On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.9K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
📃 | در باب ملّی‌شدن صنعت نفت! (۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ پرسش اصلی این است که ما نفت را برای چه ملّی کردیم؟ اولین ھدف دوستان آقای مصدق خلع ید بود که برای این کار، «هیأت خلع ید» تشکیل دادند. این مفهوم بیشتر از آن‌که اقتصادی باشد، سیاسی بود. یعنی می‌گفتند انگلیسی‌ها از طریق نفت بر سیاست ایران اثرگذار ھستند و سیاست‌مداران را آلت دست قرار می‌دهند، ما برای استقلال ایران باید نفت را ملّی کنیم. این استدلال اول جبهه ملی بود.

❃ استدلال دوم این گروه بر مبنای اقتصادی این بود که خارجی‌ها نفت ما را غارت کرده‌اند و باید جلوی این کار را بگیریم. به نظر من این دو، استدلال اصلی حرکت برای ملّی کردن صنعت نفت بود و باید این دو استدلال را تجزیه و تحلیل کنیم که چقدر این امر درست بود و تا چه اندازه بینش سیاسی در آن بود. ما برای این که کشور را مستقل کنیم می‌گوییم انگلیسی‌ها از کشور بیرون بروند یا این که شرکت نفت خلع ید شود. آیا این استدلال ریشه در عدم اعتماد به نفس سیاسی ندارد؟ این ھمان داستان بلندپروازی‌ها و حرف‌های اغراق‌آمیز تاریخی ایرانیان است. ما زمانی خودمان را دست بالا می‌گیریم و زمانی هم خود را در پایین‌ترین حد می‌دانیم.

❃ مصدق دکترای حقوق داشت اما تز دکتری او در مورد حقوق اسلامی ‌و ایرانی بود و در مورد پدیده‌های علمی ‌مدرن چیزی سررشته نداشت. مصدق در غرب درس خواند اما هرگز با ذهنی مدرن به کشور بازنگشت. هرگز متوجه واقعیت‌های سیاست و اقتصاد مدرن نشد. این را به‌دلیل نوع تحصیلاتش نمی‌گویم بلکه به دلیل عملکردی که از ایشان به جا مانده می‌گویم. برداشت آقای مصدق از دموکراسی به پوپولیسم انجامید. او شعار زنده باد مخالف من سر می‌داد اما طرفداران او در جبهه ملّی را باید جزو بنیان‌گذاران چماق‌کشی در ایران دانست.

❃ آقای مصدق در دوران خود به‌دنبال گرفتن اختیار بیشتر از مجلس بود و در نهایت مجلس هفدهم را بی‌آن‌که اختیاری داشته باشد، منحل کرد. مصدق چنین اختیاری نداشت و شاه هم قصد نداشت مجلس را منحل کند اما مصدق رفراندوم گذاشت و مجلس را منحل کرد. اگر مصدق به‌دنبال دموکراسی بود در پی انحلال این نهاد‌ها برنمی‌آمد و برعکس، آن‌‌ها را تقویت می‌کرد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در باب ملّی‌شدن صنعت نفت! (۶)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ رضاشاه به این گرایش داشت که امور کشور را به کارشناسان و خبرگان بسپارد، برخلاف مصدق. من مصدق را نقطه‌عطفی در چند مورد مشخص می‌دانم و بنابراین برای او جایگاه ویژه‌ای قائل هستم. پوپولیسم مصدقی نقطه‌عطف قانون‌شکنی و پشت‌کردن به نهادهای دموکراسی بود. جریان سیاسی پشتیبان وی را مشوق چماق‌کشی‌ها و بی‌اخلاقی‌های سیاسی می‌دانم و از همه مهم‌تر، مصدق را آغازگر اصلی دولتی کردن نفت در ایران می‌شناسم.

❃ چماق‌کشی‌های خیابانی و اتهام‌زنی ناجوانمردانه به مخالفان سیاسی به‌عنوان مزدوران بیگانه از ابتکارات جبهه ملّی بود. آن‌ها این کار را شروع کردند و پس از آن، توده‌ای‌ها هم به‌طور گسترده‌ای به‌کار بستند. شما وقتی عکس‌ها و نوشته‌های آن زمان را می‌بینید فقط شعبان جعفری را می‌بینید اما بقیه طرفداران جبهه ملّی را نمی‌بینید. این یک سانسور ۶۰ ساله است که طرفداران جبهه ملّی، مصدقی‌ها و توده‌ای‌ها در افکار عمومی اعمال کرده‌اند.

❃ ناسیونالیسم قبیله‌گرایانه می‌گوید ما یک مجموعه هستیم و هر کس خارج از این مجموعه قرار دارد، با ما مخالف است و نمی‌خواهد ما پیشرفت کنیم. تابوهایی در اندیشه سیاسی ما وجود دارد که مانع پیشرفت پایدار مادر جهت درست شده است. این تابو‌ها باید شکسته شود.

❃ بسیاری از سیه‌روزی‌های سیاسی و اقتصادی ما مانند خائن خواندن مخالفان فکری و سیاسی، اتهام‌زنی‌های بی‌مهابا و بی‌پایه با انگشت گذاشتن به حساسیت‌های عوام پسند، اجنبی‌ستیزی به عنوان قطب‌نمای حرکت سیاسی و اقتصاد دولتمدار، اغلب ریشه در پوپولیسم مصدقی و تابو‌های برساخته آن دارد.

➣ @Notes_On_Liberty
❤1
📃 | در باب ملّی‌شدن صنعت نفت! (۷)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ کسانی‌که در ابتدا مصدق، نهضتش و هواداران او را لیبرال خواندند درک درستی از لیبرالیسم نداشتند. افرادی که مصدق و جبهه ملّی و پس از آن بازرگان و نهضت آزادی را لیبرال خواندند، توده‌ای‌ها بودند. اگر اشتباه نکنم اولین بار آقای کیانوری این موضوع را عنوان کرد.

❃ مارکسیست‌ها اغلب پیش از آنکه سخن بگویند، برچسب می‌زنند. مارکسیست‌ها اول به‌دنبال این موضوع هستند که ببینند هر فرد را در چه طبقه‌ای می‌توانند قرار دهند و او را نماینده منافع چه گروهی قلمداد کنند، بعد هم به او برچسب بزنند. توده‌ای‌ها این فکر نادرست را جا انداختند که بازرگان و نهضت آزادی و مصدق و جبهه ملّی لیبرال هستند. حزب آقای کریم سنجابی حزب سوسیالیست بود. این افراد چطور و به کدام معنا لیبرال هستند؟ البته، توده‌ای‌ها واژه لیبرال را عملاً طوری به کار می‌بردند که به تدریج تبدیل به ناسزای سیاسی شد.

❃ چرا مصدق مجلس را منحل کرد؟ از بین‌رفتن مجلس به این معنا بود که تصمیم‌گیر نهایی شاه است. چون شاه بود که می‌توانست مجلس را منحل کند.

❃ مقابله مصدق با قانون برای چه بود؟ چون نمی‌خواست در چارچوب قانون کار کند. مصدق نمی‌خواست برود، مایل بود برکنارش کنند، می‌خواست قهرمان شود. نمی‌خواست بپذیرد که طرحش شکست خورده و نتیجه نمی‌دهد. از گفته‌های خود مصدق نقل به مضمون کنم که همان روز ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به یکی از نزدیکانش گفته بود اگر من را مجلس برکنار می‌کرد توسط تعدادی اراذل و اوباش ساقط شده بودم، حال آنکه اکنون همه می‌دانند که دو ابر قدرت من را برکنار کردند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در باب ملّی‌شدن صنعت نفت! (۸)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ مصدق به‌جای پذیرفتن قواعد بازی و برکناری احتمالی از طریق استیضاح مجلس، ترجیح داد با اقدامی ‌خلاف قانون مجلس را منحل کند. و در اقدام خلاف قانون دیگری دست خط عزل را نپذیرفت و کار را به جایی رساند که با حرکت نظامی‌ برکنار شد.

❃ در مورد جنبه اقتصادی این کار هم باید بگویم ملّی کردن صنعت نفت بزرگترین گرفتاری ما از آن تاریخ تاکنون است. نفت دولتی موجب بزرگ شدن بیش از حد دولت و بسط ید اقتصادی آن بر کل جامعه شده و از رشد بخش خصوصی واقعی و نهادهای مدنی مقوم آزادی و حقوق انسان‌ها جلوگیری کرده است.

❃ ناکارآمدی نفت دولتی به قدری است که این موضوع دیگر جای بحث هم ندارد چون حتی دولتی‌های ما هم این واقعیت را پذیرفته‌اند و درصدد هستند تا آنجا که می‌توانند صنعت نفت را خصوصی کنند. برخلاف آنچه که بعضی‌ها در خصوص ملّی‌کردن صنعت نفت گفته‌اند رویکرد مصدق سیاسی بود نه حقوقی. مصدق مسئله اقتصادی و حقوقی نفت را به یک مسئله سیاسی تبدیل کرد و می‌خواست آن را به‌صورت سیاسی حل کند و این بزرگترین اشتباهش بود.

❃ ما می‌توانستیم بگذاریم شرکت نفت ایران و انگلیس را همان‌طور که بود حفظ شود اما با اصلاح قراردادها و قوانین و مقررات در مجلس منافع بیشتری را نصیب کشورمان کنیم. مجلس می‌توانست در مورد بهره مالکانه قانون جدیدی بگذراند و دولت آن را اجرا کند. اگر می‌گوییم قرارداد دارسی وجود داشت که سال‌ها دارای اعتبار بود، می‌توانستیم این قرارداد را در مذاکرات تغییر دهیم. انگلیسی‌ها هم حاضر به مذاکره بودند. می‌توانستیم به تدریج آن‌ها را وادار به عقب‌نشینی بکنیم، نه این که نفت را دولتی کنیم و بعد هزینه‌ها و خسارات سنگینی متحمل بشویم و باز همان‌ها را بیاوریم تا نفت را استخراج کنند.

#نفت #اقتصاد #اقتصاد_نفتی
#پتروپوپولیسم #پوپولیسم
#نفت_دولتی #استبداد_نفتی
#سوسیالیسم_ویرانگر #چپ‌زدگی
#بنیان‌گذاران_چماق‌کشی_در_ایران
➣ @Notes_On_Liberty
📄 در باب انقلاب (۱) | ✍🏻 ساموئل هانتینگتون

➣ @Notes_On_Liberty

❃ انقلاب یک دگرگونیِ شتابان، بنیادی و خشونت‌آمیز داخلی در ارزش‌ها و اسطوره‌های مسلط بر یک جامعه، نهادهای سیاسی، ساختار اجتماعی، رهبری، فعالیت و سیاست‌های حکومتی است. بنابراین تعریف، انقلاب را باید از خیزش‌ها، شورش‌ها، نافرمانی‌ها، کودتاها و جنگ‌های استقلال جدا دانست.

❃ یک کودتا تنها رهبری و شاید سیاست‌های یک حکومت را دگرگون می‌سازد؛ یک خیزش یا شورش می‌تواند سیاست‌ها، رهبری و نهادهای سیاسی را دگرگون سازد، ولی ساختار و ارزش‌های اجتماعی را دست نخورده برجای می‌گذارد؛ یک جنگ استقلال، نبرد یک اجتماع بر ضد فرمانروایی یک اجتماع بیگانه است و لزوم ساختار اجتماعی هر یک از این دو اجتماع را دگرگون نمی‌سازد. آنچه را که در این‌جا صرفاً «انقلاب» می‌خوانیم، دیگران آن را انقلاب‌های بزرگ یا انقلاب‌های اجتماعی نامیده‌اند. نمونه‌های چشمگیر این رویداد، انقلاب‌های فرانسه، چین، مکزیک، روسیه و کوبا هستند.

❃ انقلاب‌ها پدیده‌هایی کمیاب‌اند. بیشتر جوامع هرگز انقلابی را تجربه نکرده‌اند و تا دوران جدید، بیشتر اعصار گذشته انقلابی را به خود ندیده بودند. به گفته‌ی کارل فریدریش، انقلاب‌ها به معنای وسیع آن، «ویژگی فرهنگ غربی» به‌شمار می‌آیند. تمدن‌های بزرگ گذشته مانند مصر، بابل، ایران، اینکا، یونان، رم، چین، هند و جهان عرب، خیزش‌ها، شورش‌ها و دگرگونی‌های دودمان سلطنتی را تجربه کرده‌اند، ولی هیچ‌یک از این رویدادها «شباهتی به انقلاب‌های بزرگ غرب نداشتند.»

❃ ظهور و سقوط دودمان‌های حاکم در امپراطوری‌های باستانی و جابه‌جایی الیگارشی و دموکراسی در دولت‌شهرهای یونان باستان، نمونه‌هایی از خشونت سیاسی را به دست می‌دهند، ولی نمی‌توان عنوان انقلاب اجتماعی را به آن‌ها اطلاق کرد. به‌گونه‌ای دقیق‌تر، باید گفت که انقلاب ویژگی نوسازی و یکی از شیوه‌های نوسازی یک جامعه سنّتی است و چه در جامعه سنتی غرب و چه در جوامع سنّتی جاهای دیگر، پدیده‌ای ناشناخته بوده است.

↓ ادامه:
➣ @Notes_On_Liberty
📄 در باب انقلاب (۲) | ✍🏻 ساموئل هانتینگتون

➣ @Notes_On_Liberty

❃ انقلاب تجلّی غایی دیدگاه نوگرا و مبتنی بر این باور است که انسان قدرت نظارت بر محیط‌اش و دگرگونی آن را دارد و نه‌تنها این توانایی را دارا است، بلکه حق دارد که این چنین عمل کند. به همین دلیل، همچنان که هانا آرنت می‌گوید، «دگرگونی و خشونت محض هیچ‌کدام نمی‌توانند پدیده انقلاب را به شایستگی توصیف کنند؛ هرگاه دگرگونی به معنای یک آغاز نو رخ دهد و خشونت برای ایجاد یک نوع حکومت یک‌سره متفاوت و به منظور تشکیل یک هیئت سیاسی نوین به‌کار بسته شود، آنگاه می‌توان از انقلاب سخن گفت.»

❃ پیشگام انقلاب نوین، انقلاب سده‌ی هفدهم انگلیس بود که رهبرانش باور داشتند که «کارهای بزرگی برای انجام دادن دارند و باید بهشت تازه‌ای را روی زمین و در میان انسان ها پدید آورند و کارهای بزرگ، دشمنان بزرگی را نیز به بار می‌آورد.» معانی بیان آن‌ها جنبه‌ای مذهبی داشت، ولی ماهیت منظور و عملکردشان نوین بود. آنان معتقد بودند که انسان‌ها با کنش قانونگذارانه می‌توانند جامعه‌شان را بازسازی کنند. تصویر انقلاب در سده‌ی هجدهم دنیوی شده بود. آگاهی به انقلاب را انقلاب فرانسه پدید آورد.

❃ این انقلاب «آگاهی نوین را اعلام کرد و انسان را واداشت که انقلاب را به‌عنوان یک واقعیت بازشناسد و ثابت کرد که یک انقلاب بزرگ می‌تواند در یک جامعه نوین و پیشرو رخ دهد... پس از انقلاب فرانسه، ما تحول آگاهانه‌ی آیین‌های انقلابی را می‌یابیم، همان آیین‌هایی که پیش از انقلاب‌های فرا رسنده مطرح می‌شوند، و بر اثر این انقلاب، رویکرد عموماً فعالانه‌تری نسبت به نظارت آگاهانه‌ی انسان بر نهادها، گسترش یافته است».

↓ ادامه:
➣ @Notes_On_Liberty
📄 در باب انقلاب (۳) | ✍🏻 ساموئل هانتینگتون

➣ @Notes_On_Liberty

❃ بدین‌سان، انقلاب یک جنبه از نوسازی به‌شمار می‌آید. انقلاب پدیده‌ای نیست که در هر جامعه و در هر دوره‌ای از تاریخ آن، رخ دهد. انقلاب یک مقوله‌ی کلی نیست، بلکه یک پدیده تاریخی محدود است. انقلاب در یک جامعه بسیار سنّتی و در سطح پایینی از پیچیدگی اجتماعی و اقتصادی روی نمی‌دهد و در جوامع بسیار نوین نیز پیش نمی‌آید. انقلاب نیز مانند صورت‌های دیگر خشونت و نااستواری، بیشتر در جوامعی رخ می‌دهد که نوعی تحول اجتماعی و اقتصادی را تجربه کرده باشند و فراگردهای نوسازی و تحول سیاسی آن‌ها از فراگردهای دگرگونی اجتماعی و اقتصادی‌شان واپس مانده باشند.

❃ نوسازی سیاسی، مستلزم بسط آگاهی سیاسی به گروه‌های اجتماعی تازه و تحرک این گروه‌ها به صحنه‌ی سیاست است. تحول سیاسی به ايجاد نهادهای سیاسی نیاز دارد که به‌اندازه‌ی کافی تطبیق‌پذیر، پیچیده، مستقل و منسجم باشند تا بتوانند گروه‌های تازه را به درون خود جذب کنند و اشتراک سیاسی آن‌ها را سازمان دهند و دگرگونی‌های اجتماعی و اقتصادی را به پیش برند.

جوهر سیاسی انقلاب، گسترش شتابان آگاهی سیاسی و تحرک سریع گروه‌های تازه، به صحنه‌ی سیاست است، چندان که برای نهادهای سیاسی موجود جذب این گروه‌ها به درون نظام امکان ناپذیر گردد. انقلاب، نمونه‌ی شدید انفجار اشتراک سیاسی است. بدون این انفجار، انقلابی نیز رخ نمی‌دهد.

❃ اما یک انقلاب کامل مرحله دومی نیز دارد که همان آفرینش و نهادمندی یک سامان سیاسی نوین است. یک انقلاب پیروزمند، تحرک سیاسی سریع را با تحرک شتابان نهادمندی ترکیب می‌کند. همه‌ی انقلاب‌ها نمی‌توانند سامان سیاسی نوینی را ایجاد کنند. معیار درجه‌ی انقلابی‌بودن یک انقلاب، شتاب پهنه‌ی گسترش اشتراک سیاسی است و معیار موفقیت یک انقلاب، اقتدار و استواری نهادهایی است که خود انقلاب پدیدشان می‌آورد.

↓ ادامه:
➣ @Notes_On_Liberty
📄 در باب انقلاب (۴) | ✍🏻 ساموئل هانتینگتون

➣ @Notes_On_Liberty

❃ یک انقلاب تمام‌عیار مستلزم نابودی سریع و خشونت‌آمیز نهادهای سیاسی موجود، تحرک گروه‌های تازه به صحنه‌ی سیاست و آفرینش نهادهای سیاسی نوین است. توالی و ارتباط‌های میان این سه جنبه، ممکن است که از یک انقلاب به انقلابی دیگر تفاوت پذیرند. دو الگوی کلی را می‌توان در این میان باز شناخت: الگوی غربی و الگوی شرقی.

❃ در الگوی «غربی» نخست نهادهای سیاسی رژیم پیشین برانداخته می‌شوند و سپس گروه‌های تازه وارد صحنه سیاست می‌شوند و سرانجام، نهادهای سیاسی تازه‌ای آفریده می‌شوند. ولی انقلاب «شرقی» با تحرّک گروه‌های تازه به صحنه سیاست آغاز می‌شود، سپس نهادهای سیاسی جدید ایجاد می‌شوند و در پایان، نهادهای سیاسی سامان پیشین با خشونت سرنگون می‌شوند. انقلاب‌های فرانسه، روسیه، مکزیک و انقلاب چین در نخستین مراحل، به الگوی غربی نزدیک‌اند؛ ولی آخرین مراحل انقلاب چین، انقلاب ویتنام و نبردهای ضد استعماری در برابر قدرت‌های امپریالیست، به الگوی شرقی نزدیک‌اند.

❃ بر روی هم، توالی مراحل پِی‌دَرپِی جنبش انقلابی در انقلاب غربی، از همین توالی در انقلاب شرقی مشخص‌تر است. در انقلاب شرقی، هر سه مرحله انقلاب کم‌وبیش در یک زمان رخ می‌دهند. به هر روی، این دو نوع انقلاب از نظر توالی مراحل انقلاب، یک تفاوت بنیادی با هم دارند. در انقلاب غربی، تحرک سیاسی پیامد سرنگونی رژیم پیشین است اما در انقلاب شرقی، این تحرک، علّت نابودی رژیم پیشین است.

↓ ادامه:
➣ @Notes_On_Liberty
📄 در باب انقلاب (۵) | ✍🏻 ساموئل هانتینگتون

➣ @Notes_On_Liberty

❃ نخستین گام در انقلاب غربی، سرنگونی رژیم پیشین است. در نتیجه، تحلیل علمی علت‌های انقلاب معمولاً بر اوضاع سیاسی، اجتماعی و اقتصام رژیم پیشین تاکید دارند. این تحلیل‌ها فرض را بر این می‌گیرند که به محض فروپاشیدگی اقتدار رژیم پیشین، فراگرد انقلابی به‌گونه‌ی برگشت‌ناپذیری به راه میفتد. اما در واقعیت امر، سقوط بسیاری از رژیم‌های پیشین انقلاب تمام‌عیار را در پی نداشتند. پس، فروریختن رژیم پیشین برای برانگیختن آتش یک انقلاب بزرگ، همیشه کافی نیستند. رویدادهای سال ۱۷۸۹ در فرانسه، به یک خیزش انقلابی بزرگ انجامیدند، اما رویدادهای ۱۸۳۰ و ۱۸۹۸ چنین پیامدی را نداشتند.

❃ سقوط دودمان‌های حاکم منچو و رمانوف، انقلاب‌های بزرگی را به‌دنبال آورد، ولی سقوط خاندان‌های سلطنتی هاپسبورگ، هوهنزلرن و عثمانی و قاجار یک چنین انقلابی را به بار نیاورد. سرنگونی دیکتاتوری‌های سنّتی بولیوی در ۱۹۵۲ و کوبا در ۱۹۵۸، به نیروهای عمده‌ی انقلابی میدان داد، اما براندازی سلطنت‌های سنّتی در مصر به سال ۱۹۵۲ و در عراق به سال ۱۹۵۸، گرچه نخبگان تازه‌ای را به قدرت رسانید ولی ساختار جامعه را کاملاً نابود نکرد.

❃ سقوط حکومت سینگمان ری در کره به سال ۱۹۹۰، می‌توانست سرآغاز یک انقلاب بزرگ باشد، ولی در عمل چنین نشد. در این موارد گوناگون، می‌توان این واقعیت را دید که در اوضاع اقتصادی، سیاسی و اجتماعی یکسان، ای بسا رژیم‌های پیشینی وجود داشتند که سقوط آن‌ها انقلاب بزرگی را به دنبال نیاورد، حال آن‌که در همان اوضاع، سقوط برخی رژیم‌های پیشین، انقلاب‌های عمده‌ای را به بار آورد.

❃ رژیم‌های پیشین، از سلطنت‌های سنّتی گرفته تا دیکتاتوری‌های سنتی مبتنی بر تمرکز ولی قدرت محدود، پیوسته سقوط می‌کنند، ولی کمتر پیش می‌آید که این براندازی‌ها انقلاب بزرگی را در پی داشته باشند. بنابراین، عوامل به‌وجود‌آورنده‌ی انقلاب را هم باید در اوضاع پس از براندازی رژیم پیشین بازجست و هم در شرایط پیش از آن.

- ادامه دارد...

#انقلاب #نوسازی_سیاسی
#انقلاب_مدرن #آزادی‌خواهی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
❃ جامعه‌ی اتمیزه(Atomized Society) جامعه‌ای است که در آن هیچ‌کس دغدغه‌ی دیگری را ندارد، حتی نسبت به سرنوشت مشترک خود با دیگران بی‌تفاوت است، به هر طریقی می‌کوشد بیشتر "لحاف را به سمت خود بکِشد" و تقریباً وجدان اخلاقی یا عواطف انسان‌دوستانه در افراد آن وجود…
📄 | قربانی‌ شدن آزادی به بهانه‌ی امنیت در جامعه‌ی اتمیزه

❃ نکته دیگری که نباید از نظر دور داشت، خلط‌نکردنِ جامعه‌ی اتمیزه با فردگرایی(individualism) مرسوم در غرب کنونی است. ویژگی بارز جامعه‌ی اتمیزه خودپرستی(egotism) یا به زبان روشن‌تر، «تک‌رَوی» است؛ ولی در فردگرایی، حقوق اساسی محوریت دارد و بر حفظ کرامت انسان(human dignity) و حریم خصوصی(privacy) تأکید می‌شود. به نظر نویسنده، به‌دلیل همین ویژگی فردگرایی، نه تنها در نظرگرفتن دیگری منافاتی با آن ندارد؛ بلکه رعایت حقوق و حریم دیگری جزء مقوّم مفهوم آن است.

❃ تفاوت ماهوی فردگرایی با رقیب دیرینه‌اش، یعنی جمع‌گرایی، موضوع دیگری است و به بحث ما مربوط نمی‌شود.

❃ شرط امکان توجه به دیگری خودشکوفایی(self actualization) افراد انسانی است؛ آن‌گونه که مازلو در هرم مشهور نیازها نشان می‌دهد. در این صورت، روح حاکم بر جامعه‌ی اتمیزه عدم نیل انسان‌ها به خودشکوفایی‌ خواهد بود، افراد در مرحله‌ی نیازهای مادونِ خودشکوفایی متوقف می‌شوند و در غیبت توجه به دیگری و با پُررنگ‌شدن خودمحوری برای تأمین آن نیازهای مادون به احدی رحم نمی‌کنند.

- ادامه دارد...

➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۲) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ تاریخ نشان می‌دهد که در دوره‌های مختلف، جوامع این اشتباه مهلک را مرتکب شده و موجب شگفتی و نفرت آیندگان گردیده‌اند. مثال‌های فراوان می‌توان ذکر کرد که چگونه جوامع بازوی قانون را به‌کار برده‌اند تا شریف‌ترین…
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ پس از ذکر سقراط، واقعه‌ی دیگری را در نظر گیریم که اهمیت آن کمتر از کشتن سقراط نیست و آن واقعه‌ای است که بیش از هزار و هشت‌صد سال پیش از این در جُلجتا [جایی‌که عیسی به صلیب کشیده شد] صورت گرفت.*

❃ مردی که عظمت اخلاقی‌اش در ذهن کسانی‌که او را دیده و سخنان‌اش را شنیده بودند چنان اثر می‌بخشید که مردمان هیجده قرن پس از او همه بر آستانه‌اش سر نهاده و او را پیامبر خداوند خوانده‌اند، برای چه به مرگ محکوم شد؟ به جرم این‌که کفر گفته بود.

❃ آدمیان نه تنها نیکی‌کننده‌ی خود را نشناختند بلکه درست او را مخالف آن تشخیص دادند و نماینده‌ی فساد و بی‌تقوایی‌اش خواندند و امروز مردمان معتقدند فساد و بی‌تقوایی صفت مردمی بود که او را محکوم کردند. به‌نظر می‌آید کسانی‌که سقراط و به‌خصوص عیسی را محکوم کردند، مردمی ستمگر و بی‌انصاف بودند اما حقیقت این است که آن کسان تا آنجا که ما خبر داریم، مردم بدی نبودند یا لااقل از سایر مردمان زمان‌های مختلف بدتر نبودند بلکه برعکس پیشوایان اخلاق و دین و وطن‌پرستی زمان خود بودند.

❃ این نوع مردمان در همه‌ی زمان‌ها حتی زمان ما برای تقوی و انصاف و عدالت‌خواهی مورد احترام‌اند. کاهن بزرگ یهودی وقتی که سخنان عیسی را شنید و جامه‌ی خود را از وحشت درید، به احتمال قوی ریاکار و دروغ‌زن نبود و واقعاً از سخنان عیسی وحشت کرد و گناه او را نابخشودنی پنداشت. در صمیمیت و صدق خود در آن چه کرد شبیه به سایر مردانی بود که در زمان‌های مختلف پیشوایان دین و اخلاق بوده‌اند. کسانی که امروز از رفتار کاهن بزرگ با عیسی از نفرت بر خود می‌لرزند، اگر در زمان او بودند شاید به ستایش او زبان می‌گشوند. عیسویان دینداری که می‌پندارند کسانی‌که عیسویان را با سنگباران شهید می‌کردند مردم بدطینتی بودند بد نیست به یاد بیاورند که پولس رسول هم در آغاز از زمره‌ی همین مردمان بود.

[ * دیدگاه جان استوارت میل درباره‌ی اشخاص تاریخی یا دینی، لزوماً نمی‌تواند مورد پذیرش همگان باشد.]

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ بگذارید یک مثال دیگر هم ذکر کنم. اگر میزان شگفت‌انگیزی اشتباه، فراوانی خرد و فضیلت کسی باشد که در دام اشتباه میفتد، این مورد از همه ی موارد شگفت انگیزتر است. اگر کسی از صاحبان قدرت هرگز حق داشته است که خود را بهترین و روشن‌بین‌ترین مردان زمان خود بداند، آن كس مارکوس اورلیوس امپراتور روم بوده است. او سلطان مطلق جهان متمدّن آن روز بود و در سراسر سلطنت‌اش لکه‌ای بر دامان عدالت و فضیلت‌اش ننشست، و با آنکه از رواقیون انتظار نتوان داشت، قلبی رئوف و مهربان نیز داشت. اگر عیبی بر او گرفته باشند این است که در پاره‌ای اوقات شدت و خشونت اندکی به‌کار برده است.

❃ نوشته‌های او که عالی‌ترین دستورهای اخلاقی جهان باستان است اگر با عالی‌ترین تعلیمات عیسی فرقی داشته باشد، فرق بسیار اندکی است. این مرد که حکومت و زندگی‌اش موافق با عالی‌ترین تعلیمات عیسی بود و هرگز عیسویان، شاهی چون او نداشته‌اند، با دین عیسی مخالف بود و عیسویان را مجازات می‌کرد.

❃ او بر فراز آنچه تمدن بشر قبل از او به دست آورده بود قرار داشت، عقلی خالی از غرض و تیزبین داشت چنانکه عالی‌ترین اصول اخلاقی را که با آنچه عیسی آورده بود تفاوت نداشت خود مستقلاً دریافته بود و همواره در پیش خاطر خویش داشت. با این همه نتوانست درک کند که عیسی برای جهان خیر بود و نه شر. با آنکه خود او از تکلیف خود نسبت به جهانیان تا عمق وجودش آگاه بود و جز خیر برای مردمان نمی‌خواست، اما می‌دید یا می‌پنداشت که خیر جهان در آن است و توام ملک و ملّت به آن‌که مردمان به خدایان زمان معتقد باشند.

❃ چون حکمرانی بر مردمان به عهده‌ی او بود نمی‌خواست اجازه دهد شیرازه‌ی جامعه در عهد او گسیخته شود و می‌پنداشت که اگر شیرازه‌ی موجود جامعه گسیخته شود، ممکن نیست شیرازه‌ی نو و نظم و قوام تازه‌ای، جانشین نظم قدیم شود. دین نوی که پیدا شده بود، می‌خواست تار و پودهای موجود جامعه را بگسلد، پس اگر تکلیف او نبود که آن را خود بپذیرد و بر ملّت‌هایش تحمیل کند تکلیفش آن بود که آن را ریشه‌کن کند، چون در نظر او دین عیسی فرستاده‌ی خداوند نبود و اصول‌اش بر حق نبود و چون نمی‌توانست داستان شگفت‌انگیز پیامبری را که بر دار کرده‌اند باور کند پس نمی‌توانست دستگاهی را که اساسش در نظر او بر توهم بود بپذیرد. نمی‌توانست پیش‌بینی کند، چنانکه ما امروز می‌دانیم، کار این عیسی آن بود که جامعه‌ی کهنه را نو کند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ این مرد که مهربان‌ترین سلاطین و نیک‌نهادترین حکیمان بود، تنها به تبعیت از حس تکلیف خود امر به کشتن و ریشه‌کن کردن عیسویان کرد. در نظر من این داستان یکی از غم‌انگیزترین داستان‌های تاریخ بشر است. با درد و تأسف باید بگوییم اگر مارکوس اورلیوس دین عیسی را پذیرفته و دین رسمی ملل امپراتوری کرده بود، و نه کنستانتین، دین عیسی در جهان با آنچه بوده است اختلاف زیادی می‌داشت. اما نسبت به او بی‌انصافی کرده و حقیقت تاریخ را پنهان داشته‌ایم اگر نگوییم همان دلایلی که عیسویان برای تنبیه مخالفان عیسویت داشتند، او نیز در تنبيه عيسويان داشت.

❃ بدان‌سان که عیسویان می‌پندارند خدا‌نشناسی باطل است و تاروپود جامعه را از هم می‌گسلد. همان اعتقاد را نیز مارکوس اورلیوس راجع به عیسویت داشت، با آنکه از او توقع داریم بهتر از همه‌ی مردمان زمان خود دریافته باشد که چنین نیست. پس در روزگار ما اگر کسی طرفدار آن باشد که کسان را به جرم عقیده‌ای که دارند باید کیفر داد، اگر نه خود را خردمندتر و بهتر از مارکوس اورلیوس فرض کند و در احاطه بر خردمندی زمان و در بصیرت و تفوق بر هم زمانان خود و در عشق حقیقت‌طلبی خود را برتر از او بشمارد، باشد که از داستان ماركوس اورلیوس عبرت گیرد و عاقبت تأثرانگیز تقوی و فضیلت او را پیش خاطر آورد.

❃ دشمنان آزادی دین که طرفدار تنبیه مخالفان خود هستند، برای آنکه استدلالی نکنند که عمل مارکوس اورلیوس را موجّه و بر حق جلوه دهد، وقتی در تنگنا میفتند به همراه دکتر جانسن [ادیب انگلیسی سده ۱۸ و نویسنده‌ی فرهنگ لغات انگلیسی] می‌گویند کیفر دیدن و شهید شدن امتحانی است که پیروان دینی باید از آن بگذارند تا سپیدروی بیرون آیند و بر حق بودن خود را ثابت کنند زیرا سختی و رنج، باطل را خاموش می‌کند اما در مقابل حق قدرتی ندارد. این طرز استدلالی است که کسی به آن پاسخ نداده اما نمی‌توان از آن گذشت.

📚 | درباره‌ی آزادی، جان استوارت میل

#آزادی #فلسفه #آزادی_فردی
#آزادی_بیان #آزادی_عقیده
#جان_استوارت_میل
➣ @Notes_On_Liberty
هم‌میهنانم؛
نوروزِ دل‌انگیزِ دوهزار پانصد و هفتاد و هشت شاهنشاهی خورشیدی، جشن باستانی هزاران ساله‌ی ایرانیان، و فرارسیدن بهاری دیگر و سرآغازی نو را به شما و همه‌ی مردمانی که نوروز را جشن می‌گیرند، شادباش می‌گویم.

➣ @Notes_On_Liberty
📜 | چرخ تاریخ دوباره در مسیر الزامی خود به راه خواهد افتاد! (به‌مناسبت نوروز ۲۵۷۸ شاهنشاهی خورشیدی)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در پایانِ هر سال، مردمان، سودها و زیان‌های سال کهنه‌ی خود را به حساب‌رسی می‌گذارند تا حاصل آن را ملاک کار خویش برای سالی نو قرار دهند؛ ملّت‌ها هم می‌توانند حساب‌رسی مشابهی را در بُعدی درازمدت‌تر درباره‌ی گذشته و آینده‌ی خویش بکنند. چنین بازه‌ای برای برخی از آن‌ها می‌تواند مقیاس دهه‌ها را داشته باشد، برای برخی مقیاس سده‌ها را، و برای شمارِ انگشت‌شماری، مقیاس هزاره‌ها را.

❃ از یاد نباید برد که در کمتر سرزمینی از سرزمین‌های جهان کنونی ما تلاشی واپسگرایانه با کمیت و کیفیتی سنگین‌تر از آنچه در چهار دهه پیش بر ملّت ما گذشته و می‌گذرد، انجام گرفته است. با این روی، شک نداشته باشیم که این بار هم، چون در همه‌ی تاریخ فرهنگی بشری، چرخ تاریخ جز برای کوتاه‌مدتی به عقب باز نمی‌گردد و قانون چماقداری اگر هنوز هم در قلمروِ زمینی سیاست و اقتصاد در ابعاد مختلف، حاکم باشد، دیگر در قلمرو آسمانی، خریداری در جهان متمدّن هزاره‌ی تازه ندارد.

❃ اگر کلیسای مسیحیت، با همه‌ی پشتوانه‌ی قدرتی که در غرب نیرومند مسیحی داشت، در رویارویی با اندیشمندان عصر روشنگری ناچار به ترک چماقداری هزار و پانصد ساله‌ی خود شد، واپسگرایان جهان امروز که این بار نمایندگان یک اجتماع جهان سومی عقب‌‌افتاده و ناتوان بیش نیستند، به راه اولی، چماقی را که دیگر حتی نوجوانان خودشان را هم نمی‌ترساند به ناچار بر زمین خواهند نهاد و خود به فراموش‌خانه‌ی تاریخ خواهند پیوست؛ چرخ تاریخ نیز دوباره در مسیر الزامی خود به راه خواهد افتاد.

❃ ولیکن چنین دگرگونی سرنوشت‌ساز، به همان اندازه زودتر به دست خواهد آمد که نسل‌های نوخاسته‌ی امروز آگاه‌تر و آینده‌نگرتر برای رقم‌زدن فردا پا به میدان سرنوشت بگذارند. همچنان‌که در عصر روشنگری جهان غرب، اندیشه‌های اندیشمندان مکتب روشنگری را از راه کتاب‌ها و نوشته‌های ایشان به محیط تاریک کلیسای تفتیش عقاید راه داد.

❃ هر فروغ تازه‌ای که از راه دانش و بینش، بر تاریک‌سراهای ساخته و پرداخته‌ی سیاه‌اندیشان بتابد، تحقق این پیشگویی سپیده‌آور والای فرهنگ ایرانی را شتاب بیشتری خواهد بخشید که: «... حق رها نکند چنین عزیز نگینی به‌دست اهرمنی»

هم‌میهنانم؛
نوروزِ دل‌انگیزِ دوهزار پانصد و هفتاد و هشت شاهنشاهی خورشیدی، جشن باستانی هزاران ساله‌ی ایرانیان، و فرارسیدن بهاری دیگر و سرآغازی نو را به شما و همه‌ی مردمانی که نوروز را جشن می‌گیرند، شادباش می‌گویم.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | دولت، جامعه‌ی مدنی و آزادی (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ تفكیک دولت از جامعه‌ی مدنی و محدودکردنِ آن یکی از شرایط ضروری تحقق آزادی‌ها و حقوق فردی است. برای فیلسوفان آزادی مانند «لاک»، انسان ذاتاً موجودی است غیرسیاسی و غیراجتماعی، برخلاف آنچه «ارسطو» می‌پنداشت، اگر انسان‌ها گرد هم می‌آیند و تشکیل جامعه می‌دهند نه بر حسب فطرت اجتماعی‌شان، بلکه به علّت ضرورت ناشی از حفظ حیات فردی و دوری جستن از «وضع جنگ» است.

❃ تشکیل جامعه و دولت برای حفظ حقوق و آزادی‌های فردی صورت می‌گیرد، ولی می‌دانیم که دامنه‌ی این حقوق و آزادی‌ها در جامعه نسبت به وضع طبیعی محدودتر است چراکه افراد برای برقراری زندگی جمعی و دولت مجبورند از بخشی از حقوق و آزادی‌هایشان صرف‌نظر کنند و آن را به جامعه واگذارند. واضح است که در چنین وضعی رابطه‌ی معکوس بین میزان اقتدار حکومتی و حقوق و آزادی‌های فردی وجود دارد.

❃ دولت به خودی خود به علّت اینکه آزادی‌ها را محدود می‌کند شر است، ولی شری است اجتناب‌ناپذیر، چون نبودن آن وضع بدتری یعنی وضع جنگ را پدید می‌آورد. بنابراین، مطلوب‌ترین جامعه آن است که قدرت دولتی در آن به حداقل ممکن، در حد ضرورت، محدود شده باشد. رفاه فردی و اجتماعی در سایه‌ی فعالیت‌های اقتصادی آزادانه افراد تأمین می‌گردد.

❃ متفکران لیبرال بر جدایی دو ساحت سیاسی(زندگی اجتماعی) و اقتصادی (فعالیت‌های فردی) تأکید می‌کنند و معتقدند که هرچه دخالت دولت در امور اقتصادی کمتر باشد به همان اندازه آزادی‌ها و رفاه مادی مردم بیشتر تضمین می‌گردد. بر مبنای چنین تصوری از فرد و جامعه است که اندیشه‌ی جدیدی در فلسفه‌ی سیاسی به نام «اقتصاد سیاسی» به‌وجود می‌آید.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | دولت، جامعه‌ی مدنی و آزادی (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ «آدام اسمیت» در کتاب معروف و بسیار مهم خود «پژوهشی درباره‌ی طبیعت و علل ثروت ملل»(۱۷۷۶)، اصول اساسی اندیشه جدید را به‌طور منسجم توضیح می‌دهد. با این کتاب، «اقتصاد سیاسی» به‌عنوان یک رشته علمی(discipline) مستقل طرح می‌شود. فیلسوف اسکاتلندی با کتاب خود کوشش‌های فکری آغازشده توسط متفکران لیبرال برای توضیح انسان و جامعه دوران جدید(temps modernes) را به انجام می‌رساند.

❃ اقتصاد سیاسی پایه‌ی اساسی تمامی مکتب‌های آزادی را تشکیل می‌دهد به‌طوری که اگر دقت کنیم می‌بینیم که بخش مهمی از بحث بین طرفداران این مکتب‌ها و مخالفان جدید آن، یعنی سوسیالیست‌ها، به مسائل اقتصادی و نظام تولید اختصاص دارد.

❃ آدام اسمیت به پیروی از «دیوید هیوم»، فیلسوف هم‌عصر و دوست نزدیکش، نظریه‌ی قرارداد اجتماعی را رد کرده و همانند او فلسفه سیاسی خود را بر اساس نوعی فردگرایی طبیعی بنا می‌نهد. انسان‌ها نه با قصد قبلی و از روی عقل، بلکه به پیروی از غریزه و سود فردی موجب گسترش مبادله و تقسیم کار اجتماعی می‌شوند و از این طریق به هم‌نوعان خود سود می‌رسانند.

❃ گردهم آمدن انسان‌ها آگاهانه و برای تحقق نیت‌های خیرخواهانه با فضایل بشردوستانه و عالی نیست. اگر در دنیای قدیم سنّت‌های قومی و ملّی و فضایل اخلاقی و مذهبی به صورت نسوج به هم پیوسته اجزای متفاوت جامعه را به هم وصل می‌کرد و كل یک‌پارچه‌ای را تشکیل می‌داد، در دنیایِ جدیدِ «آدام اسمیت»، یکپارچگی جامعه از طریق سیستم مبادله فراهم می‌آید و به صورت ساحت مبادله با بازار به معنی عام آن تجلّی می‌کند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | دولت، جامعه‌ی مدنی و آزادی (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اصل پیونددهنده‌ی جامعه جدید؛ سود شخصی، به‌وسیله نظام بازار، است یعنی یکپارچگی جمع(جامعه یا ملّت) از طبیعت فردی انسان نشأت می‌گیرد نه از عقل و اراده‌ی وی. جامعه سیستم به‌هم‌پیوسته‌ای از نیازهای متقابل افراد به یکدیگر است؛ برآوردن شدن این نیازها در چارچوب عملکرد نظام مبادله‌ای(بازار) و تقسیم کار، به رفاه فردی و اجتماعی میانجامد.

❃ از دیدگاه فیلسوف و اقتصاددان اسکاتلندی، جامعه پدیده‌ای است طبیعی که تشکیل آن معطوف به اراده‌ی انسان‌ها و قراردادی بین‌شان نیست. از این‌رو، نزد وی جامعه مدنی مستقل از امر سیاسی(دولت) و مقدّم بر آن است. این‌جا دیگر سیاست اصل بنیانگذار جامعه(قرارداد اجتماعی) نیست بلکه این اقتصاد(سیستم نیازها و بازار) است که جامعه مدنی را به‌وجود می‌آورد. آدام اسمیت با انتقاد شدید از اندیشه سیاسی رایج آن روزی که امر اقتصادی را تابع امر حکومتی (سیاسی) می‌دانست، یعنی تفکر مرکانتیلیستی، «اقتصاد سیاسی» را جایگزین «سیاست اقتصادی» کرد.

❃ از دیدگاه وی، اقتصاد را نباید تابع سیاست کرد بلکه برعکس سیاست را باید براساس مصالح اقتصادی شکل داد. اقتصاد منشاء طبیعی دارد و اگر به حال خود گذاشته شود به خودیِ خود منافع فردی و اجتماعی را فراهم می‌آورد؛ درحالی‌که سیاست امری است تصنعی و نقشی جز حفاظت از جامعه‌ی مدنی (سیستم طبیعی بازار) در برابر تهدید خارجی و داخلی ندارد. بدین ترتیب، می‌توان علت محکوم کردن هرگونه دخالت دولتی در امور اقتصادی را فهمید: جامعه مدنی به‌عنوان سیستم بازار طبق قوانین طبیعی خاص خود عمل می‌کند که حاصل آن یگانگی طبیعی منافع فردی و جمعی است. هرگونه دخالتی از بیرون در این سیستم موجب اختلال در عملکرد طبیعی آن می‌شود به‌طوری‌که یگانگی منافع فردی و جمعی از بین می‌رود و اقتصاد دچار انحطاط می‌گردد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | دولت، جامعه‌ی مدنی و آزادی (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ «انسان اقتصادی» اسمیت، همانند «انسان مالک» لاک، برای حفظ حیات خود، یعنی حق طبیعی اولیه، کار می‌کند و در نتیجه آن مالک محصول ناشی از کار خود می‌گردد. این‌جا نیز چون مالکیت از کار به‌وجود می‌آید، لذا ادامه با شکلی از حق طبیعی تلقی می‌شود و بدین لحاظ، مقدس و خدشه‌ناپذیر به‌شمار می‌آید. تجاوز به مالکیت به معنی تجاوز به آزادی و حقوق فردی است. دولت، به‌منزله‌ی پاسدار همین حقوق و آزادی، نباید از حدود وظایف خود پا فراتر نهد و در امور اقتصادی دخالت کند. چنین دخالتی در نهایت به نفی حقوق و آزادی‌های فردی میانجامد.

❃ اسمیت، اندیشه‌ی جدایی جامعه مدنی و دولت را، که فیلسوفان آزادی طرح کرده بودند، به حد نهایی خود می‌رساند و آزادی را عمدتاً در وجه اقتصادی آن تعریف می‌کند. او ضرورت دولت و حکومت را مورد تردید قرار نمی‌دهد ولی در عین حال دولت را چون تهدید بالقوه‌ای برای آزادی می‌بیند.

❃ جامعه آرمانی و آزاد برای او جامعه‌ای است که در آن اقتدار دولتی در امور اقتصادی به حداقل ممکن کاهش یافته است و جامعه مدنی دور از هرگونه فشار و دخالت خارجی به صورت نظام آزاد طبیعی به زندگی خود ادامه می‌دهد. اصل جدایی جامعه‌ی مدنی و دولت یکی از پایه‌های اساسی تفکر و نیز ساختار واقعی جوامع جدید مبتنی بر آزادی را تشکیل می‌دهد. وقتی «هایک»، فیلسوف سیاسی و اقتصاددان معروف معاصر، سیاست‌های مداخله‌گرانه دولت در امور اقتصادی را به گام نهادن در «راه بردگی» تعبیر می‌کند، در حقیقت منظورش تاکید بر استقلال حوزه‌ی اقتصادی از امر حکومتی به‌عنوان شرط ضروری آزادی است.

❃ آزادی را تنها در جوامع مبتنی بر «اقتصاد بازار» می‌توان سراغ گرفت؛ آنجا که نظام اقتصاد بازار جای خود را به «اقتصاد دولتی» یا «برنامه‌ای»/«برنامه‌ریزی شده» می‌دهد، یعنی دولت با جمعی‌کردن مالکیت وسایل تولید، اقتصاد را تابع اراده‌ی سیاسی می‌کند، دیگر آزادی وجود ندارد چراکه در چنین سازماندهی اجتماعی، تمامی افراد جامعه به صورت مستخدمین حکومت در می‌آیند و در نتیجه زیر قیمومت، نظارت و کنترل جمعی قرار می‌گیرند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | دولت، جامعه‌ی مدنی و آزادی (۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ فقدان آزادی، نتیجه‌ی منطقیِ دولتی‌شدن زندگی اقتصادی یعنی در هم آمیختن سیاست(دولت) و اقتصاد(جامعه مدنی) است. دولت با از بین‌بردن مالکیت خصوصی وسایل تولید مدعی می‌شود که دیگر نفع خصوصی نقشی در تصمیم‌گیری اقتصادی ندارد و سیاست اقتصادی دولت (اقتصاد برنامه‌ای) تأمین‌کننده‌ی منافع کل جامعه است. شرط موفقیت «برنامه اقتصادی» این است که تمامی افراد جامعه تابع اهداف آن باشند و هیچ‌گونه مخالفتی با آن صورت نگیرد. واضح است که در چنین شرایطی هرگونه انتقاد از سیاست رسمی دولت به‌عنوان مخالفت با مصالح عمومی جامعه تلقی و به شدت سرکوب می‌شود.

❃ انقیاد بی‌چون‌وچرای افراد یکی از شرایط لازم اقتصاد متمرکز برنامه‌ای است. از سوی دیگر، با توجه به اینکه دولت به‌عنوان «اراده عمومی» نمایندگی مردم و وظیفه دفاع از حقوق آنان را به عهده دارد، لذا از هرگونه رای و عقیده‌س خارج از حوزه دولتی، سلب حقانیت می‌شود. دگراندیشان اگر با اتهام خیانت به مردم و میهن روبه‌رو نشوند، در نهایت به‌عنوان دیوانه، روانه‌ی بیمارستان‌ها می‌گردند.

❃ تجربه‌ی تلخ جوامعی که با دولتی کردن کامل اقتصاد، جامعه مدنی را زیر مهمیز قدرت سیاسی آوردند و عملاً استقلال آن را از بین بردند، یادآور خطر بزرگ ادغام اقتصاد و سیاست است. استقلال جامعه مدنی، ترمز مهمی در برابر اقتدار مطلق قدرت سیاسی است و آزادی‌های فردی را تضمین می‌کند. در چنین جامعه‌ای، دولت به علّت اینکه در چنین جامعه‌ای، دولت به علّت اینکه نقش اقتصادی مهمی ندارد نمی‌تواند مدعی تأمین منافع و سعادت عموم مردم باشد، و در نتیجه نمی‌تواند افراد را به چنین بهانه‌هایی تحت انقیاد کامل خود درآورد.

❃ باید تأکید کنیم که جدایی جامعه مدنی و دولت، یعنی آزادی اقتصادی در خارج از اقتدار و تصمیم‌گیری دولت، شرط ضروری آزادی به‌معنی عام با آزادی سیاسی در جوامع جدید است ولی به‌تنهایی به هیچ وجه شرط کافی نیست. حاکمیت محدود، توازن قوا، حکومت قانون، از دیگر شرایط برقراری آزادی است که پیشتر به اختصار به آن‌ها اشاره کرده‌ایم.

- درباره‌ی توازن قوا بنگرید به نوشتارِ: لیبرالیسم: آرمان اعتدال (تفکیک قوا از نگاه مونتسکیو)
- درباره‌ جامعه‌ی مدنی #جامعه_مدنی را دنبال کنید.

#اقتصاد #سیاست #اقتصاد_سیاسی #لسه‌فر
#آزادی_فردی #آزادی_مدنی #آزادی_اقتصادی
#لیبرالیسم_اقتصادی #لیبرالیسم_کلاسیک
#آدام_اسمیت #جان_لاک #هایک #جامعه_مدنی
➣ @Notes_On_Liberty