راهبرد
12.1K subscribers
660 photos
137 videos
18 files
1.11K links
يادداشت هاي توسعه ایران

امیرحسین خالقی

تماس:

t.me/AmirHosseinKHQ
و
twitter.com/amirkhaleqi
و
joinclubhouse.com/@amirkhaleqi
و
instagram.com/amirhosseinkhqi

حمایت از راهبرد:

http://hamibash.com/rahbordchannel
Download Telegram
بوی رونق از اوضاع جهان می شنوم؟

گفته اند برای آنکه برآوردی از رونق و رکود از اقتصاد جهان داشته باشید، دو شاخص می تواند به شما کمک کند یکی قیمت نفت و دیگری شاخص بالتیک

از آنجا که نفت در بسیاری از صنایع و محصولات به کار گرفته می شود، بالا رفتن قیمت آن می تواند نشانه رشد اقتصاد جهان دانسته شود، شاخص بالتیک هم به قیمت حمل و نقل دریایی اشاره دارد که بالا رفتن آن می تواند نشان دهنده افزایش تقاضا برای مواد اولیه و کالاهای سرمایه ای تلقی شود. می توانید در سایت های مثل بلومبرگ این شاخص را دنبال کنید. گفته شده است این شاخص در حالت عادی حدود 1000 است، ولی امروز دیدم که روی 291 ایستاده است.

برای تخمینی سرانگشتی از رونق و رکود اقتصادی جهان می توان این دو شاخص را به کار گرفت، اگر هر دو از حد متوسط بالاتر باشند، کم و بیش نشانه رشد اقتصادی جهان است.

https://goo.gl/cyOAln

کانال راهبرد
@RahbordChannel
دنیا ما جای خطرناکی است؟

گفته شده است احتمال اینکه در آمریکا افراد از افتادن تلویزیون یا یکی از اثاثیه خانه بمیرند، از احتمال کشته شدن در حمله تروریستی بیشتر است! در جای دیگر قریب به مضمون گفته اند احتمال کشته شدن از نیش مار هم از احتمال هدف تروریستی قرار گرفتن بیشتر است! پس چرا حملات تروریستی اینقدر جدی تلقی می شوند؟

این را باید در روانشناسی ادم ها جستجو کرد، افراد رویدادهایی که روی آنها کنترلی ندارند، ترس فراوان ایجاد می کنند و می توانند خطر جدی برای عده زیادی به بار بیاورند را بسیار محتمل تصور می کنند، هرچند در واقعیت چنین نباشد. تروریسم هر سه این ویژگی ها را دارد و از این روست که افکار عمومی بسیاری از دولت ها را به سمت تزریق بودجه بیشتر در حوزه مبارزه با تروریسم می برد، موش دواندن های آشکار و پنهان دولت ها و گروه های سیاسی برای تزریق ترس در جامعه که جای خود دارد!

کانمان از اقتصاددانان رفتاری مشهور نقش رسانه ها را در این بزرگنمایی بسیار جدی می گیرد، پوشش های خبری که از منطق مارکتینگ خاص خود پیروی می کند در این ایجاد ترس ها بسیار موثر است. این ترس ها افراد را به سوی رفتار غیرعاقلانه می برد. می گویند پس از حملات یازده سپتامبر بسیاری تصمیم گرفتند به دلیل خطر سفرهای هوایی با ماشین شخصی سفر کنند، غافل از آنکه خطر رانندگی با ماشین از سفر هوایی بسیار بیشتر است. با این حال از آنجا که افراد در رانندگی خود کنترل کار را در دست دارند، ریسک آن خیلی بالا ارزیابی نمی شود.

برای گریز از این خطا چند توصیه وجود دارد، یکی اینکه زیاد اخبار گوش ندهید! دیگری بررسی عینی و علمی و بی طرف است که البته همه امکان آن را ندارند و دیگری پخش خوشبختی در میان مردم و تزریق شادی میان آنهاست تا مصائب دنیا را کمرنگ تر ببینند.
البته آنچه گفتم به هیچ رو تجویز خوش بینی ساده لوحانه نیست، هر انسان تاریخ خوانده ای می داند که نابخردی چگونه می تواند به یکباره فوران کند و آدم ها چه بلاهایی می توانند به سر هم بیاورند!
https://goo.gl/HWyrb5

کانال راهبرد
@RahbordChannel
چو پرورده باشد پسر در شکار
نترسد چو پیش آیدش کارزار

به عنوان یک نظر شخصی، از دیپلمات ها خوشم می آید، آقای ظریف هم از این قضیه مستثنی نیست، ادب و متانتی که در تعامل با رسانه ها و اهالی خارجه نشان می دهد ستودنی است، حداقلش می داند دیپلمات است نه خطیب مذهبی و زیادی بی روغن سرخ نمی کند. اما دیدم اخیرا ملت همیشه در صحنه زیادی شلوغش کرده اند، جهت استحضار اهالی راهبرد بد نیست کمی از سیاسیون دولت های عرب خاورمیانه و به ویژه وزرای خارجه آنها هم بشنویم و بدانیم چقدر کار دشواری پیش روست. نوشته زیر در وبگاه اندیشکده رند بسیار راهگشاست.

گفته می شود که نسل جدیدی از سیاستمداران عرب در حال ظهورند، شاهزادگان جوانی که بسیاری از در دانشگاه های تراز اول دنیا درس خوانده اند به قدرت می رسند، چنانکه در میان شیخ نشین ها می توان انتظار داشت، بسیاری از آنها از کودکی برای گرفتن مناصب حساس تربیت می شوند. از آنجا که پیوند خونی با نظام حاکم دارند، حذف کلی آنها از حکومت هم زیاد محتمل نیست و نوعی ثبات وجود دارد. آنها را برای کارآموزی و کسب تجربه می فرستند تا موقعی که به مناصب جدی رسیدند کار به دست یک ادم باتجربه برسد. اما برسیم به مصادیق:

از محمد سلمان پیشتر گفته ام که از نوجوانی درگیر امور بود و در حال حاضر هم از قدرتمندترین ها در بین حکام صحرای حجاز است و با توجه به تصویر مثبتش در میان جوان ترها به نوعی معمار اصلاحات آینده عربستان به شمار می آید. عادل جبیر وزیر امور خارجه که چند سال در آمریکا به عنوان سفیر سعودی مشغول بوده است، با توجه به ارتباط گسترده عرب ها و یانکی ها، اگر تعامل با اجنبی را بهتر از وزیرخندان ما بلد نباشد، کمتر هم بلد نیست و دید که در جمع کردن ائتلاف علیه ایرانی ها در قضیه سفارت خانه خوب عمل کرد.

سفیر کنونی اماراتی ها در آمریکا به نام یوسف العتیبه که تنها 42 سال سن دارد، به همراه وزیر خارجه 43 ساله فعلی از چهره های بسیار توانمند در سیاست خارجی خاورمیانه اند و به گفته مقاله توانسته اند امارات را به قدرت منطقه ای بدل کند. همین یوسف العتیبه به تنهایی وزنه ای در دیپلماسی امارات است که ما در ایران نظیرش را شاید نداشته باشیم. شیخ محمد آل مکتوم هم که خبر انتصاب کابینه جوان او هفته گذشته بیرون آمد و هشت زن را به عنوان وزیر برگزید دیدگاه های پیشرویی دارد، او به تنهایی کارهایی کرده است کارستان! از محمد زائد ال نهیان که در جهت نوسازی بوروکراسی دولتی گام های اساسی برداشته است می گذریم. این دو تا اخری چندان جوان نیستند، ولی با معیارهای خاورمیانه هرگز کهنسال به شمار نمی آیند.
در قطر امیر 35 ساله تمیم بن حمد ال ثانی یک وزیر سی و پنج ساله دیگر محمد بن عبدالرحمان ال ثانی را به وزارت خارجه برگزیده است، بد نیست سوابق این یکی را هم ببینید که نه به اندازه امارات و سعودی، ولی ادم باتجربه ای به حساب می آید. در بحرین هم آل خلیفه وضعیت مشابهی دارند و سیاستمداران و بوروکرات ها جوانی را در برای روزهای دشوار در اب نمک خوابانده اند.

گفته می شوند این ادم های جدید دید تحلیلی و مدرن تری نسبت به اوضاع دارند، ولی دنبال دموکراسی و این قبیل قرتی بازی ها نیستند، عراق 2003 و بهار عربی را دیده اند، جالب اینجاست که بر اساس نظرسنجی ها، عرب های جوانتر هم زیاد علاقه به دموکراسی و رفرم سیاسی و فضای باز نشان نداده اند و بیشتر مطالبات اقتصادی است که این ادم ها درس خوانده در غرب با توجه به رابطه گسترده با دنیا و تمرکز قدرت می توانند آن را به سرانجامی برسانند. به نظر می رسد باید ادعای شوریدن ملت مسلمان بر علیه حکام جائر عرب را کمی با احتیاط مطرح کرد.

حال چرا این اطلاعات را مطرح کردم: تصویر نادرست رایج از اعراب یعنی شیخ های چاق جیره خوار آمریکا را کنار بگذارید، با نسل دیگری روبه رو هستید که گاه بسیار توانمند هستند و برای حکومت تربیت شده اند و قواعد بازی را هم بلدند، در دیپلماسی منطقه ای با چند جوان پرت روبه رو نیستیم. این ها بر خلاف ایران حکومت یکدست تری دارند و به لحاظ سیاسی هم کنترل بهتری روی جامعه شان وجود دارد و در چالش های آینده باید دانست که کار ساده نیست.

http://goo.gl/EA3LKh
کانال راهبرد
@RahbordChannel
برای مبارزه با فقر نیازمند آزادی هستیم!

گفته اند که کیپ ورد در آفریقا از کشورهایی است که توانسته است گام های اساسی در کاهش فقر بردارد، کسانی آن را به توسعه زیرساخت ها مانند راهسازی و مانند آن نسبت می دهند، ولی این همه ماجرا نیست. تجربه بسیاری از کشورهای ثروتمند در گذشته نشان می دهد که با نبود زیرساخت های فراوان هم هم توانسته اند رشد اقتصادی مناسبی را به دست آورند و فقر را کاهش دهند، عامل اساسی را باید در آزادی های سیاسی و اجتماعی جست.

مقایسه این کشور با جایی مانند لیبریا در شاخص های آزادی اقتصادی و حقوق سیاسی نشان می دهد که کیپ ورد را باید یک دموکراسی در ترازهای جهانی دانست. صرف فراهم کردن زیرساخت ها کمکی به کاهش فقر نمی کند، تنها با آزادی های سیاسی و اجتماعی است که مردم می توانند امیدوار باشند دولت ها پاسخگوتر و فقرا کم شمارتر خواهند شد. با پول و کمک های فنی خارجی به دولت های فاسد و دیکتاتورها فقر از بین نمی رود، فقط اقتدارگرایی تقویت می شود.

کوتاه سخن اینکه اصل در نهادها و سیاست هاست. باید تاکید حضرت ماکیاولی بر ضرورت قانون ها و نهادهای خوب در کشورداری را همواره پیش چشم داشت.
http://goo.gl/w0A9IV

کانال راهبرد
@RahbordChannel
اقتصاد بازار آزاد به نفع زالوهای سرمایه دار است!

باور رایجی است که این سرمایه دارها هستند که از اقتصاد بازار آزاد (اقتصاد سرمایه داری) سود می برند و دنبال برداشتن نظارت های دولتی بر بازار ها و قانون زدایی هستند. در ایران نیز بسیاری بر این عقیده هستند، اینکه ترجیع بند "دولت باید نظارت کند" را از مصرف کنندگان زیاد می شنویم حاکی از چنین باوری و ترسی است. استیو هرویتز می گوید این افسانه ای بیش نیست:

1) شواهد تاریخی می گوید برخلاف تصور معمول، صاحبان سرمایه، به جای قانون زدایی و تسهیل رقابت، اغلب دنبال امتیازهای سیاسی هستند، برای آنها ساده تر است با زد و بندهای سیاسی پول روی پول بگذارند و منافع مشتری را ندیده بگیرند تا خود را درگیر رقابت کنند.

2) نفع بازار آزاد برای مشتریان (یعنی همه ما) است نه سرمایه دارها. در فضای رقابتی افراد امکان انتخاب بیشتری خواهند داشت و رضایت بیشتری کسب می کنند.

3) ویژگی اصلی اقتصاد بازار بهبود تدریجی سطح و استاندارد زندگی همه افراد در گذر زمان است و البته شرکت هایی هم سود می کنند، هواداران اقتصاد بازار ازاد به این خاطر از آن دفاع نمی کنند که فلان شرکت سودآور شود، بلکه دلیل اساسی منفعت جمعی بیشتر آن نسبت به دیگر اقتصادهاست، در چنین اقتصادی در واقع صاحب سرمایه، خادم مصرف کنندگان است!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
اقتصاد ایران در سال های آینده: زندگی شیرین می شود؟

خلاصه یک گزارش اکونومیست در مورد آینده اقتصاد ایران را دیدم با عنوانی جالب معادل "هر گردی گردو نیست"، کمی جلوتر هم در معرفی از یک ضرب المثل ایرانی استفاده کرده بود " هر گلی خاری دارد"!
بعد از برجام اکونومیست تحلیل های خوش بینانه زیادی از پتانسیل های ایران منتشر کرده بود، ولی این یکی با توجه به عنوانش معلوم بود که قرار نیست خیلی ارمانی به قضیه نگاه کند. کلیات آن را در زیر آورده ام که برای فعالان اقتصادی مفید خواهد بود.

1) برای ایران رشد اقتصادی حدود 5 درصد را در سال های آینده پیش بینی کرده اند، پتانسیل رشد البته بیش از اینهاست، ولی به دلیل کاهش بهای نفت و محیط نه چندان مناسب کسب و کار بعید است آن رشد بالقوه را شاهد باشیم

2) تورم را حدود 12 درصد برای سال جاری پیش بینی می کنند و گفته شده است که اگر اتفاق خاصی نیفتد برای سه چهار سال آینده حتی می توان به کاهش آن هم امید داشت. قرار است نرخ برابری دلار تا چهار سال به بالای 40000 ریال برسد، ولی در سال آینده در حدود بازه 32000 تا 33000 ریال پیش بینی شده است، برای اینکه این اعداد را واقعی تر بفهمیم بد نیست بدانیم که برای سال 2015 متوسط نرخ برابری را مطابق قیمت دولتی حدود 29000 ریال گزارش کرده، ولی در پیش بینی از اشاره به سیاست یکسان سازی قیمت ارز هم غافل نبوده است.

3) تولید نفت به سطح قبل از تحریم ها روزانه حدود 3 میلیون و 700 هزار بشکه افزایش پیدا می کند، ولی هدف 5 میلیون و 700 هزار بشکه که گویا دولتی ها اعلام کرده اند، خیلی خوشبینانه است و چنین تولیدی از بعد از دوره پهلوی دوم تکرار نشده است و گویا حالا حالاها هم نمی شود. برای گاز رشد خوبی پیش بینی شده است و می توان صادرات آن را هم با سرمایه گذاری های آینده افزایش داد. اما برای جذب سرمایه گذاری خارجی نیازمند بازنگری های جدی در محیط کسب و کار هستیم، سیگنال های خوبی در این مورد تاکنون فرستاده نشده است، این مورد اخیر لغو نشست لندن برای معرفی قراردادهای جدید نفت و گاز یک نمونه است.
در گزارش با لحنی کم و بیش حسرت آلود! گفته شده است که 4 سال پیش که ایران دچار تحریم ها شد اوضاع زیادی کویت بود، ولی حالا به فرض برگشت به همان شرایط قبلی شرایط به هیچ عنوان به آن خوبی نخواهد بود! این برای چهارمین دارنده ذخایر نفت و بزرگترین دارنده گاز طبیعی جهان اصلا آمار خوبی نیست. این نشان می دهد که کشورها برای رشد بیش از منابع طبیعی نیازمند تدبیر و پرهیز از ماجراجویی هستند.

4) خودروسازی وضعش خیلی خوب است و رشد بالایی برای آن پیش بینی می شود و تولید 1.5 میلیونی هم تا چهارسال آینده برای خودروسازی محتمل است، سرمایه گذاران بورس تهران هم گویا چنین عقیده ای دارند.

5) حوزه کالاهای مصرفی هرچند اندازه بازار خوبی دارد، ولی دشواری هایش کم نیست، بسیار غیرمتمرکزتر و رقابتی تر است. در این میان حضور ترک ها و اماراتی ها پررنگ تر بوده است و پیش بینی می شود. فروش این بازار در حال حاضر حدود 100 میلیارد دلار است و تا چهار سال آینده بیش از 60 درصد رشد برایش پیش بینی می شود، ولی چنانکه گفته شده است حوزه کم دردسری نیست و حساسیت هم روی آن زیاد است.

6) در حوزه زیرساخت ها هم دولتی ها نشان داده اند که کارهای زیادی بناست انجام دهند و نوسازی ناوگان هوایی و راه آهن از اولویت های آنهاست، در حوزه تولید و انتقال برق گفته شده است که حدود 7 و 8 میلیارد دلاری سرمایه گذاری نیاز داریم. در زمینه مخابرات و اینترنت ولی اوضاع خیلی امیدبخش به نظر نمی رسد.

7) بخش مالی با توجه به تحریم ها باقی مانده آمریکا و حساسیت های موجود بعید است بتواند تعامل جدی با خارجی ها را پیش ببرد، کار در حوزه بانکداری دردسر زیاد دارد و در بازار سرمایه هم موانع قانونی و حقوقی کم نیست.

یک نکته عبرت آموز گزارش، اشاره به قضیه فرودگاه امام و ترک سل در دوره آقای خاتمی بود که آنها را نمونه دشواری سرمایه گذاری خارجی در ایران دانسته بود، گفته بود درست است که ایرانی ها تفاهم نامه و غیره امضا کرده اند، ولی حواستان باشد در این مملکت از این اتفاق ها هم افتاده است و انتخاباتی هم در راه است که باز خودش حرف ها دارد. وقتی دکتر رنانی عزیز می گفت سرمایه گذار حافظه فیل، پای آهو و دل گنجشک دارد، به همین معناست. وضعیت محیط کسب و کار درآینده تغییر چندانی نخواهد کرد، این نیازمند رفع موانع ساختاری است که عمدتا مسئله ای سیاسی است.
http://goo.gl/nYbejX

کانال راهبرد
@RahbordChannel
از خلقیات ما ایرانیان!

1) 6 میلیارد نفر در جهان در کشورهایی زندگی می کنند که فساد اداری و دولتی در آنها بالاست.

2) کشورهای فقیر 1 تریلیون دلار سالانه به دلیل فساد دولتی از دست می دهند.

3) از میان ده کشور فاسد جهان 3 تا در خاورمیانه هستند (عراق، لیبی و سودان).

4) قطر و امارات با رتبه های 22 و 23 در میان کم فساد ترین کشورهای جهان در خاورمیانه هستند.

5) در سال 2015 رتبه ایران 130 از 168 است و جیبوتی در همین فهرست رتبه اش 99 است.

https://goo.gl/ZUjsMg

کانال راهبرد
@RahbordChannel
مشارکت در انتخابات این دوره بالا خواهد بود؟

اکونومیست انصافا در روزنامه نگاری حرفه ای است، در یک متن کوتاه همه آنچه باید خواننده از انتخابات ایران بداند را نوشته است، اما تیتر فرعی طعنه آمیزی دارد: بعد از اینکه ملاها اصلاح طلبان را حذف کردند، می توانی به هرکس خواستی رای دهی!

به برخی ناکامی های آقای رئیس جمهور و عملی نشدن وعده های او هم اشاره شده است و اینکه از 3000 داوطلب اصلاح طلب تنها 30 نفر صلاحیتشان تایید شده است و اینکه در انتخابات خبرگان هیچ نامزدی زنی وجود ندارد.

هرچند نتیجه گیری صریحی انجام نشده است، ولی به نظر می رسد خواسته زیرپوستی بگوید احتمالا مشارکت در این دوره بالا نخواهد بود و بسیاری از رای دهندگان در خانه خواهند ماند. والله اعلم.
http://goo.gl/V93Aup
کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب یک متاع بدبو و اوضاع ایران

نفت در رفتار و سرنوشت کشورهای صحاری خاورمیانه از جمله ایران نقش مهمی دارد، آگاهان گفته اند به دلایلی اوضاع و سیاست نفت تغییر کرده است و دیگر مثل گذشته نیست، مهمترین ها را آورده ام:

1) با تولید بدون ترمز سعودی ها و روس ها دیگر نمی توان مثل قبل نفت را کالایی کمیاب به حساب آورد، دو کشور به دلایل سیاسی و اقتصادی فهمیده اند که نه به این زودی ها ولی دوران نفت را باید تمام شده فرض کرد. بعد از تحریم ها ایران هم به این بازار پرعرضه وارد شده است و می خواهد سهم از دست رفته را حتی با قیمت پایین تر به دست آورد، بعید است ایران و عربستان بتوانند توافق جدی برای حفظ قیمت نفت داشته باشند، خداحافظ اوپک!

2) مرز بین تولیدکننده و مصرف کننده مخدوش شده است، آمریکا که زمانی مصرف کننده بزرگی بود اکنون از روسیه بیشتر تولید می کند و عربستان یک سوم تولیدش را خود مصرف می کند.

3) قضیه محیط زیست و کنفرانس پاریس که کشورها تعهد کرده اند از افزایش غیرقابل کنترل دمای زمین جلوگیری کنند، تولید و مصرف نفت را در آینده متاثر می کند، تولیدکننده در می یابد که شاید از پس امروز فردایی نباشد و باید همین امروز تا می تواند استخراج را بیفزاید، منطق رفتار عرب ها هم همین است، شاید به قول مرد خنده روی دیپلماسی ایرانی ها کشورهای عرب تازه به دوران رسیده باشند، ولی احمق نیستند.

4) باید دوران ریخت و پاش های دولت های نفتی برای مردم و رشوه دادن به آنها را تمام شده دانست، دولت ها باید دست به اصلاحات عمیق اقتصادی و اجتماعی بزنند چنانکه برخی زده اند. وضع ایرانی ها در این میان زیاد بد نیست و توانسته اند وابستگی شان به نفت را کمتر کنند، بالاخره تحریم ها اثر مثبتی هم داشته است!

5) تکنولوژی های جدید استخراج مانند شیل قدرت تعیین کننده کشورهای خاورمیانه را تعدیل خواهد کرد و نقش آمریکا در تعیین قیمت این بازار پررنگ تر خواهد شد. این را کنار بهبود تکنولوژی در حوزه های دیگر قرار دهید که وابستگی به نفت و سوخت فسیلی را به احتمال زیاد بسیار کاهش می دهد.

6) میزان ذخایر نفت تولیدکنندگان بسیار کاهش یافته است که در صورت بروز تنش ها بین آنها (برای مثال ایران و عربستان) می تواند هرچند موقت شوک های نفتی را باعث شود. این روزها برخلاف همیشه تنش ژئوپلیتیک میان کشورها افزایش قیمت نفت را باعث نشده و حتی عکس آن روی داده است، این یعنی باید حواسمان به ریسک سیاسی بیشتر باشد.

اینکه آینده ایران چه می شود را بگذاریم برای متخصصان فال قهوه، ولی اگر بی آبی و تغییر اقلیم نابودمان نکند و حداقلی از عقلانیت را مفروض بگیریم و به جای ماجراجویی دنبال روابط سازنده با دنیا باشیم، شاید بتوان در پی این مصیبت کاهش نفت، دستاوردهای مثبتی هم به دست آورد. هرچند دلایل بدبینی بیشتر است، ترجیح می دهم خوش بین باشم. به نظرم جبر اقتصاد حتی بربرترین انسان ها را هم ادب می کند، والله اعلم
http://goo.gl/q67Rhp
کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب خودکفایی، ساندویچ و بقیه قضایا

تا به حال فکر کرده اید که اگر بخواهید یک ساندویچ را از اول تا اخر خودتان درست کنید؟ منظورم اینست که سبزیجات را خودتان پرورش دهید، نمک را خودتان از اب دریا بگیرید، شیر را خودتان از گاو بدوشید و به پنیر تبدیل کنید، خودتان خیارشور درست کنید، گندم را آرد کنید و نان بپزید، خودتان مرغ را بکشید و بقیه کارها. یک نفر این کار را با کلی مستند برای عبرت ملت انجام داده است، شش ماه طول کشیده و برای او معادل 1500 دلار آب خورده تا بتواند یک ساندویچ معمولی درست کند! چیزی که با زیر ده دلار و در چند دقیقه در دسترس شما خواهد بود.

حال ببینید برای کالاهای پیچیده تر وضع از چه قرار خواهد بود، این را باید قدرت مبادله و تقسیم کار دانست که اساس جامعه پیشرفته بر اساس آن است، هر چه تقسیم کار و مبادله گسترده تر باشد می شود حدس زد که با سطح بالاتری از توسعه یافتگی روبه رو هستیم. شاخص آزادی اقتصادی و آزادی تجارت بین الملل می تواند تصویری مناسب از موضوع را به دست دهد. وضعیت کلی در طی سالها در جهان روبه رشد بوده و همینکه تعداد کمتری افراد از فقر مطلق رنج می برند از نتایج آن است. اینکه برخی در مملکت اریایی-اسلامی ما ایده استقلال اقتصادی (اتارکی) و خودکفایی را طرح می کنند خیلی با واقعیت های دنیا سازگار نیست! نمونه هایی البته از این ایده خودکفایی داشته ایم که حوصله کردید در اینترنت بخوانید.

رتبه ایران در این شاخص بسیار جالب است سال 1970 برای آن رده 32 گزارش شده و در 2013 رتبه 155 را دارا بوده است، از همه جالبتر رتبه ونزوئلا است که در 1970 در جایگاه ششم بوده است و در 2013 در رده اخر یعنی 157! اینکه این دو کشور زمانی خیلی علاقه به بهبود روابط داشتند بی حکمت نیست. 😊
http://goo.gl/IffnSf
http://goo.gl/9ZuFqZ

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب زمان شاه

می گویند ایرانی ها چهار نوع زمان دارند: گذشته، حال، آینده و زمان شاه! پای صحبت قدیمی ها که بنشینید، چنان از وفور نعمت آن روزها صحبت می کنند که گویی بهشت بوده است و آنها قدرش را ندانسته اند.

با بسیاری استانداردها دوران پهلوی ها نسبت به دوران ماقبل آن پیشرفت شگرفی بود. کشف نفت و صنعتی شدن کشور و حرکت در مسیر مدرن شدن رفاه مادی ایرانی ها را متحول کرده بود، کشوری با مردمی اغلب روستایی و فقیر که شپش از سر و رویشان بالا می رفت، رشد مادی خوبی را تجربه کردند و پادشاه حرف از دروازه های تمدن نوین می زد. اما واقعیت اینست که گرچه نسبت به قبل پیشرفت حاصل شده بود، در آن دوران هم فقر و نداری جدی بود، کافی است عکس های مردم معمولی آن دوران را ببینید، منظورم البته آنچه در سریال هایی مانند شهرزاد و هزار دستان تصویر می کنند نیست. اگر از شاهدان زنده آن دوران هم بخواهید که کمی جزئیات را برایتان شرح دهند می بینید که شاید به قول خودشان دلشان خوش بوده، ولی رفاه آن دوران با زمان حاضر قابل مقایسه نیست. این جمله مرحوم داریوش همایون را یادم نمی رود که در وصف مردم آن دوران و فقر آنها جایی نوشته بود: این مردم خیلی بدبختند، ما حق نداریم از آنها متنفر باشیم.

حال اجازه دهید یک بررسی کمی دقیق تر را بیان کنیم، اقتصاددانی آمریکایی این سوال را مطرح کرده است که حاضرید چقدر پول بگیرید و به صد سال قبل برگردید؟ یک میلیون دلار، یک میلیارد دلار یا ...؟

فقط باید توجه داشته باشید که هرچقدر هم ثروتمند می بودید، به بعضی از مواهب عادی این روزها دسترسی نداشتید: تلویزیون، حمل و نقل منظم و به موقع، کامپیوتر، تهویه هوا، بسیاری از خوراکی ها، اسمارت فون، زنده ماندن نوزادان، آنتی بیوتیک ها، اینترنت و بسیاری دیگر، همچنین باید به یاد داشت در آمریکا تنوع فرهنگی امروز قابل مقایسه با آن روز ها نبود و اگر جز زنان یا اقلیت ها بودید از بسیاری حقوق خود محروم می شدید (جهت اطلاع عرض کنم در اوایل قرن بیستم عکس گرفتن با جنازه سوخته سیاه پوستان در برخی ایالات امریکا خیلی نامعمول نبود!)

این اقتصاددان خود یک میلیارد دلار را پیشنهاد کرده است و بعد نتیجه گرفته است در این صورت او حتی از ثروتمند معروف آمریکایی آن دوران یعنی جان راکفلر هم ثروتمندتر بود، یعنی با همین استاندارد و سطح رفاهی که برای بسیاری از افراد طبقه متوسط امریکا عادی است، بسیاری از شما از راکفلر هم جلو می زدید و ثروتمندتر از او تلقی می شدید!

البته فاصله ما تا "زمان شاه" به صد سال نمی رسد و ایران با آمریکا متفاوت است، اما می شود این حدس موجه را زد که اوضاع بسیاری افراد از نظر رفاه مادی از الان بهتر نبوده است و همه کس تلفن و خودرو و یخچال و ... را نداشته است.

نتیجه های رادیکال نگیرید، جایی خواندم که درآمد سرانه ایرانی ها (با نرمال سازی البته) هنوز هم به اندازه درآمد سالانه 1356 نرسیده است، ولی کلا هر حرفی را هم نباید جدی گرفت! روند زندگی بشر و ایرانی ها در بسیاری حوزه ها روبه پیشرفت است، این میل به ایده آل کردن گذشته البته بد نیست، ولی مشروط بر اینکه مبنای عمل قرار نگیرد
http://goo.gl/9MYyfe
کانال راهبرد
@RahbordChannel
شاید نباید بیش از حد به ماندگاری توافق هسته ای خوش بین بود!

گالوپ با استفاده از نظرسنجی تلفنی از 1021 نفر در ایالات های گوناگون دست به سنجش دیدگاه های امریکایی ها در مورد ایران بعد از توافق زده است:

فقط 14 درصد از آمریکایی ها نگرش مطلوبی نسبت به ایران دارند.

57 درصد توافق هسته ای ایران را تایید نمی کنند.

9 درصد از جمهوری خواهان در برابر 51 درصد از دموکرات ها توافق را تایید می کنند.

پس به نظر می رسد این تصور که در میان یانکی ها فقط عده ای جنگ طلب از جمهوری خواهان می خواهند زیر توافق بزنند را باید با احتیاط مطرح کرد، اگر نتایج گالوپ را در مورد آمریکا معتبر بدانید، باید این احتمال را هم جدی گرفت: افکار عمومی در آمریکا به دلایل مختلف شاید چندان حامی توافق نباشند! (در مورد ایران خاطرم هست گالوپ یک بار نتیجه عجیبی گزارش کرده بود که احتمالا به خاطر آشنا نبودن با فرهنگ ایرانی ها بود، ولی به نظرم می رسد با توجه به استناد برخی منتقدان به این آمار، در مورد امریکایی ها می توان به آنها اعتماد کرد).

این نتیجه را کنار این فرض بگذاریم که رئیس جمهور بعدی هر کسی باشد باید تصویر قدرتمندتری از آمریکا نشان دهد، پس باید به طور جدی نگران حفظ برجام بود. بارها به دوستان گفته اند، امضای آن توافق فقط یک رویداد بود، اصل مطلب تداوم آن است، امیدوارم برخی ماجراجویی نکنند، والله اعلم!

http://goo.gl/ACimxp

کانال راهبرد
@RahbordChannel
اگر خیلی ها رای بدهند، معنای خاصی دارد؟

در این هیاهوی دعوت به رای دهی برای انتخابات، آن عزیز دل اهل مناظره، یعنی دکتر صادق زیبا کلام، گفته بود نرخ مشارکت بالا از نشانه های کشورهای توسعه یافته است. کمی تردید کردم چرا که خلاف آن را هم شنیده بودم. جستجویی کردم و دیدم بله قضیه پیچیده تر از این حرف هاست! مشکلات از همان آغاز با تعریف مفهوم "توسعه" شروع می شود و اینکه چه نرخی را بالا فرض کنیم.

گویا اجماعی در رابطه با توسعه یافتگی و نرخ مشارکت وجود ندارد و نتایج و اظهارات ضد و نقیض کم نیست، در یک پژوهش اخیرا نتایج جالبی مطرح شده است (با این فرض که توسعه یافتگی بر اساس سرانه تولید ناخالص داخلی محاسبه شود: اگر بالاتر از حدود 12000 دلار آمریکا باشد توسعه یافته تلقی می شوید):

1) نرخ مشارکت کم وبیش در همه کشورها از دهه 1980 روند نزولی نشان می دهد.

2) کشورهای کم درآمد نرخ مشارکت پایین تری دارند، هرچی بیشتر توسعه یافته (درآمد سرانه بالاتر) می شوند نرخ مشارکت بیشتر می شود، ولی از جایی به بعد با کاهش روبه رو می شویم.

3) در بعضی کشورها قانون رای دهی اجباری وجود دارد که معنا و اثر آن در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه بسیار متفاوت است. جمعیت، نسبت نمایندگی و تک مجلسی/دومجلسی بودن هم اثرگذار است. گفته شده است که بسیاری از حکومت های غیردموکرات مثل کوبا و لائوس درصد مشارکت بسیار بالایی در حد دموکراسی های قوی گزارش می کردند.

نمونه های توسعه یافته با مشارکت کم مانند سوییس داریم و غیرتوسعه یافته با مشارکت بالا مانند کامبوج و مغولستان هم هست (لینک دوم) آمریکا هم که نمونه معروف مشارکت پایین در میان دموکراسی هاست.

جان کلام اینکه البته رای دادن در کشورهای توسعه یافته و غیرتوسعه یافته متفاوت است، ولی قضیه بسیار پیچیده تر از این حرف هاست و نرخ مشارکت/عدم مشارکت به تنهایی چیزی از اوضاع به ما نمی گوید.


http://goo.gl/P36IBc
http://goo.gl/kzXC8Q

کانال راهبرد
@RahbordChannel
دیروز خیلی ها رای دادند؟ آنقدرها هم مهم نیست!

به درخواست دوستان دنیای اقتصاد این یادداشت را نوشتم، البته خواننده هوشیار منظورم را از مابین سطرها خواهد یافت، ولی بد نیست خلاصه بگویم که جان کلام چیست.

اینکه باید دنبال تعریف توسعه "بومی" برویم باد هواست! توسعه ملازم با مفاهیمی مانند سرمایه داری، حکومت قانون، آزادی، تکثر و تنوع فرهنگی است. جز این بقیه راه ها به سوی بردگی است، اسمش هرچه می خواهد باشد. اقتصاد بازار آزاد و سرمایه داری هم نیازمند فرم خاصی از حکومت است که همان دموکراسی است (منظورم دقیقا همین دموکراسی است که در برخی کشورها نمونه اش را می بینیم، از تخیل صحبت نمی کنم) در اینجا هم گفته ام نقدهایی مانند "دموکراسی فریب است" و "روغنی است که سرمایه داری با آن به پرولتاریا تجاوز می کند" را بی خیال شوید، چرند محض است، تجربه بهتری نداشته ایم.

اما دموکراسی فقط کشاندن توده ها (توده هایی که ذهن کرم و چنگال اژدها دارند) به سر صندوق ها نیست، تعداد رای دهندگان به معنای دموکراسی نیست، این رمانتیسیسم عدد را رها کنید. شاخص ها می گوید که وضع دموکراسی در این مملکت خوب نیست، چاره ای هم جز بهبود نداریم، ساده انگاری است که فکر کنیم این مملکت را می توان از همین فردا مثل سوییس اداره کرد، ولی اینکه می شود بدون پرداختن به ایده "آزادی" جلو رفت هم شوخی است. بد نیست سرمقاله دکتر غنی نژاد عزیز را در همین شماره بخوانید.

دیروز انتخابات بود، نمی دانم چقدر شرکت کردند، آنقدرها هم مهم نیست، کار اصلی دموکراسی از فردای انتخابات شروع می شود، هرچند خوشبین نیستم، امیدوارم در آینده اوضاع بهتر شود. مملکتی درگیر بی آبی و سرمایه اجتماعی پایین با آینده ای مبهم، فرصتی برای ماجراجویی دوباره ندارد.

توضیح: نباید دموکراسی را مردم سالاری ترجمه کرد، شاید بعدها نوشتم که دموکراسی حکومتی است نیروهای گوناگون در آن به تعادل می رسند و قرار نیست کسی بر دیگری "سالاری" بیابد. دموکراسی به رسمیت شناخت تنوع و حقوق اقلیت هاست و نه حکومت اکثریت.

http://goo.gl/0nS6HS

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب انتخابات

خطاست انتخابات را صرفا بر اساس حق انتخاب و سهمی در قدرت داشتن تحلیل کنیم، در این حوالی انتخابات به نوعی مکانیسم نمایش هم هست، چه برای سیاسیونی که قوت دموکراسی را با درصد مشارکت توده ها می سنجند (درصد مشارکت در واقع عینی ترین و نمایش دادنی ترین بخش دموکراسی است) و چه برای رای دهندگانی که با مشارکت خود این درصد را بالا می برند.

کسانی ما را نمایش می دهند، و ما هم خود را نمایش می دهیم. البته این بد هم نیست، می توان آن را نوعی سیاست هویت در ضمن یک رویداد سیاسی دانست. من راضی، تو راضی، خدا هم راضی. 😊

کانال راهبرد
@RahbordChannel
پر کردن سطل سوراخ!

گفته شده است که آمریکا چیزی در حدود پولی که برای بازسازی کشورهای اروپایی پس از جنگ (طرح مارشال) صرف کرده بود را تنها یک به کشور یعنی افغانستان اختصاص داده است، ولی چندان کارساز نبوده است، از سال 2002 به این طرف در حدود 113 میلیارد دلار در همسایه شرقی ما پول ریخته اند، ولی مشخصا تفاوت دستاوردهای آن با اروپای غربی بسیار زیاد است.

این روزها طالبان قلمرو بیشتری را از 2002 در اختیار دارد، داعش و دیگر گروه های بنیاد گرا هم به آن اضافه شده اند، وضع نیروهای امنیتی خوب نیست و مهاجرت و گریز از کشور افزایش یافته است. البته اتفاق های خوب هم افتاده است نرخ مرگ و میر مادران کم شده و به مدرسه رفتن دختران بهبود پیدا کرده است و درآمدها 6 برابر دوران طالبان است. با این حال گفته شده است که با بازگشت طالبان شاید همه این دستاوردها به باد برود.

چرا افغانستان با تزریق این همه منبع وضعش چندان خوب نیست؟ همه را باید به پای حمله امریکا گذاشت؟ البته که حمله به افغانستان در رسیدن به اهداف رسمی بیان شده ناموفق بود، اما مگر قبل از آن کشوری توسعه یافته بود؟ پیش از آن احتمالا تنها دستاوردهای مدرن و توسعه را می توان در کارنامه محمد ظاهر شاه پیدا کرد که او هم غربگرا بود و با همین اتهاماتی که امثال پهلوی ها را می نوازند روبه رو بود و البته او هم تحمل نشد. یادم هست جایی می خواندم او تنها کسی بود که می توانست افغان ها را شر خودشان نجات دهد!

افغانستان را می توان با همسایه اش ایران هم مقایسه کرد، البته که اوضاع ایران در بسیاری جهات بهتر است، ولی این سوال را می توان پرسید چرا با وجود صرف این همه پول نفت هنوز چنانکه انتظار داریم اتفاق های خوب در کشور نمی افتد؟ سوال جدی است برای علاقه مندان به بهبود و توسعه ایران
http://goo.gl/AwnMus
کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب نابرابری و یاد ایام

یکی از نمایندگانی که در این دوره بخت رفتن به مجلس را پیدا نکرد، در تلویزیون از سال های دولت سازندگی خاطره ای تعریف می کرد که گویا کسی از مسئولان وقت گفته بود حال که قرار است سیاست های تعدیل اقتصادی را اجرا کنیم، افزایش نابرابری و فشار بر مردم و به تبع آن شورش اجتناب ناپذیر است، بد نیست فکری به حال واردات باتوم و ابزار فرونشاندن این شورش ها هم بکنیم!
بسیارانی معتقدند دولت سازندگی از نظر اقتصادی سیاست های اقتصاد بازار آزاد را دنبال می کرد و حاصل آن افزایش نابرابری در ایران بود، برخی از مخالفت های سیاسی بعد از جنگ را باید از این منظر دید، یعنی اگر تا پیش از جنگ واژه لیبرال به معنای دشنامی سیاسی تلقی می شد، در دوران دولت آقای هاشمی معنای اقتصادی آن هم پررنگ شد. آنها که مثل من زمانی مجلاتی مانند یالثارات الحسین را دنبال می کردند، می توانند این را گواهی دهند.

باری، این مسئله که اقتصاد بازار آزاد به نابرابری دامن می زند، نه تنها در ایران بلکه در جهان بحث داغی است، دیده می شود که گاه وبیگاه از ضریب جینی به عنوان شاخصی برای سنجش تفاوت درآمدی استفاده می کنند تا نشان دهند نابرابری کم و زیاد شده است (اگر 0 برابری کامل و 100 نابرابری کامل باشد، طبق برآورد بانک جهانی کشور ما از 2013 به این سو متوسط ضریب جینی 37.4 را داشته است، این عدد برای آمریکا حدود 41 است). در دنیا هواداران و منتقدان بحث های داغ وجدی درباره نابرابری دارند که یک نمونه معروف اخیر آن همین کتاب سرمایه تامس پیکتی بود، متاسفانه در کشور ما البته بحث های این چنینی بیشتر احساسی و سیاسی است تا تجربی، جدی و نظری.

به تازگی در گزارشی مورگان استنلی از ضریب جینی فراتر رفته است و شاخص های دیگری مانند سلامت و دسترسی دیجیتالی را هم در نظر گرفته است تا تصویری واقعی تر را فراهم آورد: در این گزارش پرتغال و ایتالیا و یونان از اول تا سوم جای گرفتند، ایالات متحده آمریکا پنجم است. چنانکه انتظار داریم نابرابری در میان کشورهای شمال اروپا موسوم به نوردیک از کمترین هاست. در این گزارش به وضعیت ایران پرداخته نشده است. با این حال مسئله ارتباط بین رشد و نابرابری برای کشورهایی مانند ایران بسیاری جدی است. نشان داده شده است نابرابری بین کشورها کاهش یافته است، ولی درون برخی کشورها شاهد افزایش نابرابری بوده ایم.

اثرات نامطلوب اجتماعی وسیاسی نابرابری زیاد به کنار، می گویند در مراحل اولیه رشد افزایش نابرابری اجتناب ناپذیر است و حتی کسانی گفته اند این نابرابری می تواند گاهی برانگیزاننده رشد و مشوق افراد برای پیشرفت باشد. اما نکته جالب این گزارش این است که نابرابری مزمن و پایدار در جامعه هم می تواند رشد را کاهش دهد و اثرات نامطلوب داشته باشد. یعنی نابرابری مستمر در جامعه حتی عملکرد اقتصادی را هم کاهش می دهد!
اینکه اوضاع ما در ایران چه خواهد شد را نمی دانم، امیدوارم کسانی دور از احساس و با عقلانیت به آن بپردازند، شاید هم توانستیم کاری کنیم، والله اعلم.

https://goo.gl/fKjbMr
کانال راهبرد
@RahbordChannel
بعد از انتخابات وضع اقتصاد بهتر می شود؟

در مملکتی بلا خیز مثل ایران باید با احتیاط از آینده گفت، حدس زده اند بعد از انتخابات دولت با مشکلات کمتری در زمینه عقد قراردادهای حوزه نفت و گاز روبه رو می شود و می تواند از حمایت بیشتری برای باز کردن اقتصاد برخوردار باشد و برای مواردی نظیر خرید ایرباس یا شراکت با پژو کار را ساده تر پیش ببرد. گفته اند مواردی مانند اصلاح قانون کار به دلیل تبعات سیاسی بعید است در دستور کار قرار گیرد. اما باید به یاد داشت همچنان تعداد قابل توجهی از مخالفان در مجلس حضور دارند که احتمالا متمرکزتر و یکدست تر عمل می کنند و اینکه ائتلاف های انتخاباتی پیروز تا چه حد در آینده پایدار بمانند و همسو عمل کنند، البته پرسشی جدی است.

آنقدر که من می فهمم خیلی زود است که از بهبود اقتصاد صحبت کنیم، تنها چیزی که می شود گفت اینست که کار دولت در تعامل با مجلس در آینده نسبت به وضع فعلی راحت تر است، همین و بس!

اگر بنیان بهبود اقتصادی که دولتی ها وعده داده اند را باز کردن درها به روی دنیا فرض کنیم، اصلا معلوم نیست کار چطور پیش برود و این هنر مذاکره دولتی هاست که نگرانی های مخالفان را برطرف کنند و به توافق برسند. همین ورود خارجی ها به حوزه نفت و گاز (احتمالا جذابترین فرصت سرمایه گذاری در ایران) کم حرف و حدیث ندارد، کنفرانس لندن که لغو شد، در آینده هم کار ساده نیست. نگرانی ها از نفوذ فرهنگی و اجتماعی و سیاسی اجانب بسیار بالاست، کافی است اظهار نظرهای همین چند روز بعد از انتخابات را بخوانید، واکنش ها در آینده شاید تندتر هم بشود.

وقتی آقای رئیس جمهور از "برجام 2" صحبت می کند، بیش از هرکس از دشواری های راه پیش رو آگاه است، تا وقتی این یکی برجام به سرانجام نرسد، این پیروزی نمادین در انتخابات را خیلی جدی نگیرید. کار دولتی ها تازه شروع شده است.

http://goo.gl/Gy7dVy


کانال راهبرد
@RahbordChannel
فال قهوه برای ترامپ!

فکر نکنید شاخص فلاکت فقط در رابطه با کشور ما و ونزوئلا کاربرد دارد، در آمریکا هم می توانید با آن کارهایی بکنید، از جمله گفته شده است که این شاخص می تواند با تقریب خوبی نتایج انتخابات آمریکا را هم پیش بینی کند (11 پیش بینی درست از 13 مورد). از آنجا که گویا رئیس جمهور آینده یانکی ها برای ایرانی ها هم اهمیت پیدا کرده است، بد نیست این خبر را بدهم که بر اساس این شاخص، ترامپ شانسی برای پیروزی ندارد.

اگر رای دهندگان بر اساس ملاحظات اقتصادی رای دهند که البته فرض موجهی است و در زمان انتخابات اوضاع اقتصادی را مناسب ارزیابی کنند (شاخص فلاکت برداشت کلی مردم از اقتصاد را نشان می دهد) به حزب حاکم رای می دهند. با این حساب می توان انتظار داشت دموکرات ها با وضع مطلوب کنونی در قدرت بمانند.

راستی، از تعمیم این قبیل پیش بینی ها برای ایران به شدت پرهیز کنید، مملکت آریایی- اسلامی ما قواعد خودش را دارد که از قضا برای اهل تحقیق بسیار هم دلپذیر و درس آموز است.

http://goo.gl/V3oWuZ

کانال راهبرد
@RahbordChannel
منطق اقتصاد مقاومتی؟

می گویند کشورها دو راه دارند: با یکدیگر بجنگند یا تجارت کنند! از این رو کسانی بر این باورند که نظریه مزیت نسبی (هر کشوری باید روی تولید محصولی تمرکز کند که در آن کارایی بیشتری دارد) صلح را برای کشورها به ارمغان می آورد، به زبان ساده، بر اساس این قضیه نوعی تقسیم کار بین المللی شکل می گیرد و کشورها برای تامین نیازهایشان مجبور به مبادله می شوند و محصول تخصصی خود را می دهند و محصول دیگر کشورها را می گیرند و از این رو می شود امیدوار بود که جنگی بین آنها رخ ندهد .

این حرف درستی است، ولی باید به یاد داشت این سکه روی دیگری هم دارد: کشورها با تخصصی تر شدن از نظر اقتصادی کاراتر عمل می کنند، ولی شکننده تر و آسیب پذیرتر هم می شوند، زیرا هر وابستگی نوعی ضعف هم هست. کسانی گفته اند برای آنکه این سیستم مبادله پایدار بماند و کشورها از ضعف هم سواستفاده نکنند، باید با نیروی نظامی از آن حفاظت کرد. مثال بریتانیا و المان پیش از جنگ جهانی اول را هم آورده اند که روی صنعت متمرکز شدند، ولی کشاورزی را به دیگران سپردند و همین حساسیت دسترسی به مواد غذایی در مواقع دشوار آنها را به این نتیجه رساند که با نیروی نظامی ضعف خود را جبران کنند. اما این بسیار خطرناک است!

دلیل این خطر چیست؟ افزایش نیروی نظامی و جنگ افزار کشورها می تواند احتمال وقوع جنگ را بالا ببرد: کشورهای قدرتمند در هراس دائمی از یکدیگر به سر می برند و سوتفاهم ها و سیگنال های کوچک هم می تواند شروع جنگ های بزرگ را باعث شود (ریسکی که در خاورمیانه هم وجود دارد). نتیجه ای که می توان گرفت اینست که گاهی افزایش مبادله حتی می تواند عامل جنگ هم تلقی شود. کسانی گفته اند جنگ جهانی اول به همین دلیل جرقه خورد و به طور کلی جهانی شدن شاید نتایج منفی هم به بار آورد.

در اقتصاد مقاومتی صاحبنظر نیستم، ولی به نظرم می رسد ایده اصلی آن بر پایه چنین دیدگاهی است که با برخی شواهد تاریخی هم پشتیبانی می شود.
https://goo.gl/MN7uhQ

کانال راهبرد
@RahbordChannel