راهبرد
12.1K subscribers
660 photos
137 videos
18 files
1.11K links
يادداشت هاي توسعه ایران

امیرحسین خالقی

تماس:

t.me/AmirHosseinKHQ
و
twitter.com/amirkhaleqi
و
joinclubhouse.com/@amirkhaleqi
و
instagram.com/amirhosseinkhqi

حمایت از راهبرد:

http://hamibash.com/rahbordchannel
Download Telegram
در باب توسعه مملکت و تعداد دکاتیر

نگارنده به خاطر می آورد که در دولت قبل به یکباره تصمیم گرفته شد که تعداد دکاتیر! (همان دارندگان مدرک دکتری) مملکت چند برابر شود. استدلال هم این بود می خواهیم مملکت رو به جلو برود و ایران در علم هم جز میوه جات به حساب بیاید، پس باید بجنبیم. یادم هست یک بابایی که آن روزها در وزارتخانه مسئولیتی هم داشت به دانشگاه تهران آمده بود و می گفت نسبت تعداد دانشجو به استاد در همه جای دنیا در مقایسه با ایران بسیار بالاتر است و با توجه به نقشه علمی کشور و .... این افزایش درست ترین کار ممکن است.

بماند که آن روزها باید آمارها را خیلی با احتیاط می پذیرفتی، بعید بود راه درست این باشد که یکشبه بخواهی معجزه کنی و آن تحول علمی فوق الذکر را ایجاد کنی. اینکه همه چیز دانشگاه های ما در استانداردهای جهانی است و حالا فقط باید رقم ورودی ها را تغییر دهیم تا کلا بشویم شبیه "خارجه" البته بحث دیگری است. نتیجه آن سیاست البته الان روشن تر است، پیشترها بزرگواری می گفت باید موسسات آموزشی ما را دانشکاه! نامید و قبل از انجام آن سیاست هم جز معدودی استثنا اوضاعمان تعریفی نداشت، ولی بعد از آن شد شکر اندر شکر. کیفیت خروجی های آموزش عالی مملکت داستانی است پر ز آب چشم.

آن سیاست افزایش دانشجو البته از منطقی پیروی می کرد که هوادار کم ندارد: برای توسعه کشور باید آموزش عالی را گسترش داد. در این یادداشت دنیای اقتصاد با یادی از دوران پیش از انقلاب، به مرور مختصر چند پژوهش و تجربه چند کشور پرداخته ام و نتیجه گرفته ام که سرازیر کردن بی حساب عایدات نفت در آموزش عالی بهترین کار نبود!

لینک یادداشت دنیای اقتصاد:
https://goo.gl/ZYcqN8

کانال راهبرد
@RahbordChannel
رشد اقتصادی مردم را می کشد، شانس آوردیم!

🌑خیلی ها پذیرفته اند که رشد اقتصادی یک کشور باعث افزایش عمر متوسط (مورد انتظار) شهروندان آن می شود، به زبان ساده ثروت بیشتر به شادی و سلامت بیشتر هم می انجامد. این البته معقول به نظر می رسد، ولی شواهد تجربی آن را تایید نمی کند. در پژوهشی نشان داده اند که در زمان های رشد بالای اقتصادی امریکا تعداد کسانی که از بیماری می میرند بیشتر می شود و وقتی حرکت اقتصاد آهسته تر می شود، تعداد کاهش می یابد! چیزی که کاملا برخلاف تلقی رایج است.

🌒کسانی تصمیم گرفتند با بررسی دقیق داده های 32 کشور طی 200 سال راز معما را بگشایند، آنها گفته اند شواهد مناسبی وجود دارد که اگر رشد اقتصادی بالاتر از حد موردانتظار باشد، میزان مرگ و میر هم بالاتر از حد مورد انتظار است. اما قضیه چندان ساده نیست، در کشورهایی که کشاورزی فعالیت اصلی به حساب می آمد یا در مراحل آغازین صنعتی شدن بودند رابطه برعکس است. مشکل وقتی رخ می دهد که کشورها صنعتی شده اند و سهم زیادی از اقتصادشان بر مبنای تولید محصول و کارخانه پیش می رود.

🌓چنانکه شاید حدس زده باشید یک عامل می تواند آلودگی هوا باشد و در اقتصادهای صنعتی رشد بیشتر را می توان به نوعی همبسته با آلودگی بیشتر هم دانست، هرچند این وضعیت برای بعضی کشورها مانند ایالات متحده چندان مصداق ندارد، ولی برای بسیاری از کشورهای دیگر همچنان عامل قدرتمندی است. آلودگی هوا به ویژه روی نوزادان اثر مخربی دارد و می تواند احتمال مرگ آنها را بالا ببرد. از آن سو با رشد بیشتر می توان انتظار داشت میزان حوادث کاری، فشار روانی کار سنگین، توجه کمتر به سلامت شخصی، شیوع سبک زندگی ناسالم مانند پرخوری و مصرف بالای الکل هم بیشتر و بیشتر شود و حتی تعداد تصادف ها رانندگی هم افزایش یابد.

🌔پس یعنی بی خیال رشد اقتصادی شویم؟ نه، آنچه آمد همه قضیه نیست، در دراز مدت نرخ رشد و درآمد بالاتر به مردم امکان می دهد که بتوانند برای آموزش و سلامت خود بیشتر هزینه کنند و زندگی بهتری داشته باشند، یعنی در بلند مدت می تواند اثرات زیان بار رشد اقتصادی را خنثی کرد و به قول یکی از پژوهشگران "اگر در کوتاه مدت از آلودگی نمیری، عمر درازی خواهی داشت". نکته اینست رشد چیز بدی نیست، منتها باید جنبه های منفی اش را مدیریت کرد.

🌕بحث نابرابری هم البته هست، منافع رشد اقتصادی را عده معدودی احتمالا از نخبگان در کوتاه مدت می برند، ولی مصیبت های فوری آن بیش از همه بر سر متوسط ها می آید و به منافع آتی درازمدت شاید نرسند. اینکه چه باید کرد، بحث دیگری است، ولی بعید است مداخله بیشتر دولت به ویژه در جایی مثل مملکت ایرانی –اسلامی ما راهکار خوبی باشد، والله اعلم.

https://goo.gl/Rw5Pj7

کانال راهبرد
@RahbordChannel
چرا مصدقی نیستم؟

🌑 نقل کرده اند صد و اندی سال پیش بازرگانی بریتانیایی یعنی همان ویلیام ناکس دارسی معروف قراردادی با شاه قاجار بست تا در ایران به اکتشاف نفت بپردازد، قرار شد اگر نفتی پیدا شد 16 درصد از درآمد آن را به دولت فخیمه ایران بدهند و در صورت پیدا نشدن نفت هم زیانی متوجه ایران نمی شد. به بیان اهل بازار، ایرانی ها در سود شریک می شدند. کسانی به مرد بریتانیایی هشدار دادند که این مملکت صاحب ندارد و امنیتی در آن نیست و بهتر است بی خیال این سرمایه گذاری پرخطر شود. اما او علیرغم سختی ها کار خودش را پیش برد و شش هفت سالی هزینه کرد تا به نفت رسید (سال 1287).

🌒 برای تامین امنیت آن حوالی بریتانیایی ها از قبایل بختیاری و اعراب کمک گرفتند و به نوعی آنها نخستین پیمانکاران بخش خصوصی ایران در صنعت نفت به شمار می آمدند! گفته شده است که حدود 3 درصد از درآمد نفت را هم بابت تامین امنیت به آنها تعلق می گرفت و از این رو پول پرداختی به دولت ایران کمتر از آن 16 درصد توافق شده بود، آنها در جواب به اعتراض های دولتی ها می گفتند شما امنیت را تامین کنید تا پولش را به شما بدهیم، استعمار پیر البته به خوبی جنس درباری ها و دولت ایران را می شناخت و زیر آبی رفتن و فریب هم که بخشی از بازی آنها بود. این قضیه مشکل ساز بود و ایرانی ها تازه فهمیدند روی عجب گنجی راه می رفته اند، ولی پرداختی همچنان طبق قرارداد بود. در دوران رضا شاه که مملکت سامانی پیدا کرده بود، باز کار بالا گرفت، گفته اند او که امثال تیمورتاش، داور و فروغی را در اختیار داشت و پیش از این هم چندین بار دم اجنبی را چیده بود، این بار از روی خشم قرارداد را پاره کرد. کار به محافل بین المللی کشید تا در نهایت قراردادی دیگر (سال 1312) بسته شد.

🌓 این قرارداد تا 60 سال نفت را در اختیار کمپانی نفت ایران و انگلیس قرار می داد (32 سال بیشتر از قرارداد دارسی) و کسانی به همین دلیل آن را خیانت به منافع ملی دانسته اند. اما از این طرف در آن منطقه تحت نفوذ کمپانی نفت و انگلیس به حدود یک پنجم قبل کاهش می یافت، پرداختی سهم ایران دیگر نه مانند گذشته بر اساس سود، بلکه بر اساس میزان نفت استخراج نفت انجام می گرفت که به سود ایران بود و مهمتر از همه کمپانی ملزم شد نیروهای بومی را به کار بگمارد تا از این طریق دانش فنی و مدیریتی کار به ایران هم انتقال پیدا کند، گفته اند دانشکده صنعت نفت آبادان حاصل این قرارداد است.

🌔 در این قرارداد یک ماده 10 هم وجود داشته است که کمتر از آن گفته اند. دکتر میلانی می نویسد ایران نه تنها 20 درصد از منافع حاصل از نفت (رویالتی) را دریافت می کرد، بلکه به همین مقدار در سود کمپانی در جاهای دیگر جهان و همچنین شرکت های تابعه اش شریک می شد. بریتانیا البته این سهم را هیچگاه پرداخت نکرد. نفت 1329 ملی شد و آن قرادادهای قبلی همه بی اعتبار شد. گفته اند در سال های بعد از جنگ جهانی دوم این سود اخیر سر به میلیون ها دلار میزد و حتی میزان آن به مراتب بیشتر از درآمدهای حاصل از نفت ملی بود! البته می دانیم که بعدها مصدق حتی پیشنهادهای خوب یانکی ها برای مصالحه با "اینگیلیس" را نپذیرفت و مملکت نفتی داشت به کام شوروی می رفت که خوشبختانه "کودتا" مانع شد!

🌕 حضرت ماکیاولی یک ویژگی شهریار را "هنر" (ویرتو) وی می داند، "هنر" که مفهومی پیچیده است را شاید بتوان ترکیبی از خرد و فضیلت و درایت دانست. مصدق این "هنر" را نداشت، اینکه نفت را مسئله ناموسی تلقی کنی و فقط قراردادها را پاره کنی مهم نیست، مهم حفظ تدبیر و توجه به مصالح عالیه مملکت است. رضا شاه البته ایراد کم نداشت، مال جویی اش را بسیاری برجسته کرده اند، ولی دستکم "هنر" او چند پله بالاتر از آن شازده قجری خوش نیت بود. باور کنید وطن پرستی کافی نیست.

https://goo.gl/inAvgI
کانال راهبرد
@RahbordChannel
دولت مهرورزی "نئولیبرال" بود؟

دیده ام کسانی در این حوالی دوست دارند دولت های بعد از جنگ به این سو را با ناسزایی به نام "نئولیبرال" بنوازند، از جمله دولت مهرورزی را مثال بارز آن دانسته اند. حرف هم اینست از آنجا که این دولت یارانه انرژی را حذف کرده و خصوصی سازی را بی ترمز پیش برده است، پس بی برو برگرد "نئولیبرال" است. نگارنده هر چقدر در تعریف "نئولیبرال" و اوضاع مملکت می نگرد به این نتیجه می رسد که این عزیزان منتقد یا معنی "نئولیبرالیسم" را نمی دانند یا معنی "خصوصی سازی" و "کاهش یارانه ها" را و شاید هم هر سه را!

باری، در این یادداشت کوتاه دنیای اقتصاد به تعریف “نئولیبرالیسم” پرداخته ام و گذرا برخی ابعاد را اشاره کرده ام. دولت های نهم و دهم با صد من سریش هم به “نئولیبرالیسم” نمی چسبند، دولتی که بالغ بر چهل هزار و اندی میلیارد تومان خرج مسکن سازی می کند و در همه کار اقتصاد بنای دخالت دارد، همانقدر به “نئولیبرالیسم” ربط دارد که پنگوئن به کویر لوت. حرف اینست که فحش دادن ایرادی ندارد، مشروط بر اینکه معنای فحش هایمان را بدانیم. تردید نکنید ممکن نیست در رژیم سیاسی مملکت ما دولت نئولیبرال شکل بگیرد. برای فهم بهتر اوضاع مملکت به جای “نئولیبرالیسم” از این دیدگاه استفاده کنید: پوپولیسم نفتی (پترو پاپیولیزم).

لینک یادداشت دنیای اقتصاد:
goo.gl/5IIRYc

کانال راهبرد
@RahbordChannel
فاصله با "خوبای دنیا"

کارآمدی نهادها و مقررات کسب و کار در ایران چقدر است؟ (برای مثال عدد 75 به این معناست که کشور در مقایسه با برترین های جهان 25 درصد عقبتر است).

کانال راهبرد
@RahbordChannel
بیکاری یک پدیده "سیاسی" است؟

🌑اهل فن یکی از “اصول” اقتصاد کلان را این می دانند که تورم و بیکاری با هم رابطه عکس دارند؛ در سیاستگذاری اقتصادی یا باید به تورم بالا و بیکاری پایین تن داد یا تورم پایین و بیکاری بالا را پذیرفت و نمی توان هر دو را پایین نگاه داشت. دو اقتصاددان نامدار، فریدمن و فلپس، قضیه را دقیقتر بررسی کردند و نشان دادند این بده-بستان میان تورم و بیکاری یک پدیده کوتاه مدت است.

🌒توضیح منطق کار دشوار نیست، با افزایش عرضه پول (انبساط پولی) در کوتاه مدت هزینه نسبی نیروی کار کاهش می یابد و تعداد بیشتری به کار گمارده می شوند، در بلندمدت از آنجا که ملت تورم را در حساب و کتاب اقتصادی خود لحاظ می کنند، آن مزیت نسبی ارزانی نیروی کار هم از بین می رود و دوباره تعادل برقرار می شود. دو بزرگوار نتیجه گرفتند که بیکاری در نهایت به عوامل واقعی اقتصاد مانند بازار نیروی کار بستگی دارد و بیکاری مزمن را باید یک “پدیده سیاسی” دانست. اما یک لحظه صبر کنید! مگر “بلند مدت” چیزی جز زنجیره ای متوالی از “کوتاه مدت” هاست؟ چرا با تکرار سیاست های کوتاه مدت کار را پیش نبریم؟

🌓گفته اند انبساط پولی دو پیامد عمده دارد: افزایش نابرابری و نوسان های اقتصادی. اما چگونه این دو رخ می دهد؟ افزایش عرضه پول بیشتر به صورت اعتبار است و فرایند اعتباردهی در سیستم مالی جدید منابع را به صورت نامتناسب توزیع می کند؛ زیرا این اعتبارها به کسانی تعلق گیرد که ریسک کمتری (ثروت بیشتر و درآمد بالاتر) برای بازپرداخت دارند نه کم درآمدها. از این رو می توان انتظار داشت این پول بیشتر به دهک های بالایی تعلق می گیرد و وضع آنها را بهبود می بخشد. می توان انتظار داشت که این اثر خود را در ضریب جینی نشان دهد.

🌔از سویی دیگر، با افزایش عرضه می توان انتظار بالا رفتن قیمت ها و رونق موقت اقتصاد را داشت، ولی از آنجا که این ناشی از افزایش پس انداز حقیقی نیست، چنانکه نظریه چرخه های کسب و کار مکتب اتریش شرح می دهد دیر یا زود یک بحران و رکود در اقتصاد خود را نشان خواهد داد که آن را هم احتمالا با عرضه پول بیشتر پاسخ می دهند و این چرخه رونق و رکود باز تکرار و نوسان های اقتصادی بیشتر می شود.

🌕اهل سیاست می دانند که افزایش نابرابری و بحران اقتصادی یک بحران سیاسی و اجتماعی جدی هم هست. اینجاست که دولتی ها می فهمند باید دست به کار شوند. افزایش پرداخت های رفاهی و مالیات و وضع قانون و مقررات از چنین اقداماتی است. در حوزه نیروی کار هم حداقل دستمزد و قوانین حمایتی در دستور کار قرار می گیرد. با این شرایط انگیزه کافرما برای استخدام نیروی جدید کاهش می یابد و البته از آن سو بیکاران هم اگر پرداخت های رفاهی مانند مزایایی بیکاری و مانند آن را دریافت کنند بعید است انگیزه شان برای دنبال کار رفتن بیشتر شود! به زبان ساده، آنچه می خواستیم از در بیرون کنیم از پنجره برمی گردد و آن مداخله دولتی اول (انبساط پولی) مدام مداخله های دیگری را طلب می کند که البته کار را بدتر می کند. حل بحران های اقتصادی خیلی وقت ها نیازمند عزم سیاسی است، اینطور فکر نمی کنید؟

goo.gl/bbWTqa

کانال راهبرد
@RahbordChannel
جنگ آب رخ نخواهد داد!

🌕گفته اند که زمانی یکی از مشکلات اروپا این بود که اگر جمعیت به همین سرعت رشد کند و تعداد اسب ها و دیگر حیوانات مورد نیاز برای حمل و نقل و باربری افزایش یابد، با انبوه سرگین و پهن (به کسر پ!) آن حیوانات در خیابان ها و معابر چه کنند، از قرار کسانی می ترسیدند که خیابان ها زیر آن حجم از فراورده های حیوانی! دفن شوند. اما از آنجا که انسان موجود ابزارساز است، آینده نشان داد که این ترس موردی نداشت و تکنولوژی به کمک انسان امد.

🌕در مورد آب هم بحرانی به مراتب سخت تر و سهمگین تر پیش روی کشورهای این حوالی است، کسانی گفته اند درست است که سوء تدبیر درمورد آب کم نبوده است، ولی از قرار همه مصیبت را هم نمی توان به پای انسان ها نوشت و این یک روند طبیعی و اقلیمی است، باری، حرف اینست که برای آینده باید تدبیر کنید. دلایل برای بدبینی کم نیست، ولی می توان دید که امروزه بیش از هر زمان دیگری انسان ها دسترسی به آب سالم دارند، با آنکه سرانه منابع تجدیدپذیر بسیار کاهش یافته است، چه چیز باعث این شده است؟ پاسخ دشوار نیست: رشد اقتصادی و پیشرفت تکنولوژی!

🌕از آنجا که سه چهارم حجم زمین را آب فرا گرفته است، مشکل در واقع دسترسی به خود "آب" نیست، بلکه دسترسی به آب قابل شرب و مناسب کشاورزی است. در واقع مسئله بیشتر "مسئله انرژی و تکنولوژی مناسب و مقرون به صرفه" است. در کشورهای خاورمیانه برای شیرین کردن آب (نمک زدایی) نفت را می سوزانند (مستقیم و غیرمستقیم) و آب تحویل می گیرند، اما آلودگی محیط زیست پیامد آن است. گفته می شود این کشورها از منبع انرژی سالم تری که از قضا به وفور هم دارند به دلیل گران بودن استفاده نمی کنند: انرژی خورشیدی.

🌕اما خبر خوب اینکه در این زمینه پیشرفت شگرفی انجام گرفته است و قیمت انرژی خورشیدی از سال 1977 تا 2014 به میزان 99.5 درصد کاهش یافته است و پیشرفت های زیادی در زمینه دیگر حوزه های انرژی هم در راه است. در حوزه کشاورزی رویکرد "کشاورزی دقیق" برای مصرف بهینه آب به ویژه در اسرائیل پیشرفت خوبی داشته است و در مورد بهبود چشمگیر فناوری آب شیرین سازی هم که پیشتر نوشتم. البته باید نظر اهل فن را شنید، ولی شاید این بار هم معجزه تکنولوژی غربی های کافر ما را نجات دهد، والله اعلم.

goo.gl/ZWTIAL

کانال راهبرد
@RahbordChannel
داستان مس و نفت؛ نگران تمام شدن شان نباشید!

🌕از همان دوران انقلاب صنعتی همیشه این ترس با بشر بوده است که روزی منابع طبیعی زمین تمام خواهد شد، ولی گفته اند این را نباید جدی گرفت. در اوایل دهه 1960 کشیدن خط تلفن در شهرهای ایالات متحده آغاز می شد و در آن زمان تنها راه تبادل داده ها سیم های مسی بود، با گسترش استفاده از مس قیمت آن بالاتر رفت و حتی برخی نگران شدند که مس کافی برای همه شهرها نخواهیم داشت، اما قضیه به شکل دیگری رقم خورد.

🌕با بالا رفتن قیمت مس و سودآورتر شدن آن، تولیدکنندگان مس با اکتشاف بیشتر معادن تازه ای را کشف کردند، معادنی که پیشتر استخراج از آنها به صرفه نبود. همچنین عده ای هم به دنبال معرفی کالاهای جانشین رفتند و اختراع فیبر نوری هم دستاورد همین تلاش آنها بود و امروزه دیده می شود که فیبر نوری جای سیم مسی را گرفته است. اکنون ذخایر مس برای کاربردهای مهمتری به کار گرفته می شود و آن نگرانی های اولیه بسیار کمتر شده است.

🌕برای نفت هم روندی مشابه را شاهد بودیم؛ بعد از کشف در قرن 19 و سپس اختراع اتومبیل و افزایش کاربرد آن قیمت نفت بالا رفت و باز عده ای از تمام شدن آن صحبت کردند، ولی تحولات بعدی چیز دیگری را نشان داد؛ در 1882 آمار نشان می داد که فقط 95 میلیون بشکه نفت در زمین باقی مانده است و از آنجا که سالانه 25 میلیون بشکه نفت مصرف می شود، نفت سه چهار سالی بیشتر دوام نمی آورد. در 1919 حرف این بود که 20 سال نفت باقی مانده است. بیش از 30 سال بعد در 1950، آمار از 100 میلیارد بشکه نفت خبر می داد و این روند را تا 2008 پی بگیرید که حرف از 1.2 تریلیون بشکه نفت است. دلیلش هم روشن بود با بالا رفتن قیمت اکتشاف و استخراج منابع نفتی بیشتر معنا پیدا می کرد و از این سو نیز انرژی های جایگزین هم توسعه فراوانی پیدا کردند (مضمون کلی کتاب مناقشه اتمی دکتر رنانی، با تمام نقدها بر آن، چیزی جز این نیست).

🌕استدلال می کنند که اگر سازوکار قیمت های بازار و رقابت به درستی عمل کند و دولت ها با دستکاری آن، این بهترین منبع تصمیم گیری های اقتصادی را مخدوش نکنند و به بهانه های سیاسی، انحصارهای غیرضروری ایجاد نشود، خیلی جایی نگرانی نیست. انسان را اقتصاد بازار آزاد (سرمایه داری) نجات خواهد داد؟

https://goo.gl/bRpQRA

کانال راهبرد
@RahbordChannel
تهران مخوف!

پیرامون ما هستند کسانی که فکر می کنند در گذشته زندگی انسان بهتر از امروز بود، بماند که حتی امروزه هم تاریخ در جغرافیا در دسترس است و اگر کسی مشکلی با شیوه زندگی جدید دارد می تواند در جاهایی سر کند که هنوز به اندازه کافی امروزی نیستند. اما بد نیست نقبی به گذشته بزنیم، شادروان داریوش همایون در زندگی نامه اش به مطلبی خواندنی اشاره دارد:

[مدتی در بیمارستان شوروی که آن زمان از بهترین‌ها بود پایم را برق گذاشتند تا پاشنه‌ام سوخت و وضع بدتر شد. ناچار پاشنه‌ام را جراحی کردندو گوشت‌های سوخته را برداشتند "ولی داروی بیهوشی هنوز به ایران نرسیده بود یا در آن بیمارستان نمی‌دانستند". هنوز فریادهائی که کشیدم در گوشم است. آنها که پیوسته حسرت گذشته‌ها را می‌خورند و از سخت شدن زندگی در دنیای نوین می‌نالند به گفته ولتر در پاسخ لایب نیتز “ما در بهترین جهان ممکن زندگی می‌کنیم“ به سنگ کلیه دچار نشده‌اند. آن نخستین از سه جراحی بر پای چپم بود و تا عمل آخری در شش دهه بعد همه عمر با ناراحتی راه می‌رفتم. در سال‌های آخر هر گامم با درد همراه بود. کودکیم در بیماری‌های سخت گذشت که از نیش پشه و آلودگی آب و خوراک می‌آمد. آن سال‌هائی بود که در تهران به گفته وندل ویلکی، فرستاده ویژه روزولت، “در شمال شهر در جوی‌ها آب آغشته به کثافت جریان داشت و در جنوب کثافت آغشته به آب.“ ]

از قرار با تمام مشکلات اوضاع ما بسیار بهتر از گذشته است، در این حوالی نوستالژی گذشته خیلی رایج است و کار اهالی احساس و رمانتیسیسم سکه است، ولی آنها را جدی نگیرید. "ما در بهترین جهان ممکن زندگی می کنیم"!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب مزایای بی ترمز بودن!

🌕کسانی می گویند یکی از دلایل انقلاب 79 ایران این بود که سرعت تغییرات بسیار بالاتر از ظرفیت جامعه رفت، جامعه ای که باید اهسته و پیوسته پیش می رفت، به یکباره با پترودلار و میل شدید شاه بیمار به پیشرفت چنان ملتهب شد که نظام سیاسی آن واژگون شد. بسیاری بر این باورند که اساسا زیاد بی ترمز تغییر دادن اوضاع اجتماعی (مهندسی اجتماعی سریع) می تواند ثبات سیاسی را به خطر بیندازد.

🌕اقمار شوروی سابق هم در این باره نمونه های جالبی به شمار می آیند. بعد از فروپاشی بلوک شرق و در راستای گذار از سوسیالیسم به اقتصاد بازار برخی از کشورها رویکرد تدریجی را پی گرفتند (اصلاحات اقتصادی) و برخی دیگر هم به اصطلاح درگیر جراحی اقتصادی شدند و خواستند یکباره به حالت مطلوب برسند (انقلاب اقتصادی). اکنون فرصت مناسبی برای بررسی آنها پیش آمده است.

🌕بعد از گذشت 25 سال با بررسی شاخص هایی نظیر سرانه تولید ناخالص، توسعه انسانی، دموکراسی و حکومت قانون می توان دید که "برخلاف" تصور رایج اینجا بی ترمزها و جراح ها در وضعیت بهتری قرار دارند! حرف اهالی اصلاحات این بود که باید نهادها و بستر اجتماعی و قانونی لازم برای کارکرد درست اقتصاد ایجاد شود. کمتر کسی با این حرف درست مخالف است، ولی در عمل شاهد بودیم که این اصلاحات و زمینه سازی نهادی بیشتر به شکل گیری کارتل ها و نهادهای ناکارآمد انجامید. اهالی سیاست را بیشتر و بیشتر بهره مند از رانت کرد و نتایج خوب را به اندازه مورد انتظار محقق نکرد. از قرار سیاستمداران هوادار جراحی اقتصادی بیشتر به نهادسازی هم توجه نشان داده اند!

🌕حرف و حدیث در مورد مقایسه های تطبیقی کم نیست، ولی به نظرم این نکته قابل تاملی است. اقتصاد به ما می آموزد رفتار انسان ها بر اساس مشوق هاست. تا وقتی سازوکار تخصیص منابع و مشوق ها در اجتماع تغییر نکند، نمی توان انتظار تحولی جدی در آن داشت. توصیف و تجویز برای اوضاع ایران ساده نیست ، ولی می شود ادعا کرد شاخص تحول واقعی یک جامعه در واقع میزان تغییر در ساختار کلی توزیع منابع آنست. شاید گاهی حق با بی ترمزها و رادیکال ها باشد، والله اعلم.


https://goo.gl/GQnhKF

کانال راهبرد
@RahbordChannel
نیمی از مالیات ایالات متحده از بالاترین گروه درآمدی است، بیشترین میزان مالیات را ثروتمندان پرداخت می کنند.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
حمایت از تولید ملی خطرناک است؟

گفته اند کشورها یا باید با یکدیگر بجنگند یا تجارت کنند؛ از این روست که یکی از خطرناک ترین سیاست های اقتصادی همان خودکفایی (اتارکی) است، خودکفایی و حمایت افراطی از تولید ملی به معنی قطع وابستگی با دیگر کشورهاست و کشوری که تک افتاده و جدا از بقیه باشد احتمال بیشتری دارد سیاست خصمانه و تندی بر علیه دیگران اتخاذ کند یا از آن طرف هم از سوی آنها تهدید شود. اساسا "تک خوری" چه در میان انسان ها و چه در سطح ملی عاقبت ندارد.

اجازه دهید یک مثال تاریخی را در تایید قضیه مرور کنیم. ژاپن از قرن 19 بعد از شکست نخست از ناوگان دریایی امریکا اصلاحات جدی و زیربنایی را شروع کرد (اصلاحات میجی) و توانست حتی بعدها به یکی از قدرت های استعماری نیمه نخست قرن 20 بدل شود. بعد از جنگ جهانی اول با توجه به مطالبات اجتماعی ژاپنی ها یک روند اصلاحات دموکراتیک پدید آمد (دموکراسی تایشو از 1918 تا 1931) که حق رای و تشکیل احزاب سیاسی را دربر می گرفت، ولی ادامه پیدا نکرد.

یکی از دلایل اصلی پا نگرفتن این دموکراسی کوتاه مدت را مربوط به کسادی بزرگ سال 1930 آمریکا دانسته اند، با بحران اقتصادی دهه سی یک موج حمایت گرایی از اقتصادهای ملی در جهان پا گرفت و این برای ژاپنی ها که اقتصادشان وابستگی زیادی به تجارت با دیگر کشورها داشت یک مصیبت بزرگ بود، بالا گرفتن احساسات ضد ژاپنی در میان همسایگان هم کمک کرد که ژاپنی ها سیاست های خصمانه و توسعه طلبی خود را با شدت بیشتری پیش ببرند که البته بهایش را با آن شکست فاجعه بار در جنگ جهانی دوم و اشغال کشورشان پرداختند.

حرف و حدیث بسیار است و تاریخ را نمی توان از آخر خواند، ولی اگر در آن دوران تجربه دموکراسی ژاپنی که دیگر دوران استعمارگری در جهان هم روبه پایان بود، ژاپنی ها بیشتر در اقتصاد جهانی جذب شده بودند و آن روند "حمایت از تولید ملی" کشورها را از هم دور نمی کرد، شاید آن یاغیگری های جنون آمیز هم از آنها سر نمی زد. روی حرف باستیا باید تاملی دو چندان کرد: اگر از مرزها کالاها رد نشوند، سربازان این کار را خواهند کرد.

https://goo.gl/sn1XHg

کانال راهبرد
@RahbordChannel
برای پیشرفت ایران با دو مشکل روبه رو هستیم، اقتصاد غیر باز (سمت چپ) یا فساد (سمت راست) کدام بدتر است؟

فساد، ولی این دو به ویژه در کشوری نفتی مثل ایران به هم وابسته اند!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
اسکاندیناوی مثال نغز! موفقیت سرمایه داری

سوئد در آغاز با اقتصاد بازار آزاد ثروتمند شد و اکنون هم دست به دامن آن شده است!

https://goo.gl/2ko4oH

کانال راهبرد
@RahbordChannel
نفرین نفت!

تنها کشوری که توانسته است از مصیبت پترودلار فرار کند، امارات متحده عربی است، رتبه چند کشور نفتی در شاخص پیشرفت را ببینید: خوشبختانه وضعمان بهتر از ونزوئلاست!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
به مردان تجارت اعتماد کنید!

کسانی فکر می کنند با آمدن ترامپ قرار است دنیا زیر و زبر شود و این مرد "زنباره" و "نژاد پرست" و "بی پرنسیپ" همه چیز را به هم بریزد. پیشتر هم گفته ام که شاید سرآمدان تجارت و کسب و کارهای خصوصی برای راهبری در سطح کلان مناسب نباشند، زیرا نگاه درستی به مفاهیم پایه نظیر مزیت نسبی و مانند آن ندارد. اما این همه قضیه نیست.

در جایی مثل ایالات متحده که از سیستم ریاستی پیروی می کند، البته رئیس جمهور از توان اجرایی بالایی برخوردار است، ولی سازوکارهای نظارت و موازنه زیادی (مانند نظارت های کنگره و حق تجدید نظر قضایی دیوان عالی) پیش بینی شده است و هیچ رئیس جمهوری نمی تواند تغییر بنیادین در روابط سیاسی به وجود آورد. در کشوری با سیستم فدرال و تنوع نژادی و مذهبی و جغرافیایی فراوان، با ترس تاریخی از "دولت" و نهادهای مدنی ریشه دار پیش بینی به وجود آمدن آلمان دوران رایش شوخی است.

گذشته از این از جنبه روانشناسی سیاسی هم به موضوع نگاه کنیم، ترامپ در تحلیل نهایی اهل مذاکره و بده بستان و تحلیل هزینه فایده است، ولی به قول خودش با نزاکت سیاسی (پلیتیکال کرکتنس) میانه ای ندارد و شاید همین باعث جلب توده های مردم (چه عنوان نفرت انگیزی!) به او شده است، او تجربه سیاسی ندارد، ولی چندان غریب نیست که در صحنه عمل منطقی تر عمل کند. مگر سیاست ورزی چیزی جز مذاکره و چانه زنی با گروه های ذینفع متعدد و رسیدن به یک راهکار میانه است؟ این کاری است که او سالهاست انجام داده است.

برای کسانی در این حوالی که فکر می کنند ایران مرکز دنیاست، مسئله برجام اهمیت پیدا کرده است، نگران آن هم نباشید، مردی اهل بخیه که از قضا ارتباطش با همسایه شمالی ما هم بد نیست، آنقدرها که می گویند ایرانی ها را اذیت نخواهد کرد. مطمئن نیستم، ولی به نظرم ضرر ترامپیسم بیش از ایران برای خود یانکی هاست. پیش بینی البته کار متخصصان فال قهوه است و باید منتظر ماند و دید چه می شود، ولی خیلی به اهالی بیزنس بدبین نباشید! 😊

کانال راهبرد
@RahbordChannel
"حمایت از تولید ملی" از کجا آب می خورد؟

کسانی به درستی می گویند تولیدکننده اگر تولیدکننده باشد جنس خوب و ارزان تولید می کند و نیازی هم به حمایت های دولت ندارد، از آن طرف برخی از تولیدکننده ها هم می گویند همینکه دولتی ها ما را به حال خودمان بگذارند و زیاد در کار ما موش ندوانند و کار را خرابتر نکنند، کافی است، حمایت پیشکش!

اساسا "حمایت از تولید ملی" معنایی جز ضرر اقتصادی مصرف کننده ندارد، او باید جنسی را گرانتر بخرد تا در عوض هموطنش مشغول به کار باشد. این قبیل نوع دوستی ها البته ستودنی است، ولی این یک طرف قضیه است و نیت خیر همیشه کارساز نیست. از آن طرف تولیدکننده عاقل ترجیح می دهد به جای آنکه خودش را درگیر رقابت و بهبود بهره وری کند، به هر طریق ممکن انحصارش را حفظ کند و با رایزنی با اهالی دولت بخواهد که بیشتر از تولید ملی حمایت کنند! در این حوالی که ما زندگی می کنیم درخواست های "حمایت از تولید ملی" بیشتر به این معناست که به ما هم سهمی از عایدات نفت بدهید.

عده ای می گویند درست است که مداخله و حمایت های دولتی به عنوان یک سیاست همیشگی مناسب نیست، ولی در "کوتاه مدت" و تا رسیدن کشور به حدی از رقابت پذیری و قدرت اقتصادی گریزی از آن نیست. این حرف نادرستی نیست و شاید برخی شواهد تاریخی (برای مثال ژاپن، آلمان و کره) هم آن را تایید کند، ولی مدعیان باید نشان دهند منظورشان از "کوتاه مدت" چقدر است و این پرسشی است که پاسخ به آن ساده نیست.

در این یادداشت کوتاه دنیای اقتصاد مرور تاریخی کوتاهی بر شکل گیری این ایده "حمایت از تولید ملی" داشته ام؛ سرچشمه این حمایت گرایی و مفاهیم وابسته نظیر سیاست صنعتی و نئوکورپوراتیسم را کجا باید پی گرفت؟ اهالی اقتصاد سیاسی به مرکانتیلیسم اشاره می کنند و اینجا تلاش کرده ام توضیحی مختصر از آن را بیاورم.

لینک یادداشت دنیای اقتصاد:
https://goo.gl/CKrTJ5

کانال راهبرد
@RahbordChannel
گروه های درآمدی مختلف در انتخابات 2016 ایالات متحده به چه کسی بیشتر رای دادند؟

ترامپ (قرمز) کلینتون (آبی)

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب محفل یک درصدی ها!

یکی از مصائب بزرگ دنیا اینست که کسانی مدام می خواهند یادآوری کنند چقدر فاصله میان "مردم" زیاد شده است و نابرابری رو به افزایش است. به ویژه خیلی ها به یک درصد از پردرآمدترین ها اشاره می کنند که خون بقیه دنیا را در شیشه کرده اند. اهل فن می دانند که انسان ها همواره اوضاع خود را "نسبی" و "در پیوند با دیگری" می فهمند و این همه تلاش برای برجسته کردن نابرابری ها و فاصله ها بعید است آنها را شادتر کند. گذشته از این؛ در جاهایی مثل مملکت ایرانی اسلامی ما کار سخت تر هم هست، زیرا به قول محمد قائد اگر به یک نفر از سر لطف دو قاشق عسل هم بدهی، پیش خودش فکر می کند ببین خودش چند پیاله برده که اینقدر به من رسیده است!

اجازه دهید قضیه را دقیقتر ببینیم و آمار را بررسی کنیم. گفته اند در امریکا نیمی از مردم دستکم برای یک سال در میان 10 درصد پردرآمد قرار داشته اند! همچنین 11 درصد از آنها حداقل یک سال جز 1 درصد بالای درآمدی بوده اند! دلیل آن هم روشن است آن یک درصد پردرآمد که مورد نفرت خیلی هاست، محفل و باندی با اعضای ثابت نیست و از قضا ترکیب آن سریع تغییر می کند! 99 درصد کسانی که به گروه یک درصدی ها راه پیدا می کنند حضورشان در آنجا بیش از یک دهه طول نمی کشد.

یک نمونه جالب دیگر فهرست 400 نفر ثروتمند اول ایالات متحده است، از سال 1982 تا 2014 هفتاد و یک درصد از افراد عضو جای خود را به دیگران داده اند و حتی وارثان و خانواده آنها هم دیگر در آن فهرست رشک برانگیز جایی ندارند. در ایران آمار مشابه در دسترس نیست، ولی بعید است آش به این شوری که برخی می گویند باشد.

نابرابری البته مسئله مهمی است، ولی به شدت مستعد سوءاستفاده های سیاسی است، ایرانی جماعت هم اگر سرش توی حساب باشد باید بفهمد در شرایط فعلی مملکت موضوعات مهمی مثل رشد و توسعه اقتصادی، فساد، بحران آب و اوضاع محیط زیست هم هست که فکرش خواب را از چشم آدم می گیرد و دیگر نوبت به بحران های جدی! مانند "افزایش تعداد پورشه سوارها" نمی رسد.

https://goo.gl/aR1et1

کانال راهبرد
@RahbordChannel
شخصیت آقای رئیس جمهور

در این چند روز حس "خود امریکایی پنداری" مردم همیشه در صحنه فوران کرده است و پرزیدنت جدید یانکی ها را قیاس از برخی رجال مملکت ما می گیرند. روشن نیست کشوری که نامزدهایش بیش از یک سال زیر ذره بین هستند، چند میلیاردی هزینه می کنند، فرایند نامزدی حزبی سفت و سخت دارند و بسیاری از نهاد مردمی و رسانه ها تمام زوایای زندگی و پیشینه و حرف های نامزدها را بی رحمانه نقد می کنند، چه ربطی به اوضاع ما دارد. بامزه تر از همه اتهامات ضد زن بودن و نژادپرستی آن یانکی منتخب است که برخی دوستان مقیم مام میهن در نقدهایشان اشاره می کنند و البته باعث انبساط خاطر و لبخند نگارنده است.

باری، در این یادداشت دنیای اقتصاد سعی کرده ام به شخصیت مستر پرزیدنت بپردازم، کسانی می گویند در سیاست افراد و منش آنها شاید در مقایسه با مناسبات کلان قدرت خیلی اهمیتی نداشته باشند. اما در روانشناسی سیاسی از قضا بحث ارتباط شخصیت و رفتار سیاسی بسیار مورد توجه است و روسای جمهور امریکایی هم سوژه بسیاری از پژوهش ها بوده اند. بر اساس یکی از الگوی مشهور حدس هایی درباره رفتار آینده "رونالد شیردل" زده ام. او در سیاست خارجی احتمال زیادی دارد شبیه جانسون و ترومن عمل کند.

در اینجا استدلال کرده ام چیزی که به ما ایرانی ها ارتباط دارد تیم مشاوران سیاست خارجی اوست، اسامی که مطرح می شوند (بولتون، گینگریچ، هاس و کُرکر) نشان می دهند که اوضاع با زمان باراک اوباما و جان کری احتمالا کمی! متفاوت خواهد بود. زیاد نگران برجام نباشید، بعید است اگر از طرف ایرانی اتفاقی نیفتد، یانکی ها هم آن را پاره کنند. پرزیدنت جدید البته به تندی شعارهایش نیست، ولی به نظر می رسد به قرتی بازی هایی مثل صلح و حقوق بشر و ... کمتر از دولت فعلی اهمیت بدهد و کمتر اهل مماشات است. هرچه باشد برای بازسازی اقتدار قدرتمندترین کشور جهان باید دستی بجنباند.

پیشگویی را باید به متخصصان فال قهوه وا نهاد، ولی با توجه به پیش بینی پایین ماندن قیمت نفت در یکی دو سال آینده بعید است ایرانی ها سیاست تهاجمی خود را زیاد ادامه بدهند و کسانی بر این عقیده اند که اکنون هم به سقف قدرت منطقه ای رسیده اند. باید نشست و دید بزرگان درون پرده چه تدبیر می کنند.

لینک یادداشت دنیای اقتصاد:
https://goo.gl/d4HPMZ


کانال راهبرد
@RahBordChannel