On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.9K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
📃 | دولت، جامعه‌ی مدنی و آزادی (۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ فقدان آزادی، نتیجه‌ی منطقیِ دولتی‌شدن زندگی اقتصادی یعنی در هم آمیختن سیاست(دولت) و اقتصاد(جامعه مدنی) است. دولت با از بین‌بردن مالکیت خصوصی وسایل تولید مدعی می‌شود که دیگر نفع خصوصی نقشی در تصمیم‌گیری اقتصادی ندارد و سیاست اقتصادی دولت (اقتصاد برنامه‌ای) تأمین‌کننده‌ی منافع کل جامعه است. شرط موفقیت «برنامه اقتصادی» این است که تمامی افراد جامعه تابع اهداف آن باشند و هیچ‌گونه مخالفتی با آن صورت نگیرد. واضح است که در چنین شرایطی هرگونه انتقاد از سیاست رسمی دولت به‌عنوان مخالفت با مصالح عمومی جامعه تلقی و به شدت سرکوب می‌شود.

❃ انقیاد بی‌چون‌وچرای افراد یکی از شرایط لازم اقتصاد متمرکز برنامه‌ای است. از سوی دیگر، با توجه به اینکه دولت به‌عنوان «اراده عمومی» نمایندگی مردم و وظیفه دفاع از حقوق آنان را به عهده دارد، لذا از هرگونه رای و عقیده‌س خارج از حوزه دولتی، سلب حقانیت می‌شود. دگراندیشان اگر با اتهام خیانت به مردم و میهن روبه‌رو نشوند، در نهایت به‌عنوان دیوانه، روانه‌ی بیمارستان‌ها می‌گردند.

❃ تجربه‌ی تلخ جوامعی که با دولتی کردن کامل اقتصاد، جامعه مدنی را زیر مهمیز قدرت سیاسی آوردند و عملاً استقلال آن را از بین بردند، یادآور خطر بزرگ ادغام اقتصاد و سیاست است. استقلال جامعه مدنی، ترمز مهمی در برابر اقتدار مطلق قدرت سیاسی است و آزادی‌های فردی را تضمین می‌کند. در چنین جامعه‌ای، دولت به علّت اینکه در چنین جامعه‌ای، دولت به علّت اینکه نقش اقتصادی مهمی ندارد نمی‌تواند مدعی تأمین منافع و سعادت عموم مردم باشد، و در نتیجه نمی‌تواند افراد را به چنین بهانه‌هایی تحت انقیاد کامل خود درآورد.

❃ باید تأکید کنیم که جدایی جامعه مدنی و دولت، یعنی آزادی اقتصادی در خارج از اقتدار و تصمیم‌گیری دولت، شرط ضروری آزادی به‌معنی عام با آزادی سیاسی در جوامع جدید است ولی به‌تنهایی به هیچ وجه شرط کافی نیست. حاکمیت محدود، توازن قوا، حکومت قانون، از دیگر شرایط برقراری آزادی است که پیشتر به اختصار به آن‌ها اشاره کرده‌ایم.

- درباره‌ی توازن قوا بنگرید به نوشتارِ: لیبرالیسم: آرمان اعتدال (تفکیک قوا از نگاه مونتسکیو)
- درباره‌ جامعه‌ی مدنی #جامعه_مدنی را دنبال کنید.

#اقتصاد #سیاست #اقتصاد_سیاسی #لسه‌فر
#آزادی_فردی #آزادی_مدنی #آزادی_اقتصادی
#لیبرالیسم_اقتصادی #لیبرالیسم_کلاسیک
#آدام_اسمیت #جان_لاک #هایک #جامعه_مدنی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📄 | قربانی‌ شدن آزادی به بهانه‌ی امنیت در جامعه‌ی اتمیزه ❃ نکته دیگری که نباید از نظر دور داشت، خلط‌نکردنِ جامعه‌ی اتمیزه با فردگرایی(individualism) مرسوم در غرب کنونی است. ویژگی بارز جامعه‌ی اتمیزه خودپرستی(egotism) یا به زبان روشن‌تر، «تک‌رَوی» است؛ ولی…
📄 | قربانی‌‌شدن آزادی به بهانه‌ی امنیت در جامعه‌ی اتمیزه

➣ @Notes_On_Liberty

❃ از سوی دیگر، بنیاد خودشکوفایی افراد جامعه آزادی است؛ تا زمانی‌که آزادی با همه‌ی ابعاد آن، اعم از آزادی عقیده، اندیشه، بیان، قلم، دسترسی آزاد به رسانه‌های اجتماعی(Social Media) و... در جامعه وجود نداشته باشد و افراد از ترس جان یا بیم مجازات‌های سنگین قادر به دیالوگ آزاد نباشند و جامعه به آفت شوم خودسانسوری مبتلا باشد، فرصت خودشکوفایی فراهم نمی‌شود. در مقابل، جامعه‌ای که در آن آزادی وجود دارد، افراد آن در مسیر خودشکوفایی خواهند بود. معنای توسعه نیز چیزی غیر از این نیست. ازاین‌رو، برخی فیلسوفان، مانند آمارتیا سِن، فیلسوف اقتصاد در دانشگاه هاروارد و برنده‌ی جایزه‌ی نوبل اقتصادی، نام اثر خود را «توسعه به‌مثابه‌ی آزادی» (Development as Freedom) قرار می‌دهد و ایده‌ی نوینی از مفهوم توسعه ارائه می‌کند که در آن آزادی هم وسیله و هم هدف توسعه است.

❃ در جامعه‌ی اتمیزه که مردمان آن در حالِ دریدن دیگری برای بیشترکشیدنِ لحاف به سمت خود هستند و گویی قسم خورده‌اند که هر روز بی‌رحمی در حق یک‌دیگر را تمرین کنند، هرگز مجال مقابله با استبداد را نخواهند داشت؛ چراکه هر کدام‌شان خود به مستبدانی کوچک تبدیل شده‌اند.

❃ در چنین جامعه‌ای درک افراد از حق برخورداری از امنیت که یکی از حقوق اساسی بشر است، تا سطح زنده‌ماندن فروکاسته می‌شود و ابعاد دیگر امنیت، مانند امنیت روانی، امنیت اجتماعی، امنیت شغلی و... مغفول می‌ماند. قدرت مستبد حاکم نیز بیکار نمی‌نشیند و از این فرصت برای سرکوب انواع گوناگون آزادی به بهانه‌ی به‌خطرافتادن امنیت سوءاستفاده می‌کند. به این ترتیب، در جامعه‌ی اتمیزه آزادی به بهانه‌ی امنیت قربانی می‌شود. نمونه‌های مختلفی از این نوع جوامع را در گذشته و حال می‌توان سراغ گرفت.

✍🏻 | حمیدرضا سعادت‌نیاکی

#جامعه_اتمیزه #امنیت #آزادی #توسعه #استبداد
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | بود بازرگان و او را ارتجاع! (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ مهدی بازرگان دانش‌آموخته‌ی فنی مهندسی از نسل اول اعزامی دانشجویان به اروپا از سوی رضاشاه بود که برای تحصیل و به سوغات آوردن اندیشه‌ی نو، به بلاد غرب فرستاده شد ولی دستاورد این سفر برای وی، فراگیری فنِ غربی جهت توجیه افکار ارتجاعی خویش بود.

❃ وی پس از بازگشت به ایران به استخدام دانشگاه تهران درآمد. یکی از موسسین انجمن اسلامی در دانشگاه تهران بود. در هنگامه‌ی ملّی‌شدن صنعت نفت، از طرف دولت به آبادان فرستاد شده برای خلع ید. فریدون آدمیت در مقاله‌ی «آشفتگی در فکر تاریخی» نقل می‌کند که به مصدق گفتند بازرگان را وزیر آموزش و پرورش بگذارد ولی امتناع کرده و در جواب گفته است: اگر او وزیر آموزش شود از فردا بر سَر تمام دختران لَچَک می‌کند.

❃ عمری است موافقان و مریدان و شیفتگانش، تبحر وی در علوم مهندسی را تبلیغ می‌کنند. ولی ابوالحسن ابتهاج، رئیس بانک ملّی در دهه ۲۰، روایت دیگری از وی دارد: «مقارن با ساختن بنای جدید شعبه بازار تصمیم گرفتم برای اولین بار در ایران دستگاه تهویه هوا نصب کنیم. رئیس اداره ساختمان را مامور کردم خرید دستگاه‌های تهویه را به مناقصه بین‌المللی بگذارد. گفت اجازه بدهید مشخصات دستگاه‌ها را در خود بانک تهیه کنیم و برای شرکت‌های که در مناقصه شرکت می‌کنند بفرستیم. در آن زمان مهندس بازرگان که تحصیلاتش در همین رشته بود، در اداره ساختمان بانک ملّی کار می‌کرد و دستور دادم برای انجام کار به ایشان مراجعه شود. پس از مدتی مشخصات را تهیه کردند و فرستادند. چندی بعد یکی از شرکت‌هایی که به مناقصه دعوت شده بود نامه‌ای نوشت که اگر بخواهید دستگاه تهویه را با این مشخصات سفارش بدهید به‌جای اینکه هوا را خنک کند سالن بانک را گرم می‌کند. وقتی موضوع را به من اطلاع دادند منفجر شدم»(خاطرات ابتهاج، جلداول، ص ۲۴۰) و بالاخره پس از تحقیقات از صحت و سقم سخنان آن شرکت، بازرگان را توبیخ می‌کند که بازرگان بلافاصله استعفا می‌دهد. البته جناب بازرگان به جبران این کار ابتهاج، در اوایل انقلاب از خجالتش درآمد.

❃ علاقه‌ی عجیبی به این داشت داشته‌های دینی خویش را با علوم جدید اثبات کند. قضیه آب کُر و مطرح کردنش توسط وی، معروف‌تر از آن است که نیازی به ذکر آن باشد. در تمام علوم اظهار لحیه می‌کرد و ای کاش چنین نبود. چراکه صرفاً اسباب تمسخر خویش و زحمت دیگران را فراهم می‌نمود. در پاره‌ای از عقاید خویش بسیار مرتجع بود. برای نمونه در باب موسیقی می‌گوید: «آوازها و موسیقی‌های طرب‌انگیز و سایر مشغولیات کیف‌آور که ایجاد نشاط موقت مصنوعی می‌نمایند، مشکلات و رنج‌ها را از یاد می‌برد. می‌گویند رفع خستگی و ملالت می‌نماید و انسان را برای زندگی آماده می‌کند. ولی باید دید مگر هر رنج و ملالتی بد است؟ اگر رنج و درد در دنیا نبود تربیتی حاصل می‌شد؟»(بازرگان، عشق و پرستش و یا ترمودینامیک انسان) علاقه‌ی عجیبی به استفاده از «ایسم» و «لوژی» در توجیه عقاید متحجرانه‌ی خویش داشت.

❃ سخن باطل دیگری که درباره‌ی وی دهه‌هاست ورد زبان‌هاست، این گفته است که وی مخالفی آشتی‌جوی و اهل مدارا با رژیم گذشته بود و از حرکت‌های مسلحانه دوری می‌جست. ولی مهندس سحابی، دوست و یار غار وی چیز دیگری می‌گوید: «...حتی مهندس بازرگان جلوتر هم رفت و گفت: ما باید زمینه را فراهم کنیم که نهضت و جنبش به طرف جنبش مخفی و قهرآمیز و یا مسلحانه برود، منتها از آن‌جایی که جنبش مسلحانه کیفیت دیگری دارد و نهضت آزادی در آن فاز نمی‌تواند حرکت کند، لذا ما باید مانند مادری، سعی کنیم این فرزند در رحم ما رشد کند، کامل شود و بعد تولد پیدا کند.»(سحابی، نیم‌قرن خاطره و تجربه، ص ۲۲) این سخنان را جناب بازرگان در سال ۴۴ بیان می‌کند یعنی همان ایامی که داعیه اصلاح‌طلبی و حمایت از قانون مشروطه داشت که یک‌سره باطل بود. این طفل نامشروع، مجاهدین خلق بود که بازرگان پیوندهایی با بعضی از رهبران آن سازمان داشت و آن‌ها را فرزندان خود می‌دانست. بعد از انقلاب ردای نخست‌وزیری به تن کرد که دولت‌اش مستعجل بود و پس از چند سال برای همیشه از عرصه قدرت طرد شد. در آخر عمر، پس از سال‌ها سیاست‌ورزی مومنانه به این نتیجه رسید که بعثت، تنها هدف انبیا بوده است. باید گفت برخلاف تصور عموم، زیاد هم دارای حسن‌نیت نبود ولی در یک خصیصه نمی‌توان چون‌وچرا کرد: فردی به غایت ساده‌دل و جاهل در عرصه‌ی سیاست بود.

➣ @Notes_On_Liberty
❤1
📄 | بود بازرگان و او را ارتجاع! (۲)

➣ @Notes_On_Liberty


❃ برای من معماست که می‌گویند مهدی بازرگان لیبرال بود. چون تصورم از یک سیاستمدار لیبرال این است که دست‌کم به اصول لیبرالیسم باور داشته باشد: حکومت قانون، آزادی فردی، مالکیت خصوصی و بازار آزاد؛ این‌ها اصول لیبرالیسم به شمار می‌روند و بهترست بگوییم اگر فردی حتی یکی از این اصول را قبول نداشته باشد لیبرال نیست یا دست‌کم این‌که اگر اصول اقتصادی آن را قبول نداشته باشد در نهایت «سوسیال لیبرال» است(که البته این ملغمه هم اشتباه است). سیاستمدار معتقد به «سوسیالیسمِ لیبرال» به آزادی، حقوق بشر و حاکمیت قانون اعتقاد دارد اما مؤمن به بازار آزاد و مالکیت خصوصی نیست.

❃ سال‌های طولانی است که مخالفان و موافقان مهندس بازرگان او را لیبرال می‌خوانند و من متعجب‌ام که با وجود این‌که رادیکال‌ترین سیاست‌های ضد بازار آزاد از جمله نقض گسترده مالکیت بنگاه‌های بخش خصوصی و ده‌ها مورد مصادره و ملّی شدن‌ها در دولت موقت طراحی و اجرا شد، چطور می‌شود ایشان را لیبرال دانست؟

❃ هرچند دولت موقت عمر کوتاهی داشت ولی در همین مدت زمان کوتاه، طرح‌هایی را تصویب و اجرا کرد که آثار آن تا امروز قابل مشاهده است. در ۲۷۵ روز عمر این دولت، بانک‌های متعلق به بخش خصوصی را ملّی و صنایع متعلق به کارآفرینان را هم مصادره کردند.

❃ به گمان من هیچ سیاستی پس از انقلاب به اندازه‌ی نقض گسترده مالکیت بنگاه‌های بخش خصوصی و مصادره اموال سرمایه‌داران و کارآفرینان و همین‌طور ملی‌شدن بانک‌ها و صنایع خطا نبوده است. ممکن است بگویند ملّی‌شدن‌ها و مصادره‌ها بیشتر محصول نشست‌های شورای انقلاب است تا دولت موقت، ولی روایت علی‌اکبر معین‌فر این گزاره را رد می‌کند: معین‌فر در گفت‌وگویی با تجارت فردا تأکید کرده که ملّی‌شدن بانک‌ها پیشنهاد او به شورای انقلاب بوده اما مصوبه مربوط به مصادره‌ها از درون شورای انقلاب بیرون آمده است.

❃ البته ملّی‌شدن بانک‌ها آخرین اقدام دولت موقت در زمینه‌ی اقتصاد نبود. بازرگان در ۱۶ تیرماه ۱۳۵۸ یعنی کمتر از یک ماه بعد، مصوبه دیگر شورای انقلاب مبنی بر ملّی‌شدن صنایع را زیر عنوان «قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران» ابلاغ کرد. بر اساس این ابلاغیه راه برای ملّی‌شدن و مصادره‌ی خیلی از بنگاه‌های بخش خصوصی باز شد و این مصادره‌ها هم در دولت موقت اتفاق افتاد.

❃ ممکن است بگویند قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران مصوبه شورای انقلاب بوده و دولت موقت چاره‌ای جز اجرای آن نداشته است اما به نظر من این استدلال هم درست نیست چون هفت نفر از وزرای همین دولت پس از آن‌که عده‌ای از بازاریان قصد داشتند بانک اسلامی راه‌اندازی کنند، تهدید به استعفا کردند اما در برابر مصوبه مصادره و ملّی‌شدن صنایع هیچ واکنشی نشان ندادند که هیچ، آن را بلافاصله اجرایی کردند.

❃ عزت‌الله سحابی در واپسین سال‌های زندگی از اینکه مسبب برخی مصادره‌ها و دولتی شدن‌ها بوده، ابراز پشیمانی کرد اما دیگر اعضای شاخص دولت موقت از جمله علی‌اکبر معین‌فر تا زمانی‌که در قید حیات بودند به آن افتخار می‌کردند.

#ایران #مهدی_بازرگان #سوسیالیسم
#بنیان‌گذاران_تروریسم_در_ایران
➣ @Notes_On_Liberty
❤1
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ برخی از اندیشمندانی که در تاریخ اندیشه در ایران تحقیق و پژوهش کرده‌اند، مثل گویتاین و دکتر طباطبایی، به برخی وجوه تشابه میان نیکولو ماکیاولی(سده شانزده میلادی) و ابن مقفع(سده دوم هجری و ششم میلادی) اشاره‌هایی کرده‌اند، ولی تاکنون بررسیِ انتقادیِ جامعی در این بار به عمل نیامده است. در این نوشته تلاش خواهیم کرد این موضوع را در حوصله‌ی یک مقاله مورد بررسی قرار دادن و برخی وجوه تشابه میان آن دو را احصاء و تشریح کنیم. لازم به یادآوری است که کلیه‌ی ارجاعات ما در مورد ماکیاولی به دو کتاب «گفتارها» و «شهاریار» و براساس ترجمه هاروی منسفیلد، و درباره‌ی ابن مقفع به اصل آثار وی، به‌ویژه به «رساله فی الصحابه» خواهد بود.

❃ بحث را با افقی که دکتر طباطبایی در کتاب «درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران»، و با اشاره‌ای که وی به ارزیابی گویتاین درباره‌ی ابن‌مقفع آورده است، باز می‌کنیم. وی می‌نویسد: «ابن‌مقفع مردی از سنخ و تبار ابن‌خلدون و ماکیاولی بود که به‌رغم اینکه دریافتی ژرف از سیاست داشتند، ولی در طول زندگی خود از شرکت فعال سیاسی کنار گذاشته شده بودند».

❃ طباطبایی سپس این‌گونه ادامه داده است: «ابن‌مقفع را از این حیث با ابن‌خلدون و ماکیاولی مقایسه کرده‌اند که رساله فی‌الصحابه با فاصله‌گرفتن از اندرزنامه‌ها به "شرایط تاریخی خاصی" نظر دارد و "راه‌حل‌های مشخصی" نیز برای مشکلات عرضه می‌کند». سعی می‌کنیم در افقی که دو ارزیابی فراروی ما باز می‌کنند، برخی وجوه تشابه میان آن دو را احصاء و به‌بحث بگذاریم.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ می‌توان گفت که اندیشه هر دو شخصیت تاثیر شگرفی را برجای گذاشت، به‌طوری‌که می‌توانیم آن‌ها را سرآغاز دو دوره‌ی جدید، و اگر بتوان گفت، دو دوران جدید، با انسان‌های جدید بدانیم. اندیشه‌ی ابن‌مقفع، به‌ویژه راهی را که او در ترجمه آغاز کرد، گام بلندی بود که آنچه را که نوزایش سده‌ی چهارم* در جهان اسلامی نامیده‌اند، به ارمغان آورد. متفکرین جدیدی که درباره‌ی سده‌ی چهارم تحقیق کرده‌اند، مانند محمد ارکون، از پدیده‌ای سخن گفته‌اند که آن را «هیومنیسم اسلامی»[اومانیسم اسلامی] نامیده‌اند. این پدیده چیزی نیست جز بسطی که ابن‌مقفع در مضمون «ادب» داد و به دست نسلی از اندیشمندان ایرانی، مانند ابوحاتم سجستانی و ابن‌مسکویه و رازی و ابوحیان توحیدی و... ادامه یافت.

❃ ولی ماکیاولی به‌دلیل برخورداری از شرایط تاریخی بهتر، این «بخت» را داشت که اندیشه‌اش در مقیاس جهانی تاثیر گذاشته و به طلایه‌دار سیاست در دوران جدید تبدیل شود. هرچند ماکیاولی دوره‌ای طولانی به‌عنوان انسانی شریر با آموزه‌ای ابلیسی مطرح شد ولی تحقیقات جدید تا حدودی غبار از چهره‌ی وی برگرفته و درحال برگرفتن است. ابن‌مقفع در آغاز «رساله فی‌الصحابه» از انسانی سخن گفته است که باانگیزه‌ای مادی یا «طمع» به اظهار نظر و «ابداء رای» در حوزه‌ی سیاست روی آورده است.

❃ او به خلیفه هشدار می‌دهد که از «ناامیدی» جز «عجز و یأس» به بار نمی‌آید و اگر خلیفه بخواهد در رای و اندیشه دیگران شریک شود، که باید شریک شود، باید به اهل علم و نظر، فضای ابراز نظر بدهد. بی‌گمان چنین انسانی که ابن‌مقفع از آن سخن می‌گوید، بدون آنکه مشخص نماید از کدام طبقه اجتماعی شناخته‌شده هست، تولد و «جعل جدید»ی در سده دوم هجری است.

* بنگرید به نوشتارِ: چرا به نظریه انحطاط نیاز داریم

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ می‌دانیم که براساس نظام اجتماعی ایرانی، -که به‌عنوان «رسم»ـی بدون «اسم»- به دوره‌ی اسلامی نیز منتقل شد، هر یک از اعضاء اجتماع در یک طبقه گنجانده می‌شدند که در نتیجه‌ی آن، هر شخصی فقط کارویژه طبقه خود را می‌توانست ایفاء کند.

❃ در این طبقه‌بندی، دخالت در سیاست تنها کارویژه ممتازترین طبقه بود، ولی ابن‌مقفع هرچند در آثار دیگرش، پادشاه را به همنشینی با «علماء» فرا خوانده و توصیه می‌کند، ولی به‌خلاف آن، کسانی‌که در اول «رساله فی‌الصحابه» می‌توانند به اظهارنظر و ابداء رای در نزد پادشاه بپردازند، و پادشاه را ملزم به «استماع» نظر آنان می‌کنند، به طبقه‌ی خاصی تعلق ندارند، بنابراین آن‌ها می‌توانند هر کسی از هر طبقه‌ای باشند.

❃ ابن‌مقفع در «رساله» خود، برمبنای این انسان جدیدی که از آن سخن گفته است، دست به تقسیم‌بندی حاکمان زده و از دو حاکم خوب و بد «ولاه الخیر، ولاه الشرّ» بحث کرده است. این‌جا نخستین جایی است که مبنای «تعیّن» برعکس شده و این «اجتماع» است که حاکم را «متعیّن» می‌کند، و نه برعکس.

❃ مبنای این تقسیم‌بندی صرفاً «انسان» و توجه به خواست‌های اوست. «حاکم خوب» کسی است که «در کنار علم و آگاهی خود»، از پرسیدن و گوش‌کردن غافل نمی‌شود «یجمع مع علمه المسأله و الستماع»، ولی «حاکمان شرّ» کسانی هستند که «خودپسندی و احساس بی‌نیازی از دیگران» را نیز به جهل خود می‌افزایند «یجمعون مع جهلهم العُجبَ و االسمتغناءَ».

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ تفاوت دیگر حاکم خوب و بد در این است که اولی؛ در بررسی مشفقانه‌ی امور رعیت، حجت و دلیل را مالک عمل قرار داد و در تصمیم‌گیری درباره‌ی امور رعیت تنها از این طریق به اطمینان خاطر می‌رسد «ویتسوثق لنفسه بالحجه و یتخذها علی رعیته فیها یلطف له من الفحص عن امورهم»، حال آنکه حاکمان بد، حجت را واگذاشته و از کسی عذری نمی‌پذیرند و با اِعمال سلطهْ اجازه نمی‌دهند کسی جرٲت ابراز رای یا خبر پیدا کند «کما کان اولئک یکتفون بالدّعه و یرضون بدحوض الحجه و انقطاع العذر فی الامتناع ات یجترا علیهم احدّ برٲیِِ او خبرٍ مع تسلیط الدیان»؛ به عبارت ساده‌تر، حاکمان خوب کسانی هستند که بررسی مشفقانه را پشتوانه‌ی پذیرش تصمیمات خود از طرف رعیت قرار می‌دهند، ولی حاکمان بد کسانی هستند که چیزی جز زور پشتیبان تصمیمات آن‌ها نیست.

❃ ابن‌مقفع با این فاصله‌گذاری میان دوگونه حاکم که مبنایی جز رعایت حال و مصلحت «رعیت» ندارد، می‌گوید؛ آنچه ما از شیوه‌ی امیرالمومنین[خلیفه] شناختیم این است که صاحبان اندیشه و خرد را برای ابراز رای، در مواردی که گمان دارد دیگری آن رای یا خبر را به او نرسانده است، و همچنین یادآوری آنچه را که خود به آن ر سیده است، تشویق می‌کند «و فی الذی قد عرفنا من طریقة امیرالمؤمنین ما یشجع ذا الرٲی علی مبادرته بالخبر یدا ظن انه لم یبلغه إیاه غیره، و بالتذکیر بدا قد انتهی إلیه» نکته‌ی مادی که ابن‌مقفع بعد از این مقدمه‌چینی خواهد گفت این است که: ٲن مما یزید ذوی ألالباب نشاطاً إلی إعمال الرٲی فیما یصلح الله الٲمه به فی یومه ٲو غابر دهرها الذی ٲصبهوا قد طمعوا فیه» یعنی آنچه که باعث دلگرمی و جدیت صاحباتنخرد در ابراز رای در آنچه که موجب مصالح امت، چه در امروزش و چه در دورات گذشته، می‌شود همانا «طمعی» است که آن‌ها از ابراز رای دارند.

❃ ابن‌مقفع در توضیح این نکته می‌گوید؛ طمع موجب جدّ و جهد در کار می‌شود «فإنّ مع الطمعِ الجدُّ»، شکی نیست که چنین طمعی، آن امر مذمومی نیست که در اخلاق نکوهش شده است، زیرا طمع نکوهش شده در اخلاق مساوی با آزمندی نفسانی است ولی طمعی که ابن‌مقفع از آن سخن می‌گوید ناظر به حوزه‌ی سیاسی و مصلحت است. همه نکته اساسی ابن‌مقفع این‌جاست که جرٲت به خرج داد و رسماً از «طمع» انسانی که باید آن را معادلی برای مضمون متاخر Desire انگلیسی بدانیم، صحبت کرده است و آن را در نسبتی با «حزم» قرار داده است.

- ادامه دارد...

📚 | مقاله از: مصطفی نصیری

#سیاست #اندیشه_سیاسی #فلسفه
#ماکیاولی #ابن_مقفع #فلسفه_سیاسی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۵) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ این مرد که مهربان‌ترین سلاطین و نیک‌نهادترین حکیمان بود، تنها به تبعیت از حس تکلیف خود امر به کشتن و ریشه‌کن کردن عیسویان کرد. در نظر من این داستان یکی از غم‌انگیزترین داستان‌های تاریخ بشر است. با درد…
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۶)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ نظریه‌ای را که بگوید حق را ممکن است آزار و شکنجه داد چون از آزار و شکنجه زیانی نمی‌بیند، نمی‌توان دشمن عمدی عقاید نو خواند. اما نمی‌توانیم سخاوت و مهربانی صاحبان این نظریه را نسبت به کسانی‌که بشر برای این عقاید نو مدیون آن‌ها است، بپذیریم.

❃ کشف حقیقتی که برای جهانیان اهمیت فوق‌العاده دارد و از آن بی‌خبر بوده‌اند، یا نشان دادن اشتباه آن‌ها در امری که در منافع مادی یا روحانی آن‌ها تأثیر به سزا خواهد داشت، بزرگترین خدمتی است که فردی می‌تواند به همنوعان خود کند. در مواردی مثل خدمت عیسویان یا مصلحان دین عیسوی، به عقیده‌ی دکتر جانسن، این کشف و راهنمایی، گران‌بهاترین هدیه‌ای است که به بشر می‌توان داد. اما به عقیده‌ی پیروان این نظریه هیچ مصیبت بزرگ و فاجعه‌ی عظیمی وجود ندارد که لازم شود افراد بشر بر آن زاری کنند، اگر کسانی که این خدمت را کرده و این هدیه‌ی گران‌بها را به بشر ارزانی داشته‌اند با شکنجه و شهادت پاداش یابند و مانند زشتکارترین جنایت‌کاران کیفر ببینند، این معامله با آن‌ها کاری عادی و پذیرفتنی است.

❃ اینان معتقدند که با کاشفان حقایق جدید باید چنان رفتار کرد که اهالی لکریس، با مقننان خود رفتار می‌کردند و آنان را رسم بر این بود که هر کس قانون جدیدی پیشنهاد می‌کرد، هنگام بحث درباره‌ی آن قانون او را طناب بر گردن بسته در مجمع قانونگذاری حاضر می‌کردند. اگر قانون او مورد تصویب واقع نمی‌شد، همان‌جا طناب را می‌کشیدند و جانش را می‌گرفتند.

❃ مردمی که نیکی‌کنندگان خود را چنین پاداش دهند، روشن است که قدر نیکی را نمی‌شناسند. به نظر من پیروان این نظریه، کسانی هستند که معتقدند روزگاری حقایق نو مطلوب بود اما امروز دیگر ما را بس است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۷)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اما واقعاً این گفته که سرانجام حق بر باطل پیروز خواهد شد، یکی از آن دروغ‌های خوشایندی است که مردم از دهان هم گرفته و چندان تکرار کرده‌اند که پیش پا افتاده و مبتذل شده است ولی حقیقتی در آن نیست و تجربه برخلاف آن را نشان داده است. تاریخ پر از سرگذشت حقایقی است که در اثر شکنجه و کیفر زیر پا گذاشته شده اند. اگر همه‌ی این حقایق برای همیشه خاموش نشده باشند، پیشرفت آن‌ها قرن‌ها به‌عقب افتاده است.

❃ از عقاید دینی مثال بزنیم. اصلاح کلیسای عیسوی لااقل بیست بار قبل از لوتر شروع شد و هر دفعه در اثر زور و فشار خاموش شد. «ارنولد اهل برشیا» را خاموش کردند. «فرادولچينو» را خاموش کردند. «ساوونارولا» را خاموش کردند. «البی‌جوا» را خاموش کردند. «وودا» را خاموش کردند. «لولارد»ها را خاموش کردند. «هوسی‌ها» را خاموش کردند.

❃ حتی بعد از لوتر هر کس بدعتی آورد مجازاتش کردند، چنان‌که ریشه‌ی مذهب پروتستان را از اسپانیا، ایتالیا، فلاندر و امپراتوری اتریش بر کندند. در انگلستان هم اگر کوین ماری زنده مانده بود یا کوین الیزابت مرده بود سرنوشت مذهب پروتستان همان طور می‌شد. مجازات بدعت‌آورندگان در دین همیشه با موفقیت توأم بوده است، مگر در مواردی که عده‌ی طاغیان چندان زیاد بوده که قدرت حاکم وقت و توانایی برانداختن آن‌ها را نداشته است.

❃ هیچ‌کس نمی‌تواند تردید کند که امپراتوری روم نزدیک بود ریشه‌ی عیسویت را برای همیشه برکند علّت این‌که دین عیسی به جا ماند این بود که دولت روم گاهی بر آنان فشار می‌آورد و مجازات‌شان می‌کرد و مدت زیادی متعرض‌شان نمی‌شد و آنان فرصت داشتند به تبلیغات خود ادامه دهند. این عقیده که حق از لحاظ حق بودنش تاب و توانی دارد که باطل ندارد و حق عاقبت بر باطل پیروز خواهد شد و حتی از زندان و آتش جان به در خواهد برد، عقیده‌ای نادرست و مبتنی بر احساسات است و نه بر عقل و تجربه.

❃ تنها امتیازی که حقیقت دارد آن است که وقتی عقیده‌ای درست بود، ممکن است یک بار و دو بار و چند بار سرکوب شود و موقتاً خاموش شود اما در سیر تاریخ کسان دیگری پیدا خواهند شد که باز آن حقیقت را کشف خواهند کرد ولی بقا و اشاعه‌ی آن منوط به آن است که کشف مجدد آن مصادف با اوضاع و احوال مناسبی باشد و پیروانی پیدا کند که عده‌ی آنان چندان زیاد باشد که فشارها و مجازات های بعدی، دیگر قدرت خاموش کردن آن را نداشته باشد.

📚 | درباره‌ی آزادی، جان استوارت میل

#آزادی #فلسفه #آزادی_فردی
#آزادی_بیان #آزادی_عقیده
#جان_استوارت_میل
➣ @Notes_On_Liberty
🕯 رخدادِ ناگوارِ جان‌باختنِ شماری از هم‌میهنان‌مان در سرتاسرِ ایران را با دلی آکنده از اندوه، تسلیت می‌گوییم.

❃ ایران ما که این‌گونه فرسوده شده است، و تنها بخش کوچکی از نیازهای زندگی را دارد؛ در عصر آزادی، باید بادقّت و هوشمندانه مدیریت شود و پیشرفت کند. و ما بدون برنامه‌ریزی نمی‌توانیم این کار را انجام بدهیم.

➣ @Notes_On_Liberty
✍🏻 دیدن فاجعه از چشم دولت

❃ دکتر کرمی، اقلیم‌شناس، درباره‌ی سیل شیراز با اشاره به دروازه قرآن در عکس بالا نوشته است: «این عکس قدیمی نشان می‌دهد آنچه که به خیابان و میدان و بازار تبدیل شده در اصل یک مسیل بوده است. دوراندیشی یعنی اینکه بدانی جایی که مسیل است حتما یک روز سیل خواهد آمد.»

❃ جیمز اسکات در کتاب بی‌همتایش «دیدن همچون یک دولت»(Seeing like a State) با مروری بر کشورهای مختلف به نقد تئوری توسعه و دولت توسعه‌گرا پرداخته است، او معتقد است ریشه شکست‌های فاجعه بار ۴ پیش‌فرض نادرست است:

۱- امکان شکل‌دادن طبیعت و اجتماع با دم و دستگاه اداری دولت
۲- باور به قدرت علم (و نه دانش محلی و تجربی) در بهبود همه جنبه‌های زندگی بشر
۳- به‌کارگیری قدرت اجبار دولت برای ایجاد مداخله‌ها و تحولات بزرگ-مقیاس اجتماعی
۴- نبود جامعه مدنی قدرتمند قادر به مقاومت در برابر طرح‌های مداخله‌گرانه دولت

دلیل اینکه هواداران اقتصاد بازار اینقدر نسبت به دولت‌ها بدبین‌اند، لجبازی‌های ایدئولوژیک نیست، بلکه بینش عمیق آن‌ها نسبت به محدودیت‌های فهم بشری است.

➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📄 در باب انقلاب (۵) | ✍🏻 ساموئل هانتینگتون ➣ @Notes_On_Liberty ❃ نخستین گام در انقلاب غربی، سرنگونی رژیم پیشین است. در نتیجه، تحلیل علمی علت‌های انقلاب معمولاً بر اوضاع سیاسی، اجتماعی و اقتصام رژیم پیشین تاکید دارند. این تحلیل‌ها فرض را بر این می‌گیرند که…
📃 رژیم‌های پیشین (بررسی رژیم‌های پیش از رخداد انقلاب -۱) | ✍🏻 کرین برینتون

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اصطلاح «رژیم پیشین» از فرانسه گرفته شده است و هرگاه که درباره‌ی تاریخ فرانسه به‌کار رود شیوه‌ی زندگی سه یا چهار نسل پیش از انقلاب ۱۷۸۹ از آن استنباط می‌شود. ما می‌توانیم دامنه‌ی کاربرد آن را معقولانه گسترش دهیم و آن را برای توصیف جامعه‌های گوناگونی که انقلاب‌های ما در آن‌ها پیدا شده‌اند، به‌کار بریم. ما در این جوامع در جست‌وجوی چیزی چون نشانه‌ی مقدماتی انقلاب و یک‌رشته علائم اولیه‌ی انقلابِ فرارسنده هستیم.

❃ چنین جست‌وجویی را نمی‌توان بدون یک احتیاط مهم انجام داد. چنانچه پیش از این یادآور شدیم، بی‌سامانی یا درگیری در هر جامعه‌ای و نیز بناگزیر در جامعه‌ی غربی چونان یک بیماری بومی نمایان می‌شود. هر تاریخ‌نگاری می‌تواند در هر جامعه‌ای که برای بررسی خویش برمی‌گزینند شواهدی دال بر بی‌سامانی و ناخشنوی پیدا کند. سوروکین در ضمیمه‌ای بر جلد سوم کتاب پویایی‌های اجتماعی و فرهنگی، برای انگلستان -سرزمین کلاسیک خویشتنداری سیاسی- صدوشصت‌ودو «آشوب درونی در روابط درون‌گروهی» در سال‌های میان ۶۵۶ و ۱۹۲۱ برشمرد. میانگین سردستی این آشوب‌ها، هر شش سال یک‌بار است و از شورش بزرگ و جنگ داخلی سال ۱۶۴۰، که به آن‌ها خواهیم پرداخت، تا رخدادهای کوچکی چون شورش خرده‌مالکان در وِسِکس به سال ۷۲۵، درجه‌بندی می‌شوند. اگر یک جامعه‌ی پایدار و سالم را چنان جامعه‌ای تعریف کنیم که در آن هیچ‌گونه بیانی از ناخشنودی نسبت به حکومت یا نهادهای موجود به گوش نرسد و قوانین هرگز زیر پا گذاشته نشوند، با این تعریف هیچ جامعه‌ی پایدار یا سالمی را نمی‌توان پیدا کرد.

❃ پس جامعه‌ی عادی یا سالم ما جامعه‌ای نخواهد بود که در آن هیچ انتقادی از حکومت یا طبقه‌ی حاکم، هیچ موعظه‌ی گلایه‌آمیزی درباره‌ی تباهی زمانه، هیچ رویایی از یک آرمان‌شهر، هیچ اعتصاب، هیچ کارخانه‌بندی، عدم اشتغال، بزهکاری، هیچ فرد تندرو و هیچ حمله‌ای به آزادی‌های مدنی نباشد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 رژیم‌های پیشین (بررسی رژیم‌های پیش از رخداد انقلاب -۲) | ✍🏻 کرین برینتون

➣ @Notes_On_Liberty

❃ آنچه می‌توانیم از یک جامعه‌ی سالم یا پایدار انتظار داشته باشیم، تنها این است که چنین تنش‌های نباید به‌گونه‌ای بحران‌زا از حد خوش خارج گردند و شاید بیشتر مردمی که در این جامعه زندگی می‌کنند با وجود احساس این تنش‌ها باید چنین رفتار کنند که جامعه‌شان با همه‌ی لغزش‌هایش، دارد کار خویش را ادامه می‌دهد. پس ما باید در جست‌وجوی آن نشانه‌هایی که توصیف شد -یعنی ناخرسندی‌هایی که در گفتار و کردار افراد جامعه یافت می‌شوند- باشیم و درجه‌ی وخامت آن را تخمین بزنیم.

❃ البته به‌زودی درخواهیم یافت که ما با شمار گسترده‌ای از متغیرها سر و کار داریم، و در رژیم‌های پیشین جوامع مورد بررسی ما، این متغیرها به‌گونه‌ای گوناگون و نسبت‌های متفاوت باهم ترکیب می‌شوند و در برخی از موارد پاره‌ای از این متغیرها، آشکارا، یا هیچ حضور ندارند و یا تقریباً حضور دارند. بی‌گمان بعید است بتوان در همه‌ی موارد مورد بررسی خود، یک نشانه‌ی همه‌جایی و روشنی پیدا کرد تا با یافتن آن بتوان گفت: هرگاه X یا Y را در یک جامعه یافتید، بدانید که انقلابی در ماه یا سال یا دهه‌ای دیگر و یا در هر زمانی از آینده رخ خواهد داد. وارونه، نشانه‌های انقلاب چندان متعدد و متفاوت‌اند که به هیچ روی نمی‌توان به‌سادگی آن‌ها را در یک الگو ترکیب کرد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 رژیم‌های پیشین (بررسی رژیم‌های پیش از رخداد انقلاب -۳) | ✍🏻 کرین برینتون

➣ @Notes_On_Liberty

- ضعف‌های ساختی، اقتصادی و سیاسی:

❃ ما نیز باید چنین بررسی‌ای را با وضعیت اقتصادی آغاز کنیم و با این پرسش طبیعی فاش می‌کنیم که «مصالح اقتصادی در این میان چه نقشی دارند؟».

❃ اکنون این امر به‌گونه‌ی یک واقعیت بی‌چون‌وچرا در آمده است که در هر چهار جامعه‌ی مورد بررسی ما [یعنی انگلیس، آمریکا، فرانسه، روسیه]، سال‌های پیش از رخداد انقلاب، شاهد دشواری‌های جدی اقتصادی، یا دست‌کم مالی، از یک نوع ویژه بوده‌اند. دو تن نخست از شاهان خانواده‌ی استوارت [جیمز یکم و چارلز یکم]، بر سر مالیات‌ها با پارلمان در ستیز همیشگی بودند. سال‌های پیش از ۱۶۴۰ بازتاب‌دهنده‌ی شکایت‌های بسیار از مالیات بر کشتی، مالیات خیریه، حقوق گمرکی بر محمولات، مالیات بر لیره استرلینگ و اصطلاح‌های دیگری بودند که اکنون برای ما بیگانه‌اند، ولی زمانی می‌توانستند از یک باکینگامشایری بسیار ثروتمند، نجیب‌زاده‌ای به نام جان همپدن، یک قهرمان بسازند.

❃ صرف شعارِ «مالیات‌گذاری بدون نمایندگی ممنوع»، شاید برای بسیاری از تاریخ‌نگاران امروزی به‌تنهایی نتواند توجیه کافی برای آغاز انقلاب آمریکا به‌شمار آید، ولی این واقعیت به جای خود می‌ماند که این شعار در سال ۱۷۷۰ همان شعاری بود که می‌توانست پدران آمریکایی را به عمل برانگیزاند.

❃ به سال ۱۷۸۹ تشکیل مجمع عمومی طبقات فرانسه که فراخوانی آن انقلاب را به پیش انداخت، به‌خاطر وضع بد مالی حکومت اجتناب‌ناپذیر گشته بود. در روسیه سال ۱۹۱۷، سقوط اقتصادی شاید چنین نقش برجسته‌ای نداشت زیرا رژیم تزاری در همه‌ی زمینه‌های فعالیت حکومتی، از جنگ گرفته تا اداره‌ی روستاها، با یک سقوط تمام‌عیار روبه‌رو شده بود. ولی سه سال جنگ، چنان فشاری بر بودجه‌ی روسیه وارد آورده بود که حتی با وجود کمک متفقین، قیمت‌های بالا و کمیابی کالا در سال ۱۹۱۷ آشکارترین عوامل تشنج عمومی به‌شمار می‌آمدند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 رژیم‌های پیشین (بررسی رژیم‌های پیش از رخداد انقلاب -۴) | ✍🏻 کرین برینتون

➣ @Notes_On_Liberty

❃ با این‌همه، در همه‌ی این جوامع، حکومت بود که با دشواری‌های مالی روبه‌رو بود نه خود این جوامع. قضیه را به بیانی دیگر چنین می‌توان مطرح کرد که این انقلاب‌ها، در جوامعی با اقتصادهای رو به نزول یا جوامع دستخوش بی‌نوایی یا کسادی اقتصادی گسترده و درازمدت رخ ندادند. شما در رژیم‌های پیشین هر یک از این جوامع، چیزی چون یک کمبود اقتصادی گسترده‌ی غیرعادی نخواهید یافت. البته معیار سنجش کمبود یا کسادی، باید معیار کم‌وبیش قابل قبول برای یک گروه معیّن در یک زمان معیّن باشد. آنچه یک روستایی انگلیسی را در سال ۱۶۴۰ خشنود می‌ساخت، شاید برای یک کارگر کشاورز در سال ۱۹۶۵ بینوایی و کمبود به‌شمار آید. ممکن است برخی از گروه‌های جامعه در یک کمبود غیرمعمول به‌سر برند حال‌آن‌که از نظر آمای، مجرد «جامعه به‌عنوان یک کل» از یک افزایش درآمد ملّی برخوردار باشند.

❃ جیمز سی، دیویس(James C. Davies) در نشریه‌ی American Sociological Review جلد ۲۷، چنین نظر می‌دهد: ”آنچه یک گروه را به حمله به حکومت وامی‌دارد، صرفاً محرومیت یا بی‌نوایی نیست، بلکه «شکاف تحمل‌ناپذیر میان آنچه مردم می‌خواهند و آنچه به‌دست می‌آورند»* است و انقلاب‌ها بیشتر زمانی پدیدار می‌شوند که یک کسادی اقتصادی به‌دنبال دورانی از بالا رفتن عمومی معیارهای زندگی پیش می‌آید.

❃ فرانسه‌ی سال ۱۷۸۹ نمونه‌ی بسیار روشنی از یک جامعه‌ی غنی با حکومتی که از نظر مالی درمانده است به‌دست می‌دهد. سده‌ی ۱۸، کار گردآوری آمار درباره‌ی خویش از آغاز کرده بود، و گرچه این آمارها نتواند یک اقتصاددان نوین را راضی کند، ولی ما را قادر می‌سازد تا در مورد تنعم فزاینده‌ی فرانسه‌ی سده‌ی هیجدهم بسیار اطمینان حاصل کنیم. همه‌ی شاخص‌های موجود -بازرگانی خارجی، رشد جمعیت، ساختمان، کارخانجات، تولید کشاورزی- یک گرایش عموماً بالارونده را در سراسر سده‌ی هیجدهم نشان می‌دهند.

❃ در این‌جا نمونه‌هایی چند را به دست می‌دهیم: زمین‌های بایر در سراسر فرانسه به شخم کشیده می‌شدند و تنها در انتخابات ملن (Melun) در مدت دو سال، یعنی از سال ۱۷۸۳ تا ۱۷۸۵، وسعت زمین‌های کشت‌نشده، از ۱۴.۵۰۰ آرپن(جریب فرانسه) به ۱۰.۰۰۰ آرپن کاهش یافت. منطقه‌ی روئان (Rouen) تولید پنبه‌اش را طی یک نسل به دو برابر افزایش داده بوده، مجموع بازرگانی خارجی در سال ۱۷۸۷ طی دوازده سال که از مرگ لویی پانزدهم در سال ۱۷۷۴ می‌گذشت، تقریباً صد میلیون لیور(Livre) افزایش یافته بود.

(* از دید توکویل انقلاب زمانی رخ نمی‌دهد که جامعه از بد بودن به سوی بدترشدن می‌رود بلکه زمانی‌که رژیم پیشین از فشار خود می‌کاهد، مردم علیه آن برمی‌خیزند.)

- ادامه دارد...

#انقلاب #انقلاب_برای_آزادی #انقلاب_مدرن
#نوسازی_سیاسی #آزادی #آزادی_فردی
➣ @Notes_On_Liberty
📚 | ذهنیت ضدسرمایه‌داری
✍ | لودویگ فُن میزس
📖 | فصل یکم: خصوصیات اجتماعی نظام سرمایه‌داری و دلایل روان‌شناختی بدگویی از آن
📃 | بخش یک: مصرف‌کننده‌ی مقتدر
➣ @Notes_On_Liberty
📖 | خصوصیات اجتماعی نظام سرمایه‌داری؛ بخش یک: مصرف‌کننده‌ی مقتدر (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ویژگی سرمایه‌داری مدرن، تولید انبوه کالا برای مصرف توده‌های مردم است. دستاورد چنین نظامی حرکت به سوی بهبود مداوم میانگین سطح زندگی افراد است یعنی جریانی که به ثروتمند شدن بسیاری از مردم می‌انجامد. سرمایه‌داری «انسان معمولی» را از مرتبه‌ی پرولتاریا بالا کشیده و وی را به یک «بورژوا» ارتقا می‌بخشد.

❃ در بازار یک جامعه‌ی سرمایه‌داری، انسان معمولی مصرف‌کننده‌ای مقتدر است که نهایتاً با خرید یا امتناع از خرید خود تعیین می‌کند که چه چیزی و با چه میزان و کیفیتی باید تولید شود. مغازه‌ها یا کارخانجاتی که صرفاً یا عمدتاً نیازهای تجملاتی ناب شهروندان ثروتمندتر را برآورده می‌کنند، تنها نقشی فرعی در زمینه‌ی اقتصادی اقتصاد بازار ایفا می‌کنند. این مغازه‌ها و کارخانجات هیچ وقت به مرتبه‌ی کسب‌وکارهای بزرگ نمی‌رسند. کسب‌وكارهای بزرگ همیشه -به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم- به توده‌های مردم خدمت می‌کنند.

❃ چنین ارتقایی ماحصل تغییرات اجتماعی رادیکال «انقلاب صنعتی» است. فرودستانی که در تمامی اعصار پیشین تاريخ گروه‌های بردگان و خادمان، فقرا و مستمندان را تشکیل می‌دادند، به خریدارانی بدیل شده‌اند که به یاری صاحبان کسب‌و‌كار می‌آیند. آن‌ها مشتریانی هستند که «همیشه حق با آن‌هاست»، حامیانی که این قدرت را دارند که عرضه‌کنندگان ثروتمند را فقیر و عرضه‌کنندگان فقیر را ثروتمند سازند.

❃ اساس اقتصاد بازار که توسط راهکارهای قلّابی دولت‌ها و سیاستمداران مختل نشده باشد چنان نیست که در آن اعیان و اصیل‌زادگانی وجود داشته باشند که توده مردم را تحت انقیاد خود قرار دهند، باج‌وخراج جمع‌آوری کنند و هنگامی‌که رعایا مجبورند با خرده‌های نان زندگی‌شان را سر کنند، ضیافت‌های مجلل برگزار کنند. نظام مبتنی بر سود آن‌هایی را ثروتمند می‌سازد که بتوانند نیازهای مردم را به بهترین و ارزان‌ترین راه ممکن تامین کنند. ثروت تنها از طریق خدمت‌رسانی به مصرف‌کنندگان به دست می‌آید. به محض اینكه سرمایه‌داران اين وجوه را در مسیری به غیر از تامین خواسته‌های عموم سرمایه‌گذاری کنند، سرمایه‌هایشان را از دست خواهند داد. در یک رفراندوم هرروزه، هر شاهی به مشتری این حق را می‌هد که تعیین کند چه کسی باید صاحب کارخانجات، مغازه‌ها و مزارع باشد و آن‌ها را مدیریت کند. کنترل وسایل مادی تولید عملکردی اجتماعی است كه به تایید يا الغای مصرف‌کنندگان مقتدر می‌رسد.

➣ @Notes_On_Liberty
📖 | خصوصیات اجتماعی نظام سرمایه‌داری؛ بخش یک: مصرف‌کننده‌ی مقتدر (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ این است معنای اندیشه‌ی مدرن آزادی. هر فرد بالغی آزاد است زندگی‌اش را بر اساس اندیشه‌هایش شکل دهد. آدمی مجبور نیست مطابق طرح برنامه‌ریزی شده‌ی صاحبان قدرت زندگی کند. طرحی که صاحبان قدرت در صددند آن را به واسطه‌ی پلیس، یا به‌عبارتی توسط دستگاه اجتماعی تهدید و اجبار، اجرایی کنند.

❃ آنچه آزادی افراد را محدود می‌سازد خشونت یا تهدید به خشونت علیه دیگر افراد نیست، بلکه ساختار فیزیولوژیکی بدن فرد و کمیابی طبیعی گریزناپذیر عوامل تولید است. واضح است که بصیرت و صلاح‌دید فرد برای شکل‌دادن سرنوشت خویش نمی‌تواند هرگز از حدودی که قوانین طبیعی نامیده می‌شود تجاوز کند.

❃ تصدیق این واقعیت‌ها به‌معنای توجیه آزادی فردی از منظر استانداردی مطلق یا اداراکی متافیزيكی نیست. واقعیات مذکور بیانگر هیچ قضاوتی از دکترین مرسوم طرفداری از توتالیتاریسم، از نوع «راست» يا «چپ» نیست. تصدیق این واقعیت‌ها هم‌چنین به مقابله با این ادعاها نمی‌پردازد که توده‌های مردم احمق‌تر و نادان‌تر از آن‌اند که بدانند چه چیزی به «بهترین» نحو نیازها و منافع‌شان را برآورد می‌کند و یا اینكه مردم به شدت نیازمند قیمی همچون دولت هستند تا مبادا به خودشان آسیبی برسانند. تصدیق این واقعیت‌ها به موشکافی و نقد این گفته نمی‌پردازد که ابرمردانی برای حکومت در نقش قیم مردم وجود دارند.

📚 | ذهنیت ضد سرمایه‌داری، نوشته‌ی لودویگ فُن میزس

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #آزادی_فردی
#لیبرالیسم_اقتصادی #سرمایه‌داری
#آزادی_اقتصادی #مالکیت_خصوصی
#لسه‌فر #بازار_آزاد #میزس
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | مشروطیت و تأمین مصالح ملّی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ...عمادالعلمای خلخالی در میان نظام‌های سیاسی تنها به «سلطنت» توجه دارد و مانند همه نویسندگان مشروطه‌خواه، آن را به مطلقه و مشروطه تقسیم می‌کند. وانگهی، از نظر او، «سلطنت مستقل» فاقد «قانون مخصوصی» است و در آن هیچ ضابطه‌ای در کار نیست چنان‌که به گفته او: «آدم‌کش را می‌نوازند، بی‌تقصیر را می‌کشند، بی‌کفایت را حکومت می‌دهند، کارگزار را معزول می‌کنند، اموال مردم را می‌چاپند، به رقاصی پنجاه هزار تومان می‌بخشند و رعیت را غارت می‌کنند».

❃ عمادالعلماء، «نظام استبدادی ایران»[قاجار] را سرچشمه‌ی انحطاط تاریخی ایران، رکود اقتصادی، فساد اجتماعی و تباهی اخلاق مردم ایران می‌دانست. درحالی‌که «سلطان مستبد» در «فکر عواقب امور و صیانت ثغور و اصلاح حال جمهور نبود» و چنانکه عمادالعلماء می‌گوید: «از راه جهل و غرور، کردار و رفتار خود را در میزان قواعد عقلی و قوانین سیاسی نمی‌سنجید»؛ وارونه در سلطنت‌مشروطه، شاه، اشرافی را از طرف خود و مردم نمایندگانی را انتخاب می‌کردند تا آن دو گروه در مجلس، تدابیری برای تأمین مصالح جمهور ملت و اصلاح امور مملکت اتخاذ کنند.

❃ به این ترتیب در «نظام مشروطه» شخص شاه در رتق و فتق امور مهم مملکتی استقلال ندارد و نفوذ رأی شریف او به تصویب وکلای «دارالشورای ملّی» محوّل است.

❃ ... در این راستا، عمادالعلماء، «نظام مشروطه» را درمان همه‌ی دردها می‌دانست تا جایی‌که بهبود حال مردم و رفاه اقتصادی در داخل، افزایش ثروت ملّی و بالا رفتن ارج مردم نزد سایر کشورها را مشروطیت یا نظام آزادی قلمداد می‌کرد.

📚 | طباطبایی، جواد، تأملی درباره ایران، جلد دوم نظریه حکومت قانون در ایران، بخش دوم، مبانی نظریه مشروطه‌خواهی، صفحه: ۴۳۹ به بعد.

#مشروطیت #دولت_ملی #حکومت_قانون
#عصر_آزادی #آزادی_فردی #آزادی
#پادشاهی_مشروطه #شاهنشاهی_ایران
➣ @Notes_On_Liberty