On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.9K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۱۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ابن‌مقفع به این دلیل نمی‌توانست اندیشه‌اش را با شعر و سجع عربی کند چون اصلاً عربی نبود از نوع آنچه تا آن موقع وجود داشت نبود، اما چیزی بود که می‌توانست با زبان عربی آن را بیان کند. بنابراین ابن‌مقفع نثری را برای بیان اندیشه ابداء و ابداع کرد که بعد از خودش به مهمترین مدرسه‌ی نثرنویسی در زبان عربی تبدیل شد. همین حجت کافی است تا ابن‌مقفع را اولین اندیشمنده در دوره‌ی ایرانی در اسلام بدانیم.

❃ اما آن اندیشه‌ای که ابن‌مقفع را واداشت تا برای بیان آن نثر فنی را ابداع کند، همان اندیشه‌ای است که دکتر سید جواد طباطبایی آن را با عنوان «اندیشه ایرانشهری» معرفی می‌کند و ابن‌مقفع اولین و از مهمترین کسانی است که این اندیشه را از طریق انتقالش به زبان عربی، احیاء کرد.

❃ بی‌شک ابن‌مقفع به زبان و فرهنگ ایرانی خود سخت علاقه‌مند بود است زیرا به‌گواهی منابع تاریخی، پدرش در شرایطی که خود برای پذیرش اسلام تحت فشار بود، در تعلیم و تربیت ایرانی و غیراسلامی پسرش، به‌رغم زندگی در یک محیط عربی-اسلامی و نزدیک به دستگاه خلافت، اهتمام فوقالعاده‌ای را به‌کار گرفت تا روزبه را فردی «باورمند» به دین و زبان و فرهنگ ایرانی به‌بار آورد.

❃ ابن‌مقفع در محیطی (بصره) بالید که نمی‌توانست زبان پهلوی را به‌عنوان یک «زبان مادری» بیاموزد، بلکه او زبان عربی را به‌مثابه یک زبان مادری، و زبان پهلوی را به‌عنوان یک وظیفه‌ی دینی و علمی برای دسترسی به منابع دینی و فرهنگی اجدادی، در نزد مغ/معلم آموخت، درحالی‌که زبان عربی را به جبر زندگی در میان قبیله بنی‌الاهتم در بصره و به‌صورت طبیعی یاد گرفت.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۱۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ او وقتی بزرگ شد، دریافت که تنها راه ممکن حفظ میراث ایرانی -که آخرین بقایای آن در بساط «دهقانان»، که پدرش نیز یکی از آن‌ها بود، یا در آتشکده‌ای در حال انقراض و یا در سینه‌ی مغ‌هایی که دیگر جانشینانی ندا شتند تا «اسرار» را به آنان بسپرند، در حال نابودی و فراموشی بود- این است که با وارد کردن‌شان در زبان عربی، از یک‌سو در زمانی‌که امکان سربرآوردن زبان فارسی مهیا نبود، آن «مضامین» را حفظ کند، و از سوی دیگر، با تکمیل نقیصه بزرگ زبان عربی یعنی فقدان نثر فنی، آن میراث و مضامین را به‌عنوان «موادی» برای اندیشیدن و انباشت علمی قرار دهد.

❃ اینکه می‌بینیم رنسانس سده‌ی چهارم صبغه ایرانی می‌یابد یا اینکه دستگاه خلافت در سیر خود به سلطنت ایرانی تبدیل می‌شود، به این دلیل است که «مواد» اندیشه در این دوره، ایرانشهری است. مضامین ایرانشهری، از آنجاکه از جنس احساسات و عواطف نبود، بنابراین، تعبیه‌ی آن‌ها در بطن زبان عربی قبل از ابن‌مقفع، زبانی که «کوکِ» شعر و سجع داشت، ممکن نبود. همین دغدغه است که در نزد ابن‌مقفع، انگیزه‌ای قوی برای ابداع قابلیت نثر فنی برای زبان عربی شد تا بتواند بذر مواد ایرانشهری را در زمین آن بکارد.

❃ ابداع مهم ابن‌مقفع، مهم‌ترین عاملی بود که با پرکردن نقیصه‌ی تاریخی زبان عربی، نوزایش سده‌ی چهارم هجری را به‌بار آورد، این نکته‌ای است که حتی متعصب‌ترین عرب‌ها نیز نتوانسته‌اند در آن چندوچون کنند. اما نقش ابن‌مقفع تنها در پایه‌گذاری مدرسه‌ی نثرنویسی در جهان اسلام نبود، که هنوز پابرجاست، بلکه او یکی از اولین و مهم‌ترین مترجمانی است که با انتقال مفاهیم ایرانشهری به زبان عربی، هم باعث حفظ میراث ایرانشهری شد و هم مواد بسیار مهمی برای اندیشه فراهم آورد.

❃ شاید بهتر این باشد که بگوییم؛ مدرسه‌سازی ادبی ابن‌مقفع (فرع بر/درخدمت) انتقال مواد ایرانشهری است. آنچه که برخی اندیشمندان آن را «اومانیسم» اسلامی سده چهارم نام داده‌اند، به تایید تاریخ‌نویسان علم، همان است که «العتابی» در جمله «اللغه لنا و المعانی لهم» به مؤثرترین وجه بیان داشته است. مواد ایرانی و زبان عربی، دو پدیده‌ای هستند که ذهن و زبان نقش‌آفرینان نوزایش سده‌ی چهارم را به‌خدمت گرفتند. باری هر دو اندیشمند از حیث مضمون و زبان، یک «مؤسس» به‌حساب می‌آیند.

- ادامه دارد...

📚 | مقاله از: مصطفی نصیری

#سیاست #اندیشه_سیاسی #فلسفه
#ماکیاولی #ابن_مقفع #فلسفه_سیاسی
#دولت_ملی #ایرانشهری #ایرانشهر
#رنسانس_سده_چهارم #ملت #دولت
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | مارکسیسم بدون نقاب! (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ این نوشته گزارشی است از کتاب «مارکسیسم بدون نقاب، از توهم تا نابودی» که توسط لودویگ فون میزس نوشته شده است. لودویگ فون میزس، در ژوئن و ژولای ۱۹۵۲، نُه سخنرانی درباره‌ی مارکسیسم و کاپیتالیسم در سان‌فرانسیسکو ایراد کرد. بتینا گریوز، متن این سخنرانی‌ها را پیاده کرد. وی با قراردادن این سخنرانی‌ها در دسترس عموم، خدمت بزرگی به ما کرده است. در این سخنرانی‌ها، دیدگاه بی‌بدیل میزس به نمایش گذاشته شده است. حتی شاگردان مجرب و کارآزموده او نیز از بحث‌هایی که وی در این سخنرانی‌ها مطرح ‌کرده است، چیزهای زیادی خواهند آموخت.

❃ برخی از مارکسیست‌های غربی مانند اریک فروم، اومانیسم مارکس را که عمدتاً در دست نوشته‌های اولیه‌اش به چشم می‌خورد، مورد تاکید قرار داده‌اند. اما نگاه میزس به مارکس، متفاوت است. از دید او، مارکس، گونه‌ای خام و ناپخته از ماتریالیسم را پذیرفته است. به بیان میزس: «طبق باور مارکس، هر کس، به‌واسطه‌ی نیروهای مولد مادی، مجبور به تفکر به شیوه‌ای است که نتیجه‌ی آن، نشانگر منافع طبقاتی وی است. به‌عبارت دیگر هر کس به‌گونه‌ای فکر می‌کند که «منافع» وی، او را وادار به تفکر به آن شیوه می‌نماید. «منافع» افراد، چیزی مستقل از ذهن و ایده‌های آن‌هاست. متعاقبا آن چه به واسطه ایده‌های افراد تولید می‌شود، حقیقت نخواهد بود. کارل مارکس معتقد بود مفهوم حقیقت از معنای واحدی برای تمام دوره‌های تاریخی برخوردار نبوده است. او آن‌چه را که تفکر افراد در طول تاریخ به وجود آورده بود، «ایدئولوژی» می‌نامید و نه حقیقت». (ص۶).

❃ میزس، تناقضی را در این تئوری مارکس مورد اشاره قرار می‌دهد که تا آن‌جا که من می‌دانم. تا به حال انتقاد چندانی به آن وارد نشده است. مارکس مدعی بود که منافع طبقاتی، تعیین‌کننده‌ی ایده‌های فردی هستند که به تفکر می‌پردازد. وی همچنین معتقد بود که این ایده‌ها، مستقیماً نیروهای مولد مادی را انعکاس می‌دهند. اما این دو ادعا، به هیچ وجه، به نتیجه مشترکی نمی‌رسند:

«۱) تفسیری که مارکس از دکارت ارائه می‌کند، این است که وی در دوره‌ای زندگی می‌کرد که ماشین‌ها، تازه اختراع شده بودند و لذا، دکارت، حیوانات را به‌صورت ماشین، توضیح می‌داد و ۲) تفسیر وی از افکار جان لاک، این است که این افکار از این واقعیت ناشی می‌شوند که وی، نماینده منافع طبقه بورژوا بود. این دو توضیح در زمینه منبع ایده‌ها با یکدیگر، تطابق و سازگاری ندارند. (ص۶) ».

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | مارکسیسم بدون نقاب! (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ میزس، در حاشیه‌ی تحلیلی که از ماتریالیسم ارائه می‌کند، نکته‌ی ظریف و زیرکانه‌ای را به زبان می‌آورد:
هیچ فیلسوف ماتریالیستی، از استفاده از عبارت «به‌سادگی» دست نمی‌کشد. (مثلاً به جمله‌ی «افکار، به‌سادگی، ترشحات مغز می‌باشند» دقت کنید.) استفاده از این کلمه بدان معنا است که «می‌دانم، اما نمی‌توانم آن را توضیح دهم». (ص۳)

❃ واضح است که اقتصاد، در مرکز توجه مارکسیسم قرار دارد. میزس، اشتباهات اساسی مارکس را به نحوِ ماهرانه‌ای برمی‌شمارد. مارکس مدعی بود که «قانون حرکت» کاپیتالیسم را کشف کرده است. به همان‌گونه که نیوتن، قانون حرکت در فیزیک را کشف کرده بود. ارزش یک کالا، تحت شرایط کاپیتالیستی، به زمانی بستگی دارد که از نظر اجتماعی، برای تولید آن کالا مورد نیاز است. این نکته در رابطه با کار نیز صادق است: ارزش کار، به میزان کاری بستگی دارد که برای آن‌که کارگر، بتواند زنده مانده و کار کند، لازم است. کارفرمای سرمایه‌دار، در مقابل پرداخت این مبلغ، قدرت کار کارگر را به دست می‌آورد. کارگر باید تعداد ساعات مشخصی را برای سرمایه‌دار کار کند که در این مدت، کار خود یعنی منبع ایجاد ارزش را به مصرف می‌رساند. اگر میزان کاری که وی انجام می‌دهد، بیشتر از آنچه باشد که کارفرما به او پرداخت کرده است. کارفرما سود خواهد برد.

❃ همان‌طور که میزس خاطرنشان می‌سازد، این تئوری مشهور سود، بر پایه «قانون مفرغین دستمزدها» قرار دارد. درصورتی‌که دستمزدها از میزان لازم برای امرار معاش فراتر روند، افزایش تعداد کارگران، سبب خواهد شد که دستمزدها دوباره کاهش یابند. بالارفتن استاندارد زندگی در انگلستان زمان مارکس به همراه گسترش کاپیتالیسم، این قانون آهنین را باطل ساخت، اما مارکس به این موضوع، توجهی نکرد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | مارکسیسم بدون نقاب! (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ میزس، مشکل دیگری را نیز در این بخش از تئوری مارکس بر می‌شمارد:

«درصورتی‌که فکر کنیم که تحت سیستم کاپیتالیستی، انحراف دستمزدها از این نرخ (حداقل معیشت)، کاملاً غیرممکن است، آنگاه چگونه خواهیم توانست مثل مارکس درباره‌ی غیرقابل اجتناب بودن ضعف تدریجی کارگرها صحبت کنیم؟ تناقض مطلقی میان قانون مفرغین نرخ دستمزدها و فلسفه تاریخ وی وجود دارد. او در فلسفه‌ی تاریخ خود، ادعا می‌کند که قدرت کارگرها، هر چه بیشتر، کاهش خواهد یافت تا جایی‌که به شورش علنی روی می‌آورند و از این طریق، سوسیالیسم را به‌وجود خواهند آورد. مسلم است که هیچ یک از این دو عقیده، قابل دفاع نیست. نکته شگفت‌آور این است که در دوره صد ساله پس از نگارش آثار مارکس، هیچ‌کس به این تناقض اشاره نکرده است». (ص۱۳)

❃ میزس، مساله‌ای را حل می‌کند که برای مدت زیادی، من را سرگردان کرده بود. مارکس بر این باور است که وقتی سوسیالیسم از راه برسد، دیگر افراد در معرض تقسیم کار قرار نخواهند گرفت! وی چگونه می‌توانسته است به این نکته باور داشته باشد؟ مطمئناً دانش گسترده‌ی وی از تاریخ اقتصاد، می‌بایست به او آموخته باشد که تمدن نمی‌تواند بدون تقسیم کار به‌وجود آید.

❃ میزس ادعا می‌کند که مارکس، قرائت متفاوتی از تاریخ تکنولوژی دارد:

«مارکس، تکامل نوع بشر به سطحی بالاتر از انسان‌های نخستین را به حساب نیاورده بود. به نظر وی، نیروی کار غیرماهر، نوع عادی نیروی کار است و نیروی کار ماهر، استثنا به‌شمار می‌رود. وی در یکی از کتاب‌هایش نوشته است که رشد پیشرفت تکنولوژیکی در ماشین‌ها، سبب از میان رفتن متخصصین می‌شود، زیرا هر کسی خواهد توانست دستگاه را به‌کار اندازد و برای استفاده از این دستگاه‌ها، نیازی به هیچ‌گونه مهارت خاصی وجود ندارد. از این‌رو، او فکر می‌کرد نوع عادی و معمول انسان در آینده، نوع غیرمتخصص خواهد بود» (ص ۱۴).

❃ میزس، به‌کرات از دانش‌ فوق‌العاده خود برای بیان نکاتی روشنگر استفاده می‌کند. به‌عنوان مثال، می‌گوید: در فرانسه، پیش از پایان قرن هجده یا آغاز قرن نوزده، واژه‌های «سازمان‌دهنده»(Organize) و «سازمان‌دهی‌کننده» (Organizer) شناخته شده نبودند. بالزاک، با اشاره به واژه «سازمان‌دهی کردن» می‌گوید: «این یک واژه ناپلئونی جدید است و به این معنا است که شما حاکم مطلق می‌باشید و همان‌طور که معمار با سنگ‌ها سروکار دارد، شما نیز با افراد سروکار خواهید داشت». (ص۴۵)».

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | مارکسیسم بدون نقاب! (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ من در این گزارش کوتاه، بر تحلیل میزس از مارکس تمرکز کرده‌ام، اما او در چهار سخنرانی نیز به کاپیتالیسم می‌پردازد. بحثم را به دو نکته مهم محدود می‌کنم که میزس، در رابطه با تئوری چرخه تجاری اتریشی مطرح می‌سازد. اولاً، وی ادعا نمی‌کند که این تئوری، تمامی نوسان‌های تجاری را توضیح می‌دهد:

«منظور ما آن بحران‌های اقتصادی نیست که به دلیل رویداد مشخصی به وجود آمده‌اند و می‌توان به راحتی دلیل بروز آنها را تشریح کرد... (مثل بحرانی که در اثر قطع صادرات پنبه به خاطر جنگ‌های داخلی، در اروپا به وجود آمد). به خاطر وجود شرایط محدود قابل تشخیص، به این قبیل بحران‌ها، نمی‌پردازیم. ما در تمام شاخه‌های کسب‌و‌کار با یک بحران خالص و واقعی سروکار پیدا می‌کنیم. (اگر چه برخی اوقات در بعضی از شاخه‌ها، این بحران وخیم‌تر از دیگر موارد است)، افراد نمی‌توانند هیچ دلیل خاصی را برای این دسته از بحران‌ها مشاهده کنند. (ص۶۹).

❃ امروزه که با مشکلات موجود، طرح نجات مالی (bailout) و بسته محرک اقتصادی (stimulus package) جذابیت پیدا کرده‌اند، گفته دوم میزس اهمیت حیاتی می‌یابد. وی می‌گوید که هرگونه گسترش اعتباردهی توسط بانک‌ها را باید کاملا متوقف کرد: انتشار پول و گسترش اعتباردهی باید متوقف شود».(ص۷۵).

❃ همچنین به‌عقیده من، نمی‌توان با این گفته‌ زیرکانه میزس مخالفت نمود:

«هگل، کسی بود که تفکر آلمانی و فلسفه آلمانی را حداقل به مدت بیش از یک قرن نابود کرد. او هشداری را در افکار ایمانوئل کانت یافته بود که می‌گفت تنها کسی می‌تواند فلسفه تاریخ را به نگارش درآورد که از این شجاعت برخوردار باشد که ادعا نماید دنیا را با چشمان خداوند می‌بیند. هگل اعتقاد داشت که «چشمان خداوند» را در خود دارد، پایان تاریخ را می‌داند و از طرح‌ها و برنامه‌های خدا باخبر است.» (ص ۹-۸).

📑 | نوشتار از: دیوید گوردون، «مارکسیسم بدون نقاب، از توهم تا نابودی»، لودویگ فون میزس

#اقتصاد #میزس #مارکسیسم
#سوسیالیسم_ویرانگر #مارکس
➣ @Notes_On_Liberty
📄 از کل احزابی که از زمان مشروطیت تاکنون به‌وجود آمده‌اند یک بیانیه‌ی ده صفحه‌ای که سر و تَهی داشته باشد صادر نشده است! | ✍🏻 استاد جواد طباطبایی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ما هنوز متن‌های اساسی اندیشه جدید را در اختیار نداریم، به‌عنوان مثال، تا زمانی‌که متن‌های بنیادین اندیشه را از جان لاک تا الکسی توکویل در اختیار نداشته باشیم و با تفسیرهای این نظام‌های فکری آشنا نباشیم، واژه‌ی «دموکراسی» را به «مردم‌سالاری» ترجمه می‌کنیم و تصور می‌کنیم دموکراسی یعنی سالاریِ مردم! اگر همین ظاهر واژه‌ی دموکراسی(democracy) را به‌دقت نگاه کنید، خواهید دید که با دو شیوه‌ی حکومتی دیگر که در فلسفه‌ی یونانی درباره‌ی آن‌ها بحث می‌شد، یعنی پادشاهی(monarchy) و الیگارشی(oligarchy) متفاوت است.

❃ به اشاره می‌گویم که صورتی از فعل archein که در دو اصطلاح اخیر آمده، به معنای «سالاری» است، زیرا پادشاهی، در نظر یونانی‌ها، نوعی سالاری یک فرد بود و الیگارشی سالاری یک گروه متنفذ؛ اما جزء دوم دموکراسی را از فعلِ kratein یونانی گرفته‌اند که بار معنایی متفاوتی دارد و به معنای «فرمان راندن در میان افراد آزاد و برابر» است.

❃ به‌رغم نزدیک به یک سده‌ای که از آغاز ورود اندیشه جدید به ایران می‌گذرد، هنوز کوششی جدی برای فهم «مبانی مباحث جدید» در ایران صورت نگرفته است. ما به یک نهضت ترجمه دیگر احتیاج داریم که بتواند امکان ترجمه‌ی «متن‌های اساسی» و تفسیرهای مهم آن‌ها را فراهم آورد، باید شرایطی را فراهم آورد که انتقال مفاهیم امکان‌پذیر شود.

❃ هنوز عدد منابع مهم و اساسی اندیشه جدید که ترجمه‌ی فارسی قابلِ قبولی از آن‌ها در دست است از شمار انگشتان دو دست بیشتر نیست، نزدیک به دویست سال است که دانشجو به خارج اعزام شده اما تاکنون دویست دانشمند در علوم انسانی و اجتماعی به‌وجود نیامده است.

❃ از همه‌ی حزب‌هایی که از زمان مشروطیت تاکنون به وجود آمده‌اند یک بیانیه‌ی ده صفحه‌ای که سر و تَهی داشته باشد صادر نشده است. شعار یکی از از احزاب ما «عرفان، عدالت و آزادی» است! آیا گسسته خِرَدی نیست که حزب سیاسی برای عرفان پیکار کند؟!

#اندیشه_سیاسی #اندیشه_نوین
#مشروطیت #حکومت_قانون #تحزب
➣ @Notes_On_Liberty
👍1
📃 آیا پس‌انداز برای اقتصاد کشنده است؟ (۱) | ✍🏻 استیون هورویتز

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در بحبوحه‌ کسادی سال ۲۰۰۸ بسیاری از اشتباهات اقتصادی گذشته دوباره پا به عرصه‌ وجود گذاشتند. کریس ایزیدور در مطلبی با عنوان «چرا پس‌انداز برای اقتصاد کشنده است» می‌نویسد که کلید رونق و شکوفایی اقتصادی مصرف است و پس‌انداز مانع این امر است.

❃ ایزیدور معتقد است افزایش پس‌انداز که همراه با بروز کسادی به‌وجود آمد، شاید برای هر فرد به تنهایی خوب و پسندیده باشد ولی در کل برای جامعه مضر است «چراکه آنچه بیشتر از هر چیزی برای اقتصاد ضروری است، مصرف هرچه بیشتر و آزادانه‌تر مصرف‌کنندگان است.» ولی نکته‌ اساسی این‌جا است که اگر هدف ایجاد رشد پایدار اقتصادی باشد، حقیقت درست خلاف دیدگاه فوق خواهد بود. پس‌انداز چیزی است که رشد طولانی مدت را ممکن می‌سازد و این‌طور نیست که در هنگام رکود و کسادی برای اقتصاد مضر باشد.

✦ نگاهی ناکامل:
❃ این اشتباه، حالت خاصی از اشتباهی است که فردریک باستیا در سده نوزدهم به آن پرداخته است: ناتوانی یا رویگردانی از «دیدن مسائل نادیده». اثرات مصرف بر روی اقتصاد به‌سادگی قابل مشاهده است. ما هر روز مردمی را می‌بینیم که اتومبیل یا تلویزیون‌های جدید می‌خرند و می‌دانیم که این به‌معنای سود بیشتر برای نهادها و فرصت‌های شغلی بیشتر است. بنابراین عجیب نیست که افزایش پس‌انداز به‌عنوان قسمتی از درآمد که دیگر صرف مصرف نمی‌شود، به‌عنوان عملی مضر برای اقتصاد تلقی شود. اگر پس‌انداز افزایش پیدا کند، پس احتمالا مصرف کاهش پیدا کرده است و این به‌معنای سود کمتر برای بنگاه‌ها و کاهش فرصت‌های شغلی است.

❃ تا این‌جا، تحلیل فوق لزوما اشتباه نیست، بلکه ناکامل است. در یک تحلیل کامل در گام بعدی این سوال پیش می‌آید که «بر سر آن قسمت از درآمد مردم که دیگر صرف مصرف نمی‌شود، چه می‌آید؟» اصلاً منظور ما از «پس‌انداز» چیست؟ اگر مردم «پس‌انداز» خود را با نگاه داشتن پول خود افزایش می‌دهند -مثلاً آن را زیر بالش خود پنهان می‌کنند!- در این صورت انتقاد منتقدان به جاست، چراکه منابعی که از اقتصاد بیرون کشیده می‌شوند، به اندازه‌ی خود باعث کاهش رفاه اقتصادی می‌شوند. البته، افزایش پول در دست مردم باعث افزایش رفاه صاحبان خود می‌شود؛ چراکه آن‌ها ترجیح داده‌اند که ثروت خود را به صورت پول نگهداری کنند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 آیا پس‌انداز برای اقتصاد کشنده است؟ (۲) | ✍🏻 استیون هورویتز

➣ @Notes_On_Liberty

❃ با این حال، غالباً این اتفاقی نیست که به وقوع می‌پیوندد. بیشتر مردم اندوخته‌‌ی خود را به‌صورت ابزارهای مالی پس‌انداز می‌کنند که شامل هر چیزی از حساب‌های ساده‌ بانکی گرفته تا انواع ابزارهای سرمایه‌گذاری می‌شود. اگر مردم تصمیم بگیرند که پول بیشتری را در حساب‌های پس‌انداز خود ذخیره کنند، در این صورت این ثروت از چرخه‌ اقتصاد خارج نشده است، بلکه به سادگی به جای اینکه صرف خرید کالاهای مصرفی شوند، به بخش دیگری از اقتصاد انتقال یافته است.

❃ موسسات مالی که این سپرده‌ها را می‌پذیرند، آن‌ها را به مشتریان خود برای سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های اقتصادی، وام می‌دهند. این فرآیند به‌وجود آمدن سرمایه‌ای است که رشد اقتصادی طولانی مدت و پایدار را امکان‌پذیر می‌سازد.

❃ افزایش پس‌انداز نشان‌دهنده‌‌ی تغییر ترجیحات زمانی مصرف‌کنندگان است: به این ترتیب که آن‌ها با این عمل خود نشان می‌دهند که علاقه‌ کمتری برای مصرف در زمان حال نسبت به مصرف در زمان آینده دارند. زیبایی بازارهای مالی این است که تغییر در ترجیحات مصرف‌کنندگان را به تغییر در جریان منابع ترجمه می‌کنند. درست است که این سرمایه‌گذاری‌ها به زمان نیاز دارند تا تبدیل به کالاهای مصرفی شوند، ولی این چیزی است که مصرف‌کنندگان می‌خواهند.

❃ پس‌انداز باعث ایجاد رشد می‌شود؛ بنابراین برخلاف ادعای ایزودور، کاهش مصرف هیچ آسیبی به رشد اقتصادی نمی‌رساند. در بلندمدت، رشد اقتصادی نیازمند پس‌انداز و به‌وجود آمدن کالاهای سرمایه‌ای جدید است.

❃ برای اینکه پس‌انداز بتواند این نقش را در اقتصاد ایفا کند، نیاز به این است که واسطه‌های مالی به درستی عمل کنند. این اشتباه که افزایش پس‌انداز باعث از بین رفتن رشد اقتصادی می‌شود، در اقتصاد معاصر ریشه در نظریات کینز دارد، به‌ویژه این فرض وی که سیستم مالی نمی‌تواند پس‌انداز را به سرمایه‌گذاری تبدیل کند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 آیا پس‌انداز برای اقتصاد کشنده است؟ (۳) | ✍🏻 استیون هورویتز

➣ @Notes_On_Liberty

❃ برخلاف نظر اقتصاددانان کلاسیک و اتریشی -که معتقدند نرخ بهره عرضه و تقاضای منابع سرمایه‌گذاری را تنظیم می‌کند- کینز بر این باور است که پس‌انداز تابعی از درآمد است درحالی‌که سرمایه‌گذاری ریشه در غرایز انسان (Animal Spirits) -که به‌معنای روحیات و انتظارات افراد است- دارد. بنابراین هیچ دلیلی ندارد که فکر کنیم افزایش پس‌انداز می‌تواند به شکل افزایش سرمایه‌گذاری در اقتصاد خود را نشان دهد. به این ترتیب پس‌انداز، در حکم نشتی است از مخارج در اقتصاد که از مصرف، سرمایه‌گذاری و مخارج دولت تشکیل یافته است.

❃ ولی کینز در مورد شیوه‌‌ی کارکرد بازارها و به‌ویژه بازارهای مالی در اشتباه بود؛ حداقل زمانی‌که مداخله‌ای در آن‌ها صورت نگیرد. اگر بانک‌ها نتوانند منابع در اختیار خود را که از طریق پس‌انداز‌کنندگان تامین شده به مشتریان خود وام دهند، افزایش پس‌انداز باعث افزایش سرمایه‌گذاری نخواهد شد و این چیزی است که ایزودور در مورد رکود سال ۲۰۰۸ به آن معتقد است. اگر این مساله صحیح باشد، مشکل از رفتار مردم در افزایش پس‌اندازشان نیست، بلکه مشکل به ناکارآیی بانک‌ها بازمی‌گردد. بنابراین سرزنش مردم برای پس‌انداز بیشتر موضوعیتی ندارد همانطور که ایزودور نیز در نوشته‌ خود به این مساله اشاره می‌کند که «نرخ پس‌انداز بالا مشکلی برای اقتصاد محسوب نمی‌شود بلکه مشکل زمانی ایجاد می‌شود که مردم هنگامی پس‌اندازشان را افزایش دهند که بانک‌ها قادر به اعطای وام نباشند.» بنابراین حال پرسش این جاست که چرا بانک‌ها قادر به اعطای وام نیستند؟

❃ یک پاسخ برای این پرسش این است که در هنگام رکود، بانک مرکزی تصمیم گرفت که به ذخایر بانک‌ها نزد بانک مرکزی بهره پرداخت کند. اگر به این مساله بهره‌ پایین دیگر دارایی‌ها را نیز اضافه کنیم، متوجه می‌شویم که چرا بانک‌ها نگاه داشتن ذخایر مردم و تکیه به ذخایر جدید تزریق شده توسط فدرال رزرو را به اعطای وام ترجیح می‌دهند. به‌علاوه، ترکیب طرح‌های نجات، ملّی‌کردن صنایع در حال ورشکستگی و تغییر سیاست‌های دولت، باعث افزایش عدم اطمینان وام دهندگان در مورد آینده و کاهش میل آن‌ها به اعطای وام می‌شود. چیزی که تاریخ دان اقتصادی، رابرت هیگز، آن را «بلاتکلیفی دولتی» نامیده و آن را عامل طولانی شدن رکود بزرگ و دلیل کاهش میل بانک‌ها به اعطای وام در چنین شرایطی نسبت به گذشته دانسته است.

#اقتصاد #پس‌انداز #سرمایه‌گذاری
#کالای_سرمایه‌ای #رشد_اقتصادی
#عرضه #تقاضا #نه_به_دخالت_دولت
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | پیشینه‌ی ایده مشروطه در ایران

➣ @Notes_On_Liberty

❃ می‌دانیم که هم میرزا ابوالقاسم قائم مقام دوم و هم امیر کبیر هر دو کشته شدند. اولی به دست محمد شاه و دومی به دست ناصرالدین شاه. توضیحی که درباره‌ی قتل این دو نفر نوشته‌اند، تحلیل آنچه در تاریخ آمده است، مهم است. این تاریخ‌های ما، مخصوصاً در آن دوره، تاریخ‌هایی هستند که برای عرضه به شاه نوشته شده‌اند. صدرالتواریخی که زیر نظر اعتمادالسلطنه نوشته شده است، چند نفری نوشته‌اند که پدر فروغی هم گویا جزو آن‌ها بوده است. آنان کتابی درباره‌ی صدور، یعنی وزیران اعظم دوره‌ی قاجار می‌نویسند و قرار می‌شود به شاه بدهند.

❃ اعتمادالسلطنه کسی بود که پدرش، به شرحی که می‌دانید، امیرکبیر را کشته بود. بنابراین، این مشکل وجود دارد که او این وقایع را چگونه بیان می‌کند که قائم مقام چطور کشته شد و امیرکبیر چطور کشته شد. باید در نظر گرفت که پدرش امیرکبیر را کشته است و کتاب نیز به کسی عرضه خواهد شد که قاتل امیرکبیر است.

❃ کتاب صدور را آن‌ها نوشته‌اند و نمی‌دانیم که چطور نوشته‌اند. اما به هر حال می دانیم که این کتاب را اعتمادالسلطنه می‌گیرد که نسخه‌ای از آن تهیه کند تا به شاه داده شود. امروز آن نسخه را می‌شناسیم که چاپ شده است. آن‌جا، آن قسمت‌های مهمش را ممیزی می‌کند. می‌دانید که اعتمادالسلطنه بنیانگذار ممیزی است و اولین ممیزی دولت ایران است. وزیر اطلاعات یا چنین چیزی بوده است اما یک کار اصلی او، ممیزی دولتی رسمی در ایران بوده است. بنابراین در آن دست می‌بَرَد. ماجرای قائم مقام را با اندک مسامحه ای می‌آوَرَد ولی در ماجرای امیرکبیر بیشتر دست می‌بَرَد.

❃ گویا یک نسخه از نوشته‌ی اولیه‌ی صدرالتواریخ موجود بوده است. تا جایی‌که من اطلاع پیدا کردم، آن نسخه‌ی اصلی در دست فریدون آدمیت بوده است. برادرش طهمورث آدمیت از آن اصل نسخه‌برداری کرده بود اما امروز آن را نداریم؛ اگر هم باقی مانده باشد، نمی‌دانیم کجاست. دو مطلب بسیار مهم است که از نظر تاریخ حقوق اساسی در ایران به آن‌ها توجه نشده است. یکی از مهم‌ترین بحث‌های حقوق اساسی، تمایز میان دولت و حکومت است. از یک جایی به بعد، سلطنت پاسخگو است یعنی گفته می‌شود که سلطنت، به‌عنوان دولت، از طریق حکومت که بازوی اجراییِ دولت است، باید کاری انجام دهد و در واقع در مقابل کارهای خود پاسخگو باشد.

❃ تمایز این‌ها خیلی مهم است. ما به‌طور تاریخی در هیچ کدام از نوشته‌های قدیمی خود، چنین تمایزی نداریم. به همین دلیل، حقوق عمومی هم نمی‌توانستیم داشته باشیم. آمده است که قائم مقام کشته شد چون کارهایی انجام می‌داد که شاه را خوش نمی‌آمد. از جمله این‌که می‌خواست دستگاه وزارت را از سلطنت جدا کند. در همه‌ی کتاب‌های سیاسی، هم بحث وزارت داریم و هم بحث سلطنت اما این‌که این دو نهاد و دو دستگاه را باید از هم جدا کرد، این بحث طبیعتاً اصلاً نمی‌توانست مطرح شود. اولین جاست. توضیحی که نویسنده یا نویسندگان صدرالتواریخ می دهند این است که قائم مقام می‌کوشید که دست شاه را در خرج بی‌حساب از بیت‌المال ببندد. این کارها سرانجام منجر به کشته شدن قائم مقام شد.

❃ همین ماجرا در مورد ناصرالدین شاه و امیرکبیر نیز به نوعی تکرار می‌شود. امیرکبیر به شاه می‌گفت من مسئول کشور و شما مسئول دربار و باید دخل‌وخرج حکومت و مدیریت آن بر عهده‌ی من باشد. بنابراین در دوره‌ی اول ناصرالدین شاه، بحث جدایی وزارت و سلطنت مطرح بوده است. امروز به آن بحث، جدایی دولت و حکومت می‌گوییم. بنابراین در آن زمان بحثی مهمی مطرح بوده که دولت و حکومت باید از هم جدا بشوند.

❃ یک قرینه‌ی بسیار مهم داریم که از همان وقت در دربار، در میان فرمانروایان و در میان کسانی که امروزه به آن‌ها می‌گویند نخبگان، بحث جدایی دولت و حکومت وجود داشته است و امیرکبیر به احتمال زیاد یکی از کسانی بوده است که به این فکر باور داشته‌اند. استنباط من این است که بحث مشروطیت در ایران، سابقه‌ی بیشتری از آن دارد که تا کنون گفته شده است و محدود به هفت یا هشت سال پیش از فرمان مشروطیت نمی‌شود.

🗂 | سخنرانی دکتر طباطبایی در دانشگاه تبریز، ۲۵ بهمن ۱۳۹۶

#مشروطیت #مشروطه #اندیشه_سیاسی
#دولت #حکومت #قانون #حکومت_قانون
#سیاست #فلسفه_سیاسی #ایرانشهر
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 | مفهوم حق طبیعی مدرن و اقتصاد سیاسی کلاسیک (۵) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ از نظر لاک کار انسانی علاوه‌بر اینکه منشا اولیه‌ی مالکیت خصوصی است در عین حال مهم‌ترین عامل افزایش ثروت‌های مادی نیز است. رفاه، ثروت و ترقی جوامع بشری از کار و صنعت انسان مایه می‌گیرد…
📃 | مفهوم حق طبیعی مدرن و اقتصاد سیاسی کلاسیک (۶)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اما در مورد شرط دوم یعنی اینکه تملّک تا حدی مجاز است که ضایع شدن نعمت‌ها را به دنبال نداشته باشد، لاک می‌گوید انسان‌ها برای چاره‌‌جویی این مشکل است که به پول و مبادله‌ی پولی متوسل می‌شوند. اگر شخصی بیش از نیازهای خود نعمت‌های فاسدشدنی تهیه کرده باشد می‌‌تواند آن‌ها را در برابر دریافت کالاهای فاسدنشدنی مانند فلزات گران‌بها، سنگ‌های معدنی و غیره مبادله کند. در این صورت انباشت هرچقدر هم زیاد باشد منجر به ضایع‌شدن محصولات نمی‌گردد چراکه این محصولات از طریق مبادله در اختیار افراد دیگری که بدان نیازمندند قرار می‌گیرد.

❃ لاک پول را در این رابطه توضیح می‌دهد و معتقد است که پول که با توافق جمعی انسان‌ها وسیله‌ی مبادله قرار گرفته در عین حال بهترین راه‌ چاره برای جلوگیری از هدر رفتن کار و زحمت انسان‌ها است. پول از نظر فیلسوف انگلیسی عاملی است که موجب می‌شود دیگر محدودیتی برای گسترش مالکیت خصوصی وجود نداشته باشد.

❃ خلاصه‌ی آنچه گفته شد این است که از نظر لاک انسان برای سامان‌دادن به حق طبیعی خود (حق حیات) دست به کار و تلاش می‌زند. مالکیت خصوصی و پول به‌عنوان وسیله حفظ و گسترش آن از همین کار و تلاش انسان به وجود می‌آید.

❃ امکان گسترش مالکیت و انباشت ثروت خصوصی انگیزه‌ای برای کار بیشتر و تلاش جدی‌تر افراد می‌شود، در نتیجه کوشش مجدانه برای حفظ حیات و رفاه و خوشبختی فردی در عین حال موجب افزایش ثروت و رفاه در سطح کل جامعه می‌گردد. به‌طوری‌که می‌بینیم نظریه‌ی حق طبیعی لاک در سیر منطقی خود در نهایت به نظریه‌ای درباره‌ی «علل ثروت ملل» استحاله می‌یابد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | مفهوم حق طبیعی مدرن و اقتصاد سیاسی کلاسیک (۷)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ عقل بشری با بازشناختن حق طبیعی و پایبندی عملی به آن انسان را از فقر و عسرت به ثروت و رفاه می‌رساند. البته لازم به توضیح نیست که استدلال‌ها و تحلیل‌های اقتصادی جان لاک بسیار اجمالی و نیز ابتدایی است اما این واقعیت چیزی از اهمیت اندیشه وی و تاثیری که بر متفکرین اقتصادی دوران جدید داشته است نمی‌کاهد.

❃ از سوی دیگر، از نظر لاک، وظیفه‌ی اصلی دولت، صیانت از حق طبیعی اولیه افراد (حق حیات) و حق مالکیت به‌عنوان ادامه‌ی منطقی حق طبیعی اولیه در مقابل تجاوز داخلی و خارجی است. جامعه و قدرت سیاسی (دولت) برای حفظ صلح و آرامش بین انسان‌ها به‌وجود می‌آید.

❃ اگر دقت کنیم می‌بینیم که چنین تلقی از قدرت سیاسی و دولت به‌معنی اولویت دادن به امر اقتصادی (کار و تلاش انسان برای زنده ماندن و حق مالکیت) نسبت به امر سیاسی (تشکیل جامعه و اداره قدرت سیاسی دولت) است. این‌جا حکومت به‌صورت وسیله‌ای برای هدف سامان بخشیدن به حق طبیعی انسان تلقی می‌شود.

❃ اسمیت نیز همانند لاک با اولویت دادن به حقوق طبیعی ساحت اقتصادی یعنی روابط مبادله‌ای آزاد بین انسان‌ها را مقدم بر ساحت سیاسی می‌شمارد. لذا در «سیستم آزادی طبیعی» وی، وظیفه‌ی اصلی دولت صیانت حقوق افراد از تجاوز داخلی و خارجی است. اسمیت دخالت دولت در فعالیت‌های اقتصادی جامعه را چه به صورت وضع مقررات به منظور نیل به هدف‌های معین و چه به صورت دخالت مستقیم در فعالیت‌های اقتصادی (البته به جز موارد استثنایی) شدیداً محکوم می‌کند. بخش مهم کتاب چهارم اثر معروف وی «ثروت ملل» اختصاص به نقد «سیستم مرکانتیل» دارد که در واقع سیستم اقتصاد دولتی حمایت از تولیدات داخلی و گسترش سلطه‌طلبی استعماری کشورهای اروپایی از سده شانزدهم تا سده نوزدهم است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | مفهوم حق طبیعی مدرن و اقتصاد سیاسی کلاسیک (۸)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اسمیت دخالت دولت در امور اقتصادی را علی‌رغم نیت‌های خوب و ادعاهای مصلحت‌اندیشانه‌ی سیاستمداران، ناقضِ منافعِ افرادِ جامعه می‌داند و معتقد است که اصولاً حوزه‌‌ی اقتصادی جامعه خارج از صلاحیت اقتدار سیاسی (حکومت) قرار دارد، از این‌رو دولت باید از وارد شدن در آن خودداری کند.

❃ حال اگر توجه کنیم که از یک سو اعلامیه‌های حقوق بشر به‌طور کلی و اصول اولیه حقوق بشر به‌طور مشخص‌تر، پایه‌ی اساسی تفکر سیاسی و قوانین اساسی کشورهای صنعتی پیشرفته را از بیش از دو سده پیش تشکیل می‌دهد، و از سوی دیگر تفکر اقتصادی غالب در این جوامع همان مبانی اصلی اقتصاد سیاسی کلاسیک است؛ پی به اهمیت یگانگی ریشه‌ای این دو تفکر خواهیم برد.

❃ ما به‌عنوان نمونه بخش‌هایی از دو سند مهم درباره مبانی حقوق بشر را اجمالا مورد بررسی قرار می‌دهیم، یکی «بیانیه استقلال ایالات متحده»(۱۷۷۶) و دیگری «بیانیه حقوق بشر و شهروند» طی انقلاب فرانسه(۱۷۸۹) است. اصول اعلام شده در این دو بیانیه در واقع الهام‌بخش قسمت‌های اساسی اغلب قوانین اساسی کشورهای پیشرفته صنعتی و نیز بسیاری از دیگر کشورهای جهان بعد از جنگ دوم جهانی و بالاخره «اعلامیه‌ جهانی حقوق بشر» است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | مفهوم حق طبیعی مدرن و اقتصاد سیاسی کلاسیک (۹)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اولین نکته‌ مهمی که در مورد بیانیه‌ها باید مورد تاکید قرار داد این است که حقوق بشر، طی این بیانیه‌ها، بازشناخته و اعلام می‌شوند به‌طوری‌که هیچ مرجع یا نهاد اجتماعی مدعی تاسیس این حقوق نمی‌تواند بشود. به عبارت دیگر حقوق بشر ماهیتاً متفاوت از حقوق موضوعه‌اند و هم از این‌روست که صفت طبیعی به آن‌ها اطلاق می‌شود.

❃ در مقدمه «بیانیه حقوق بشر و شهروند» فرانسه آمده است: «مجمع ملّی، حقوق بشر و شهروند را... بازشناخته و اعلام می‌دارد» بند دوم همین اعلامیه تصریح می‌کند، «هدف تمامی مجامع سیاسی حفظ حقوق طبیعی و ناگسستنی انسان است. این حقوق عبارت‌اند از آزادی، مالکیت، امنیت و مقاومت در برابر ستم». بند دوازدهم اعلامیه می‌گوید، «تضمین حقوق بشر و شهروند مستلزم قدرت عمومی (سیاسی) است: بنابراین چنین قدرتی برای نفع همگان و نه به نفع خصوصی آن‌ها که قدرت بدان‌ها تفویض شده، تاسیس می‌گردد.

❃ همین مضامین صراحتاً در «اعلامیه استقلال ایالات متحده» نیز وجود دارد: «واقعیت‌های زیر فی‌النفسه برای ما بدیهی است: تمامی انسان‌ها برابر آفریده شده‌اند، آفریدگار به آن‌ها حقوق ناگسستنی اعطا کرده است که حق زندگی، آزادی و جست‌وجوی خوشبختی از جمله این حقوق‌اند. حکومت‌ها برای تضمین این حقوق تاسیس می‌شوند و قدرت بر حق آن‌ها از رضایت حکومت‌شوندگان نشات می‌گیرد.»

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | مفهوم حق طبیعی مدرن و اقتصاد سیاسی کلاسیک (۱۰)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ به‌طوری‌که مشاهده می‌کنیم مضمون اصلی اسناد حقوق بشر دال بر اولویت دادن حقوق طبیعی (طبق تعبیر لاک و اسمیت حوزه فعالیت فردی و اقتصادی) بر امر سیاسی یا دولت است. حقوق طبیعی ذاتی و فطری انسان و از هیچ قرارداد یا نهاد مصنوع حاصل نشده‌اند. تشکیل حکومت به‌منظور تضمین این حقوق صورت می‌گیرد. حکومت را انسان‌ها به اراده‌ی خود تاسیس می‌کنند و این وسیله‌ای است برای تحقق هدفی والاتر از اراده آن‌ها یعنی حقوق طبیعی که از سوی طبیعت یا آفریدگار به آن‌ها اعطا شده‌ است. حکومت‌ها را می‌توان مورد سوال، انتقاد و نیز تغییر قرارداد. ولی حقوق طبیعی غیرقابل تفکیک از انسان‌ و غیرقابل تغییرند.

❃ به‌نظر می‌رسد که چنین تلقی از امر اقتصادی و سیاسی یکی از مهم‌ترین عوامل پیشرفت اقتصادی خارق‌العاده جوامع صنعتی است. در جوامع قدیمی و سنّتی سیاست سیطره بر اقتصاد داشت، فعالیت‌‌های اقتصادی فردی، مبادله و تجارت مذموم تلقی می‌شد و حکومت با کنترل و سرکوب آن‌ها مدعی حفظ انسجام مطلوب و متعالی جامعه بود. درحالی‌که تلقی جدید از منزلت انسان به‌طور کلی (حقوق بشر) و موقعیت او در جامعه (آزادی فعالیت‌ها اقتصادی افراد) باعث رها شدن انرژی مهارشده فردی برای جست‌وجوی رفاه و آسایش و بدین ترتیب گشوده شدن افق بی‌پایان فعالیت‌ها و رقابت‌های صلح‌جویانه بین انسان‌ها می‌گردد.

❃ مسابقه برای تولید بیشتر و رفاه روزافزون با داوری بی‌طرفانه دولت، که نظاره‌گر رعایت قوانین است،‌ با شور و شوق فوق‌العاده‌ای جریان می‌یابد.

❃ قدرت سیاسی (دولت) ضامن صحت و سلامت مسابقه است، او خود نباید وارد صحنه رقابت (عرصه اقتصادی) گردد چراکه در این صورت بی‌طرفی را نقض کرده نظم صحیح مسابقه را بر هم می‌زند و بازیگران را از نتیجه تلاش و کوشش خود دلسرد می‌کند. رمز جوش و خروش مادی بی‌سابقه انسان‌ها در جوامع صنعتی شاید در همین نظم و هماهنگی جدید بین سیاست و اقتصاد نهفته است.

#اقتصاد #اقتصاد_سیاسی #اقتصاد_آزاد
#لیبرالیسم_کلاسیک #لیبرالیسم_اقتصادی
#مالکیت_خصوصی #آزادی_فردی #لسه‌فر
#آدام_اسمیت #جان_لاک #حق_طبیعی
#حقوق_بشر #حقوق_شهروندی #قانون
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | در باب زمینه‌ی شکل‌گیری جنبش مشروطه!

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ادوارد براون ادیب بریتانیایی که علاقه‌ی وافری به فرهنگ و تمدن ایرانی نشان می‌داد و متخصص تاریخ ادبیات ایران بود نهضت مشروطه را بیشتر ناشی از استقلال‌طلبی ایرانیان می‌دانست تا میل به مشارکت مردمی در حکومت، درخواست حکومت قانون یا آزادی‌های فردی. او در پیشگفتار کتابی که به هواداری از نهضت مشروطه و اندک زمانی پس از استبداد صغیر و سقوط محمدعلی شاه به چاپ رسانده بر ماهیت عمدتاً ناسیونالیستی نهضت مشروطه تأکید می‌کند:

«اگر سلاطین اخیر ایران حتی تا حدودی از خود میهن‌پرستی، عدالت یا دوراندیشی نشان داده بودند، درخواست یک حکومت مردمی اصولاً، یا به هر روی، در زمان ما، مطرح نمی‌گردید. ایرانیان هرگز علیه شاه اسماعیل، شاه عباس، یا کریم خان قیام ننموده‌اند. ایشان آنگاه درخواست مشارکت در حکومت را آغازیدند که متقاعد شدند سرزمین‌شان مورد تحقیر بیگانه قرار گرفته، منافع آن به ثمن بخس فروخته شده و مذهب و موجودیت‌شان به‌عنوان یک ملّت در معرض خطر نابودی واقع گشته است... در سراسر مبارزه، ایرانیان آگاهانه برای موجودیت خود به‌عنوان یک ملّت جنگیده‌اند و بدین لحاظ حزب مشروطه یا مردمی را به‌درستی می‌توان ملّی‌گرا (ناسیونالیست) نامید.» (ادوارد براون، انقلاب مشروطیت ایران، صفحه ۱۸، انتشارات کویر.)

❃ براون در جای دیگری، در مکاتبات خود با مبارزان مشروطه‌خواه در تبریز، همین مضمون را تکرار می‌کند و علّت اصلی بروز نهضت و عصیان مردم را اساساً حفظ حیثیت و استقلال ایران می‌داند:

«به‌عقیده‌ی من تنها سفاکیِ سلطانی مستبد نمی‌توانست طاقت ملّتی ملایم و صبور چون ایرانیان را طاق سازد و آن‌ها را به عصیان وادارد، درصورتی‌که سفاکی در داخل کشور، با حفظ حیثیت در خارج توأم می‌بود و تا حدی استقلال ایران حفظ می‌گردید. آنچه تحمل‌ناپذیر شد توأم شدن بدیِ حکومت، اسراف‌کاری، عدم وطن‌پرستی و سفاکی باهم بود. انتخاب حکومت مشروطه تنها به سبب شیوه‌ی حکومت مشروطه نبود، بلکه بیشتر به‌علّت احتیاج مبرمی بود که به وجود حکومتی صالح‌تر، کاری‌تر و وطن‌پرست‌تر احساس می‌شد.» (ادوارد براون، نامه‌هایی از تبریز، صفحه ۱۴، ترجمه‌ی حسن جوادی، انتشارات خوارزمی)

❃ شاید امروز بتوانیم با نیاکان مشروطه‌خواه‌مان احساس نزدیکی کنیم؛ شاید وضعیتی مشابه، اقدامی مشابه نیاز دارد؛ والله اعلم.

#مشروطیت #انقلاب_مشروطه #ایران
#ادوارد_براون #قاجار #هویت_ملی
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | سوسیالیسم، فقدان عقلانیت اقتصادی (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ «سوسیالیسم» در قرن نوزدهم از دو جهت مورد انتقاد برخی روشنفکران و اندیشمندان بود. گروهی از آن‌ها سوسیالیسم را بدترین نوع استبداد می­‌دانستند. به‌عقیده‌ی آن‌ها، در چارچوب نظامی که در آن کنترل تمام منابع و عوامل تولید در اختیار دولت باشد، حتی موجودیت شهروندان هم به قدرت سیاسی وابسته است. دولت سوسیالیستی، عرضه‌کننده انحصاری کلیه ضروریات زندگی بوده و مخالفت با چنین دولتی، عاقبتی جز فقر و تنگدستی نخواهد داشت. مسلماً در چنین نظامی، حتی فعالیت­‌های فرهنگی و فکری نیز تحت تسلط کامل دولت است؛ مطالب روزنامه­‌ها و مجلات، محتوای آثار هنری، موضوع پژوهش­های علمی، و...، همه و همه توسط همان قدرت متمرکز تعیین می­‌شوند. لذا در یک نظام سوسیالیستی، هم سعادت مادی و هم سعادت معنوی افراد در گرو تصمیمات کمیته برنامه­‌ریزی خواهد بود.

❃ گروه دیگر منتقدان اما، سوسیالیسم را نظامی فاقد کارایی و نوآوری می­‌دانستند. به‌عقیده آن‌ها در نظام­‌های سوسیالیستی، «مالکیت اشتراکی عوامل تولید»، با قطع ارتباط میان «کار» و «دستمزد»، جز تنبلی و بی­‌علاقگی افراد به کار، نتیجه­‌ای ندارد. در نظامی که «هرکس به اندازه توانش کار می­‌کند و به اندازه نیازش سهم می­‌برد»، افراد می­‌دانند که آنچه تحت عنوان «سهمیه عادلانه» به آن‌ها تعلق می­‌گیرد، ربطی به میزان تلاش و نحوه عملکرد آن‌ها نداشته، و به همین دلیل انگیزه‌ی خود برای فعالیت بیشتر و خلاقانه­‌تر را به کلی از دست می­‌دهند.

❃ تجربه ناموفق کشورهای سوسیالیستی طی قرن بیستم، و سرانجام فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در اواخر قرن، مُهر تأییدی بود بر انتقادات مذکور. ولی حامیان سوسیالیسم هرگز این ادعا را نپذیرفتند؛ به‌عقیده‌ی آن‌ها نظام حاکم در روسیه و سایر کشورهای بلوک شرق، هیچ­‌یک سوسیالیسم «واقعی» نبوده­ است و لذا نمی­‌توان سلب آزادی­‌های فردی در این کشورها را به سوسیالیسم نسبت داد. از سوی دیگر، آن‌ها یکی از دستاوردهای بزرگ سوسیالیسم را تحول طبیعت بشر و خلق «انسان طراز نوین» دانسته و مدعی بودند که در یک نظام واقعاً سوسیالیستی، افراد جامعه، به‌جای منافع شخصی، به‌دنبال منافع جمعی بوده، و در این راستا بدون چشم­داشت «به اندازه توان خود کار می­‌کنند»، لذا، نه روسیه دوره‌ی استالین، نه آلمان دوره‌ی هیتلر، و نه چین دوره‌ی مائو را نمی­‌توان مصادیق سوسیالیسم دانست.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | سوسیالیسم، فقدان عقلانیت اقتصادی (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در این میان اما، استدلالِ لودویگ فون میزس* در انتقاد به سوسیالیسم، یک ویژگی منحصربه­‌فرد داشت. محور اصلی استدلال میزس این بود که یک نظام سوسیالیستیِ فراگیر، نه سرکوب­گر، نه ناکارآمد، بلکه اساساً «غیرممکن» است؛ یعنی حتی اگر فرض کنیم که اراده‌ی حاکم در نظام سوسیالیستی، هیچ میلی برای سوءاستفاده از قدرت خود و سرکوب آزادی­‌های فردی نداشته، و افراد جامعه نیز ضمن فرمان­برداری محض از اراده حاکم، از هیچ کوششی برای تحقق «منافع جمعی» دریغ نمی­‌کنند، باز هم سوسیالیسم منطقاً امکان­‌پذیر نخواهد بود. نکته جالب توجه این است که میزس این استدلال خود را نخست در سال ۱۹۲۲، و سپس در سال ۱۹۴۹، ارائه کرد؛ دقیقاً در همان سال­‌هایی که اکثریت اقتصاددانان عمیقاً تحت تأثیر عملکرد اقتصادی ظاهراً موفق اتحاد جماهیر شوروی بودند.

❃ میزس در استدلال خود پیرامون امکان­‌ناپذیری سوسیالیسم، به این نکته اشاره می­‌کند که فرد کنش­گر برای تصمیم­‌گیری درباره‌ی تولید یا عدم تولید یک کالا، و همچنین انتخاب شیوه‌ی تولید آن کالا، علاوه بر محاسبات فنی، نیازمند «محاسبه اقتصادی» است؛ بدین­ معنا که باید بتواند از یک سو سودآوری نسبی کالاها و خدمات جایگزین را با هم مقایسه کرده و از سوی دیگر ارزان­‌ترین شیوه تولید را برای کالای منتخب برگزیند. هر دوی این‌ها مستلزم مقایسه نهاده­‌ها (عوامل تولید و کالاهای سرمایه­‌ای) و محصولات (کالاهای مصرفی)، در بی­‌شمار پروژه مخلتف است.

❃ بدون شک مقایسه نهاده­‌ها و محصولاتی که «نوعاً» با هم متفاوت بوده و ناهمگن­‌اند، جز با یک مبنا و معیار مشترک امکان­‌پذیر نیست. میزس توضیح می­‌دهد که این معیار مشترک، چیزی جز قیمت یا به‌عبارت دیگر نرخ مبادله این کالاها با پول نیست. اما مسئله این است که در یک نظام سوسیالیستی، عوامل تولید و سرمایه، کاملاً اشتراکی بوده و از این­‌رو غیرقابل­ِ مبادله­‌اند. بنابراین صحبت از نرخ مبادله آن‌ها با پول، یا به‌عبارت بهتر قیمت آن‌ها، کاملاً بی­‌معناست. به همین علت در جوامع سوسیالیستی، محاسبه اقتصادی بر مبنای قیمت­‌ها، که قطب­‌نمای تولید­کنندگان در جامعه است، عملاً غیرممکن بوده، و در نتیجه تخصیص عوامل تولید توسط کمیته‌ی برنامه­‌ریزی، نه بر مبنای ملاحظات اقتصادی، بلکه صرفاً به‌صورت تصادفی انجام می­‌گیرد. در حقیقت آنچه اقتصاد سوسیالیستی خوانده می­‌شود، اساساً اقتصاد نیست؛ «حرکت کورمال کورمال در دل تاریکی­‌ست». به همین دلیل است که میزس، سوسیالیسم را غیرممکن می­‌دانست.

(بنگرید به نوشتارِ: امکان‌ناپذیری سوسیالیسم؛ مسئله‌ی محاسبه‌ی اقتصادی از نگاه میزس)

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | سوسیالیسم، فقدان عقلانیت اقتصادی (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ حال ممکن است این سؤال مطرح شود که آیا تداوم سوسیالیسم در اتحاد جماهیر شوروی به مدت هفتاد سال، خود به‌معنای رد نظریه میزس نیست؟ هم میزس و هم مورای روتبارد در تحلیل خود از سوسیالیسم واقعاً موجود به این سؤال پاسخ گفته­‌اند. به‌عقیده‌ی آن‌ها، نظام­‌های موجود در کشورهای بلوک شرق، سوسیالیستی به‌معنای واقعی کلمه نبودند.

❃ یک کشور و یا بلوکی از کشورهای سوسیالیستی، علی‌رغم اتلاف شدید منابع و مشکلات فراوان، همچنان امکان خرید و فروش در بازارهای سایر کشورها را داشته، و با الگوبرداری از قیمت­‌های جهانی، دستکم به‌صورت تقریبی می­‌توانند نوعی از «قیمت­گذاری عقلانی» عوامل تولید و کالاهای سرمایه­‌ای را دنبال کرده و تا حدودی قادر به محاسبه اقتصادی باشند. «این حجم از اتلاف منابع و مشکلات اقتصادی در نظام نسبتاً سوسیالیستی شوروی، در مقایسه با فاجعه­‌ای که در یک دنیای سوسیالیستی می­‌توانست اتفاق بیفتد، به‌راحتی قابل اغماض است.»(Rothbard, 1962, p956) اتحاد جماهیر شوروی با اتکا بر بازارهای جهانی بود که توانست هفتاد سال، اگرچه لنگ­‌لنگان، به مسیر خود ادامه دهد.

❃ همان­‌طور که ملاحظه می­‌شود، علی‌رغم تأکید جریان اصلی علم اقتصاد بر غافلگیری «همگان» از شکست سوسیالیسم در کشورهای بلوک شرق، اقتصاددانان مکتب اتریش و در رأس آن‌ها میزس، که به لحاظ روش­‌شناختی با جریان مسلط بر محافل آکادمیک کاملاً زاویه داشتند، امکان­‌ناپذیری یک «دنیای سوسیالیستی»، و امکان دوام لنگ­‌لنگان «یک آبادی کوچک سوسیالیستی در یک جامعه بزرگ با مبادلات پولی» را به‌درستی پیش­بینی کرده بودند.

#اقتصاد #سوسیالیسم
#فروپاشی_شوروی
#سوسیالیسم_ویرانگر
➣ @Notes_On_Liberty