On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.89K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
📃 | مونتسکیو؛ در برتری حکومت پادشاهی (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ این شخصیت‌های خردمند که دارای اقتدار معنوی و اخلاقی‌اند، به‌مثابه‌ی حایلی بین شهریار و مردم به‌کار می‌روند. اقتدار مطلق معادل ناتوانی است و قدرت تنها با میانه‌روی، جلب اطمینان می‌کند. ضرورت حیاتیِ وجود ضدقدرت‌ها، که «تابع و مستقل» و «کانال‌هایی برای جریان قدرت»اند، از این‌جا ناشی می‌شود. این‌ها به انگیزه‌ی افتخار، فرمانبرداریِ باافراط در نظام استبدادی را تعدیل می‌کنند.

❃ از روح‌القوانین، کتاب پنجم، فصل یازدهم: «حکومت پادشاهی مزیت بزرگی بر استبداد دارد. از آنجاکه در حاکمیت شهریار، طبقات و رده‌های اجتماعی بسیاری وجود دارند که متکی به قانون اساسی‌اند، دولت باثبات‌تر، قانون اساسی تزلزل‌ناپذیرتر، حاکمان اطمینان‌بخش‌ترند.

سیسرون عقیده دارد که برپایی تریبون‌ها[*] در رم، جمهوری را تحکیم کرد. او می‌گوید: ”در واقع نیروی مردمی که رئیس نداشته باشند، ترسناک‌تر است. رئیس احساس می‌کند که قضایا در هرحال به او مربوط می‌شود، پس به آن‌ها می‌اندیشد. اما ملّت با تندی و افراط خود خطری که خود را با آن مواجه می‌کند نمی‌شناسد.“ این تامل ممکن است در یک حکومت استبدادی، که مردم بدون رئیس‌اند(پشتیبانان، نمایندگان، رهبران تشکل) به‌کار رود. و نیز درباره‌ی یک حکومت پادشاهی که مردم در آن اشکالی از رهبران را دارند.

بر این اساس همه‌جا می‌بینیم که در مخالفت‌ها با حکومت استبدادی، مردم که خود رهبری خود را به عهده دارند، همیشه کارها را تا آنجا که بتوانند به‌جای باریک می‌کشند و بی‌نظمی‌هایی در نهایتِ شدت به‌وجود می‌آوردند. در عوض در حکومت‌های پادشاهی بسیار کم پیش می‌آید که کاری به افراط کشیده شود. زیرا رهبران نسبت به جایگاه خود بیمناک‌اند که از کار برکنار شوند و رجالی که بین شاه و ملّت قرار گرفته‌اند هر یک نماینده‌ی قدرتی هستند و نمی‌خواهند ملّت تفوق زیادی پیدا بکند. به‌ندرت اتفاق میفتد که قدرت‌های مدنی کاملاً فاسد بشوند؛ پادشاه به آن‌ها وابسته است و شورشیانی که نه اراده و نه توانایی برانداختن دولت را دارند نمی‌تواند و نمی‌خواهند پادشاه را براندازند...

[* تریبون مدنی tribuni plebis از سده پنجم پیش از میلاد، یکی مقام‌ها در روم باستان بود. می‌توان آن‌ها را نوعی شورای مردمی و غیراشرافی در مقام سخنگویان مردم دانست.]

➣ @Notes_On_Liberty
❤1
📃 | مونتسکیو؛ در برتری حکومت پادشاهی (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

← ... در این هنگامه اشخاصی که عقل و اقتدار دارند، در کارها مداخله می‌کنند و آنگاه را اعتدال در پیش گرفته می‌شود و همگان به اصلاحاتی می‌پردازند. قوانین قوت اجرایی خود را باز می‌یابند و مورد اطاعت مردم واقع می‌شوند. بدین ترتیب سراسر تاریخ ما پر از جنگ‌های داخلی بدون انقلاب است و سراسر تاریخ حکومت‌های استبدادی پر از انقلاب‌های بدون جنگ داخلی.

آن‌هایی که تاریخ جنگ‌های داخلی برخی از کشورها را نوشته و حتی آنان‌که خود محرک این جنگ‌ها بوده‌اند ثابت می‌کنند که تا چه اندازه قدرتی را که پادشاهان، به بعضی از طبقات، در ازای خدمات آن‌ها می‌دادند، مورد اطمینان ایشان بوده زیرا به فرض این‌که این طبقات فاسد می‌شدند هرگز دیده نشده که با آشوب‌طلبان بر علیه شاه همدست بشوند بلکه پیوسته پشیمان بودند که چرا برخلاف قانون و وظایف خود رفتار کرده‌اند.

کاردینال ریشليو چون خیال کرده بود طبقات نجبا را خیلی خوار و خفيف کرده است برای حمایت از دولت، به فضایل پادشاه و درباریانش توسل جست، چنان خصائلی برای آن‌ها قائل بود که در واقع فقط برای یک فرشته می‌توان این همه دقت و علم و این همه استقامت فكر و اطلاعات را قائل گردید. مشکل بتوان باور کرد که از حالا تا وقتی‌که حکومت‌های مشروطه از بین بروند چنان پادشاهی و چنان درباریانی که او قائل است پیدا بشوند.

مردمی که ذیل یک حکومت خوب(قانونمند) زندگی می‌کنند خوشبخت‌تر از آن ملّت‌هایی هستند که بی‌قانون و بدون رئیس در جنگل‌ها سرگردان‌اند. همان‌طور هم پادشاهانی که ذیل قوانین اساسی کشور خود زندگی می‌کنند خوشبخت‌تر از پادشاهانی هستند که عاملی برای منظم‌کردن احساسات خود و ملّت خود در دست ندارند.»

#سیاست #اندیشه_سیاسی #حکومت_قانون
#مشروطیت #پادشاهی #شهریار #جامعه_مدنی
#مونتسکیو #روح‌القوانین #قانون_اساسی
➣ @Notes_On_Liberty
📃 برتری اخلاقی سرمایه‌داری بر سوسیالیسم (۱) | ✍🏻 دیوید كانوی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ کتاب «نظریه سوسیالیسم و سرمایه‌داری» در واقع درصدد پرداختن به شایستگی مقایسه‌ای دو مکتب سوسیالیسم و سرمایه‌داری است. نخستین مورد که باید به‌عنوان نظریه‌ی اقتصادی به آن اشاره شود، این است که سرمایه‌داری از نظر اقتصادی بر هر شکلی از سوسیالیسم برتری دارد، به این معنی که با توجه به منابع اقتصادی هر جامعه، استاندارد متوسط زندگی هر عضو زنده آن جامعه در صورتی‌که ساختار اقتصادی سرمايه‌داری برقرار باشد، بالاتر از هر نوع ساختار سوسیالیست به هر شکل و هر درجه‌ای خواهد بود.

❃ موضوع دوم که باید بر اساس نظریه اخلاقی مورد بررسی قرار گیرد این است که سرمایه‌داری از نظر اخلاقی از هر شکل از سوسیالیسم برتر است؛ به این معنی که سرمایه‌داری به حقوق مالکیتی که متعلق به برخی اعضای جامعه است، احترام می‌گذارد اما هر شکلی از سوسیالیسم آن را نقض می‌کند.

❃ اين دو مورد بررسی‌شده به هیچ وجه جدید و تازه نیستند و استدلال‌های ارائه شده نیز که از سوی هرمان هوپ در مورد حمایت از نظریه اقتصادی ذکر شده‌اند، نوین و بدیع نیستند، بنابراین تا جایی‌که به این دو نظام مربوط است، اين مباحث در گونه‌هایی از لیبرتارینیسم مورد اشاره موری روتبارد، نویسنده‌ای که در خود متن نیز اشارات متعددی به وی شده، آمده است. به همین ترتیب، استدلال‌هایی را که به سود نظريه اقتصادی بيان شده‌اند، می‌توان در آثار روتبارد و کارهای اولیه لودویگ فون میزس (که از نظرات وی نیز در کنار روتبارد در متن استفاده زيادی شده است) یافت.

❃ آنچه در کتابِ هوپ، جدید است، در وهله‌ی نخست اهمیت فراوانی است که این نویسنده نسبت به تمایز گذاشتن بین اشکال مختلف ممکن از سوسیالیسم قائل شده و سپس با توجه به هر یک شرح می‌دهد که چرا هر یک از نظر اقتصادی، از سرمایه‌داری پایین‌تر است و دوم اینکه استدلالات وی براساس آموزه‌های اخلاقی هستند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 برتری اخلاقی سرمایه‌داری بر سوسیالیسم (۲) | ✍🏻 دیوید كانوی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ درک وی از سرمایه‌داری و سوسیالیسم در تمام اشکال مختلف آن و به‌علاوه آموزه‌های اخلاقی، براساس حقوق مالکیتی قرار دارد که هوپ از آن‌ها به‌عنوان «نظریه طبیعی مالکیت» یاد می‌کند. جوهره‌ی نظریه طبیعی این است که هرکس در ابتدا از یک منبع کمیاب استفاده کند، مالکیت (طبیعی) آن را به دست می‌آورد. این امر مستلزم آن است که هر شخص مالک بدن خود باشد و نیز علاوه بر آن، مالک هر منبع کمیاب دیگری باشد که برای نخستین بار از آن استفاده می‌شود.

❃ نخستین اِشکال استفاده برای هوپ همانند «یک ارتباط عینی و قابل اثبات بین‌الاذهانی» میان یک فرد و منبع کمیاب است که می‌تواند از طریق هدیه یا تبادل به فرد دیگری انتقال یابد. سرمایه‌داریِ محض برای هوپ به‌معنی این است که نظام‌های اجتماعی بر اساس نظریه طبیعی مالکیت عمل می‌کنند. برعکس، سوسیالیسم هر نظام اجتماعی است که «حقوق کنترل انحصاری بر وسایل کمیاب را به اشخاص یا گروه‌هایی از اشخاص تخصیص می‌دهد که نه می‌توانند استفاده‌ای همانند مالکیت پیشین از آن کنند و نه رابطه قراردادی کاربر-مالک را داشته باشند.»

❃ هوپ با مجهز شدن به درک کلی از سوسیالیسم، چهار شکل مختلف از آن را معرفی می‌کند: ۱- سوسیالیسم سبک روسی که معرف آن کشورهای کمونیستی بلوک شرق بودند؛ ۲- سوسیالیسم سوسیال-دموکراتیک که با احزاب سوسیالیست و سوسیال‌دموکراتیک اروپای غربی شناخته می‌شود که در ایالات متحده به آن‌ها «لیبرال» نیز می‌گویند! ۳- سوسیالیسم محافظه‌کار که بیشتر در ایتالیا و فرانسه دیده می‌شود اما بیشتر معرف ایتالیای فاشیست و آلمان نازی است و ۴- سوسیالیسم مهندسی اجتماعی که مدتی است در آمریکا مورد توجه قرار گرفته است.

❃ هوپ مشکل کمی در ارائه هر یک از این اشکال مختلف سوسیالیسم دارد که کارآیی کمتری در تولید و حفظ ثروت نسبت به سرمایه‌داری دارند. برای مثال در کتاب، سوسیالیسمِ سبک روسی، با ممانعت از مالکیت خصوصی، ابزار تولید معرفی شده است و اين شکل از سوسياليسم از شکل‌گیری قیمت‌های بازار ممانعت می‌کند که به‌نوبه‌ی خود سبب می‌شود مدیران منابع اقتصادی از محاسبه هزینه‌های پولی توليد و بنابراین از تعیین راه بهینه برای سود بردن از ابزار تولید ناتوان باشند. در ادامه، تخصیص نادرست منابع اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. این دلیل در کنار برخی استدلال‌های دیگر هوپ که در مورد نظریه‌ی اقتصادی صورت گرفته‌اند، با اقتصاد اتریشی قرابت دارند. در مجموع، این استدلال‌ها واضح و قوی هستند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 برتری اخلاقی سرمایه‌داری بر سوسیالیسم (۳) | ✍🏻 دیوید كانوی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ علاوه بر این، هوپ قصد دارد نشان بدهد چگونه به لطف این استدلال‌ها، می‌توانیم توضیحاتی در مورد حقایق تجربی متفاوت ارائه کنیم؛ یکی از این حقایق تجربی این است که چرا بلوک شرق کمتر از غرب رونق را تجربه کرده است؛ چرا در اروپای غربی کشورهای فرانسه و ایتالیا کمتر از آلمان غربی رفاه و رونق دارند و به همین ترتیب برخی حقایق دیگر را نیز شرح می‌دهد. کتاب هوپ ارزش خواندن دارد و بر حقايق دشواری از واقعیت اقتصادی، پرتوی از نور میافکند.

❃ به هر صورت، وقتی نوبت به نظریه‌ی اخلاقی می‌رسد و استدلال‌های مربوط به آن را بررسی می‌کند، گویای آن است که این نظريه هم به‌شدت به نظریه طبیعی مالکیت ارتباط دارد. سرمایه‌داری حقوق مالکیت را نقض نمی‌کند، درحالی‌که تمام انواع سوسیالیسم آن را نقض می‌کنند. هوپ قصد دارد اهمیت اخلاقی نظریه طبیعی مالکیت را در فصل ۷ نشان بدهد. استدلال وی تا حدودی پیچیده است و به‌طور کلی براي دنبال کردن ساده نیست. او معتقد است سوسیالیسم از دیدگاه اخلاقی نمی‌تواند به‌عنوان یک نظم اجتماعی عادلانه یا منصفانه مورد دفاع قرار گیرد، زیرا پیش‌فرض‌های آن مبتنی بر اعتبار این است که در صورت پذیرش قاعده «استفاده نخست- مالکيت نخست» در نظریه طبیعی مالکیت و سرمایه‌داری، هیچ‌کس نمی‌توانسته زنده بماند و با آن موافقت کند.

❃ در ابتدای کتاب، هوپ این ایده را معرفی می‌کنند که حقوق مالکیت ادعاهایی هستند که به مالکیت انحصاری منابع کمیاب تعلق دارند و هدف آن‌ها جلوگیری از تعارض بین اشخاص در مورد استفاده از این نوع منابع است. جلوی چنین درگیری‌هایی قطعاً با قوانینی که اجازه می‌دهند برخی افراد از گرسنگی و فقدان فرصت به دست آوردن منابع حیاتی بمیرند، گرفته نمی‌شود. در نتیجه، هر نظریه اخلاقی معتبر از مالکیت باید شامل قوانینی باشد که حقوق افراد برای زنده ماندن را ارج نهد. شخصي که نیازمند است هیچ خطایی در جامعه‌ای مرتکب نشده است و باید منابع کافی برای زیستن داشته باشد.

❃ به‌طور کلی، هوپ مورد اقتصادی قدرتمندی برای ما مهيا کرده است که چرا سرمایه‌داری را بر سوسیالیسم ترجیح می‌دهیم. هرچند اين مطلب که جامعه از بالاترین متوسط استاندارد ممکن برای هر عضو آن بهره می‌برد، تسلی کمی برای عضوی است که نه خطایی مرتکب شده است، نه چیزی دارد و نه می‌تواند چیزی را به‌دست آورد. قطعاً، هر شکلی از جامعه که چنین وضعیتی دارد، می‌تواند از نظر اخلاقی به شکلی از جامعه ارتقا یابد که در آن الزام اجباری برای تامین رفاه غیر مالکان وجود داشته باشد. سوسیالیسمِ اصیل ممکن است نتواند به عدالت دست یابد، اما برخی کارهای کوچک در چارچوب سرمایه‌داری محض ممکن است به‌خوبی بتوانند این کار را بکنند.

#اقتصاد #اخلاق #سرمایه‌داری
#بازار_آزاد #مالکیت_خصوصی
#آزادی_فردی #لسه‌فر #آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
📃 هرگاه ملّتی نخواهد ببیند، هیچ نیرویی وجود ندارد که او را مجبور به دیدن کند. | ✍🏻 جواد طباطبایی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ تاکید بر این‌که حتیٰ برخی از بیگانگان نشانه‌های انحطاط و زوال ایران را می‌دیدند، گواهی بر این مدعاست که امکان دیدن وجود داشت، اما بار دیگر تکرار می‌کنیم که نگاه کردن پیوسته به‌معنای دیدن نیست. نظریه‌ی انحطاط ایران در عین حال، نوعی نظریه‌ی دیدن نیز هست و این نظریه باید ایضاح منطق عوامل و اسباب انحطاط را جانشین «حیرت از چشم‌بندی خداوند» کند که چگونه، در دوره‌هایی از تاریخ، ملّتی با «چشم باز و گوش باز» نمی‌بیند. از زمانی‌که حتیٰ یک نفر می‌تواند ببیند، امکان دیدن وجود دارد، اما تردیدی نیست که می‌توان ندید و هرگاه ملّتی نخواهد ببیند، هیچ نیرویی وجود ندارد که او را مجبور به دیدن کند.

❃ عادت بر این جاری شده است که فلسفه‌های تاریخ از فقدان این نیروی مجبورکننده به تقدیر تاریخی تعبیر کنند و در واقع، خلطی میان آزادی انتخاب و تقدیر تاریخی صورت گرفته است تا حجابی بر مسئول بودن بشر در برابر تاریخ خود باشد‌. این نکته را نباید ناگفته گذاشت که در آغاز دوره‌ی گذار تاریخ ایران، به تعبیر حافظ، «گذرگاه عافیت تنگ» بود، اما کسانی با «جریده‌رفتن» می‌توانستند از آن عبور کنند‌. با تکیه بر اشاره‌های سفرنامه‌نویسان می‌توان گفت که ایران در بن‌بست کامل نبود، بلکه باید کسانی، به تعبیر انجیل، «از درِ تنگ وارد» می‌شدند‌.

❃ وانگهی، اینکه تحول تمدّن ایرانی در جهت انحطاط تاریخی سیر کرده است، به ضرورت به‌معنای این نیست که در آینده نیز همان مسیر را دنبال خواهد کرد‌. نتیجه‌ی تاریخی اروپا نشان داده است که تعمیم سیر گذشته بر دگرگونی‌های تاریخی آینده موجّه نیست.

📚 | تاملی درباره ایران، جلد نخست: دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران، جواد طباطبایی، ص ۵۰۶

#ایران #ایرانشهر #تمدن_ایران #انحطاط
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 رژیم‌های پیشین (بررسی رژیم‌های پیش از رخداد انقلاب -۴) | ✍🏻 کرین برینتون ➣ @Notes_On_Liberty ❃ با این‌همه، در همه‌ی این جوامع، حکومت بود که با دشواری‌های مالی روبه‌رو بود نه خود این جوامع. قضیه را به بیانی دیگر چنین می‌توان مطرح کرد که این انقلاب‌ها، در…
📃 تاریخ طبیعی انقلاب‌ها (۱) | ✍🏻 جَک گلدستون

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰، تعدادی از تاریخ‌دانان و جامعه‌شناسان به بررسی مشهورترین انقلاب‌های غرب پرداختند: انقلاب ۱۶۴۰ انگلیس، انقلاب ۱۷۷۶ آمریکا، انقلاب ۱۷۸۹ فرانسه، و انقلاب ۱۹۱۷ روسيه. این نویسندگان بر آن بودند که الگوهای مشترک وقایع را در انقلاب‌های بزرگ شناسایی کنند. آن‌ها موفق شدند تلاقی قابل ملاحظه‌ای را میان وقایع عمده در هریک از این انقلاب‌ها بیابند. تعدادی از مشاهدات آن‌ها در مورد تاریخ طبیعی، انقلاب‌ها در موارد بسیار متعددی معتبر از کار درآمده‌اند به‌طوری‌که به‌مثابه نتیجه‌گیریِ تجربی در حکم قانون تلقی شده‌اند.

۱- پیش از انقلاب، بلوک «روشنفکران»(روزنامه‌نگاران، نمایشنامه‌نویسان، مقاله‌نویسان، معلمان، روحانیون، حقوق‌دانان و اعضای تحصیل‌کرده بوروکراسی) از حمایت رژیم دست برمی‌دارند، به نوشتن مطالب انتقادی در محکومیت رژیم می‌پردازند، و خواستار اصلاحات اساسی می‌شوند.

❃ چنین حملاتی به رژیم پیشین حتی توجه حامیان طبیعی رژیم را نیز جلب می‌کند. اشراف‌زادگان فرانسوی اقدامات ولتر و بومارشه را تحسین می‌کردند، لُردهای انگلیس از واعظان پیوریتن حمایت می‌نمودند، و نجیب‌زادگان روسیه خواستار پارلمان‌های محلی و دیگر اصلاحات دموکراتیک بودند.

❃ چرا جدایی گسترده روشنفکران از رژیم این‌قدر اهمیت دارد؟ اساساً به این خاطر که این جدایی نشانه‌ی بدکارکردی‌های رژیم است. هنگامی‌که نجیب‌زادگان موروثی، مقامات ارشد، و متخصصان از چنین انتقاد عمومی حمایت می‌کنند، قاعدتاً باید نشانه ناتوانی رژیم در ارائه خدماتی نظیر امنیت مالکیت و شأن و مرتبه، تأمین موقعیت‌های عالی برای فرزندان شخصیت‌های برجسته، و کسب پیروزی و غنیمت در جنگ باشد. بنابراین، جدایی روشنفکران در مقیاس گسترده حاکی از نارضایتی شدید و غیر معمول آن‌ها از عملکرد رژیم است. این نارضایتی حتی به عالی‌ترین سطوح حکومت و جامعه نیز کشیده می‌شود. چنین نارضایتی اغلب نشانه عدم تمایل رهبران نخبه برای سرکوب قیام‌های مردمی و حتی غالباً نشانه‌ی شورش نخبگان علیه رژیم است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 تاریخ طبیعی انقلاب‌ها (۲) | ✍🏻 جَک گلدستون

➣ @Notes_On_Liberty

۲- درست پیش از سقوط رژیم، دولت تلاش می‌کند با انجام اصلاحات اساسی انتقادات را فرونشاند، نظير اصلاحات لویی شانزدهم در فرانسه، اصلاحات استالیپین در روسیه، و اصلاحات بوکسورها در چین. در چنین اصلاحاتی غالباً تلاش می‌شود گروه‌های دیگری جذب رژیم شوند، بدون اینکه با دادن اختیارات مشورتی واقعی به پارلمان‌ها با شوراها به آن‌ها هیچ‌گونه قدرت واقعی داده شود. ولی، چنین اصلاحاتی معمولاً به تضعیف بیشتر رژیم می‌انجامد. این اصلاحات از یک طرف به‌منزله‌ی اقرار به نقص رژیم است، و از طرف دیگر، مشوق دیگران به اعمال فشار بر حکومت برای تغییرات بیشتر.

❃ این الگو تاییدگر هشدار ماکیاولی به حاکمان است: «اگر در برهه‌های سخت، ضرورت اصلاحات به‌وجود آمد، برای اقدامات جدی بسیار دیر است؛ اقدامات اندک به شما کمکی نخواهد کرد، چراکه از نظر دیگران شما این اقدامات را از سر ناچاری و اجبار انجام داده‌اید، و هیچ‌کس به‌خاطر این اقدامات تعهدی به شما نخواهد داشت» (فصل هشتم شهریار)

٣- سقوط واقعی رژیم با یک بحران سیاسی حاد آغاز می‌شود که نتیجه ناتوانی حکومت برای حل بعضی از مشکلات اقتصادی، نظامی، یا سیاسی است، و نه نتیجه‌ی اقدام مخالفان انقلابی. بحران می‌تواند به شکل ورشکستگی دولت یا ضعف فرماندهی نیروهای مسلح باشد. رهبران انقلابی که شاید در عین فعال بودن، به مدتی طولانی قدرتی نداشته‌اند، ناگهان خود را به‌واسطه‌ی ناتوانی رژیم پیشین برتر و پرقدرت حس کنند. بنابراین، آغاز ناگهانی انقلاب از ضعف یا فلج کامل دولت ناشی می‌شود و نه از قدرت‌گیری ناگهانی انقلابیون.

۴- حتی در جایی‌که انقلابیون به گونه‌ای منسجم علیه رژیم پیشین متحد شده‌اند، به‌دنبال فروپاشی این رژیم، منازعات درونی آن‌ها نهایتاً باعث بروز مشکلاتی می‌شود. پس از دوره‌ی کوتاه سرخوشی ناشی از سقوط رژیم پیشین، مخالفان انقلابی به‌سرعت وحدت خود را از دست می‌دهند. انقلابیون معمولاً به سه گروه تقسیم می‌شوند: محافظه‌کاران که به‌دنبال حداقل تغییرات هستند(بسیاری از آن‌ها در نهایت خواستار بازگشت رژیم خلع شده، می شوند)؛ تندروها که به‌دنبال تغییرات سریع و گسترده هستند، و میانه‌روها که تلاش می‌کنند موضع متعادلی میان این دو اتخاذ کنند. پیامد چنین اختلافی میان انقلابیون می‌تواند از کودتا تا جنگ داخلی باشد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 تاریخ طبیعی انقلاب‌ها (۳) | ✍🏻 جَک گلدستون

➣ @Notes_On_Liberty

۵- اصلاح‌طلبان میانه‌رو اولین گروهی هستند که زمام دولت را به دست می‌گیرند. این اصل بدیهی در انقلاب‌های بزرگ بیش از یک قرن گذشته مشاهده شد، و در انقلاب ایران بار دیگر ثابت گردید.

۶- درحالی‌که میانه‌روها درصدد بازسازی حکومت براساس اصلاحات معتدل هستند، و غالباً اَشكال سازمانی برجای مانده از رژیم پیشین را به‌کار می‌گیرند، مراكز جدید و تندروتر بسیج توده‌ای با اَشكال سازمانی جدیدی سر بر می‌آورند، در فرانسه، مجلس میانه‌رو ژیروندن با کلوپ‌های تندرو ژاکوبنی مواجه شد؛ در آمریکا منتقدان میانه‌رو جورج سوم به‌وسیله‌ی تندروهای موسوم به پسران آزادی به جنگ انقلابی کشیده شدند.

۷- تغییرات عظیمی که در سازمان و ایدئولوژی حاکم در پی یک انقلاب موفقیت‌آمیز رخ می‌دهند، نه پس از فروپاشی رژیم پیشین، بلکه هنگامی به وقوع می‌پیوندند که سازمان‌های تندرو جدید و بسیج‌کننده توده توانستند میانه‌روها را کنار بزنند. این مسأله معمولاً از آن‌رو رخ می‌دهد که میانه‌روها که به‌دنبال تداوم وضعیت کنونی هستند، حکومت را از زیر بار مسئولیت‌ها و تعهداتی که سبب شکست رژیم پیشین شدند، خلاص نمی‌کنند. بنابراین، آن‌ها وارث همان ناتوانی‌ها در حل مشکلات اقتصادی و نظامی فوری هستند. موفقیت تندروها عموماً از تمایل آن‌ها به انجام اقدامات افراطی، هم برای حل مشکلات فوری و هم برای حفظ حکومت‌شان، ناشی می‌شود.

❃ اما، همان‌طور که انقلاب آمریکا نشان می‌دهد، پیروزی تندروها، هرچند شایع است اما اجتناب‌ناپذیر نیست. با این وجود، تا آنجاکه میانه‌روها خود را از رژیم پیشین جدا کنند(وظیفه‌ای که احتمالاً نمی‌توانند مانند تندروها آن را انجام دهند) احتمال موفقیت‌شان افزایش می‌یابد. تنها در جنگ آزادی از سلطه‌ی استعمار که رژیم پیشین آشکارا یک دشمن خارجی است، میانه‌روها احتمالاً از شانس بقا برخوردارند. برای مثال، در اندونزی در ۱۹۴۵، در الجزایر در ۱۹۶۲، و در غنا در ۱۹۵۸، همانند آمریکا در ۱۷۸۷، رژیم‌های نسبتاً معتدل توانستند در قدرت بمانند، چراکه در مبارزه با نیروهای استعمارگر، میانه‌روها توانستند وحدت خود را با دیگر گروه‌ها حفظ کنند. از طرف دیگر، در نیکاراگوئه و ایران که دشمن انقلابیون یک رژیم داخلی بود رهبران تندرو، میانه‌روها را کنار زدند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 تاریخ طبیعی انقلاب‌ها (۴) | ✍🏻 جَک گلدستون

➣ @Notes_On_Liberty

۸- بی‌نظمی ناشی از انقلاب و اعمال کنترل شدید معمولاً به تحميل اجباری نظم به‌وسیله حکومت قهرآمیز میانجامد. این دوره را عصر «ترور» یا وحشت می‌نامند، نظیر روزهای گیوتین انقلاب فرانسه، گولاگ عصر استالین و انقلاب فرهنگی مائو.

۹- نبرد میان تندروها و میانه‌روها و میان مدافعان انقلاب و دشمنان خارجی غالباً به رهبران نظامی اجازه می‌دهد که از حالت گمنامی به یک فرمانده و حتی رهبر مطلقه تبدیل شوند. فهرست طولانی رهبران ملّی که به این شکل ظاهر شدند عبارت‌اند از جورج واشنگتن، کرامول، ناپلئون، آتاتورک، مائو، تیتو، بومدين و موگابه.

۱۰- مرحله رادیکالیسم و تندروی انقلاب نهایتاً جای خود را به مرحله عملگرایی و تعقیب میانه‌روانه پیشرفت و ترقی در چارچوب وضع جدید می‌دهد. در این مرحله، تندروها شکست خورده یا از بین می‌روند، و میانه‌روها به قدرت باز می‌گردند. آن‌ها «افراط‌گری»های تندروها را محکوم می‌کنند و به‌جای تغییر سیاسی بر پیشرفت اقتصادی در چارچوب نهادهای باثبات تأكید می‌نمایند. این مرحله با سقوط روبسپیر در فرانسه، رد اقدامات استالین توسط خروشچُف در روسیه، و سقوط متحدان مائو، موسوم به «دارودسته چهارنفری» در چین آغاز گردید.

❃ این ده گزاره، به‌عنوان میراث تاریخ‌دانان طبیعی انقلاب، راهنمای باارزشی برای درک الگوی وقایعی که عموماً در انقلاب‌ها اتفاق میافتند، به شمار می‌روند. اما استفاه از این رویکرد به‌تنهایی، بسیاری از پرسش‌های اساسی را بی‌پاسخ می‌گذارد. اصلی‌ترین این پرسش‌ها مربوط به علل وقوع انقلاب‌هاست: چرا انقلاب‌ها رخ دادند؟ منابع مخالفت با رژیم پیشین چه بودند؟ این موضوعات به کانون مطالعه نسل دوم تحلیل‌گران که طرفدار مکتب نظریه عمومی خشونت سیاسی بودند، تبدیل شد.

#انقلاب #انقلاب_مدرن #عصر_آزادی
#نوسازی_سیاسی #تاریخ_طبیعی_انقلاب
#آزادی #آزادی_فردی #آزادی‌خواهی
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | مصالح ملّی و هویت ملّی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در نخستین سده‌های دوره‌ی اسلامی، انتقال آیین‌نامه‌های دوره‌ی ساسانی نقشی مهم در تکوین زبان و ادب فارسی ایفاء کرد. در این سده‌ها، در آغاز، بسیاری از آیین‌نامه‌های ساسانی به عربی ترجمه و برخی از آن‌ها نیز به زبان پهلوی بازنویسی یا بازپرداخته شد و همین نوشته‌ها از آن پس به زبان فارسی برگردانده یا به نظم فارسی سروده شد. مضمون بیشتر این آیین‌نامه‌ها دارای صبغه‌ی سیاسی و اخلاق مدنی بود و، از این‌رو، در زمانی که زمینه‌ی استقلال ایران از سیطره‌ی دستگاه خلافت آماده می‌شد، مورد توجه قرار گرفتند.

❃ با استوار شدن شالوده‌ی زبان فارسی نوآیین، خداینامه، کلیله و دمنه و دیگر اندرزنامه‌های دوره‌ی ساسانی ترجمه شد و این نکته از دیدگاه تاریخ زبان فارسی جالب توجه است که تا پایان عصر زرین فرهنگ ایران و نفوذ همه‌سویه‌ی اندیشه‌ی عرفانی در ادب فارسی، گرایش عمده اخلاق‌نویسی و حماسه‌سرایی بود. با آغاز سده‌ی ششم هجری و با سیطره‌ی اخلاق دینی قشری، که فرمانروایان ترک‌تبار مهم‌ترین حامیان آن بودند، حماسه‌پردازی و اندرزنامه‌نویسی در محاق تعویق افتاد و عرفان به جریان عمده‌ی اندیشه‌ی سده‌های متأخر تبدیل شد.

❃ با تبدیل شدن عرفان به جریان عمده، التفات به اندیشه‌ی سیاسی و اخلاق مدنی از میان رفت و از این‌رو، با آغاز سده‌ی ششم، دو جریان عمده‌ی فلسفه‌ی سیاسی و سیاست‌نامه‌نویسی دستخوش زوال شد و از آن پس نیز جز در برخی نوشته‌های عرفانی و باطنی تجدید نشد. از آن‌جا که در این دوره اندیشه‌ی سیاسی ایرانشهری تجدید نمی‌شد، شعر و ادب به شالوده‌ی وحدت و تداوم ایران تبدیل شد.

❃ راز این‌که شعر و ادب ایران، در دوره‌ی شکوفایی آن، صبغه‌ای «سیاسی» دارد، این است که اندیشه‌ی سیاسی ایرانشهری، که در دوره‌ی اسلامی نتوانست به‌عنوان اندیشه‌ی سیاسی تجدید شود، پناهگاهی در شعر و ادب فارسی پیدا کرد و در آن حل شد.

❃ بدین‌سان، با غیر ممکن شدن تجدید اندیشه‌ی سیاسی ایرانشهری، درحالی‌که نظام سلطنت موروثی در ایران تجدید شده بود، شکافی میان تکوین دولت در ایران و اندیشه‌ی سیاسی آن ایجاد شد.

❃ پی‌آمدهای این شکاف و جدایی میان تکوین دولت و اندیشه‌ای که می‌بایست شالوده‌ی آن دولت باشد، به‌عنوان یکی از ویژگی‌های تاریخ تکوین دولت در ایران، هنوز مورد بررسی قرار نگرفته است، اما این نکته دارای اهمیت است که، به هر حال، در فقدان اندیشه‌ی سیاسی، شعر و ادب به پشتوانه‌ای برای وحدت ایران‌زمین و تداوم هویت ایرانی تبدیل شد.

❃ این‌که در جای‌جای این دفتر، به تکرار گفته‌ایم که برخی از پادشاهان دوره‌ی گذار، در عمل، از نظریه‌ی رسمی حکومتی اِعراض می‌کردند، از این حیث بود که، در این دوره، شکاف و جدایی میان نظر و عمل به مرتبه‌ای رسیده بود که تأمین مصالح «ملّی» جز با اِعراض از نظریه‌ی رسمی حکومتی که نسبتی با رتق_و_فتق امور نداشت، امکان‌پذیر نمی‌شد، اما دو پی‌آمد مهم شکاف میان تکوین دولت واندیشه‌ی سیاسی ایرانشهری، از سویی، جانشین شدن شاه به نهاد دولت و تبدیل شاه به یگانه نهاد، و از سوی دیگر، تکوین وحدت و هویت «ملّی» در بیرون دولت و ورای آن بود

📚 | تأملی درباره‌ ایران؛ جلد نخست: دیباچه‌ای بر نظریه‌ انحطاط ایران با ملاحظات مقدماتی در مفهوم ایران، تهران، مینوی خرد، ۱۳٩۵، صص ۲۰۵ و ۲۰۶ و ۲۰۷

#ایران #ایرانشهر #اندیشه_سیاسی
#هویت_ملی #منافع_ملی #دولت
#ایرانشهری #مصالح_ملی #ملت
➣ @Notes_On_Liberty
📃 پایداری مالکیت خصوصی، بنیادِ «جامعه آزاد» (۱) | ✍🏻 پیتر بوئتک

➣ @Notes_On_Liberty

❃ مفاهیم معدودی وجود داشته‌اند که برای بقای انسان از اهميیت بیشتری برخوردار بوده‌اند، ولی با این حال روشنفکران با این عنوان که ناعادلانه هستند، از آن‌ها بدگویی کرده‌اند. یکی از اين مفاهیم، حقوق مالکیت خصوصی است. حداقل از زمان ارسطو، برتری مالکیت خصوصی نسبت به مالکیت اشتراکی در ایجاد انگیزه برای استفاده موثر از منابع نادر مورد تایید قرار گرفته است. این مفهوم از نظر متفكرين روشنگر اسكاتلندی همچون دیوید هیوم و آدام اسمیت و نیز در دیدگاه انقلابی‌های آمریكایی مثل تامس جفرسون، جیمز مدیسون و جورج واشنگتن ایده‌ای اساسی و بسیار مهم به‌حساب می‌آمد.

❃ در نمونه‌ای مثل مهاجرنشین‌های جیمزتاون و پلایموث، اتحاد جماهير شوروی و کشورهای کمتر توسعه‌یافته امروزی می‌توان تجربه‌های تاریخی را در باب مضرات مالکیت اشتراکی و منافع مالکیت خصوصی یافت. مالکیت اشتراکی یا گونه‌ای از حقوق مالکیت خصوصی که به‌خوبی تعریف نشده و به‌طور ضعیف اعمال گردد، به انحراف انگیزه‌های مربوط به استفاده از منابع کمیاب منجر شده و امنیت سرمایه‌گذاری در بهبود این منابع را از بین می‌برد.

❃ برای نمونه در مهاجرنشین پلایموث (Plymouth) تلاش می‌شد تا برای ترغیب افراد به سخت‌کوشی جهت تولید کالاهای اشتراکی، بر اصول آیین مسیحی تكیه شود. اما اين مهاجرنشین در ۱۶۲۳ كه سیستم آن به مالکیت خصوصی تغییر یافت، در شرف قحطی و گرسنگی قرار گرفته بود(مالکیت اشتراکی سبب بروز قحطی بود و این امر آن‌ها را به پاسداری از مالکیت خصوصی واداشت). در مدت زمان كوتاهی پس از اين تغییر، زندگی ساکنان آن به‌شدت بهبود پیدا کرد.

❃ به همین نحو در کشورهای کمونیستی سابق که کمتر از ۱ درصد زمین‌های کشاورزی دارای مالکیت خصوصی بود، همین زمین‌ها عملکردی بهتر از مزارع اشتراکی داشتند. در کشورهای کمتر توسعه‌یافته آفریقا و آمریکای لاتین، عدم امنیت در مالکیت و خطر همیشگی تجاوز توسط فعالان بخش خصوصی و دولت، زندگی میلیون‌ها نفر را به فقر و بدبختی کشانده است.

❃ هیچ چیز بیش از شواهد تاریخی نمی‌تواند اهمیت مالکیت خصوصی را مشخص کند. اقتصاد، علمی است که بخش اعظمی از زمان و انرژی خود را مصروف توضیح اهمیت کارکردی مالکیت خصوصی در سیستم‌های اقتصادی کرده است. متاسفانه اقتصاددان‌ها در بخش اعظمی از قرن بیستم نتوانستند اهمیت حیاتی حقوق مالکیت را دریابند، زیرا در عوض آن‌که آن را موضوع تحلیل‌های خود قرار دهند، با آن به‌عنوان مبنایی برای تحلیل برخورد كردند.

❃ اقتصاددانان روشنفکری که با این شیوه رفتار مخالفت کنند، زیاد نبودند. شاید مهم‌ترين آن‌ها لودویگ فون میزس و فردریش آگوست فون هایک بودند. آن‌ها در نقد خود بر سوسیالیسم نه‌تنها بر انگیزه‌هایی تاکید کردند که افراد در فضای مالکیت خصوصی در قیاس با شرایط مالکیت اشتراکی با آن‌ها روبرویند، بلكه اهمیت کارکردی حقوق مالکیت که به‌وضوح تعریف شده و اعمال گردند را در محاسبه اقتصادی فرصت‌های جایگزین برای سرمایه‌گذاری مورد تاکید قرار دادند. اگر دقيقاً مشخص نشود كه هر چیزی متعلق به چه کسی است، آن‌گاه مبنای نهادی مبادله از میان خواهد رفت. در صورت نبود رابطه‌ی مبادله، قیمت‌های پولس در بازار شکل نخواهد گرفت. بدون وجود قیمت‌های پولی که سنجش و مقایسه کاربردهای احتمالی منابع کمیاب بر پایه‌ی آن ها صورت می‌پذيرد، سیگنال‌های مربوط به سود و ضرر نخواهند توانست در تغییر کاربرد منابع موثر باشند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 پایداری مالکیت خصوصی، بنیادِ «جامعه آزاد» (۲) | ✍🏻 پیتر بوئتک

➣ @Notes_On_Liberty

❃ به‌طور خلاصه همان‌طور که میزس در اوایل قرن بیستم به لحاظ نظری ثابت کرد و واقعیت زندگی در شوروی و سقوط سیستم حاکم بر آن كشور در اواخر همان قرن نشان داد، بدون تعريف مشخص مالکیت خصوصی و اعمال آن، پیشرفت و توسعه اقتصادی ممکن نخواهد بود.

❃ اثرات این تحلیل اثرات عمیقی بر درک ما از سازماندهی اجتماعی دارد. حقوق مالکیت خصوصی در توسعه اقتصادی دارای اهميت هستند، زیرا:

۱- به‌رسمیت شناختن حوق مالکیت خصوصی، امنیت حقوقی لازم برای افراد جهت به‌کارگیری منابع در کارهای مخاطره‌آمیز را فراهم می‌آورد. وجود خطر مصادره چه از سوی افراد خصوصی و چه از سوی مقامات دولتی اعتماد به فعالیت بازار را از میان برده و امکانات سرمایه‌گذاری را محدود می‌کند.
۲- مشخص بودن حقوق مالکیت سبب می‌شود که تصمیم‌گیران بازار به استفاده از منابع و ارزش تنزیل‌یافته کاربرد آتی منابع کمیاب توجه زیادی کنند. با نبود حقوق مالکیت خصوصی، فعالان اقتصادی با کوته‌بينی تصمیم‌گیری کرده و در طی زمان از منابع محافظت به‌عمل نخواهند آورد.
۳- حقوق مالکیت مبنای مبادله هستند و گسترش مالکیت به کالاهای سرمایه‌ای، مبنایی را برای بسط بازارهای مالی که لازمه‌ی توسعه و رشد اقتصادی هستند، فراهم می‌آورد.
۴- امنیت حقوق مالکیت خصوصی، مبنای وجود دولت محدود و متمدن است. حذف مصادره خودسرانه و تثبیت مالیات‌های منظم با نرخ معلوم، فعالان اقتصادی را قادر به محاسبه ارزش فعلی تصميمات سرمایه‌گذاری و قضاوت در رابطه با دیگر تخصیص‌های سرمایه می‌سازد.

❃ پژوهش‌های اخیر پیرامون آزادی اقتصادی در دنیا به‌کرّات صحت این چهار اصل را نشان داده است. آدام اسمیت در دفترچه‌هایش كه بعدها به كتاب معروف وی با نام «پژوهشی درباره‌ی طبیعت و علل ثروت ملل» تبدیل شدند، نوشت: «برای آن‌که دولتی از پایین‌ترین سطوح جاهلیت به بالاترین درجه از ثروت برسد، مقدمات زیادی لازم نیست. تمام آن‌چه مورد نیاز است، صلح و آرامش، مالیات‌های آسان و اجرای نسبتاً خوب عدالت است. مابقی ملزومات به‌صورت طبیعی فراهم خواهند شد.»

❃ دیوید هیوم، فیلسوف و دوست اسمیت در آثارش چنین می‌گويد که جامعه مدنی را می‌توان به صورت جامعه‌ای تعریف کرد که در آن اصول «مالکیت، قرارداد و توافق» بر تعامل انسان‌ها حکومت می‌کنند. لئوناردو دسوتو در همان زمان بر اهمیت حیاتی به‌رسمیت شناختن حقوق مالکیت خصوصی در آزاد نمودن استعدادهای سرمایه‌گذاری فقرا در كشورهای کمتر توسعه‌یافته تاکید می‌کرد.

❃ فیلسوفان بزرگ غرب متمدن، اقتصاددانان کلاسیک بزرگ و بهترین اقتصاددانان جدید، توجه ما را به اهميت تعیین و اعمال حقوق مالکیت خصوصی در دستیابی به رفاه اقتصادی و توافق اجتماعی جلب کرده‌اند. متخصصین سیاست‌های عمومی در سراسر دنیا از تاریخ درس گرفته و این ارتباط را تایید می‌کنند. متاسفانه هنوز كارهای بسیاری باید صورت پذیرد، چراکه صدها میلیون نفر در کشورهایی زندگی می‌کنند که در آن‌ها اعتنای چندانی به حقوق مالکیت خصوصی صورت نمی‌گیرد و حتی درک نمی‌شود که این حقوق به بهبود سیاسی و اقتصادی کشورها منجر می‌شوند.

❃ در آمریکا که همیشه از مالکیت خصوصی و آزادی اقتصاد نفع برده است، بزرگترین تهدید برای تداوم رفاه و پیشرفت، زوال آهسته احترام دولت به مالکیت خصوصی از طریق اعمال مالیات و نظارت است. از این‌رو یکی از مهمترین نقش‌هایی که اقتصاددان‌ها می‌توانند در مقام دانشمند و استاد ایفا کنند، آن است که اهمیت مالکیت خصوصی در توسعه اقتصادی و همکاری‌های اجتماعی را به‌طور واضح بیان نمایند. اگر اين کار را صورت ندهند، در انجام مسئوليت علمی خود برای انتقال آموخته‌های اساسی‌شان از این رشته و درس‌هایی که از تاریخ بشر گرفته‌اند، ناکام خواهند ماند.

#مالکیت_خصوصی #اقتصاد #جامعه_مدنی
#آزادی_اقتصادی #آزادی_فردی #لسه‌فر
#توسعه_اقتصادی #رفاه_اقتصادی #توسعه

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | پشتوانه‌‌یِ تکوینِ ملیتِ ایرانی، اندیشه‌یِ ایرانشهری است. (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ با توجه به آن‌چه پیش از این درباره‌ی وحدت در کثرتِ ملّت، شیوه‌ی فرمانروایی و نظام حکومتی ایران گفته شد، می‌توان این نکته را نیز افزود که، از خلاف‌آمدِعادت، به دنبال اختلالی که در مضمونِ مفهومِ شاهنشاهی ایجاد شد، شالوده‌ی ملّتِ واحدِ ایران، فرهنگِ اقوامِ آن بود، اما حکومت‌هایی که بر آن فرمانروایی می‌کردند، فاقد پشتوانه‌ای بودند که آن‌ها را به نظام‌های ملّی تبدیل و راهِ تکوینِ دولت را هموار کند.

❃ این وحدت در تنوّع و حفظ تعادل میان اقوام اصلِ نظریِ بنیادگذاریِ شاهنشاهی در ایران بود و تداوم ملّی ایران‌زمین، و این‌که به‌رغمِ گسست‌هایی که یورش اقوام مهاجر را ایجاد کرد، تداوم فرهنگی و سیاسی آن از میان نرفت، نشانه‌ی این واقعیت است که ورای احساسِ تعلقِ قومی، آگاهی از وابستگی به ملّتی واحد از چنان شالوده‌ی استواری برخوردار بود که بر نابسامانی‌ها و گسست‌های گذرا فائق می‌آمد.

❃ آن‌چه در تاریخ ایران‌زمین شگفت‌انگیز می‌نماید، این نکته است که اگرچه تحول نظام شاهنشاهی، به‌ویژه در دوره‌ی اسلامی و با زوال اندیشه‌ی ایرانشهری در جهت برتری قومی و برخلافِ جهت حفظ وحدت ملّی بود، اما تداومِ «ملّی» در تنوّعِ قومی پایدار ماند. چنین می‌نماید که، با زوال تدریجی اصلِ نظامِ «شاهنشاهی»، فرهنگ و ادب ایران به شالوده‌ی این پایداری «ملّی» اقوام ایرانی تبدیل شد.

❃ در دوره‌ی اسلامی، ایرانیان نه، در قلمرو نظر، تمایلی به دیدگاهِ «فرا ملّی» اسلامی پیدا کردند و نه، در عمل، توجّهی به دیدگاه «شعوبی‌گرایانه» ضدّ عرب نشان دادند، بلکه با طردِ خلافت به‌عنوان نظام حکومتی، و با بازگشتی به اندیشه‌ی ایرانشهری نظام «شاهنشاهی» را به صورت سلطنت تجدید کردند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | پشتوانه‌‌یِ تکوینِ ملیتِ ایرانی، اندیشه‌یِ ایرانشهری است. (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ این نکته را در بازگشت به اندیشه‌ی ایرانشهری تجدید نظام «شاهنشاهی» نباید از نظر دور داشت که اصل، در تداوم ایران، تجدیدِ نظام «شاهنشاهی» به‌عنوان نهاد حکومتی نیست، ایران‌زمین، از آغاز قلمروی فرهنگی بود و به‌طور طبیعی پس از هر گسستی، بازگشت به اندیشه‌ی ایرانشهری به شالوده‌ای برای تجدید حیات تبدیل می‌شد.

❃ پشتوانه‌‌ی تکوین "ملّیت" ایرانی اندیشه‌ی ایرانشهری است و نه نظام شاهنشاهی، اما واقعیت تاریخی ایران با اقوام متنوّع و ضرورت حفظ وحدت سرزمینی آن ایجاب می‌کرده‌است که ایرانیان، به‌ویژه وزیران که در دوره‌هایی نمایندگان راستین تمدّن و فرهنگ ایرانی بوده‌اند، آن شیوه‌ی فرمانروایی را حتی به اقوام مهاجر تحمیل کنند.

❃ تداوم ایران، فرهنگی است، و وحدتِ فرهنگیِ ایران در مقایسه با کشورهای اروپایی که سده‌های طولانی پیش از پیدایش دولت‌های ملّی جزئی از «جمهوری مسیحی» یا امپراتوری مقدّس و فَرامِلّی به‌شمار می‌آمدند، پیشتر از آن ایجاد شده‌بود که بتواند موضوعِ علومِ اجتماعیِ جدید قرار بگیرد. از این‌رو تکوینِ «ملّیت» ایرانی پیش از آغاز دورانِ جدیدِ آن امکان‌پذیر شد، اما جای شگفتی است که «حسّ ملّی» نتوانست دولتِ ملّی خود را ایجاد کند و آن حسّ ملّی تنها در سده‌ی اخیر توانست به‌صورتی از «دولت ملّی» تبدیل شود.

❃ پیوند میانِ «ملّت» و «دولت» در ایران به‌ویژه اگر دستاوردهای علومِ اجتماعیِ جدید را ملاک پژوهش و داوری قرار دهیم، یکی از پیچیده‌ترین مشکلات تاریخی این کشور است. بر حسب معمول، دولت، به‌معنایِ دقیقِ این اصطلاح، دولتِ ملّی است و در این فرض پیدایشِ دولتِ جدید و تکوینِ ملّت به‌معنای جدید آن حتی اگر هم‌زمان نبوده باشد، اما لاجرم تاخّر چندانی میان آن دو وجود ندارد.

❃ این نکته در تاریخ ایران مایه‌ی شگفتی است که گویی در میان ایرانیان تکوین نوعی «هویّت ملّی» پیش از پیدایش «ملّت» ایران امکان‌پذیر شده و شگفت‌تر این‌که آن هویّت ملّی موجب پیدایش دولت جدید ملّی نشده است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | پشتوانه‌‌یِ تکوینِ ملیتِ ایرانی، اندیشه‌یِ ایرانشهری است. (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ پیش ازین اشاره کردیم که مفهومِ نظامِ فرمانروایی در ایران، از آغاز تاریخ این کشور، مفهومی پر ابهام بود، اما این امر در مورد تکوین نوعی از هویّت ملّی مصداق ندارد، بلکه برعکس ایران‌زمین به‌عنوان کشوری با نظام «شاهنشاهی» اگرچه پیوسته از اقوام بسیار، اعم از ایرانی‌تباران و اقوام مهاجری که در گذر زمان در آن ساکن شدند، تشکیل می‌شد، اما این تنوّع قومی، اگر بخواهیم تنها به دوره‌ی اسلامی تاریخی ایران بسنده کنیم، به‌دنبال نخستین سده‌های دوره‌ی اسلامی، به سوی تبدیل شدن به «ملّت» واحد، در عین حفظ تنوّع و گوناگونی قومی، میل پیدا کرد.

❃ ایران‌زمین از همان آغاز، حوزه‌ای فرهنگی بود و نه صرف قلمروی سیاسی و معنای این سخن آن است که ایران‌زمین اگرچه به‌عنوان کشور، واحدی سیاسی بود، اما سیاستِ آن عینِ فرهنگِ آن بود اگرچه پشتوانه‌ی سیاستِ آن، پیوسته، فرهنگِ آن نبود.

❃ این‌که در این قلمروِ سیاسی، فرهنگ اساس سیاست بود و نه عکس آن، موجب شد که پیوستگی‌های درون‌قومی و میان‌قومی بر شالوده‌ی فرهنگ استوار شود و از آن‌جاکه خودِ اندیشه‌ی ایرانشهری بر پایه‌ی شناسایی تنوّع فرهنگ‌های همه‌ی اقوام این سرزمین تکوین یافته بود، اندیشه‌ی ایرانشهری موجب قوام هویّت ایرانی شد.

❃ شاید بتوان گفت که روند تکوین هویّت واحد ایرانی بر پایه‌ی اندیشه‌ی ایرانشهری در حدود سالِ ۴۰۰ هجری به‌کمال رسیده و ایرانی پدیدار شده بود که می‌توانست نزدیک به ده‌سده تداوم پیدا کند. این سخن پرتعارض می‌نماید که در همان آغاز سده‌ی پنجم هجری همه‌ی بنیان‌گذارانِ ایرانِ «جدید» زنده بودند، اما تردیدی نیست که این ایرانِ «جدید» واقعیتی بس کهن‌تر از آن است که بتوان با تحلیل‌های مبتنی بر علوم اجتماعی جدید دریافت.

📚 | جواد طباطبایی، تاملی درباره‌ی ایران جلد نخست: دیباچه‌ای بر نظریه‌ی انحطاط ایران با ملاحظات مقدماتی در مفهوم ایران، تهران، مینوی خرد، ۱۳٩۵، صص ۲۱۲، ۲۱۳ و ۲۱۴

#ایران #ایرانشهر #شاهنشاهی_ایران
#اندیشه_سیاسی #اندیشه_ایرانشهری
#دولت_ملی #ایرانشهری #شاهنشاهی
#هویت_ملی #تداوم_فرهنگی_ایران
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۲۴) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ اگر باید ذهن بشر رشد کند و تربیت شود -و لااقل پروتستان‌ها به این اصل اعتراضی ندارند- آیا رشد ذهن جز به این وسیله که در ريشه و اصل و علّت عقایدی که اتخاد کرده است کنجکاوی و تحقیق کند، صورت می‌پذیرد؟ روشن‌کردن…
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۲۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ آن کس که فقط دلایلی برای دفاع از خود یاد گرفته است، نمی‌داند چگونه از خود دفاع کند. ممکن است دلایل او قوی باشد و کسی نتواند آن‌ها را رد کند اما اگر او هم نتواند دلایل مخالف خود را رد کند و حتی نداند که آن دلایل چه هستند، آن وقت موجبی ندارد که به هیچ یک از دو عقیده ی مخالف معتقد باشد.

❃ در چنین وضعی راه عقلانی‌ای که می‌تواند در پیش گیرد این است که از اتخاذ هر عقیده‌ای در آن باب خودداری کند و اگر جز آن کند معلوم است یا ندانسته عقیده‌ای را پذیرفته است و یا مثل اکثر مردمان جهان آن عقیده‌ای را رجحان داده است که با تمایلات او موافق‌تر بوده است.

❃ هم‌چنین کافی نیست که دلایل طرف و بیان و ردّ آن را از معلمان خود شنیده باشد. این راهی نیست که از آن بتوان به حقیقت عقیده‌ی مخالف و دلایل درستی آن پی برد و ذهن خود را درست با آن آشنا کرد. دلایل عقیده‌ی مخالف را باید از کسانی شنید که واقعاً به آن ایمان دارند و با گرمی از آن دفاع می‌کنند و در این راه نهایت کوشش را به‌جا می‌آورند. باید دلایل طرف را در بهترین صورت خود ببیند و بشناسد. باید مشکلی را که اعتقاد درست باید با آن روبه‌رو شود و بر آن پیروز گردد با همه‌ی شدت و قدرتش ببیند و درک کند و الّا هرگز چنان ایمانی به حقیقت در او ایجاد نخواهد شد که بتواند بر آن مشکل پیروز آید. اما نود و نه درصد مردمانی که آنان را تربیت‌شده می‌خوانیم در این وضعیت قرار دارند.

❃ حتی کسانی نیز که به فصاحت تمام در دفاع از عقیده‌ی خود سخن می‌گویند، اعتقادات آنان ممکن است درست باشد اما همان‌قدر نیز امکان دارد که درست نباشد. هرگز خود را به‌جای کسانی‌که مخالف آنان فکر می‌کنند نگذاشته و نسنجیده‌اند که این کسان چه می‌گویند. در نتیجه اگر دقیق شویم اینان واقعاً از نظریه‌ای که به آن معتقدند درست آگاه نیستند. نمی‌دانند کدام قسمت آن قسمت‌های دیگر را موجه و مدلل می‌سازد. آگاه نیستند که دو مطلب که به‌ظاهر متناقض‌اند ممکن است واقعاً با یکدیگر سازش داشته باشند و یا این‌که از دو دلیل به‌ظاهر قوی کدام یک را باید برگزید. از آن قسمت حقیقت که یکی از کفه‌های ترازو را سنگین‌تر از دیگری می‌کند و در شخصی که واقعاً روشن‌بین است موجب اعتقاد می‌شود، کاملاً بی‌خبرند. زیرا دانش واقعی نصیب کسی می‌شود که دلایل متعارض هر دو طرف را به دقت و بی‌طرفانه و با انصاف سنجیده باشد. عادت دادن خود به این نظم فکری چنان مهم است که اگر برای اعتقادات درست، مخالفان قوی موجود نباشند، باید این مخالفان را در تصور به‌وجود آورد و به آن‌ها میدان داد تا با قوی‌ترین دلایل از خود دفاع کنند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۲۶)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ دشمنان آزادی بیان، برای این‌که از اهمیت آنچه گفتم بکاهند، ممکن است بگویند مردمان نیازی ندارند همه‌ی آن‌چه را ممکن است بر وفق یا برخلاف عقیده‌ی آنان از طرف حکیمان یا علمای دین گفته شود، بدانند. برای مردم عادی جهان ضرورتی ندارد که از رموز استدلال حریف چیره‌دست آگاه باشند. اگر کسی باشد که به ایرادهای مخالفان جواب گوید به‌صورتی‌که هیچ حمله‌ای بی‌دفاع نماند، کفایت می‌کند. کافی است که مردمان ساده‌ی جهان که دلایل بدیهی صحت اعتقادشان به آن‌ها آموخته شده است، به پیشوایان خود اعتماد داشته باشند. چون آگاه‌اند که خود، آن دانش و هنر را ندارند که همه‌ی مشکلات را حل کنند، می‌توانند دل خوش دارند و به این دل‌گرم باشند که کسانی هستند که آماده شده‌اند تا همه‌ی مشکلات و ایرادات را جواب گویند و رد کنند.

❃ به فرض اینکه این نظر هم صحیح باشد و حق با کسانی باشد که حداقلِ معرفت را برای شناختن موضوع ایمان خود لازم می‌دانند، هنوز دلایلی که بر لزوم بیان آزاد آراء و عقاید هست به‌ قوّت خود باقی می‌ماند. زیرا یکی از نتایج این نظر آن است که مردمان باید اطمینان عقلانی داشته باشند که به همه‌ی ایرادهای مخالفان جواب داده شده است. ولی چگونه ممکن است جواب داده شده باشد اگر به آنچه باید جواب داد، اجازه‌ی طرح و بحث آزاد داده نشده باشد؟ اگر توده‌های مردم را هم کنار بگذاریم لااقل حکیمان و علمای دین که باید این مشکلات را جواب گویند، باید نخست خود را با این مشکلات آشنا سازند و چنین آشنایی غیرممکن است مگر این‌که این امکان وجود داشته باشد که آن مشکلات آزادانه و به بهترین وجه، طرح و بیان شده باشند.

❃ کلیسای کاتولیک در روبه‌رو شدن با این وضع، راه مخصوص خود را در پیش گرفته است. او مردمان را به دو طبقه تقسیم کرده است: عده‌ای حق دارند ایمان خود را با علم محکم کنند و عده‌ی دیگر فقط باید ایمان داشته باشند. ولی به هیچ‌یک از دو گروه این آزادی داده نمی‌شود که به هر عقیده‌ای که بخواهند معتقد شوند. اما کشیشان، یا لااقل آن عده از ایشان که مورد اعتمادند، می‌توانند خود را با دلایل مخالفان آشنا سازند یا بتوانند آن‌ها را رد کنند و به این مناسبت حق دارند کتاب‌های مخالفان و کافران را بخوانند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | در آزادی عقیده و بیان (۲۷)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اما عوام مجاز نیستند و اگر بخواهند از نوشته‌های مخالفان چیزی بخوانند باید اجازه‌ی مخصوص بگیرند و این اجازه به ندرت داده می‌شود. کلیسای کاتولیک معتقد است که آشنایی با دلایل عقاید مخالف برای معلمان و پیشروان مفید است اما برای بقیه‌ی مردمان مفید نیست و به این ترتیب برای طبقه‌ی برگزیده کلیسا فرهنگ معنوی بیشتری از دیگران قائل می‌شود اما به‌واقع آزادی بیشتری به آن‌ها نمی‌دهد. بنابراین چنان‌که منظور کلیسا است، برای طبقه‌ای نسبت به سایر طبقات تفوقی ایجاد می‌کند اما در واقع این تفوق فرهنگی، واقعی نیست زیرا فرهنگ بدون آزادی هرگز ذهنی را روشن و وسیع نمی‌سازد.

❃ اما در ممالک پروتستان این تشخیص موجود نیست زیرا پروتستان‌ها معتقدند که مسئولیت دینی هرکس با خود اوست و نمی‌توان این مسئولیت را بر دوش معلمان گذاشت. از این هم که بگذریم در وضع کنونی جهان، تقریباً غیرممکن است کاری کرد تا کتاب‌هایی را که خواص می‌خوانند، عوام نخوانند. اگر معلمان بشر باید از آنچه لازم است آگاه شوند، در آن صورت باید همه چیز آزادانه نوشته و طبع و نشر شود.

❃ وقتی عقایدی که مردم دارند واقعا درست باشد، ممکن است تصور کرد بی‌خبر نگه‌داشتن آنان از دلایل صحّت آن عقاید، هرچند از لحاظ عقلی ناپسند است، از لحاظ اخلاقی زیانی ندارد و به ارزش آن اعتقادات از لحاظ تاثیرات نیکی که در منش اشخاص می‌کند، لطمه‌ای نمی‌زند. اما واقعیت آن است که اگر آزادی بیان در این عقاید ممنوع شود، پس از مدتی نه‌تنها نه‌تنها دلایل درستی این عقاید فراموش می‌شود، بلکه پس از مدتی معنی واقعی خود این عقاید هم از ذهن‌ها می‌رود. عباراتی را که این عقاید بیان می‌کنند دیگر مفاهیمی در ذهن نمی‌آورند و اگر بیاورند غیر از آن مفاهیمی است که روزی موجود بوده‌اند. به‌جای تصوراتی جاندار و ایمانی زنده، قالب‌های سرد و بی‌جان باقی می‌مانند. قالب می‌ماند و روح و معنی فراموش می‌شود. این فصل مهم در تاریخ بشر را هرچه بیشتر بخوانیم کم خوانده‌ایم.

📚 | درباره‌ی آزادی، جان استوارت میل

#آزادی #فلسفه #آزادی_فردی #آزادی_بیان
#آزادی_عقیده #جان_استوارت_میل #تساهل
➣ @Notes_On_Liberty
📃 دانشگاه خانه‌ی احزاب: در نقد انقلاب فرهنگی (۱) | ✍🏻 استاد جواد طباطبایی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در فقدان نظام علمی در کشور، که از پی‌آمدهای دست‌اندازی‌های مزمن دولت در جریان عادی -یعنی علمی- امور دانشگاه است، و در شرایطی که هنوز حزبی وجود ندارد، هیچ بحثی نیست که صبغه‌ای سیاسی-ایدئولوژیکی نداشته باشد. آنچه در کوشش برای «بازسازی» نظام دانشگاهی در جریان انقلاب فرهنگی به دلایل روشن و بدیهی مغفول واقع شد، این بود که نه‌تنها نمی‌توان دانشگاه را تصفیه‌ی سیاسی-ایدئولوژیکی علمی کرد، بلکه آنچه با «انقلاب فرهنگی» از دری بیرون انداخته می‌شود، بت عیّارِ سیاسی-ایدئولوژیکی دانشگاه «ایدئولوژی‌زده»، به شکلی دیگر، از دری که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شود، وارد دانشگاه می‌شود و دانشگاه را از شانِ علمی آن تهی می‌کند.

❃من بر آنم که، با «انقلاب فرهنگی»، دانشگاهی که ظاهر آن سیاسی-ایدئولوژیکی بود، «سیاست» آن از ظاهر به باطن انتقال پیدا کرد تا همچون موریانه‌ای تنه‌ی دانشگاه را از درون بخورد و بپوساند. بدیهی است که «زنگ» چنین آهن موریانه‌خوردهای را، به‌قول سعدی، «به صیقل نمی‌توان برد» بگذریم که در بنیان دانشگاه مادر، و فرزندان او، آهنی نیز وجود نداشت.

❃ فهم این نکته‌ی ظریف که ایدئولوژی را نمی‌توان با ایدئولوژی بیرون کرد، زیرا ایدئولوژی نقیض علم است و تنها علم را می‌تواند از دانشگاه بیرون کند، نیازمند داشتن موضعی در بیرون مناسبات قدرت و لاجرم ایدئولوژی‌های سیاسی بود که اهل انقلاب فرهنگی، که فرهنگ آنان عین «انقلاب» آنان بود، فاقد آن بودند و، بدین‌سان، به‌تدریج، همه‌ی گروه‌های سیاسی-ایدئولوژیکی، در استتاری که منطق آن برای اهل انقلاب فرهنگی قابل فهم نبود، جای عالمان دانشگاه را گرفتند.

✦ دانشکده‌ی علوم اجتماعی نمونه‌ی بارز ائتلاف گروه‌های سیاسی:

❃ بدین‌سان، به‌ویژه در دو دهه‌ی گذشته، ائتلافی از همه‌ی گروه‌های سیاسی-ایدئولوژیکی در دانشکده‌های علوم انسانی و اجتماعی تشکیل شد که یکی از نمونه‌های بارز آن دانشکده‌ی علوم اجتماعی است که از اصول‌گرای افراطی تا چپ افراطی‌تر همزیستی بس مسالمت‌آمیزی دارند و آنکه در آن دانشکده حضور ندارد، به‌جز استثناهایی، همانا نماینده‌ی علوم اجتماعی راستین است، و البته کمابیش چنین است حالِ دیگر دانشکده‌های علوم انسانی و اجتماعی!

❃ نیازی به گفتن نیست که از آن تصفیه‌ی سیاسی-ایدئولوژیکی انتظاری جز این نمی‌شد داشت؛ آنچه امروز روی دست ملّت و دولت مانده نهادی آماسیده است که منابع مادی و انسانی بسیاری برای نگهداری آن تلف می‌شود و جز از نابودی بنیان نظام علمی کشور از آن هیچ صادر نمی‌شود.

➣ @Notes_On_Liberty