ خدایی معتقد نیست و گفتند که تعلیمات او سبب فساد اخلاق جوانان می‌شود. از خبری که به ما رسیده است می‌دانیم که دادگاه صمیمانه و از سر اعتقاد او را مجرم تشخیص داد و مردی را که شاید هیچ شخصیت دیگری به اندازه‌ی او بر گردن بشر حق نداشته باشد، مانند جنایتکاران به آغوش مرگ فرستاد.

📚 | درباره‌ی آزادی، جان استوارت میل

#آزادی #فلسفه #آزادی_فردی
#آزادی_بیان #آزادی_عقیده
#جان_استوارت_میل
➣ @Notes_On_Liberty
📃 جنگ «لیبرالیسم در برابر لیبرالیسم!» | ✍🏻 دانیل یرگین و جوزف استانیسلاو

➣ @Notes_On_Liberty

❃ از نظر آمریکایی‌ها، جنگ و نزاع جهانی بین دولت و بازار اندکی گیج‌کننده است، چراکه به نظر می‌رسد «لیبرالیسم» در برابر «لیبرالیسم» به جنگ می‌پردازد. در آمریکا، لیبرالیسم به‌معنای استقبال از دولت فعّال و مداخله‌گر است که حضور و مسئولیت خود را در اقتصاد گسترش می‌دهد. در بقیه‌ی جهان، لیبرالیسم دقیقاً معنایی خلاف این می‌دهد، یعنی آنچه یک لیبرال آمریکایی درواقع محافظه‌کاری بیان می‌کند.

❃ این نوع لیبرالیسم (غیرآمریکایی) از نقش کاهش‌یافته‌ی دولت، حداکثرسازی آزادی فردی، آزادی اقتصادی و اتّکا به بازار و تصمیم‌گیری غیرمتمرکز حمایت می‌کند. ریشه‌های فکری آن به متفکرانی مانند جان لاک و آدام اسمیت باز می‌گردد و بر اهمیّت حقوق مالکیت تأکید می‌ورزد و نقش دولت را در حد تسهیل‌گر و داور در جامعه‌ی مدنی می‌بیند.

❃ چگونه معنای این واژه در آمریکا دچار چنین تغییر شگفت‌آوری شد؟ در سال‌های دهه ۱۹۲۰ و بحبوحه‌ی جنگ جهانی اول، برخی از نویسندگان سرشناس جنبش ترقّی‌خواهی شروع به استفاده از کلمه‌ی لیبرالیسم به‌عنوان جایگزینی برای ترقّی‌خواهی کردند. واژه‌ی ترقّی‌خواهی به‌خاطر ارتباطش با قهرمان سقوط‌کرده‌ی آن، تئودور روزولت، که نامزد حزب سوم ترقّی‌خواه شد و شکست خورد لکه‌دار شده بود. لیبرال‌های سنّتی از اینکه می‌دیدند عنوان و نشان آن‌ها تغییر ماهیّت یافته، خوشحال نبودند. روزنامه‌ی نیویورک‌تایمز از مصادره‌ی واژه‌ی لیبرال که زمانی مورد احترام بود انتقاد کرد و نوشت: «مکتب فکری سرخ-رادیکال باید کلمه‌ی لیبرال را به صاحبان اولیّه‌ی آن بازگرداند.»

❃ در اوایل دهه ۱۹۳۰، هربرت هوور و فرانکلین روزولت مجادله داشتند که لیبرال واقعی چه کسی است. روزولت برنده شد و این اصطلاح را برای گریز از اتّهام جناح چپ‌بودن اقتباس کرد. او توانست اعلام کند که لیبرالیسم «به زبان ساده برای مفهوم تحوّل‌یافته‌ی وظیفه و مسئولیت دولت نسبت به زندگی و معاش اقتصادی» استفاده می‌شود. از هنگام سیاست جدید اقتصادیِ (New Deal) تاکنون، لیبرالیسم در آمریکا با گسترش نقش دولت در اقتصاد برابر دانسته می‌شود.

(برای اطلاعات بیشتر درباره‌ی نیو دیل، به نوشتارِ «فاشیسم چیست؟ شلدن ریچمن» در کانال مراجعه کنید.)

📚 منبع: «قلّه‌های فرماندهی: مبارزه برای اقتصاد جهانی»، دانیل یرگین و جوزف استانیسلاو، ۲۰۰۲

#لیبرالیسم_کلاسیک #لیبرالیسم
#آزادی_فردی #آزادی_اقتصادی
#مالکیت_خصوصی #بازار_آزاد
➣ @Notes_On_Liberty
❃ جامعه‌ی اتمیزه(Atomized Society) جامعه‌ای است که در آن هیچ‌کس دغدغه‌ی دیگری را ندارد، حتی نسبت به سرنوشت مشترک خود با دیگران بی‌تفاوت است، به هر طریقی می‌کوشد بیشتر "لحاف را به سمت خود بکِشد" و تقریباً وجدان اخلاقی یا عواطف انسان‌دوستانه در افراد آن وجود ندارد تا مهاری بر سودجویی خودمحورانه‌ای باشد که به سائق آن حقوق اساسی دیگری با قساوت تمام پایمال می‌شود؛ گویی این جامعه به وضع طبیعی هابزی(Hobbesian State of Nature) بازگشته است که در آن انسان گرگ انسان(Homo homini lupus) است.

❃ توجه به این نکته ضروری‌ست که وقتی سخن از ویژگی‌های «جامعه‌ی اتمیزه» می‌‌رود، منظور روح حاکم بر آن است و منافاتی ندارد که افراد معدودی در گوشه‌وکنار ویژگی‌های شخصی متضاد با روح حاکم بر چنین جامعه‌ای داشته باشند؛ اما آنچه این جامعه را راه می‌برد، هژمونی روح حاکم بر جامعه‌ی اتمیزه است؛ نه ویژگی‌های اشخاص معدودی که هویت خود را در نسبت با دیگری تعریف می‌کنند.

➣ @Notes_On_Liberty
❤1
📃 | طغیان علیه خردورزی حقیقی (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ مخالفت لیبرال‌ها با دخالت دولت در فعالیت‌های اقتصادی مردم، دو دلیل عمده اقتصادی و سیاسی دارد؛ از دید اقتصادی، آدام اسمیت از همان آغاز تاکید داشت که دولت تاجر خوبی نیست و چنین دولتی موجب اتلاف منابع می‌شود. به‌علاوه دخالت دولت در سازوکار بازار(مکانیسم قیمت‌ها) نیز همین اثر را دارد؛ یعنی با مخدوش کردن سیستم اطلاعاتی قیمت‌ها و علامت‌دهی نادرست به تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان، موجب تصمیم‌گیری‌های ناسازگار با واقعیت کمیابی منابع در جامعه می‌شود. ولی از جهت سیاسی و اجتماعی نیز دخالت دولت در اقتصاد همان اندازه مخرب است.

❃ دولت به‌عنوان مجموعه‌ی دیوان‌سالاریِ وابسته به قدرت حاکمه که انحصار اعمال زور سیاسی را در اختیار دارد، گرایش ذاتی به افزایش قدرت خود به‌ویژه از طریق کنترل معیشت (اقتصاد) مردم دارد. هر اندازه اختیارات اقتصادی دولت فزونی یابد به همان اندازه تمرکز قدرت در آن بیشتر شده و حرکت به سوی استبداد و توتالیتاریسم آسان‌تر می‌شود. بازار آزاد و نهادهای وابسته به آن به عنوان شالوده جامعه مدنی، مهم‌ترین عامل متعادل‌کننده قدرت سیاسی دولت است. نتیجه‌ی نهایی اقتصاد دولتی، محو جامعه مدنی و تعطیل آزادی‌ها و حقوق فردی است.

❃ نکته مهم این‌جا است که اغلب راهکارهای چپ‌ها برای تحقق بخشیدن به آرمان‌هایشان عملاً به دولتی‌تر شدن اقتصاد و افزایش سلطه‌ی قدرت حاکمه می‌انجامد. بحث بر سر این راهکارها است و نه آرمان‌ها و ارزش‌های بنیادین. دولت‌های توتالیتر چپ و راست از نوع استالینی یا هیتلری همگی با توسل به مطالعه چپ‌ها در خصوص تضاد میان آزادی اقتصادی و عدالت به دولتی‌کردن اقتصاد و سرکوب نهادهای مدنی و آزادی‌های فردی پرداخته‌اند. همین مغالطه است که مبنای ایدئولوژیک حکومت‌های پوپولیستی جهان سومی را تشکیل می‌دهد.

❃ اقتصادهای دولتی چه از نوع چپ و چه از نوع راست و پوپولیستی آن‌که خود همیشه سرچشمه اتلاف منابع، سوء استفاده از قدرت، رانت‌خواری، فساد اداری، تبعیض و تحقیر مردم بوده‌اند، عموماً از ایدئولوژی‌های به‌اصطلاح عدالت‌خواهانه چپ‌گرایان تغذیه می‌شوند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | طغیان علیه خردورزی حقیقی (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ بزرگ‌ترین دستاورد اندیشه اقتصادی مدرن طرح پارادایم همسویی اهداف فردی و جمعی است که شکل نظام‌یافته و منسجم آن را ابتدا آدام اسمیت ارائه کرده است. طبق این پارادایم در یک نظام مبادله‌ای داوطلبانه اگر افراد در چارچوب یک سلسله قواعد کلی آزادی انتخاب اهداف فردی خود را داشته باشند، به جای تضاد و تنازع، نوعی همسویی میان آن‌ها ایجاد می‌شود. هر کس برای رسیدن به هدف فردی خود ناگزیر از خدمت به اهداف دیگران است.

❃ این‌جا ما با یک بازی بُرد-بُرد روبه‌رو هستیم که سود یک طرف الزاماً به‌معنای زیان طرف دیگر نیست. آنچه آدام اسمیت به زیبایی آن را «سیستم آزادی طبیعی» می‌نامید بعدها به صورت دقیق‌تری از سوی اقتصاددانان «نظام بازار رقابتی» نام گرفت. علم اقتصاد در اساس چیزی جز توضیح چگونگی عملکرد این سیستم نیست. پارادایم نظام رقابتی فراتر از اقتصاد در عرصه سیاست، فرهنگ و علم نیز به‌کار گرفته شد.

❃ جامعه‌ی صلح‌آمیز متشکل از انسان‌های آزاد با اهداف متفاوت، نتیجه‌ی دستاورد بزرگ اندیشه اقتصادی مدرن (پارادایم همسویی به جای تضاد) است. اتحادیه‌ها، تشکل‌های صنفی و سیاسی مستقل تنها در یک چنین جامعه‌ای قابل تصور است. جالب است که چپ‌گرایان اغلب تمایل دارند این نهادهای برخاسته از درون جامعه آزاد را پدیده‌هایی بیگانه با آن معرفی کنند. جالب‌تر اینکه هر جامعه‌ای که سوسیالیسم (به معنای نفی نظام بازار آزاد) را تجربه کرده هیچ اثری از این نهادها در آن مشاهده نشده است.

❃ سوسیالیست‌ها و در راس آن‌ها کارل مارکس حقیقت این دستاورد عظیم اندیشه مدرن، یعنی پارادایم همسویی منافع را به جد نگرفتند و آن را افسانه‌ی ایدئولوژیک طبقه بورژوا دانستند!

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | طغیان علیه خردورزی حقیقی (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ مارکس که خود در پی در انداختن طرحی نو برای جامعه‌ی بی‌طبقه و فارغ از تنازع بود، بخش بزرگی از توان فکری عظیم خود را صرف نشان دادن تضادهای درونی جامعه بورژوایی و نظام اقتصادی آن یعنی سرمایه‌داری (بازار رقابتی)‌ کرد. نظریه‌ی استثمار کاپیتالیستی مارکس که مبتنی بر تئوری بی‌بنیاد ارزش-کار است یک‌سره نادرست و آکنده از تناقض است. ولی مساله اینجاست که مارکس هیچ راهکار و طرح مشخص و مدونی را به‌عنوان جایگزین نظام سرمایه‌داری مطرح نساخت.

❃ آنچه مارکس در توصیف جامعه سوسیالیستی آینده در جزوه کوچک «نقد برنامه گوتا» آورده است صرفاً در حد آرمان‌ها و شعارهایی است که خلاصه‌ی آن را آقای اعتماد در پایان مقاله خود آورده است: «از هر کس به‌اندازه‌ی توانش، به هر کس به‌اندازه نیازش». منظور مارکس از این شعار این است که در جامعه کمونیستی آرمانی، انسان‌ها داوطلبانه به اندازه توان خود کار و تولید می‌کنند و سهمی که از تولید کل می‌برند به اندازه نیازشان است و ربطی به میزان مشارکت آن‌ها در تولید ندارد. واضح است که تحقق بخشیدن به چنین جامعه‌ای مستلزم انسان‌های طراز نوین فرشته‌وش است که برخلاف انسان‌های عادی هیچ‌گاه تسلیم وسوسه‌ی کمتر نشان دادن توان و بیشتر نشان دادن نیاز خود نشوند. لازم به یادآوری نیست که اردوگاه‌های کار اجباری برای تبدیل انسان‌های بورژوا صفت به انسان‌های طراز نوین کمونیستی ایجاد شدند.

❃ پروژه‌های تغییر ماهیت انسان، با هر آرمان و ایدئولوژی که باشد، جهنمی‌ترین نتایج را در تاریخ بشری پدید آورده است. فضیلت اندیشه اقتصادی مدرن در این است که انسان را آن‌گونه که هست می‌پذیرد و به‌جای سرکوب ویرانگر و ناممکن غرایز و هواهای نفسانی، آن‌ها را در جهت تحقق بخشیدن به برخی فواید اجتماعی (تولید ثروت و رفاه بیشتر) هدایت می‌کند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | طغیان علیه خردورزی حقیقی (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ حتی اگر انسان طراز نوین کمونیستی را که دنبال هواهای نفسانی و منافع فردی خود نیست فرض بگیریم باز هم تحقق بخشیدن به جامعه کمونیستی مارکس غیرممکن است. در نظام بازار، تولید‌کنندگان از طریق مکانیسم قیمت‌ها اطلاع می‌یابند که مصرف‌کنندگان خواهان چه کالاهایی هستند و به سوی تولید آن‌ها می‌روند و تخصیص منابع محدود بر اساس این سیستم اطلاعاتی که اولویت‌ها را آشکار می‌سازد، صورت می‌گیرد. در نظام کمونیستی، تولید‌کنندگان چگونه می‌توانند از کم و کیف نیاز مصرف‌کنندگان آگاه شوند؟ کدام سیستم اطلاعاتی می‌تواند داده‌های مربوط به نیازهای افراد را جمع‌آوری، طبقه‌بندی و اندازه‌گیری کند؟ اساساً بدون قیمت‌های پولی (که تنها در نظام بازار شکل می‌گیرند) چگونه می‌توان نیازهای گوناگون مردم را به کالاهای مختلف و ناهمگن با هم مقایسه کرد و بر اساس نیازهای بیشتر، برای تخصیص منابع محدود اولویت‌ قائل شد؟ همین مشکل در خصوص منابع که به لحاظ فیزیکی ناهمگن و غیرقابل مقایسه و اندازه‌گیری‌اند وجود دارد. نه مارکس برای این پرسش‌ها پاسخی داده است و نه هیچ مارکسیست یا سوسیالیستی پس از وی.

❃ سوسیالیسمِ واقعاً موجود چیزی جز اقتصادهای دولتی ناکارآمد مبتنی بر قیمت‌های سایه‌ای برگرفته از جوامع کاپیتالیستی نبود و نمی‌توانست باشد. کوتاه سخن اینکه، پروژه‌ی ایجاد جامعه سوسیالیستی با شعار «از هر کس به‌اندازه‌ی توانش، به هر کس به‌اندازه‌ی نیازش»، به لحاظ علمی ناممکن و از جهت عملی خطرناک و فاجعه‌آمیز است.

❃ خطای بزرگ مخالفان نظام بازار(سوسیالیست‌ها) و به تبع آن‌ها اغلب روشنفکران ضد سرمایه‌داری در غفلت از نقش اطلاع‌رسانی بی‌جانشین مکانیسم قیمت‌ها است. در یک جامعه میلیونی با تقسیم کار گسترده، دست‌یافتن به اطلاعات مربوط به توان تولیدی و نیاز مصرفی و در نتیجه هماهنگ کردن آن‌ها، بدون تکیه بر قیمت‌های پولی غیرممکن است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | طغیان علیه خردورزی حقیقی (۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ به این اعتبار می‌توان گفت که نه‌تنها راه سوم، بلکه در عمل راه دوم بدیل نظام بازار وجود ندارد؛ زیرا تخصیص دستوری منابع از سوی دولت الزاماً مسبوق به قیمت‌های پولی است. سوسیال دموکراسی‌های اروپای شمالی، دولت‌های رفاه و همچنانکه گفته شد سوسیالیسم واقعاً موجود مارکسیستی، هیچ‌کدام بدیلی برای نظام بازار نتوانستند ارائه کنند.

❃ آنچه در این تجربه‌های بشری صورت گرفته عبارت بوده از تکیه بر نظام بازار برای تغییر یا در واقع تخریب آن. شکی نیست که این تخریب اغلب با نیت‌های خیر صورت می‌گیرد، ولی چنین نیت‌هایی در نتیجه امر تاثیری ندارد. داستان سوسیالیسم در واقع یادآور آن حکایت سنّتی ایرانی است: یکی بر سر شاخ بن می‌برید... .

❃ ناممکن بودن تئوریک سوسیالیسم‌ و نامطلوب بودن تلاش برای ایجاد این ناکجاآباد به این معنا نیست که جامعه مبتنی بر بازار آزاد یک جامعه آرمانی تمام‌عیار و بی‌عیب و نقص است. کمتر اندیشمند لیبرالی می‌توان سراغ گرفت که مدعی چنین حکمی باشد. جامعه‌ی مبتنی بر نظام بازار مانند خود انسان و همه نهادهای انسانی پرعیب و ایراد است. لیبرال‌ها حتی مخالف تلاش برای اصلاح نارسایی‌های این نظام نیستند. تنها مدعای آن‌ها این است که این‌گونه تلاش‌ها نباید منتهی به اخلال در سیستم اطلاع‌رسانی قیمت‌ها شده و موجب ناکارآمدی در کل نظام اقتصادی شود؛ چراکه نتیجه این ناکارآمدی نه تنها اتلاف منابع بلکه تحدید آزادی انتخاب و بی‌عدالتی ناشی از تحمیل اراده‌ی یک عده دیوان‌سالار دولتی بر عامه مردم است.

❃ لیبرال‌ها فروتنانه بر محدودیت عقل انسانی برای حل همه مشکلات معترف‌اند و بلندپروازی‌ها و خیال‌پردازی‌های سوسیالیست‌های مدعی عقل کل را خطرناک و طغیان علیه خردورزی حقیقی می‌دانند.

#اقتصاد #سیاست #لیبرالیسم_کلاسیک
#لیبرالیسم_اقتصادی #آزادی_اقتصادی
#آزادی_فردی #مالکیت_خصوصی #لسه‌فر
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | لیبرالیسم: آرمان اعتدال (تفکیک قوا از نگاه منتسکیو) (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ هنگامی‌که مونتسکیو از احساس قلبی‌اش سخن می‌گوید، طنین آن مشرب بشردوستی که اندک زمانی بعد از او به‌شدت سراسر اروپا را فراگرفت، از سخن او شنیده می‌شود. وی به‌کرّات در قسمت‌های مختلف کتاب‌اش، برای نمونه در فصول مربوط به بردگی، ضد قدرت مطلق و استبداد و در ستایش عدالت، بشریت، و بردباری و میانه‌روی سخن می‌گوید. برای مثال، در کتاب پانزدهم بخش ۸ چنین می‌گوید: «کار هر قدر پرزحمت باشد، می‌توان آن را با توانایی کسی‌که آن کار را می‌کند، وفق داد، مشروطه بر اینکه تنظیم کار به‌وسیله‌ی عقل انجام گیرد نه به‌وسیله‌ی فرومایگی» یا در بخش دیگر می‌گوید: «صدقات و اعاناتی که به مردم بینوا و آواره داده می‌شود دولت را از تکالیف‌اش معاف نمی‌دارد، دولت موظف است که برای هر شهروند خوراک سالم و جامه مناسب و زیستی سازگار با تندرستی فراهم کند.»

❃ مونتسکیو پیوسته این نظر را تکرار می‌کند که اعتدال شرط اصلی حصول صلح و امنیت است. و غایت هر حکومت چیزی جز صلح و امنیت نیست. قانون‌گزار باید همواره رعایت اعتدال را در وضع قوانین بنماید، حتی گمان می‌کنم نوشتن این کتاب برای اثبات همین موضوع است زيرا خیر سیاسی مانند خیر اخلاقی، در حدفاصل میان افراط و تفریط قرار دارد.» (کتاب ۲۹، بخش یکم)؛ «برای حکومت خوب، نرمش و اعتدال بهتر از سختگیری و خشونت است.»، طبیعت و ماهیت حکومت استبدادی، اعتدال را غیرممکن می‌سازد.

❃ مونتسکیو چون در نوع حکومت جمهوری معایبی می‌بیند به جانب حکومت پادشاهی متمایل می‌شود. البته در صورتی‌که شرایط لازم، وجود آن حکومت را ممکن سازد. بهترین راه برای حفظ حکومت معتدل و جلوگیری از غصب آن به‌وسیله‌ی یک فرد یا یک گروه آن است که نظام سیاسی و قانون اساسی در آن طوری باشد که موازنه‌ای میان ارکان و قوای حکومت برقرار کند و هر یک از قوا بتواند بر قوای دیگر نظارت کند و متقابلاً از جانب همان قوا تحت نظارت قرار گیرد. این همان اصل معروف نظارت و موازنه است که مونتسکیو آن را به‌عنوان جوهر و اساس قانون اساسی انگلستان پنداشته است، اصلی که بعدها به قانون اساسی آمریکا راه یافت.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | لیبرالیسم: آرمان اعتدال (تفکیک قوا از نگاه منتسکیو) (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

«در هر حکومت، سه قوه وجود دارد: قوه مقننه، مجریه و قضاییه. هرگاه قوای مقننه و مجریه در هم ادغام شود و در اختیار یک شخص با گروه واحدی از زمامداران قرار گیرد، دیگر آزادی نمی‌تواند وجود داشته باشد و نیز اگر قوه‌ی قضاییه از قوای مقننه و مجریه منفک نباشد بازهم وجود آزادی ناممکن است. چنانچه قوه‌ی قضاییه به قوه مقننه بپیوندد، زندگی و آزادی فرد در معرض نظارتی خودسرانه قرار خواهد گرفت، زیرا در این وضع، قاضی خود قانونگذار هم هست. و اگر قوه‌ی قضاییه به قوه‌ی مجریه ملحق شود، ممکن است قاضی از خود شدت‌ِعمل نشان دهد و به حق افراد تجاوز کند. و اگر در کشوری حق اعمال هر سه قوه در اختیار یک فرد یا یک گروه (خواه مرکب از نجبا باشد و خواه عوام) قرار گیرد، آن وقت فاتحه‌ی همه چیز را باید خواند.

قوه‌ی مقننه باید در اختیار کل افراد جامعه باشد، ولی چون اجرای این امر در کشورهای بزرگ ممتنع است و در کشورهای کوچک هم دشواری‌های بسیار بر سر راه است، مردم آنچه را خود نمی‌توانند درباره‌اش تصمیم بگیرند و اجرا کنند، به نمایندگان منتخب خویش را می‌گذارند. لازم نیست که اعضای قوه مقننه از میان کل افراد ملّت انتخاب شوند، همین قدر که ساکنان نواحی مهم هر کدام یک نماینده از جانب خود انتخاب کنند کافی است.

مهمترین امتیاز نمایندگان این است که می‌توانند در باره‌ی مسائل اجتماعی با هم بحث و تبادل نظر کنند. و این کار از عهده تجمع همه افراد ساخته نیست و همین موضوع یکی از مسائل بسیار بزرگ حکومت دموکراسی است. اشرافیت باید به صورت ارثی باشد. [بدان دلیل که] اولاً طبیعت آن چنین اقتضاء می‌کند و ثانیاً، این امر موجب می‌شود که اشراف و نجبا به حفظ امتیازات [تباری] خود علاقه‌ی بیشتری پیدا کنند؛ امتیازاتی که فی‌نفسه موجب حسد مردم است و از این‌رو در دولت‌های آزاد همیشه در معرض خطر قرار دارد. اما دارنده‌ی هر قدرت موروثی یحتمل فقط به دنبال منافع خویش خواهد بود و منافع مردم را فراموش خواهد کرد. از این‌رو در موضوعاتی مانند وضع قوانین مالیات که یک امتیاز بسیار شخصی چه بسا از راه فساد جامعه اشرافیت به دست آید، در امر قانونگذاری نباید جز حق وتو، به ایشان اختیاری داده شود.

ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | لیبرالیسم: آرمان اعتدال (تفکیک قوا از نگاه منتسکیو) (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

قوه‌ی مجریه باید در اختیار پادشاه باشد، زیرا از آنجا که این شاخه‌ی حکومت به تصمیمات و اقدامات فوری نیازمند است، اراده‌ی آن به‌وسیله یک تن بهتر از چند تن صورت می‌گیرد. قوه‌ی مجریه باید سهمی از قوه مقننه داشته باشد. در غیر این صورت از اختیار ویژه‌ی خود محروم می‌شود. این سهم باید حق وتو را در برگیرد.

ترکیب اساسی حکومت مورد بحث ما چنین است که گفته شد. پیکره‌ی قانونگذاری از دو قسمت تشکیل یافته است که هر قسمت، به‌وسیله حق وتو، بر دیگری نظارت می کند. قوه‌ی مجریه هر دو قسمت را محدود می‌کند و به نوبه‌ی خود، به وسیله‌ی آن‌ها محدود می‌گردد. این سه قوه می‌توانند از تندروی یکدیگر جلوگیری کنند و به حالت موازنه و سکون درآیند. ولی از آنجا که حرکت لازمه حیات بشر است، قهراً به حرکت درخواهند آمد، ولی همچنان هماهنگ با یکدیگر.

برخلاف [حکومت] انگلستان که شرح قانون اساسی آن در بالا گذشت، در حکومت‌های سلطنتی دیگری که می‌شناسیم، آزادی وجود ندارد، زیرا هدف مستقیم و اولیه‌شان چنین ایجاب می‌کند. و هدف آن‌ها بیشتر افتخارات فرد و دولت و حکمران است. این گونه کشورها اگرچه قوای سه‌گانه را مطابق الگویی که شرح‌اش گذشت تقسیم نکرده‌اند، توانسته‌اند به تقسیم ناکاملی از آن‌ها نایل آیند. و به همان نسبت که توانسته‌اند در کار تقسیم قوا موفق شوند، از موهبت آزادی سیاسی هم برخوردار شده‌اند. اگر در این کشورها تقسيم قوا به هیچ روی صورت نمی‌گرفت، حکومت پادشاهی به فساد می‌گرایید و به حکومت استبدادی مبدل می‌شد.»
📃 | لیبرالیسم: آرمان اعتدال (تفکیک قوا از نگاه منتسکیو) (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ این عبارات که از کتاب روح‌القوانين نقل شد بسیار روشن، ماهیت خاص افکار مونتسکیو را آشکار می‌کند. در این‌جا ما بی‌گمان با آرمانی بزرگ روبه‌رو هستیم، آرمانی که خلق‌الساعه نیست، بلکه از بطن تمامی فرهنگ و سنّت جهان غرب روییده است. ولی شیوه‌ی بیان این آرمان شیوه‌ی پرجوش‌وخروش یک اصلاحگر رویازده و خیال‌گرا نیست، در بیان آن، ارتباط با ساختار واقعی سیاسی، اجتماعی و مادی ملّتی معین در زمانی معین ملحوظ بوده است.

❃ مونتسکیو می‌گوید ما نمی‌توانیم امیدوار باشیم که به‌طور کلی، یا به‌طور فوری، یا مستقل از مجموعه‌ی پیچیده‌ی انواع نهادها به حصول این آرمان نایل آییم. ما نه تنها باید بپذیریم که تحقق آرمان آزادی سیاسی منوط به حصول برخی نهادهای ویژه است، بلکه باید قبول کنیم که خود این نهادها، هر اندازه هم که مطلوب باشند، نمی‌توانند جبراً بر ملّتی تحمیل شوند. آن‌ها فقط می‌توانند از طبیعت و استعدادهای یک ملّت روییده شوند.

❃ حکمت سیاسی/خِرَد سیاسی(political wisdom) چیزی جز دانش کافی درباره‌ی ماهیت این نهادها از برای یاری رساندن به رویِش آن‌ها نیست.

#سیاست #اندیشه_سیاسی #مونتسکیو
#تفکیک_قوا #دولت_مدرن #دولت_ملی
#توازن_قوا #سیاسی #لیبرالیسم_کلاسیک
#خرد_سیاسی #مشروطیت #حکومت_قانون
➣ @Notes_On_Liberty
ایران کشوری است بس کهن‌سال، که چون از عهد کوروش و داریوش پیشتر بنگریم گردونه‌ی تاریخ در پرده‌ی غبار و مِه اساطیر و افسانه‌ها ناپدید می‌نماید. اسکندر تخت‌جمشید را ویران ساخت. بنای تخت‌جمشید قدیم‌تر از پارتنون یونان بود. ایران در پنج سده پیش از میلاد مسیح، کشوری پهناور بود و از رود گنگ تا رود نیل گسترش داشت. زبان و تمدّن ایران بر اروپا نفوذ داشت. پیش از آنکه آتن و تمدن یونان به عرصه در آید، تمدن ایران بالنده بود. زودتر از آنکه فروغ مدنیت رومی بر تاریخ جهان بتابد، ایران تمدّنی متعالی داشت. ایران اکنون باز کشوری بااستقلال و بزرگ است. رضاشاه که یک‌تنه و بی‌هیچ وسیله در ایران، که مساحتی حدود سه برابر فرانسه دارد و کشوری بسیار پهناور است، سلسله‌ی پهلوی را بنیاد کرد، به‌راستی ناپلئون عصر جدید بود. او با جوهر و همّت خود، میهنش را از ضعف و زبونی رها ساخت. به این ملاحظه، در میان خودکامگانی که امروز در جهان فرمان می‌رانند، همچون موسولینی در ایتالیا و هیتلر در آلمان، شاید که کسی لایق باز کردن بند کفش رضاشاه هم نباشد.

- آکیو کازاما، وزیر مختار ژاپن در ایران

امروز ۲۴ اسفندماه، زادروز رضاشاه پهلوی است.

➣ @Notes_On_Liberty
👍2👎1👏1
📄 | رضاشاه و اقتصاد بدون نفت

➣ @Notes_On_Liberty

❃ مصدق‌السلطنه شعار اقتصاد بدون نفت را باب کرد، شعاری زیبا که بعید بود فقط با شور بتوان آن را محقق کرد. با این حال داریوش همایون به‌درستی اشاره می‌کند که اگر یک نفر توانسته باشد آن را عملی کرده باشد، کسی نیست جز سر دودمان پهلوی‌. رضاشاه با سالی دو سه میلیون لیره درآمد نفت یک کشور عقب‌مانده‌ی رو به زوال را ساخت و تکان داد. گفته‌اند که مصدق با همه‌ی تحریم‌های بریتانیایی سالی ۲۳ میلیون دلار از اصل چهار ترومن کمک می‌گرفت.

❃ آنچه سردار پهلوی کرد با توجه به اینکه عایدات نفت چندانی هم در اختیار نداشت، چشمگیر بود. او بنیادگذار دولت به‌معنای مدرن آن بود.

❃ در کشوری فقیر که به یاری انحصار تریاک و دخانیات و بازرگانی خارجی خزانه‌اش پر می‌شد و بودجه‌اش از هزار میلیون ریال هم نمی‌گذشت، ایران اداره و ساخته شد. با بستن قراردادهای پایاپای و صدور آنچه ایران می‌توانست بفروشد سرمایه‌ی ارزی برای ساختن راه‌آهن سراسری و پایه‌گذاری صنعت نوین فراهم کرد. درآمد نفت به نوسازی ارتش اختصاص داشت و ماشین‌های کارخانه‌ها با سالامبور یا روده گوسفند، و کتیرا و مانند آن مبادله می‌شد.

❃ حواس‌مان باشد در کشوری عقب‌مانده مانند ایران آن روز صحبت از دولت حداقلی و مانند آن خیال‌اندیشی است، باید تاریخ‌دانان نظر بدهند، ولی در ایران به این آشفتگی بعید بود اگر دولت دستی نمی‌جنباند، کارآفرینان و اهل فن می‌توانستند کاری از پیش ببرند. ایران آن روزگار پیشا-کارآفرینی بود! یک قدرت توسعه‌گرا باید رعایا را به شهروندان بدل می‌کرد، هرچند سال‌ها پیش از آن انقلاب مشروطه کرده باشند. گفته‌اند پادشاه در سفرنامه مازندران خود گله می‌کرد که باید طرز غذا خوردن را هم به هم‌میهنانش یاد دهد.

❃ با این حال دگرگونی‌ای که رضاشاه ایجاد کرد و نهادهایی را که بنیاد گذاشت (دادگستری، دانشگاه، جنگلبانی، کانون پرورش افکار و...) نمی‌توان نادیده گرفت، قضاوت کارنامه‌ی او آسان نیست، ولی بد نیست هواداران اقتصاد بدون نفت، دوره سردار پهلوی را با دقت بیشتری بررسی کنند، شاید برای امروز ما هم درسی در آن باشد.

#دولت_ملی #توسعه‌گرایی
#دولت_مدرن #ایرانشهر
➣ @Notes_On_Liberty
👍2👎1
📃 | در باب ملّی‌شدن صنعت نفت! (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

«چگونه می‌توان نفت را ملّی کرد بدون اینکه کار‌شناس و پول لازم را برای اینکار فراهم نمود؟ بهترست ابتدا به طرح تنصیف عواید نفتی تن داد تا مقداری پول پس‌انداز شود و با آن بتوان کار‌شناس تربیت کرد و هزینه‌های لازم را برای طرح ملی شدن نفت فراهم نمود.»

- شادروان سپهبد حاج‌علی رزم‌آرا، ۱۴ اسفند ۱۳۲۹

✦ ۲۴ اسفندماه، سالروز تصویب لایحه‌ی ملّی‌شدن صنعت نفت در مجلس شورای ملّی است. در ۲۹ اسفند همان سال، مجلس سنا نیز آن را به تصویب رسانید و این روز، روز ملّی‌شدن صنعت نفت در ایران نام گرفت. در زیر گزیده‌ای از مصاحبه دکتر غنی‌نژاد را در واکاوی این جریان می‌آوریم:

❃ آن‌چه تحت عنوان نهضت ملّی‌شدن صنعت نفت با ابتکار دکتر مصدق و دوستان ایشان اتفاق افتاد نیاز به بازنگری و بازخوانی دقیق‌تری دارد، بازخوانیِ بدونِ تعارفِ وقایعی که منجر به دولتی‌شدن نفت شد. تابوشکنی در این زمینه اهمیت حیاتی دارد. باید تابوها شکسته شود. برای این کار باید زمینه‌هایی را که جبهه ملّی در آن شکل گرفت بررسی کنیم تا معلوم شود چگونه جریانی که آمال و اهداف سیاسی خود را روی شعارهای دولت‌مدار بنیان نهاد به نتایج مخربی برای کشورمان منتهی شد.

❃ آنچه جبهه ملّی و همه افراد فعال در آن در پیش گرفتند، بر اساس باورهای نادرست شکل گرفت. جبهه ملّی به رهبری آقای مصدق، بهترین راه را برای استفاده از مواهب نفت، در این دید که آن را ملّی کند. این باور در شرایطی در ذهن آقای مصدق و دوستان ایشان نقش بسته بود که فضای جهانی هم تحت تاثیر جریان‌های چپ قرار داشت.

❃ پس از جنگ جهانی دوم نهضت‌های استقلال‌طلبانه در بسیاری از مستعمرات سابق شکل گرفته بود که وجه مشترک آن‌ها غرب‌ستیزی خام‌اندیشانه و شیفتگی آشکار به تجربه‌ی موفقِ! اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی و اقتصاد دولت‌مدار آن بود. در ایران هم چنین تفکراتی رسوخ کرده بود و چنین نگرش‌هایی در اندیشه سیاستمداران ایرانی دیده می‌شد .تفکر کمونیسم و سوسیالیسم در ایران طرفداران زیادی داشت، حتی بودند سیاستمدارانی که در عین مخالفت سیاسی با کمونیسم، قرائت‌های کمونیستی از اقتصاد را موبه‌مو باور داشتند. به این ترتیب سیاست دولتی کردن اقتصاد با چنین پیشینه‌ای وارد ایران شد و سیاستمدارانی همچون مصدق، با این استدلال که در انگلستان هم دارند صنایع را دولتی می‌کنند، از این تفکر دفاع می‌کردند، اما این همه ماجرا نبود.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در باب ملّی‌شدن صنعت نفت! (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در آن سال‌ها، نوعی تفکر در ایران نضج گرفت که آمیخته‌ای از سوسیالیسم بومی بود که پایه‌های اصلی‌اش را اجنبی‌ستیزی و دولت‌محوری تشکیل می‌داد. حزب توده ایران در آن سال‌ها، اندیشه‌های سوسیالیستی را رهبری می‌کرد. این حزبِ بسیار فعّال، از سال ۱۳۲۰ که کار خود را آغاز کرد، بسیاری از روشنفکران و اندیشمندان را جذب کرد و سردمدار ایده‌های سوسیالیستی و کمونیستی در ایران شد.

❃ هرچند گردانندگان این حزب نمی‌خواستند با تابلوی کمونیسم فعالیت کنند با این حال مرام این حزب، کمونیستی بود و نکته جالب این است که در ابتدای شکل‌گیری، رگه‌هایی از تفکرات ناسیونالیستی در گرایش این حزب وجود داشت اما رفته‌رفته که این حزب با حزب «برادر بزرگ» در شوروی ارتباط قوی‌تری پیدا کرد، گرایش‌های ناسیونالیستی و اجنبی‌ستیزی، جای خود را به باورهای کمونیستی و غرب‌ستیزانه داد.

❃ در کنار این گرایش سیاسی که به‌صورت فراگیر جامعه‌ی تحصیل‌کرده و روشنفکر ایران را در برگرفته بود، نوعی احساس سرخوردگی و نفرت نسبت به «اجنبی»ها در میان مردم وجود داشت. سابقه‌ی این سرخوردگی بسیار طولانی بود و به دوران حکومت قاجارها برمی‌گشت. شکست‌های نظامی‌ در مقابل قشون خارجی و عقب‌ماندگی‌های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی که مردم آن را با تمام وجود احساس می‌کردند نوعی احساس سرخوردگی در میان مردم به‌وجود آورده بود.

❃ اغلب روشنفکران و نخبگان سیاسی این فکر را در میان مردم ترویج می‌دادند که باعث و بانی همه‌ی عقب‌ماندگی‌های ایران ریشه در دخالت بیگانگان دارد. در ذهن مردم این تفکر نقش بسته بود که بیگانگان نمی‌گذارند ایران پیشرفت کند. اشغال نظامی ‌ایران در شهریور ۱۳۲۰ آتش این بیگانه‌ستیزی را شعله‌ورتر کرد. با شکست در چنین فضای فکری و احساسی بود که افرادی همچون مصدق با استفاده از شعارهای ملّی‌گرایانه و پوپولیستی، موفق شدند سررشته افکار عمومی‌ را در دست گیرند. 

➣ @Notes_On_Liberty
👍1
📃 | در باب ملّی‌شدن صنعت نفت! (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ پوپولیسم به جریانی گفته می‌شود که که مدعی است بدون هیچ واسطه‌ی حزبی یا نهادی نماینده‌ی مستقیم مردم است و لذا خود را ملزم به پاسخگویی به هیچ نهاد سیاسی نمی‌داند. سیاست‌ورزی آقای مصدق دقیقاً از این سنخ بود. مصدق علاقه داشت همواره پیشتاز حرکت عوام باشد. در این فضا، محمد مصدق موفق شد نبض حساسیت افکار عمومی‌ را در دست گیرند.

❃ او به‌صراحت، خارجی‌ها -به‌ویژه انگلیسی‌ها- را مسبب همه‌ی بدبختی‌های مردم می‌دانست. با طرح چنین شعارهایی، مصدق رهبری جریانی را برعهده گرفت که ما به‌عنوان جبهه‌ی ملّی می‌شناسیم. در این زمینه البته نباید از این نکته غافل شد که روی دیگر ملّی کردن صنایع، محروم کردن بخش خصوصی از مالکیت و مدیریت است، بنابراین تفاوتی میان ملّی‌کردن یا دولتی‌کردن صنایع وجود ندارد.

❃ جبهه ملّی آن‌قدر در تبلیغات، افراط کرده بود که مردم اگر می‌دیدند کسی در نقد نهضت ملّی‌شدن صنعت نفت سخن می‌گوید، علیه او موضع می‌گرفتند. بهترین نمونه، سپهبد رزم‌آرا است که به‌عنوان منتقد نهضت ملّی‌شدن صنعت نفت، به مخالفت با مصدق برخاست و خواستار در پیش گرفتن روش‌های عاقلانه شد. در مدت کوتاهی، سپهبد رزم‌آرا به منفورترین چهره مبدل شد و زمانی‌که ترور شد، در اوج نفرت عمومی قرار داشت، درحالی‌که حرف درست را رزم‌آرا می‌زد.

❃ البته نهضت ملّی‌شدن نفت، منتقدان دیگری هم داشت. مثل بازرگانان و بخشی از جریان بازار که با آقای مصدق همسو نشدند و به مخالفت با این جریان برخاستند. با این حال آقای مصدق موفق شد نظر توده‌های مردم را جلب کند و از این نظر، رأی اکثریت را با خود داشت.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در باب ملّی‌شدن صنعت نفت! (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ پیش‌بینی بازرگانان درست بود و آن‌ها با توجه به این که می‌دانستند مصدق درک درستی از پیچیدگی‌های نفت ندارد، معتقد بودند بدون کمک خارجی، دست‌یابی به نفت و درآمدهای نفتی امکان‌پذیر نیست و اصولاً چه سودی حاصل کشور می‌شود که ما قراردادهای فعلی را نقض کنیم و بعد مجبور شویم با اتکا به کمک خارجی‌ها دوباره نفت استخراج کنیم. قوام‌السلطنه و رزم‌آرا و دیگران در این زمینه با مصدق مخالف بودند اما دوستان آقای مصدق آنقدر سروصدا ایجاد کردند که کسی جرأت پیدا نکرد در مقابل موج ملّی‌شدن نفت بایستد.

❃ من هرچه بیشتر در مورد قضایای ملّی‌شدن صنعت نفت و شخص مصدق مطالعه می‌کنم، بیشتر به این نتیجه می‌رسم که مصدق هیچ درک درستی از سیاست مدرن نداشت و اصولاً هیچ اعتقادی به دموکراسی هم نداشت. او یک سیاستمدار سنّتی به معنایِ بدِ کلمه‌اش بود. یعنی هم سنّتی بود و هم پوپولیست و عوام‌گرا. من مصدق را نقطه‌ عطف پوپولیسم در ایران می‌دانم و معتقدم نه تنها شروع نفت دولتی را باید نتیجه‌ی فاجعه‌بار تلاش‌های او دانست که بسیاری از وجوه زشت موجود در بازی‌های سیاسی را نیز باید به جریان سیاسی که مصدق و دوستان ایشان راه انداختند ربط داد.

❃ دکتر مصدق توده‌ها را بسیج می‌کرد تا پشت آن‌ها سنگر بگیرد و اصولاً هیچ اعتقادی به قانون نداشت و با وجودی که حقوقدان بود، کمتر براساس چارچوب‌های حقوقی گام برمی‌داشت. او با فشار توده‌ها همه‌ی چارچوب‌های قانونی را به هم ریخت. بقیه هم نمی‌توانستند حرفی بزنند چون مردم در خیابان بودند. وقتی مجلس با مصدق به مخالفت برخاست، او به میان مردم رفت و گفت: مجلس این‌جاست. مجلس یعنی توده‌ها. این‌ها مصداق واقعی سیاست‌های پوپولیستی است.

❃ از دکتر مصدق به‌عنوان لیبرال یاد می‌شود! حال آن‌که او مدافع دولتی کردن امور بود .شعار اقتصاد بدون نفت را هم مطرح کرد که این شعار به تفکرات مدافعین اقتصاد آزاد شبیه بود اما برخلاف آن عمل کرد. او از ۱۲ سالگی، مستوفی شبیه ممیز مالیاتی بود. وقتی پدر محمد مصدق درگذشت همان زمان ناصرالدین شاه به او لقب مصدق‌السلطنه داد و به مستوفی‌گری بلاد خراسان برگزید. بنابراین مصدق با مالیات و دخل و خرج از ۱۲ سالگی آشنا بود اما هیچ تصور درستی از اقتصاد پیش روی آن روزها نداشت.

➣ @Notes_On_Liberty