On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.9K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
📃 | نقد کتاب تولد اسرائیل زیباکلام (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ پدیده‌ی «اسراییل» یکی از چالش‌برانگیزترین پدیده‌هایی است که ما با آن سروکار داریم. از این‌رو پرداختن به باورهای ما درباره‌ی اسراییل، شیوه‌ی شکل‌گیری آن، داوری‌های اخلاقی ما درباره‌ی پیدایش آن، بقای آن و... از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. صادق زیباکلام نیز در کتابی با نام «تولد اسراییل» تلاش کرده به این موضوعِ جنجال‌برانگیز بپردازد و آن‌چنان که در مقدمه‌ی کتاب می‌گوید، هدف اصلی او خرافه‌زدایی از پدیده‌ی اسراییل برای مخاطب ایرانی است.

❃ درصورتی‌که زیباکلام یا هر شخص دیگری بخواهد در این زمینه که اختلاف‌نظر در آن موج می‌زند روشنگری کند، یک‌سری استانداردهای کمینه‌ی پژوهشی باید رعایت شوند. نخستینِ آن، ارجاع به منابع تاریخی معتبر است. ولی صادق زیباکلام در کتاب «تولد اسراییل» به هیچ منبعی ارجاع نمی‌دهد. البته به جز دو مورد که به کتاب‌های خود ارجاع داده‌است! یکی از آن موارد در صفحه‌ی ۱۹۲ است که ارتباطی به اسراییل یا یهودیت پیدا نمی‌کند؛ بلکه به خواننده سفارش شده به کتاب «ما چگونه ما شدیم» زیباکلام مراجعه کند تا در مورد اختلاف بین اشاعره و معتزله بیشتر بخواند. زیباکلام در کتاب خود با عنوان «غرب چگونه غرب شد» نیز به هیچ منبعی غیر از دو اثر خودش ارجاع نمی‌دهد.

❃ همین مسئله به تنهایی کافی است که این کتاب فاقد اعتبار آکادمیک باشد. بنابراین خواندن آن برای دانشجویان به‌عنوان یک اثر تحقیقی مناسب نیست. در عوض، این کتاب، کتابی است ترویجی و مخاطب آن هم ظاهراً افرادی هستند که آماج باورهای خرافی تندروهای مذهبی ایران در مورد اسراییل قرار گرفته‌اند.

❃ صادقانه باید بگوییم باورهای غلط درباره‌ی اسراییل، وجود دارد و ما نیاز به تصحیح این باورها داریم. چه منتقد اسراییل باشید چه طرفدار آن، داشتن باور صحیح وظیفه‌ی اخلاقی ماست. گذشته از خود اسراییل، هرآنچه به صورت مستقیم و غیرمستقیم به اسراییل مرتبط است نیز نیاز به روشنگری دارد؛ یکی از آن موارد، هولوکاست است.

❃ انتظار می‌رفت که زیباکلام در این کتاب، به هولوکاست، منازعات تاریخی درباره‌ی آن، باورهای غلط درباره‌ی آن، جزییات آن، نقش و تاثیر آن و یا شتاب‌بخشی در شکل‌گیری کشور اسراییل، ربط و پیوند آن به جنبش صهیونیسم، تاثیر آن بر داوری غربی‌ها درباره‌ی جنگ فعلی بین اسرائیل و فلسطین و سواستفاده از این واقعیت تاریخی و... می‌پرداخت. ولی هولوکاست، کوچک‌ترین سهم ممکن را در این کتاب به خود اختصاص می‌دهد. در عوض، زیباکلام تصمیم گرفته است برای اینکه به تولد اسراییل بپردازد، از شکل‌گیری دین یهود آغاز کند، بنابراین او به ابراهیم باز می‌گردد. این موضوع که برای نوشتن کتابی با عنوان «تولد اسراییل» از کجا باید آغاز کرد، خود محل اختلاف خواهد بود.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | نقد کتاب تولد اسرائیل زیباکلام (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ زیباکلام اشاره می‌کند که باید به سده‌ی نوزدهم مراجعه کرد ولی سپس، فهم شرایط سده‌ی نوزدهم و پس از آن را منوط به فهم کلیت دین یهود می‌کند. خود او هم بارها در کتاب اشاره می‌کند که یک معضل بزرگ، پاسخ گفتن به این پرسش است: «چه کسی یهودی محسوب می‌شود؟» به‌عبارتی معیار یهودی بودن چیست؟ در کتاب زیباکلام اشاره می‌شود که برخی قوانین، مانند منع ازدواج با پیروان دیگر مذاهب در برخی از دوران‌های تاریخی، پاسخ به این پرسش را ساده‌تر می‌کرد، ولی در دوره‌هایی، به دلایلی چون پراکنده شدن یهودیان پس از شکست در جنگ، این معیار نیز نمی‌تواند به‌خوبی پاسخ این پرسش را بیان کند.

❃ پرسش دیگری که چندین بار در این کتاب مطرح می‌شود این است: «رمز بقای چندین هزار ساله‌ی یهودیان چیست؟» این پرسش برای زیباکلام، به این دلیل مطرح می‌شود که بنا بر ادعای او، یهودیان برخلاف دیگر مردم -از جمله ایرانیان- وقتی بین مردمان دیگر زندگی می‌کنند، خود را به شکل دیگران در نمی‌آورند. با اینکه یهودیان، مرتب مجبور به کوچ می‌شدند و در بین دیگر مردمان می‌زیستند.

❃ او نخست در صفحه‌ی ۳۲ ،برای فهم اینکه چرا یهودی‌ها برخلاف ایرانی‌ها بقای چهارهزار ساله دارند، می‌گوید: «برخلاف ما ایرانی‌ها که هنوز پای‌مان به جوامع غربی نرسیده از آنان غربی‌تر می‌شویم، در طول سده‌ی بیستم هزاران غربی به ایران آمدند و برخی از آنان سال‌ها در کشورمان رحل اقامت افکندند، اما حتی یکی از آنان هم سبک و سیاق زندگی ما ایرانیان را الگو نکرد... درحالی‌که روستایی مهاجر به تهران و تهرانی مهاجر به سوئد یا لس‌آنجلس در کمتر از چند سال یا حداکثر یکی دو نسل در جامعه‌ی میزبان حل می‌شوند.» او این سخن را در صفحه‌ی ۷۳ دوباره تکرار می‌کند: «آن‌ها درست به همان دلیل در جوامع میزبان استحاله نشدند که هزاران انگلیسی، اروپایی و آمریکایی علی‌رغم آنکه ده‌ها سال در ایران زندگی کردند، هیچ نزدیکی و تمایلی به سبک و سیاق، آداب و رسوم، فرهنگ و تمدّن ما ایرانی‌ها پیدا نکردند.»!

❃ مشخص نیست این سخن زیباکلام -همچون دیگر مطالبی که در سرتاسر این کتاب عنوان می‌کند- بر اساس کدام تحقیق، شواهد یا مدرکی است. به چه معنایی یهودیان بقا پیدا کرده‌اند که ایرانیان بقا پیدا نکرده‌اند؟ آیا تحقیقی روی ایرانیان مقیم استکهلم سوئد و لس‌آنجلس انجام شده؟ آیا زیباکلام از وجود تحقیقی روی غربی‌هایی که به ایران آمده‌اند، آگاه است؟

❃ این قیاس عجیب و بی‌اساس چه کمکی به ما می‌کند که بفهمیم چرا یهودی‌ها، طبق ادعای زیباکلام یکسان مانده‌اند؟ همچنین زیباکلام مدعی است که یهودیان از ۴۰۰۰ سال پیش تفاوتی نکرده‌اند. این ادعا بر چه اساسی استوار است؟ از چه نظر تفاوتی نکرده‌اند؟ زیباکلام بر این باور است که ایرانیان، مصری‌ها و یونانی‌ها برخلاف یهودی‌ها از نظر فرهنگی و تمدنی دچار استحاله شده‌اند و با اینکه آن‌ها نیز قدمتی چندهزار ساله دارند «قدمت آنان صرفاً از نظر نژادی می‌باشد و بس» (ص ۴۶) مفهوم «نژاد» مفهومی شبه‌علمی و عامیانه است که زیباکلام به‌عنوان استاد علوم سیاسی!، در به‌کار بردن آن و تبیین مسائل با آن مشکلی ندارد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | نقد کتاب تولد اسرائیل زیباکلام (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ گذشته از این‌گونه مسائل، معضل عمده‌ی دیگر در کتاب زیباکلام این است که او می‌خواهد ۴۰۰۰ سال تاریخ را بررسی کند و این یعنی بخشی از استنادات او با اساطیر و افسانه‌ها گره خورده است. مسئله‌ی دیگر این است که تاریخ یهودیت -دست‌کم آن‌چنان که زیباکلام به آن می‌پردازد- آغشته به روایت‌های مذهبی است. خود او نیز با اینکه از تعابیری مانند «مورخ موحد» و «مورخ لائیک» برای نشان دادن این دشواری اشاره می‌کند، گاهی به روایت‌های مذهبی در بررسی تاریخی خود وزن زیادی می‌دهد و گاهی از آن فاصله می‌گیرد، در برخی موارد حد فاصل بین تخیل نویسنده و واقعیت نیز نامشخص می‌شود.

❃ مثل توصیف کلیشه‌ای و غیر مستند او از ابراهیم «در رأس این گروه کوچک از مهاجرین، مردی مسن، بلندقامت و خوش‌سیما قرار داشت که علی‌رغم سن زیادش دست به آن مهاجرت دشوار زده بود» (ص ۷۱). او در جای دیگری می‌گوید که چه روایت مورخ موحد را بپذیریم چه نپذیریم، واقعیت این است که «چهار هزار سال پیش، مرد ۷۵ ساله‌ای به نام ابراهیم، به همراه خانواده و قومش از منطقه‌ای به نام اور در جنوب عراق امروزی مهاجرت کرده... مقبره‌ی حضرت ابراهیم به همراه همسرش سارا، پسرش اسحاق، عروس‌اش و نوه‌اش حضرت یعقوب، در شهر الخلیل در نزدیکی بیت‌المقدس، پس از گذشت قریب به چهار هزار سال، بهترین دلیل وجود این شخصیت می‌باشد» (ص ۷۲).

❃ اینکه این مقبره، محل دفن ابراهیم و خانواده‌اش است یا نه، مسئله‌ای است که خود نیاز به بررسی دارد. اینکه باوری رایج وجود دارد که این مقبره، مقبره‌ی آن‌هاست، نمی‌تواند دلیلی بر اثبات وجود ابراهیم و خانواده‌اش باشد.

❃ یا در زمانی‌که به توصیف ماجرای فرار موسی و یارانش اشاره می‌کند، هر چند در آغاز عنوان می‌کند که این داستان شبیه «داستان علمی-تخیلی» است ولی سپس می‌گوید: «آنچه مسلّم است و هر تبیین، منطق، استدلال، توجیه یا نظریه‌ای پیرامون خروج یهودی‌ها به زعامت حضرت موسی از مصر به صحرای سینا داشته باشیم، واقع مطلب آن است که این رویداد محیرالعقول اتفاق افتاده است. واقعیت تاریخی آن است که این معجزه اتفاق افتاده است» (صص ۹۴ و ۹۵).

❃ یک مسئله‌ی بسیار بغرنج در این کتاب، «زمان‌پریشی حاد» است. زیباکلام از واژه‌هایی مانند «روشنفکری دینی»، «دگراندیشی»، «آزاداندیشی»، «اصلاحطلب»، «رادیکال»، «غرب‌زده» «اصول‌گرا»، «بنیادگرا» و... برای توصیف همراهان موسی، داوود، سلیمان و... بهره می‌برد.

❃ این مسئله دو نکته را پررنگ می‌کند: نخست اینکه به نظر می‌آید او در حال دیدن خود و «حمید رسایی» در آینه‌ی تاریخ یهودیت است و دوم اینکه تاریخ برای او شیپوری است که می‌توان از طرف گشادش هم آن را نواخت. به چند نمونه از این دست در کتاب دقت کنیم: «دسته‌جات متعصب دینی به همراه برخی روحانیون یهود، عملاً جلوی هرگونه تفکر انتقادی، روشنفکری دینی و آزاداندیشی و دگراندیشی در حوزه‌ی شریعت را سد کرده، آن را مولود تاثیرات و اندیشه‌های یونانیت بر یهودیت دانسته»(ص ۱۹۳)، «بلکه سبب شد تا بسیاری از یهودی‌های میانه‌رو و اصلاح‌طلب نیز به مخالفین بپیوندند»؛ «تهاجم فرهنگی یونان فقط باعث به‌وجود آمدن واکنش مذهبی میان یهودیان متدین‌تر و متعصب‌تر نشده است. به موازات جبهه‌گیری‌های مذهبی میان یهودی‌های «نسبی‌گرا» یا «یونانی‌گرا» از یک سو و یهودی‌های «بنیادگرا» یا «اصول‌گرا» از سویی دیگر، یک جریان ناسیونالیستی نیز به تدریج در حال شکل‌گیری بود» (ص ۱۶۹).

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | نقد کتاب تولد اسرائیل زیباکلام (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ زیباکلام سبک و سیاق، آداب و رسوم، فرهنگ و تمدّن انگلیس، اروپا و آمریکا را تکامل‌یافته‌تر از ایران و شرق می‌داند(ص ۷۳)! ضمن اینکه باید گفت این دیدگاه، با این کلی‌گویی و این شدت، دیدگاهی خام و متعلّق به یک خودباخته است، باید پرسید که چرا آقای زیباکلام به‌عنوان یک استاد دانشگاه از استانداردهای آکادمیک غرب پیروی نمی‌کند؟ چرا به منبع ارجاع نمی‌دهد؟ چرا به دیگر منابعی که در زبان فارسی نوشته‌شده ارجاع نمی‌دهد؟ در دنیای آکادمی غرب، جامعه‌ی علمی و تاریخ علم معنادار است.

❃ اگر شما تحقیقی انجام می‌دهید، دست‌کم به برخی از تحقیق‌های مشابه که در آن زمینه انجام شده، ارجاع می‌دهید. بدین شکل می‌توان متوجه شد که شما با توجه به آثار قبلی، چه سخن نویی می‌زنید، چه مسئله‌ی جدیدی را مطرح می‌کنید و قضاوت در مورد محتوای مطالب نیز با دقت بیشتری میسّر می‌شود.

❃ در همین راستا، زیباکلام از ترجمه‌ی نام‌های متداولی که وجود دارد، استفاده نمی‌کند و در عوض عین تلفظ انگلیسی واژه‌ها را (در برخی موارد اشتباه) به فارسی نوشته است. درصورتی‌که اگر این کتاب برای دانشجو نوشته شده بود، باید از نام‌های استاندارد استفاده می‌شد تا او در پژوهش یا مطالعه‌ی خود سردرگم نشود. مثال او به جای «رحبعام» نوشته «رهوبوآم» (ص ۱۲۵) به‌جای «یربعام» نوشته «جروبوآم» به‌جای «تیگلت پیلسر» نوشته «تیکلات-پیلسر» به ‌جای «موابی» نوشته «موبایی» (ص ۱۴۴) به‌جای «کارکمیش» نوشته «کارچمیش» به جای «عید پنجاهه» نوشته «عید پنتاگوست» به‌جای «پسح» نوشته «عید عبور» به جای «نحیما» نوشته «نهمیا» به‌جای «بطلمیوس» نوشته «پتولمی» به‌جای «حشمونیان» نوشته «هاسمونیان».

❃ شاید پر بیراه نباشد اگر بگوییم که تمام حرف زیباکلام به مخاطب مسلمان تندروی خود این است که شکل‌گیری اسراییل فعلی به‌واسطه تمایلات سکولار و ملّی‌گرایانه در سده‌ی نوزدهم بوده است(ص ۲۴۴). به‌عبارتی، این کتاب قصد داشته روایتی شبیه به روایت تئودور هرتسل برای لزوم شکل‌گیری اسراییل را به‌عنوان روایت صحیحی که رقبای اصول گرای زیباکلام باید اتخاذ کنند، معرفی کند. استفاده‌ی زیباکلام از واژه‌ی «ملّت» برای یهودیان زمان موسی (دیگر مصداق زمان‌پریشی) نیز ممکن است در همین راستا باشد.

❃ هنگامی‌که او در حال سخن گفتن از موسی و پیروانش است برای توصیف آن‌ها از مفهوم «ملّت» استفاده می‌کند «فی‌الواقع با این قوانین و اجرای آن ها، یهودی‌ها از هیبت یک قوم، یک فرقه یا یک گروه خارج شده و به هیبت یک ملّت در آمدند» (ص ۹۷) هرتسل مفهوم «ملّت یهود» و ضرورت تشکیل دولت یهودی را مطرح کرد.

❃ هرتسل کتابی تحت عنوان «دولت یهود» (یا ترجمه دیگر «دولت یهودی‌ها») دارد که در آن ایده‌های خود را مطرح کرده است. ولی حتی اگر موضع زیباکلام با موضع هرتسل یکی هم باشد، باز هم مسئله باقی می‌ماند: آیا پیدایش اسرائیل مشروع بوده است؟ موضع ما در قبال اسرائیل چه باید باشد؟ موضع ما در قبال فلسطینی‌ها چیست؟ مسئولیت اخلاقی ما کدام است؟ آیا راه‌حل دو دولت را بپذیریم یا یک دولت برای همه‌ی مردم آن دو کشور؟ و غیره.

❃ ولی جهش یک‌باره‌ی زیباکلام از روم باستان به سده‌ی نوزدهم و اشاره‌ی گذرا به هرتسل، باعث نمی‌شود مخاطب قوت موضع هرتسل یا زیباکلام را متوجه شود و سپس بتواند تصمیم بگیرد که آیا این روایت قابل دفاع است یا خیر. درحالی‌که زیباکلام هدف از نگارش این کتاب را روشنگری عنوان کرده است، باید گفت که این کتاب حتی از ملزومات نزدیک شدن به چنین هدفی نیز بی‌بهره است. هرچند موفقیت این کتاب در متقاعد کردن مخاطب عام ممکن است هدفی باشد که این کتاب به‌راحتی به آن دست پیدا کرده باشد.

#روشنفکرنمایی #زیباکلام
#نقد_کتاب #زوال_دانشگاه
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۴) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ تفاوت دیگر حاکم خوب و بد در این است که اولی؛ در بررسی مشفقانه‌ی امور رعیت، حجت و دلیل را مالک عمل قرار داد و در تصمیم‌گیری درباره‌ی امور رعیت تنها از این طریق به اطمینان خاطر می‌رسد «ویتسوثق…
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ «طمع» در معنای آزمندی در اخلاق شرقی به‌صورت عام مذموم شمرده شده است و ابن‌مقفع نیز می‌توانست مضمون موردنظر خود را با واژه‌ی دیگری بیان کند ولی ترجیح داده است که از این کلمه «منهیه» استفاده کند. عکس ابن‌مقفع مولوی است که حدود ۵ سده پس از او، و در داستان شهری و روستایی، میان طمع و حزم، رابطه‌ی معکوسی برقرار کرد و به شهری خرده می‌گیرد که چرا در مقابل دعوا روستایی حزم نکرد و بهانه نیاورده است(حزم آن باشد که گویی تخمه‌ام ...).

❃ تفاوت مورد اشاره، ناشی از تفاوت دو مبنای سیاسی و اخلاقی است که اولی مبنای ابن‌مقفع و دومی مبنای مولوی است. طمع و حزمی که ابن‌مقفع از آن سخن گفته و آن را انگیزه‌ی کوشش یا «جِدّ و جهد» دانسته است، دقیقاً دو اصطلاح بسیار مهمی هستند که ماکیاولی در سراسر شهریار آن را را به‌کار برده است، به‌طوری‌که فصلی را نمی‌توان در شهریار ملاحظه کرد که وی آن دو مضمون را تکرار نکرده باشد.

❃ شاید بتوان این نکته را مهمترین گسست هر دو [ماکیاولی و ابن‌مقفع] از مبنای قدمایی دانست که در مورد ماکیاولی کامل‌تر و مؤثرتر از ابن‌مقفع است. یکی از آن دو در ماکیاولی، واژه‌ی «Acquisition» است. به توضیحی که منسفیلد در ترجمه خود از شهریار آورده است، کلمه‌ی Acquisition در اصل یک اصطلاح اقتصادی و به‌معنی «اندوختن و کسب و اکتساب و تحصیل و تصاحب و ...» است که ماکیاولی آن را از معنای اقتصادی برگرفته و به کرّات در مفهوم سیاسی به‌کار برده است.

❃ کاربرد اقتصادی این اصطلاح در تداول عامیانه فارسی‌زبانان همان «کاسبی» است که در پیوند با مفاهیمی همچون آزمندی و سودجویی است. Acquisition در اصطلاح ماکیاولی آن‌چنان اهمیتی دارد که به یکی از مبانی تقسیم‌بندی حکومت‌ها تبدیل شده است. سرتاسر شهریار عبارت از چگونگی به‌دست آوردن حکومت یک کشور چه از طریق پیروزی نظامی، چه از طریق ارث یا دیگر راه‌ها و حفظ یا تثبیت حاکمیت بر آن است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۶)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اصطلاح دیگری که در ارتباط دائم با اصطلاح مذکور به‌کار برد می‌شود، عبارت از «Prudent» است. که برخی از مترجمین، از جمله داریوش آشوری، به اشتباه آن را به «زیرکی» ترجمه کرده‌اند. واژه‌ی Prudence به‌گفته‌ی دکتر طباطبایی، در اساس از اصطلاحات ارسطویی و به‌معنی تصورات غیراکتسابی است که نتیجه‌ی تجربیات شخصی و مستقیم هرکسی است و به همین دلیل، غیر قابل انتقال از شخصی به شخصی دیگر است. برای افاده‌ی چنین معنایی در پارسی، ما کلماتی مانند: دوراندیشی، آینده‌نگری، حزم و بهتر از همه «بصیرت» را داریم.

❃ در آموزه‌های ماکیاولی، شهریاری که دولتشهری را به‌دست می‌آورد، می‌بایست با دوراندیشی و بصیرت، بتواند عواملی را که موجب اخلال در حفظ آن می‌شود، پیش‌بینی کرده و پیش از وقوع چاره کند. ماکیاولی در فصل سوم شهریار تاکید دارد که رُمی‌ها در پیش‌بینی وقایعْ و پیش‌دستی بر آن‌ها بسیار خوب عمل می‌کردند.

❃ در ادامه خواهیم دید که هرچند هر دو اندیشمند توانستند گسستی از مبنای اخلاقی قدیم انجام بدهند اما هریک با توجه به شرایط تاریخی متفاوت، فضای متفاوتی برای پرواز داشتند، و هر یک نیز نتیجه‌ی متفاوتی برجای گذاشتند.

✦ میهن‌دوستی

❃ یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی هم ابن‌مقفع و هم ماکیاولی، این است که هر دو اندیشمند به‌روشنی «میهن‌دوست» و «میهن‌پرست» بوده‌اند، و اندیشه‌ی آنان دارای نسبت وثیقی با پرابلماتیک میان آن است. هر دو اندیشمند در دوره‌ای اندیشیده‌اند که می‌توان آن را به‌لحاظ از میان رفتن یا فقدان دولت‌های مرکزی در هر دو سرزمین، دوره‌ی «انحطاط» نامید.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۷)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ لازم به تاکید می‌دانم که میهن‌دوستی این دو شخص، به‌ویژه ماکیاولی، نسبتی با مفهوم «ناسیونالیسم» که مفهومی متأخر است ندارد[در اروپا]. ماکیاولی در دوره‌ای زندگی کرد که ایتالیا حداقل به سه حوزه‌ی شهریاری‌ای مستقل تقسیم شده بود و کشمکش میان آن‌ها، روند ملّت‌سازی در ایتالیا را در مقایسه با همسایگان قدرتمندش، مثل فرانسه و اسپانیا که به یک دولت-ملّت قدرتمند تبدیل شده بودند، به تاخیر انداخته بود.

❃ در پیامد این تأخیر، سرزمین ایتالیا به میدان رقابت و تسویه‌حساب دو قدرت بزرگ اروپایی، یعنی اسپانیا و فرانسه تبدیل شده بود و حاکمان هر یک از دولتشهرهای سه‌گانه‌ی اصلی ایتالیا، برای بقای خود چاره‌ای نداشتند جز اینکه گاهی با اسپانیا و گاهی با فرانسه بسازند. همه دغدغه‌ی ماکیاولی که علت اصلی نوشته‌شدن کتاب دوران‌ساز «شهریار» است، تشکیل دولت-ملّت ایتالیا و خروج آن از «زمین بازی» قدرت‌هاست. او که پس از رانده شدن از خدمت حکومتی، در گوشه‌ی دنجی مشغول تحریر کتاب «گفتارها» بود، که کتابی درباره‌ی نظریه‌ی جمهوری‌خواهی است، و وقتی دید که ریاست بر دو ناحیه از سه ناحیه اصلی ایتالیا، به‌دست یک خاندان افتاده است، نوشتن کتاب گفتارها را موقتاً کنار گذاشت و اقدام به نوشتن کتاب شهریار و هدیه آن به «مدیچی»ها کرد تا شاید سرداری از این خاندان، با اغتنام فرصت تاریخی به‌دست آمده، که ماکیاولی آن را به‌خوبی تشخیص داد بود، قیام کند و با تکیه بر جنگ‌افزارهای خودی، موانع تشکیل دولت-ملّت ایتالیا را از سر راه برداشته و ایتالیا را به یک کشور متحد تبدیل کند.

❃ ماکیاولی در راه تحقق این آرزو، و پس از مایوس شدن از دستگاه پاپی برای ایفای نقش مورد نظرش، کلیسا را سخت مورد حمله قرار داد، و در فصل دوازدهم کتاب گفتارها نوشت: دستگاه پاپی و کلیسا، نه آن‌قدر قدرتمند است که ایتالیا را به یک سرزمین یکپارچه تبدیل کند، و نه آن‌قدر ضعیف است که تحقق این آرزو را به شهاریار دیگری واگذارد، نتیجه آنکه ایتالیا به‌جای اینکه تحت فرمان یک شهریار باشدْ میان چند شهریار و لرد تقیسم شده است.

❃ او با گفتن این حرف که بن‌مایه‌ای جز وطن‌دوستی و میهن‌پرستی (patriotism) ندارد، لعن و نفرین کلیسا را به جان خرید و از این رهگذر به بزرگ‌ترین شیطان عرصه‌ی سیاست تبدیل شد، طوری‌که این بدنامی، به‌خلاف پیچیده شدن طومار کلیسا، هنوز یقه‌ی او را کاملاً رها نساخته است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۸)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ماکیاولی گفته بود که؛ جانم را برای میهنم می‌دهم، ولی به‌واسطه‌ی درافتادن با دستگاه کلیسا، نام و آوازه‌اش را برای میهن داد. ماکیاولی از آنجاکه آگاهی عمیقی از پروسه دولت-ملّت‌سازی و الزامات زمانه بهم رسانده بود، بنابراین می‌دانست که متحدکردن ایتالیا و تبدیل آن به کشوری با دولت «ملّی»، نیازمند یک فرد «بنیادگذار» با اختیارات «فوق‌العاده» است. این هدف برای او آنقدر اهمیت داشت که حتی حاضر بود به حکومتی از نوع حکومت‌های پاپی قرون‌وسطایی تن در دهد، یا کشور بیگانه‌ای را به اشغال میهن‌اش ترغیب کند.

❃ او در کتاب شهریار، کتابی که چه بسا فقط برای «مشکل» ایتالیا نوشته شده بود، سعی کرد مبانی نظری و همه اختیارات عادی (Ordinary) و فوق‌العاده (Extraordinary) را برای چنین سرداری مهیا سازد، حتی اگر آن سردارْ پاپ اعظم باشد. به همین دلیل است که اکثر مفسرینِ کتابِ شهریارْ، سرّ «التفات»های پی‌درپی ماکیاولی از صیغه «غایب» به «مخاطب» را در این راستا می‌فهمند.

❃ در واقعْ کتاب شهریار، به‌صورت مشخص کتابی در بنیادگذاری نظریه‌ی پادشاهی مطلقه نیست زیرا ماکیاولی در این‌جا نیز جانب احتیاط را از دست نداده و طرحی قابل مشخص و دیده شدن از پادشاهی مشروطه یا به تعبیر خودش «شهریاری شهروندی» نیز تنیده است. با این حال کتاب شهریار در وهله‌ی اول، بیانیه‌ای سیاسی در راستای برانگیختن سردار ناجی ایتالیا برای انجامِ ماموریتِ تاریخی است.

❃ آخرین فصل شهریار، یعنی فصل بیست‌وششمْ آکنده از عشق ماکیاولی نسبت به ایتالیا و نسبت به سرداری است که باید ایتالیا را از دست «بربرها» برهاند و به یک دولت-ملّت تبدیل کند. با این توضیح که «بربر» در اصطلاح ماکیاولی دارای مضمونی شبیه «عجم» است، او در این فصلْ ضمن ارجاعی به تاریخ پارسیان، «ویرتو»*ِ کوروشْ در رهانیدن «پارسیان» از ستم «ماد»ها را به ناجی موردنظر خود گوشزد می‌کند، و کتاب شهریار را با عبارات «پترارکا»ی شاعر به پایان می‌برد که؛ «ویرتو، جنگ‌افزارها را علیه قهر و غضبْ برگرفته و جنگ را کوتاه خواهد کرد، زیرا آن دلیریِ کهنْ در دل ایتالیایی‌ها هنوز نمرده است»

( * ویرتو در فارسی به فضیلت و هنر برگردانده شده است)

- ادامه دارد...

📚 | مقاله از: مصطفی نصیری

#سیاست #اندیشه_سیاسی #فلسفه
#ماکیاولی #ابن_مقفع #فلسفه_سیاسی
#کوروش #دولت_ملی #پادشاهی_مشروطه
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | پیشرفت عقل بدون آزادی اندیشه ممکن نیست!

➣ @Notes_On_Liberty

❃ برای اثبات این مدعا بایستی به این نکته اشاره کنیم که بنابر آنچه که از تاریخ فلسفه و دین بیرون می‌آید، تفکر فلسفی در یونان باستان به اوج رسید. در عصری که آزادی عقیده و اندیشه برای هر معتقد و اندیشه‌مندی محفوظ بود(البته نه به‌طور کامل)، اهل یونان فلسفه‌ی بزرگی خلق کرده و پایه‌های آن را استوار ساختند. ولی با گذشت زمان، عظمت این فلسفه‌ی مستقل از دین، به همراه انسجام آن فروریخت و به‌ویژه در سده‌های میانی که قدرت دینی و نفوذ مدعیان دین، عقل را از حرکت بازداشت، بازار فلسفه عملاً از رونق افتاد.

❃ هنگامی‌که عقل پس از سده‌ها رکود و سکوت، در اواخر قرن وسطی به خود آمد، عزم خروج از رکاب دین کرد و مستقل از دین و ایمان به راه افتاد. این بیداری مقان با عصری بود که مردم برای رهایی از سلطه‌ی دینی می‌کوشیدند. با رهایی هرچه بیشتر عقل از استیلای قدرت‌های دینی، قلمروِ آزادی اندیشه گسترش یافت و عقل رو به کمال نهاد. استیلای مدعیان دین بر عقول متفکرین و کنترل شدید شیوه‌ی تفکر، توسط داعیه‌داران دین، حرکت عقل را فلج کرده، یا این که قدرت استنتاج و استدلال عقل را به حداقل رسانده بود.

❃ از تاریخ علم و دین این‌طور برمی‌آید که مدعیان ستمگر دین و نیز متعصبین مومن که گویی قصدی جز حکومت بر تفکر و اندیشه‌ی دیگران نداشته‌اند و خود را متصرف مایشاء عقل مردم می‌پنداشته‌اند، هم در حق دین و تعالیم آن، و هم در حق فلسفه و علم، ستم‌های بسیاری کرده‌اند.

❃ پیشینه‌ی تاریخی عقل و دین نشان می‌دهد که هیج جدالی بین عقل و دین که به طرد عقل و سرکوب اندیشمندان کشیده شده باشد، رخ نداده است مگر این که دو اتفاق افتاده باشد: نخست این‌که داعیه‌داران دین به قدرتی دست یافته باشند که به وسیله‌ی آن قادر به اعمال فشار بر عقل و تعقیب و شکنجه‌ی عقلا باشند؛ اگر قدرت در دست متصدیان دین قرار نگیرد، در میدان مخالفت با عقل، تنها به انتقاد از آن و تبلیغ علیه آن قناعت خواهند کرد و شاید با دشمنان خود به تساهل و تسامح رفتار کرده و همانند آن‌ها به عقل و قوانین عقلی متوسل خواهند شد. انگلستان سده‌های هفدهم و هجدهم، مصداقی برای این ادعا است. ولی در یک چنین زمان‌هایی دیندارانی که به قوانین عقلانی پناه می‌برند، برای مخالفت با عقلا از روش‌های عقلانی استفاده می‌کنند و همین امر به نفاق میانجامد.

❃ دوم این‌که عقل نیرومندی ظهور کند که توانایی تاختن بر حریم دین و گذر از مرزهای ممنوعه را داشته باشد و بدین ترتیب بدعتی بیاورد یا سنّتی را بشکند. یک چنین عقلی است که می‌تواند مخالفان خود را در تنگنا قرار دهد. اگر چنین عقلی در صحنه حاضر نباشد اصولاً طرف دعوایی وجود نخواهد داشت.

#دین #عقل #خرد #فلسفه #علم
#سکولاریسم #تساهل #خردورزی
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | چرا دخالت دولت در اقتصاد باید محدود باشد؟ (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

✦ به دو علّت اصلی می‌توان گفت که دخالت دولت هرچه بیشتر باشد به همان میزان از توانایی‌های اقتصادی جامعه کاسته و نظام اقتصادی را ناکارآمدتر می‌سازد.

❃ ۱- تحمیل نظم دستوری یا سازمانی یعنی نظم مبتنی بر سلسله مراتب و تعبد بر حوزه فعالیت‌ها و مبادلات آزادانه افراد موجب می‌شود که انگیزه‌ی پیشرفت، ابتکار و رقابت جای خود را به بی‌تفاوتی و حتی رقابت منفی دهد. این اصل شناخته‌شده و طبیعی رفتار انسانی است که کسی که برای خود کار می‌کند انگیزه بیشتری دارد و ابتکار بیشتری به خرج می‌دهد تا کسی که برای دیگران کار می‌کند. انسان‌ها در شرایطی بیشتر و بهتر کار می‌کنند که پاداش کار آن‌ها تابعی از ارزش محصول کار آن‌ها باشد. یکی از مهم‌ترین جنبه‌های مطلوبیت اجتماعی تعریف و تضمین حقوق مالکیت فردی در همین نکته نهفته است.

❃ حال ممکن است این مساله مطرح شود که نظم درون بنگاه نیز همانند نظم دولتی از نوع سازمانی است. پس چگونه می‌توان ادعا کرد که فردی که برای بنگاه خصوصی کار می‌کند بهره‌وری بیشتری از مستخدمین دولتی دارد؟ موضوع مهمی که نباید از آن غفلت کرد این است که بنگاه‌های اقتصادی خصوصی و عوامل تولیدی که در آن‌ها به کار گرفته می‌شوند همگی در محیط مبادله آزاد و رقابتی فعالیت می‌کنند، از این‌رو منطق آزادی انتخاب، مسئولیت‌پذیری و رقابت بر آن‌ها حاکم است. تفاوت کسی که در بنگاه خصوصی و در محیط رقابتی کار می‌کند با مستخدم دولت در این است که میزان دستمزد اولی در بازار کار و بر اساس بهره‌وری معین می‌گردد، درحالی‌که دستمزد دومی تابعی از مقررات اداری است. اولی دارای این انگیزه‌ی قوی است که بیشتر و بهتر کار کند و بهره‌وری خود را بهبود بخشد تا پاداش بیشتری دریافت نماید.

❃ در محیط رقابتی، بنگاه ناگزیر است متناسب با بهره‌وری نیروی کار، دستمزد بپردازد. زيرا آزادی مبادله و قرارداد برای فرد، این امکان را فراهم می‌آورد که با بنگاهی که بیشترین دستمزد را پیشنهاد می‌کند قرارداد ببندد، ولی مستخدم دولتی، چه در سازمان خود دولت و چه در بنگاه‌های دولتی، در چنین وضعیتی قرار ندارد. او در بند بوروکراسی دولتی گرفتار است و دستمزد و شرایط ارتقای او الزاماً به بهره‌وری کار وی بستگی ندارد. از این‌رو اغلب مشاهده می‌شود که در بخش دولتی رقابت در افراد ایجاد می‌شود. به سخن دیگر، چون معمولاً دستمزد متغیر مستقلی است که به کیفیت و بهره‌وری کار بستگی ندارد، مستخدمین دولت برای حداكثر کردن نفع خالص خود (تفاضل درآمد و هزینه‌ای که به صورت کار پرداخت می شود)، دارای این انگیزه هستند که هر چه کمتر کار انجام دهند!

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | چرا دخالت دولت در اقتصاد باید محدود باشد؟ (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ۲- ولی علّت دوم ناکارآمدی اقتصاد دولتی یا تخصیص اداری منابع، به رغم اینکه اهمیت آن کمتر از علّت اول نیست و به دلایلی اغلب از آن غفلت می‌شود، مسئله فقر اطلاعاتی فلج‌کننده‌ای است که تحمیل نظم دستوری بر حوزه‌ی خصوصی (مبادلات آزادانه افراد) پدید می‌آورد. ظاهراً برای بار اول، اقتصاددانان مكتب اتریش روی این موضوع انگشت گذاشتند.

❃ لودویگ فون میزس در مقاله‌ای که در سال ۱۹۲۰ نوشت مدعی شد که نظام اقتصادی متمرکز دولتی (نظام سوسیالیستی اقتصادی) از لحاظ منطق اقتصادی غیرممکن است و پیش‌بینی کرد که تجربه‌ی اقتصاد سوسیالیستی روسیه شوروی به ناچار محکوم به شکست است.

❃ میزس می‌گوید، محاسبه عقلایی در نظام مبادله‌ی آزاد یا بازار رقابتی در سایه‌ی قیمت‌های پولی امکان‌پذیر می‌شود. استفاده‌ی بهینه از منابع در دسترس تنها زمانی ممکن است که مکانیسم قیمت‌ها علاوه بر محصولات نهایی، همه‌ی کالاهای واسطه‌ای و عوامل تولید را نیز شامل گردد. در اقتصاد متمرکز دولتی (اقتصاد سوسیالیستی)، چون بازار و سیستم قیمت‌های پولی وجود ندارد برنامه‌ریز تنها در مورد کالاهای نهایی می‌تواند ارزیابی کم و بیش درستی انجام دهد. ولی در خصوص شیوه تولید این کالاها که با استفاده از کالاهای سرمایه‌ای (ماشین‌آلات)، کالاهای نیمه‌ساخته و مواد اولیه صورت می‌گیرد ناگزیر دچار بن‌بست خواهد شد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | چرا دخالت دولت در اقتصاد باید محدود باشد؟ (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ بدون تکیه بر قیمت‌های پولی چگونه می‌توان هزینه تولید را محاسبه کرد؟ در اقتصاد بدون مبادله و بازار (سوسیالیسم) محاسبه هزینه‌ها ضرورتاً باید بر حسب کمیت‌های واقعی محصولات مورد نیاز صورت گیرد، اما واضح است که چنين کاری تنها در شرایط بسیار ساده‌ی اقتصاد فامیلی بسته قابل تصور است. در شرایط تقسیم کار پیشرفته در جامعه بزرگ و پیچیده این امر ناممکن است.

❃ برنامه‌ریز ممکن است بتواند مقدار محصولات مصرفی مورد نیاز مردم را کم و بیش تخمین بزند، اما بدون در اختیار داشتن قیمت‌های پولی نمی‌تواند هزینه تولید این محصولات را به صورت عقلایی و قابل مقایسه با روش‌های مختلف تولید این کالاها محاسبه کند. یک کالا را می‌توان به روش‌های مختلف با ترکیبات گوناگونی از کار، سرمایه، کالاهای نیمه‌ساخته و مواد اولیه تولید کرد؛ اما چگونه می‌توان بهترین و کم‌هزینه‌ترین روش را تشخیص داد و انتخاب کرد؟ ناهمگن بودن عوامل تولیدی، هرگونه محاسبه برمبنای کمیت‌های فیزیکی را ناممکن می‌سازد.

❃ در اقتصاد بازار همه کمیت‌های ناهمگن از طریق نظام قیمت‌های پولی قابل مقایسه می‌شوند از این‌رو تولیدکننده می‌تواند کم‌هزینه‌ترین ترکیب عوامل تولید را انتخاب کند، اما برنامه‌ریزی که فاقد سیستم قیمت‌های پولی است نمی‌تواند محاسبه صحیحی در خصوص هزینه شیوه‌های تولید مختلف انجام دهد. اقتصاددانان شوروی سابق پس از هفتاد سال تجربه سوسیالیسم و برنامه‌ریزی متمرکز دولتی به نتیجه مشابهی رسیدند که تاییدی بر تحلیل میزس در هفتاد سال قبل است.

📚 | اندیشه آزادی، موسی غنی‌نژاد

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #لسه‌فر #آزادی
#لیبرالیسم_اقتصادی #نه_دخالت_دولت
#مالکیت_خصوصی #مبادله‌ی_آزاد #میزس
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۷) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ اما واقعاً این گفته که سرانجام حق بر باطل پیروز خواهد شد، یکی از آن دروغ‌های خوشایندی است که مردم از دهان هم گرفته و چندان تکرار کرده‌اند که پیش پا افتاده و مبتذل شده است ولی حقیقتی در آن نیست و تجربه…
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۸)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ممکن است بگویند امروز دیگر آورندگان بدعت را به مرگ محکوم نمی‌کنیم. ما مانند پدران‌مان نیستیم که پیغمبران را می‌کشتند. ما برای پیغمبرانی که آن‌ها کشته‌اند مقابر مجلل می‌سازیم. راست است که امروز دیگر کافران را نمی‌کشیم و مجازاتی که امروز می‌توانند بر کافری روا دارند آن‌گونه نیست که ریشه‌ی حیات او را قطع کند. اما نباید غرّه شویم و به خود تهنیت بگوییم که دیگر مجازات قانونی بدعت در جامعه‌ی ما نیست. هنوز برای عقاید یا لااقل برای ابراز عقیده در قانون ما مجازات هست و استناد به آن هم نادر نیست و هر آن ممکن است آن قانون را به شدت اجرا کنند.

❃ در سال ۱۸۵۷ در دادگاه ایالت کرنوال مرد بیچاره‌ای را که تقوی و پاکدامنی‌اش مورد تردید نبود به بیست و یک ماه حبس محکوم کردند به جرم این که بر دری عبارات موهن نسبت به دین عیسی نوشته بود. یک ماه پس از آن، در دادگاه جنایی اولد-بِيلی(Old Bailey) دو نفر را در دفعات مختلف از عضویت هیأت منصفه اخراج کردند و یکی از آن‌ها را قاضی و یکی از وکلای مدافع به باد دشنام گرفت زیرا اظهار داشته بود که به دین اعتقادی ندارد و نفر سومی که شخصی خارجی بود چون همان اظهار را کرده بود دادگاه به شکایت او بر ضد دزدی رسیدگی نکرد و رسیدگی نکردن دادگاه مستند بر این اصل حقوقی بود که گواهی هیچ‌کس در دادگاه پذیرفته نمی‌شود اگر آن شخص به معاد و به خدایی (از هر نوع که باشد مقبول است) معتقد نباشد.

❃ چنین رفتاری با این اشخاص معادل این است که آن‌ها را مانند راه‌زنان به‌شمار آورند و از حقوق مدنی محروم کنند. فرضی که این اصل بر آن مبتنی است آن است که آن کس که به معاد معتقد نباشد سوگندش ارزشی ندارد و این فرض نمودار نادانی کامل و بی‌خبری از تاریخ است. زیرا به گواهی تاریخ، مسلّم است که قسمت اعظم کافران و کسانی‌که ایمان مذهبی نداشته‌اند در همه‌ی قرون مردان باتقوا و شرافتمندی بوده‌اند. کسانی‌که حتی کم‌ترین آگاهی از این امر داشته باشند، هرگز از این فرض غلط پیروی نخواهند کرد.

❃ از این بگذریم که این اصل تخم نابودی و فساد را در خود دارد. به این بهانه که کافران دروغگویند، گواهی کافرانی را که حاضرند دروغ بگویند می‌پذیرد اما گواهی آن عده‌ی باشرف و راستگو را که شجاعت دارند اعتقاد خود را بیان کنند، نمی‌پذیرد. پس اصل ناروایی که چنین محکوم به بطلان است، تنها ممکن است به‌عنوان نشانه‌ی ستمگری و کینه‌توزی به‌جا بماند. این اصل و نتایج آن نه تنها به منکران حقانیت دین توهین است، بلکه هم‌چنان توهین بزرگی نسبت به مؤمنان است. زیرا نتیجه‌ی آن چنین است: اگر آن‌ها که به معاد و عذاب آخرت معتقد نیستند بالضروره دروغگو هستند پس مؤمنانی که به آتش جهنم معتقدند تنها به علّت ترسی که از آتش جهنم دارند راست می‌گویند. چنین اعتقادی با اصول تعلیمات عیسی سازگار نیست و لابد پیروان این عقیده با مطالعه‌ی نفس خود به چنین اصلی پی برده‌اند!

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۱۹)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ حقیقت این است که اصولی از این قبیل، از بقایای کشتارهای مذهبی است و هرچند نشانه‌ی آن نیست که ما امروز هوس کشتار مذهبی داریم ولی نمودار آن بیماری است که فکر انگلیسی دچار آن است یعنی این‌که مردم لذّتی می‌برند که اصل بد و غیرعادلانه‌ای را حفظ کنند بدون آنکه قصد داشته باشند واقعاً آن را اجرا کنند. ولی بدبختانه اطمینانی نمی‌توان داشت که بدترین انواع قانونی کیفر دادن مذهبی، که صد سال است معلّق و مسکوت مانده است، روزی زنده نشود.

❃ در این روزگار، آرامش ظاهری امور را گاه کوشش‌هایی که برای زنده‌کردن گذشته می‌شود برهم می‌زند و منظور از این اغتشاش البته کسب نفع جدیدی است. آنچه امروزه از آن به‌عنوان تجدید حیات دین صحبت می‌شود و عده‌ای به آن فخر می‌کنند، نزد مردمانی که ذهن محدود و تربیت کم دارند همان زنده کردن تعصب و خرافات دینی است. جایی که تعصب و نابردباری، صفت مردمان باشد، چنان‌که در طبقات متوسط کشور ما چنین است، کمترین محرکی کافی است که دوباره آن‌ها را به کیفر دادن عقاید دینی برانگیزد. زیرا وضع بدین صورت است:

❃ عقیده و احساساتی که مردم نسبت به صاحبان عقیده‌ی مخالف دارند اهمیت بسیار دارد و این است آنچه در کشور ما خطر واقعی است. کیفرهای قانونی که در این خصوص موجود است، حتی اگر اجرا نشود، احساسات نامعقول مردم را زنده نگه می‌دارد و تقویت می‌کند. داغ ننگی که افکار عمومی در انگلستان بر پیشانی هر نوع عقیده‌ی تازه و بدعتی در امر دین می‌زند، اثر فوق‌العاده بد دارد.

❃ این است که عقیده‌ی دینی تازه در انگلستان کمتر از سایر ممالک اروپا فرصت تجلی پیدا می‌کند با آنکه در آن ممالک کیفرهای قانونی، شدیدتر است و نزد ما چنان شدتی ندارد. در انگلستان اگر کسی وضع مالی‌اش خوب باشد و نیازی نداشته باشد که از راه کسب و کار امرارمعاش کند، می‌تواند عقیده‌ی خود را بیان کند. اما در مورد دیگران عقاید عموم چنان بدعت‌آورندگان را از اشتغال به کسب‌وکار محروم می‌کند که اثرش از کیفر قانونی شدیدتر است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۲۰)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ فرقی نیست بین آنکه کسی را در زندان نگه‌دارید یا وسیله‌ی کسب نان را از او بگیرید. اما کسانی‌که نان‌شان تامین است و انتظار لطفی از صاحبان قدرت یا گروهی از مردم و یا عموم مردم به‌طور کلّی ندارند، دچار چنین چیزی جز بدگویی و بداندیشی مردمان نمی‌شوند و بداندیشی و بدگویی مردمان تحملش ناممکن نیست. اما توقع محبت و شفقت را باید یکسره از مردمان نداشته باشند. هرچند امروز مانند سابق به صاحبان عقیده‌ی نو بدی نمی‌کنیم، در رفتاری که با آنان می‌کنیم در واقع به خود بدی می‌کنیم. سقراط را کشتند اما حکمت سقراطی مانند خورشیدی بر اوج آسمان برآمد و جهانی را روشنی بخشید.

❃ نزد ما در دوره‌ای مختلف عقاید سرکش نه پیشرفت کرده‌اند و نه عقب‌نشینی. هرگز شعله‌ور نمی‌شوند و نوری پخش نمی‌کنند اما مثل آتش زیر خاکستر به جا می‌مانند و تنها جمع کوچکی از اهل فکر و بصیرت را گرم می‌کنند. ولی بر امور کلی بشر نوری خواه واقعی یا فریبنده نمی‌تابانند. به این ترتیب وضعی ادامه می‌یابد که در نظر بعضی وضع مطبوعی است زیرا بدون آن‌ک نیاز به کیفر دادن یا زندانی کردن کسی باشد، همه‌ی عقاید مسلم و پابرجا ظاهراً حفظ و رعایت می‌شوند و در عین حال بر کسانی که عادت به تفکر دارند و بدعت و نوخواهی می‌آوردند، راه کاملاً بسته نمی‌شود.

❃ به این ترتیب صلح و آرامشی در عالم افکار حفظ می‌شود و کارها جریانی را که داشته‌اند ادامه می‌دهند. اما این طرز حفظ آرامش فکری، برای ما به قیمت گرانی تمام می‌شود زیرا به این ترتیب، شجاعت اخلاقی مردمان را تباه می‌سازیم. در چنین وضعی که عقل‌های فعّال و کنجکاو صلاح را در این می‌بینند که اصول کلی اعتقادات خود را در سینه پنهان دارند و در آنچه برای مردم می‌گویند تا آن‌جا که بتوانند نتایجی را که به آن رسیده‌اند با مقدماتی پیوند دهند که خود به آن‌ها معتقد نیستند، نمی‌توان انتظار داشت که کسانی قد علم کنند که منش شجاع و منطق روشن و هوش تیزبین را باهم آمیخته دارند و حال آن‌که این نوع کسان‌اند که تمدن معنوی بشر، مرهون آن‌ها است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۲۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اما در پایین طبقه‌ی چنان بزرگانی، مردانی قرار دارند که یا با عقاید مبتذل اجتماع موافق‌اند و ی ریاکاران مصلحت‌بینی هستند که عقایدی که اظهار می‌دارند برای مجاب‌کردن شنوندگان است بدون آنکه در دل خود به آن‌ها معتقد باشند. اما کسانی‌که نخواهند به این درجه از انحطاط تن دهند، به ناچار فکر خود را محدود می‌کنند و علاقه‌هایشان را متوجه چیزهایی می‌سازند که با اصول کلی مرتبط نباشند مانند مطالب عادی کوچکی که اگر ذهن بشر قوت و وسعت یافته بود خودبه‌خود حل می‌شد. اما ذهن بشر قوت و وسعت نخواهد یافت مگر آنکه آزادی و شجاعت کامل داشته باشد که در اصول کلی و اساسی، تفحص و گفت‌وگو کند.

❃ کسانی‌که معتقدند بستن دهان مخالفان فکری، زیانی ندارد، باید در نظر بگیرند که در نتیجه‌ی این خاموشی اولاً فرصت عادلانه‌ای به عقاید مخالف داده نمی‌شود که اگر بر حق‌اند، حقّانیت خود را اثبات کنند و دیگر آن‌که آن قسمت از این عقاید، که آزادیِ بحث ممکن بود بطلان آن‌ها را نشان دهد، در نتیجه‌ی سکوت هرچند منتشر نمی‌شوند، از میان هم نمی‌روند و به‌جا می‌مانند. ولی زیان بزرگ در ممنوع کردن بحثی که از آن نتیجه‌ای مخالف عقاید مقبول گرفته شود، به صاحب عقیده نمی‌رسد، بلکه به مردمی می‌رسد که در نتیجه‌ی این منع، نمو و پیشرفت ذهن آن‌ها متوقف می‌شود و عقل آن‌ها از وحشت طغیان، راه و رسم بردگی در پیش می‌گیرد.

❃ چه بسیار ذهن‌های روشن و قابل که چون با منش سست و ترس همراه‌اند، یارای آن ندارند که افکار خود را با دلیری و قدرت پیگیری کنند و به نتیجه‌ی منطقی خود برسانند، از ترس آن‌که مبادا نتیجه‌ای که به دست می‌آید در نظر توده‌ی عوام، مخالفت با دین یا اخلاق خوانده شود. ولی زیانی که از این بابت به جهان وارد می‌آید اندازه نتوان گرفت. در میان این عده گاه کسانی را می‌بینیم که وجدان حساس و ادراک دقیق و عالی دارند و عمری با جهش‌های فکری خود در ستیزند و می‌کوشند تا نور عقل و فرمان وجدان خود را تابع سنّت مقبول مردمان کنند و با این همه کوشش، عاقبت موفقیتی هم به دست نمی‌آورند. کسی را که تشخیص ندهد وظیفه‌ی اساسی او به‌عنوان شخص متفکر آن است که فکر و استدلال خود را تا غایت منطقی آن تعقیب کند، هرگز نمی‌توان متفکر بزرگی به حساب آورد.

📚 | درباره‌ی آزادی، جان استوارت میل

#آزادی #فلسفه #آزادی_فردی #آزادی_بیان
#آزادی_عقیده #جان_استوارت_میل #تساهل
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | قوای پنج‌گانه از نگاه جان لاک (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ «انسان‌ها چنانکه گفته شد* طبیعتاً آزاد، برابر و مستقل هستند، هیچ‌کس را نمی‌توان از این وضعیت خارج ساخت و تحتِ سلطه‌ی دیگری قرارداد مگر با رضایت و میلِ خودش. تنها راهی که کسی خودش را از آزادی طبیعی خویش محروم می‌کند و تحت قوانین و محدودیت‌های جامعه‌ی مدنی قرار می‌گیرد این است که برای زندگی در یک اجتماع امن، راحت و صلح‌آمیز با انسان‌های دیگر به توافق برسد و با آن‌ها متحد شود و اجتماعی را تشکیل دهد که بهره‌مندی همه‌ی اعضای آن از دارایی‌هایشان تضمین شود و در مقابلِ افراد دیگری که به اجتماع آن‌ها تعلق ندارند، امنیت بیشتری داشته باشند.»(بخشی از بند ۹۵)

❃ لاک هدف اصلی ورود انسان‌ها به جامعه را بهره‌مند شدن از دارایی‌های خویش در سایه‌ی صلح و امنیت می‌داند که اصلی‌ترین ابزار برای رسیدن به این هدف، داشتن قوانینی است که در آن جامعه وضع شده است. و نخستین و بنیادی‌ترین قانون موضوعه‌ی یک جامعه، تأسیس و بنا نهادن قدرت قانونگذاری است. هدف این قانون پاسداری از جامعه و همه‌ی افراد آن تا جایی است که مصلحت عمومی ایجاب می‌کند.(بند ۱۳۴)

❃ با این حال قدرت قانون‌گذاری، هم‌چنان‌که قدرتِ عالیِ برتر در یک جامعه است: نخست قدرتی نیست که بتواند خودسرانه و مستبدانه باشد، چراکه این قدرت، چیزی جز قدرت همه اعضای جامعه نیست. زیرا افراد در وضع حاکمیت طبیعی از آن برخوردار بوده‌اند و حال آن را در دست فرد یا مجمعی، برای قانون‌گذاری قرار داده‌اند.(بند ۱۳۵) دوم آنکه قانون‌گذار به‌علت مرجعیت و آمریت مطلقی که دارد نمی‌تواند قدرتی برای خود متصور شود که بر اساس آن به صدور احکام نابخردانه و خودسرانه مبادرت کند ولی او این قدرت را دارد ک براساس قوانین اعلام‌شده و داوران و قضاتِ شناخته‌شده و مورد تایید، عدالت را اجرا و دربار‌ه‌ی حقوق رعایا تصمیم‌گیری کند.(بند ۱۳۶)

( * بنگرید به نوشتارِ: هدف جامعه سیاسی از نگاه جان لاک، درک این نوشتار برای درک نوشتار کنونی، بایسته است.)
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | قوای پنج‌گانه از نگاه جان لاک (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ لاک درباره‌ی قدرت قانون‌گذاری می‌نویسد: «قدرت قانون‌گذاری قدرتی است جهت هدایت نیروهای جامعه‌ی همسود برای نگاه‌داری و حفاظت جامعه و اعضای آن. ولی از آن‌جا که قوانین به‌صورت پیوسته اجرا می‌شوند و قدرت‌شان همیشگی و پایدار است و از طرفی این قوانین در مدت‌زمان کوتاهی تدوین می‌شوند، بنابراین نیازی نیست که قانون‌گذاری، پیوسته برقرار باشد چراکه کار آن به‌صورت دائمی نیست.» (بند ۱۴۳)

❃ لاک ادامه می‌دهد: «از طرف دیگر ضعف اخلاقی انسان در برابر وسوسه‌ی قدرت ممکن است آن‌هایی را که دارای قدرت قانون‌گذاری هستند بر آن دارد که بخواهند قدرت اجرایی قوانین را نیز در دست بگیرند، در این صورت ممکن است آن‌ها خود را از شمول آن قوانین که خود وضع کرده‌اند، خارج کنند و بر آن شوند که هم در وضع قوانین و هم در اجرای آن منفعت شخصی خود را دخالت داده و از این‌رو به منافعی دست یابند که در تضاد با غایت جامعه و دولت باشد، بنابراین در جوامع نظام‌یافته‌ی سیاسی، یعنی جایی‌که به‌صورت شایسته‌ای، صلاح عمومی مورد توجه قرار گرفته است، قدرت قانون‌گذاری در دستان افراد متفاوت و گوناگونی با وظایف به‌خصوص گزارده می‌شود تا در پیوند با یکدیگر، وظیفه‌ی تدوین قوانین را عملی کنند. زمانی‌که کار آن‌ها به پایان رسید، آن عده از هم جدا و متفرق می‌شوند و خود آن‌ها نیز مشمول قوانینی می‌شوند که خودشان تصویب کرده‌اند؛ این امر قیدی است نهاده شده بر آن‌ها تا مراقب باشند که قوانین را مطابق با خیر و صلاح همگان بنویسند.»(بند ۱۴۳)

❃ از آنجا که قوانینی که یک‌بار و در زمانی کوتاه به تصویب می‌رسند نیازمند اجرا یا مراقبت دائمی هستند، از ضرورت ایجاد قدرتی دائمی نام می‌برد و آن را قدرت مجریه نام می‌نهد، قدرتی که قوانین را اجرا می‌کند و اجازه نمی‌دهد قوانین قدرت خود را از دست بدهند. قدرت مجریه، قدرتی است جدا از قدرت قانون‌گذاری، چرا‌که اگر قدرت قانون‌گذاری با قوه مجریه یکی باشد این احتمال وجود دارد که قانون‌گذاران خود را از دایره‌ی شمول قانون معاف کند و در تدوین قانون و در اجرای آن منافع خصوصی خود را در نظر بگیرند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | قوای پنج‌گانه از نگاه جان لاک (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ جان لاک، افزون بر دو قوه‌یِ: قانونگذاری و مجریه، از قوه سومی نیز نام می‌برد و آن را قوه فدراتیو (Federative Power) می‌نامد. لاک قوه فدراتیو را قوه‌ای «متمایز» از دو قوه‌ی دیگر می‌داند، ولی آن را تابعِ «قوه قانونگذاری، که عالی‌ترین قدرت در کشور است»، قرار می‌دهد. این قوه، برخلاف دو قوه‌ی قانونگذاری و مجریه، که ناظر بر حسن اداره امور داخلی کشور هستند، به مناسبات میان دولت‌ها مربوط می‌شود و لاک آن را در تداوم «قدرت طبیعی» مورد بحث قرار می‌دهد که در هر اجتماعی وجود دارد و منظور از آن قرینه همان قدرتی است که هر فردی پیش از ورود به اجتماع به‌طور طبیعی داشته است.

❃ «اگرچه اعضای یک جامعه‌ی همسود اشخاصی مجزا از یک‌دیگرند ولی این افراد به‌واسطه‌ی اینکه توسط قوانین جامعه اداره می‌شوند، لاجرم در پیوند با یکدیگر هستند و در این ارتباط، پیکره‌ی یکپارچه‌ای را تشکیل می‌دهند که در آن، ارتباط افرادِ پیکره با دیگران، مشابه حالتی است که فرد در وضع حاکمیت طبیعت در رابطه با افراد دیگر داشت. به این ترتیب است که منازعات و اختلافات میان اعضایِ جامعه و افرادی که خارج از جامعه هستند توسط آحاد مردم آن جامعه حل‌وفصل می‌شود اگر آسیبی به یکی از اعضای این پیکره وارد شود همه در مقام دادخواهی برمی‌آیند. پس با توجه به این نکته، کل جامعه‌ی سیاسی در ارتباط با جوامع و افراد خارج از آن همانند همان پیکره‌ی واحد در وضع حاکمیت طبیعت است»(بند ۱۴۵) «بنابراین، این امر شامل قدرت جنگ و صلح، ائتلاف‌ها یا پیمان‌ها و همه‌ی دادوستدهایی می‌شود که با همه‌ی افراد و اجتماعاتی انجام می‌گیرد که هم‌سود نیستند. این را می‌توان «قدرت فدراتیو» نامید. و اگر منظور درک شده باشد، نسبت به آن حساسیتی ندارم.»(بند ۱۴۶)

❃ به نظر لاک، اگرچه دو قوه‌ی فدراتیو و مجریه قوه‌هایی «متمایز» هستند، ولی پیوسته در پیوند با یکدیگر قرار دارند. قوه‌ی مجریه مسئول اجرای قانون‌های کشوری (municipal) در داخل، و قوه‌ی فدراتیو ناظر بر «مدیریت امنیت و مصالح عمومی» در خارج است. بدین‌سان، این هر دو قوه در پیوند نزدیک با یک‌دیگر هستند و به نوعی «وحدت» دارند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | قوای پنج‌گانه از نگاه جان لاک (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ با این همه این دو قوه تمایزی ذاتی نیز دارند: اجرای قانون‌های داخلی، که ناظر بر مصالح عمومی و سود و زیان کشور است، دارای چارچوبی دقیق هستند؛ درحالی‌که مدیریت مناسبات خارجی، چارچوب حقوق روشنی ندارد و باید به امانِ دوراندیشی و حزم (prudence) کسانی گذاشته شود که این قدرت به آنان تفویض شده است.

❃ لاک بار دیگر، با تاکید بر اینکه دو قوه‌ی مجریه و فدراتیو متمایز و جدای از یک‌دیگر هستند، می‌افزاید که جداکردن آن‌ها از یکدیگر و تفویض هر یک به گروه جداگانه آسان نیست، زیرا هر دو قوه، برای عمل به وظیفه خود «نیازمند نیروی اجتماع (Force of the Society) هستند» و همین امر موجب می‌شود که نتوان نیروی واحد اجتماع را در دست دو گروه متمایز قرار داد که ممکن است از یکدیگر تبعیت یا هماهنگ عمل نکنند.

❃ لاک، افزون بر سه قوه‌ی: قانونگذاری، مجریه و قوه‌ای که او فدراتیو می‌نامد، به دو قوه‌ی «موسس» و «قضائیه» اشاره می‌کند. نخستین قوه‌ی مهم در اندیشه سیاسی لاک «قوه موسس» است، که همانا مردم هستند که قراردادی برای بیرون آمدن از وضعیت طبیعی با یک‌دیگر می‌بندند و پیکره‌ای سیاسی را تشکیل می‌دهند. مردم، که حاکمیت از آنان ناشی می‌شود، اجتماع سیاسی را با اراده‌ی آزاد خود تأسیس می کنند و قدرت موسس بیش از آن‌که در قلمروِ حقوق قرار گیرد، سیاسی است و در واقع، همچون مبنایی برای تکوین قوای حقوقی اجتماع و شرط امکان تأسیس آن به‌شمار می‌رود.

❃ قدرت قضائیه که لاک از آن نام می‌برد، مانند قدرت موسس، یکی از مهم‌ترین ضابطه‌های حکومت قانون و پیکره‌ی سیاسی است. وجود یا فقدان داور یکی از نشانه‌های تفاوت میان وضع طبیعی و اجتماع سیاسی است. در وضع طبیعی هر فردی، داور، طرف دعوا و مجری قانون است، در‌حالی‌که در اجتماع سیاسی داوری مشترک وجود دارد و قانون را در مورد همه‌ی افراد به‌طور برابر اجرا می‌کند و وجود قدرتی که صلاحیت حقوقی آن شامل افراد اجتماع می‌شود، از مهم‌ترین ویژگی‌های هر اجتماع سیاسی است و از این حیث، قدرتی مانند دیگر قدرت‌های مطروحه نیست، بلکه با ایجاد چنین قدرتی وضع طبیعی پایان می‌یابد.

#تفکیک_قوا #جامعه_سیاسی #جان_لاک
#حکومت_قانون #قوه_مقننه #قوه_مجریه
#قوه_قضائیه #قوه_فدراتیو #قوه_موسس
#دادگستری #قانون‌گذاری #اندیشه_سیاسی
#دولت #سیاست #دولت_مدرن #خرد_سیاسی
➣ @Notes_On_Liberty