راهبرد
12.1K subscribers
660 photos
137 videos
18 files
1.11K links
يادداشت هاي توسعه ایران

امیرحسین خالقی

تماس:

t.me/AmirHosseinKHQ
و
twitter.com/amirkhaleqi
و
joinclubhouse.com/@amirkhaleqi
و
instagram.com/amirhosseinkhqi

حمایت از راهبرد:

http://hamibash.com/rahbordchannel
Download Telegram
بهترین کشورهای جهان برای متولد شدن!

بر اساس شاخص پیشرفت اجتماعی 2017 فنلاند، اتریش و قبرس در صدر قرار دارند؛ حتی تولد هم نیازمند بخت مساعد است!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
پیش بینی متوسط رشد اقتصاد ایران تا 2050

از 2016 تا 2020: 4.2 درصد

از 2012 تا 2030: 3.1 درصد

از 2031 تا 2040: 3 درصد

از 2041 تا 2050: 2 درصد

کانال راهبرد
@RahbordChannel
هشت قانون اقتصاد (سیاسی)!

1- دولت ها از خود پولی ندارند؛ باید "آن را در قالب مالیات از شهروندان بگیرند" یا "منابع عمومی و ارزشمند مانند نفت را مصرف کنند" یا "از دیگر کشورها وام بگیرند" یا با "چاپ پول" به طور نامحسوس پول را از جیب شهروندان به خزانه دولت انتقال می دهند.

2- هیچ کاری در دنیا مجانی انجام نمی شود، اگر دولت ها چیزی به شهروندان می دهند و پولی دریافت نمی شود، کسی در جایی هزینه های آن را پرداخت کرده است.

3- کسی خودرو اجاره ای را نمی شوید و دایه مهربان تر از مادر نمی شود. دولت ها هم به اندازه کارآفرینان بخش خصوصی برای سودآوری و انجام کار مطلوب "انگیزه" ندارند ، بوروکرات دولتی حتی با نیت خیر به اندازه خود فرد نگران چگونگی مصرف پولش نیست.

4- دولت ها در بیشتر موارد از "دانش" لازم برای به انجام رساندن کارهای جدید بی بهره اند. در اقتصادهای پیچیده مبتنی بر تقسیم کار امروزی، حرف از تخصص گذشته و به فوق تخصص رسیده است، نمی توان انتظار داشت بوروکرات دولت دانشی بیشتر از کسی داشته باشد که عمری را در کارش گذرانده است.

5- منطق کار دولت سیاسی است، نه اقتصادی. دولتی ها به دنبال کسب سهم بیشتری از کیک قدرت اند و بازده اقتصادی خیلی اوقات در این میان فدا می شود. اهل سیاست حتی اگر بخواهند هم خیلی نمی توانند دنبال خیرخواهی باشند.

6- بسیاری از کارهایی که دولت ها انجام می دهند، بخش خصوصی می تواند به شکل بسیار موثر و شفاف تری به انجام رساند، افزون بر اینکه بازخواست و حساب کشی از آنها بسیار ساده تر از دولت است.

7- مجوزها و قانون و مقررات فراوان و غیرضروری به هدر رفتن منابع و زمان می انجامند و زمینه را برای فسادهای زیرمیزی و رومیزی فراهم می کنند، قانون های فراوان بسیار مخرب تر از بی قانونی است.

8- حمایت های دولتی از اقتصاد در بیشتر موارد معنایی جز تغییر مسیر توزیع رانت ها ندارد و منابع عمومی را به جیب عده ای خاص می ریزد، بستر ساز به وجود آمدن نورچشمی ها و شبکه های پنهان و آشکار فسادآور است.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
چرا گاهی کودتا علیه رئیس جمهور "منتخب" بد نیست؟

خیلی ها می گویند کودتای 1973 که در آن ژنرال پینوشه، فرمانده کل ارتش، سالوادور آلنده، رئیس جمهور چپ شیلی را سرنگون کرد و رژیم نظامی را سرکار آورد، مصیبتی بزرگ برای مردم شیلی بود. نمک فلفل قضیه را هم با اشاره به "مداخله سیا در کودتا" اضافه می کنند و نتیجه می گیرند که این کودتا مقابله با خواست مردم شیلی بود و جلوی استقلال و رشد واقعی شیلی را گرفت.

نگارنده این سطور معتقد است امروز که میرات ژنرال را با امثال کاسترو (کوبا) و چاوز (ونزوئلا) مقایسه می کنیم، در می یابیم که خیلی هم بد نشد اگر مردم شیلی به برکت کودتا! به طاعون سوسیالیسم دچار نشدند و امروز یکی از اقتصادهای موفق دنیا به حساب می آیند. اجازه دهید جهت تنویر افکار چند نکته را در مورد شیلی ذکر کنیم.

شیلی در سال های اواخر دهه 60 و اوایل 70 هرگز یک دموکراسی واقعی به حساب نمی آمد، مورخان آن را دموکراسی ای می دانستند که در حال خوردن خودش بود، بی قانونی بیداد می کرد، خشونت میلیشیاهای چپ هوادار آلنده پیش از سال 1970 و به قدرت رسیدن او بسیار جدی بود، بعد از آن که دیگر قابل کنترل نبودند. رئیس جمهور قبل از او، ادواردو منتاولا (1964 تا 1970)، که در به قدرت رسیدن آلنده هم نقش داشت دوره او را "کارناوال نابخردی" می نامید. همه اینها مربوط به زمانی است که اسمی هم از پینوشه در میان نبود.


در همان انتخابات 1970 آلنده 36.2 درصد آرای را کسب کرد که تنها 1.3 درصد بیشتر از رقیبش بود و جالب است بدانید حتی این مقدار نسبت به رای دوره قبل او در سال 1964 کاهش یافته بود (38.6 درصد). در کل 3 سال حکومتش، ائتلاف اتحاد مردمی که شامل حزب او و دیگر احزاب چپ و سوسیالیست می شد، هرگز در هیچ انتخاباتی اکثریت را به دست نیاورد. تندروهای چپ هوادار او اموال مردم را می گرفتند و از به کار بردن خشونت هم ابایی نداشتند، آنها هم اعتقاد داشتند قدرت از لوله تفنگ بیرون می آید.


آن رئیس جمهور "منتخب" در دوره 3 ساله اش اقتصاد را از میان برد و شکافی بزرگ در جامعه ایجاد کرد، ارتش و سیستم آموزشی همه سیاسی شده بود و کشور در آستانه جنگ داخلی بود، بر خلاف گفته ها، کودتای پینوشه مورد استقبال اکثریتی از مردم شیلی بود. آلنده اساسا به سازوکار انتخابات موجود هم اعتقادی نداشت و آن را دموکراسی بورژوایی می دانست، صریح گفته بود که اعلام تعهدش به قانون اساسی از سر اجبار بوده است و در عمل هم آن را جدی نمی گرفت.

روزنامه های هوادارش هم که از هرگونه تحقیر رای اکثریت و فریب خوردگان سرمایه داری و امپریالیسم خودداری نمی کردند، مدتی قبل از کودتا در 22 اگوست 1973، شورای قانونگذاری که اعضایش 5 ماه پیش انتخاب شده بودند، رای دادند که رژیم آلنده به صورت سیستماتیک در حال تخریب نهادهای قانونی است و پیش از آن هم دیوان عالی هم پیش از آن تذکر جدی داده بود که دولت او به صورت مکرر رویه های قضایی را نقض می کند و مقررات را نادیده می گیرد.


تورم افسارگسیخته (بالای 100 درصد) و وضع بعد اقتصادی دوران آلنده هم که نیازی به گفتن ندارد، از سوسیالیسم چیزی بهتر از این در نمی آمد. 2 سال بعد از کودتا به سبک و سنگین کردن گزینه ها گذشت و بعد از آن اصلاحات ساختاری اقتصاد آغاز شد که بنیان "معجزه اقتصادی شیلی" بود، کسانی گفته اند جهش بعد از 1990 و کنار رفتن پینوشه شروع شد، اما اصول پایه ای در همان دوران ژنرال بنا نهاده شد و بعدها با تغییر و اصلاح و بازاری تر کردن اقتصاد، سه دهه رشد اقتصادی را شاهد بودیم.


جالب اینجاست که دوران او هرچند اقتدارگرایی حاکم بود، از تمامیت خواهی خبری نبود، انتقال قدرت مسالمت آمیز وی در 1990 بر اساس قانون اساسی بود که 7 سال بعد از کودتا در دوران خود او بازنگری شده بود! در عمل، کارنامه ژنرال از بسیاری از به اصلاح دموکرات ها، بهتر بود. می شود به خشونت و استبداد او ایرادها گرفت، ولی شیلی با فرض ادامه آن حکومت مردمی! سرنوشتی جز ونزوئلا و کوبا نداشت.

خیلی ها در حوالی ما استبداد ژنرال را محکوم می کنند و اینکه وابسته به غرب بود و نگذاشت آلنده مردمی کاری کند، البته قهرمان سازی ایرادی ندارد، ولی باید مواظب باشیم که دنیا را کارتون فرض نکنیم و ارتباط با واقعیت را از دست ندهیم. کسی نمی داند، شاید ژنرال هم عاقبت به خیر شده باشد، والله اعلم.

https://goo.gl/o7HWc1

کانال راهبرد
@RahbordChannel
قدرت های نرم جهان ۲۰۱۷

ترامپ رتبه امریکا را پایین آورده است و چینی ها بهبود اندکی نشان می دهند، به همان اندازه که امریکا نزول کرده است.

کانال راهبرد
@Rahbordchannel
بزرگی دولت و رشد اقتصادی برای 40 اقتصاد بزرگ جهان طی 10 سال

دولت بزرگ تر، رشد متوسط اقتصادی کمتر

کانال راهبرد
@RahbordChannel
بگذاریم مردگان مان نفس بکشند!

خاطرم هست سال ها پیش شایع شده بود آندره آغاسی، تنیسور ایرانی تبار معروف، در پاسخ به خبرنگاری گفته بوده است که خودش را ایرانی نمی داند، رندان بر پیاز داغ قضیه افزوده بودند که حتی گفته است از ایرانی بودنش شرم دارد، آن زمان البته شبکه های اجتماعی برای تخلیه احساسات و ناسزا وجود نداشت، ولی در جمع های خودمانی، مردم همیشه در صحنه، ورزشکار معروف را می نواختند.

چندی پیش هم بانویی فرهیخته پس از مدتها مبارزه با بیماری جهان را ترک کرد و رفتنش واکنش های متفاوتی را برانگیخت، کسانی از اینکه بانوی ایرانی توانسته بود چنین به مدارج جهانی برسد، احساس غرور کردند و از اینکه ایرانی جماعت در جهان جز میوه جات به حساب آمده است داد سخن دادند، حرف آنها این بود که بانوی فقید تنها یک نمونه بود که مجال ظهور پیدا کرد، والا در مملکت آریایی اسلامی نابغه کم نداریم، فقط قدر آنها را نمی دانیم. از آن سو اهل سیاست هم برای جلب محبوبیت در برخی مراسم ها شرکت کردند و برخی پیام ها دادند و باز مسئله فرار مغزها را پیش کشیدند.

در واکنشی دیگر، حتی مو و ظاهر مرحومه هم مسئله ساز شد و کسانی مجبور به استفاده از فتوشاپ برای حفظ عفت عمومی شدند، عده ای دیگر از ایمانی قلبی متوفی گفتند و اینکه اعتقاد عمیق معنوی داشته است و حالا اینکه موهای او گاهی باد می خورده است را نباید جدی گرفت، در واکنشی غریب، صدای برخی هم درآمد که چرا این بانو را برای جوانان الگو می کنید؟ از او نابغه تر کم نداریم، اما حضور او در ینگه دنیا باعث شده است که در صدر توجه قرار گیرد و اساسا درست نیست کسی که با پول عمومی درخشیده است و بعد هم بی خیال این همه "لطف" شده است را اینقدر بزرگ کرد!

بعید بود بانوی فقید اگر در ایران میماند به مراتب کنونی اش می رسید، احتمالا مجبور بود مراقب ظاهرش هم باشد که در گزینش و ارتقا برایش دردسر نشود، مجبور بود در هر انتخابات با این استدلال که فلانی به قدرت نرسد و مملکت نابود نشود، با "جمعی از اساتید دانشگاه های سراسر کشور" نامه سرگشاده بنویسد، مجبور بود برای خیلی ها توضیح بدهد که نبوغش در ریاضی تعارضی با مادر بودنش ندارد و پوشش و اعتقادش راه پیشرفت را سد نمی کند و ...

اما مرحومه ادعایی هم نداشت، به حکم عقل ترجیح داد جایی زندگی کند که مطلوبیتش بیشتر باشد، هر از چندی به کشورش سر می زد و هوای هم وطنان را هم در حد توان داشت، نشان داد بر خلاف تصور نادرست رایج موفقیت در ریاضی ربطی به جنسیت ندارد، آنقدر بود که کسانی در جهان کارش را قابل اعتنا بدانند. عمرش دراز نبود، ولی به خیلی جاها رسید، اکنون هم برای بسیاری الگو موفقیت شده است و این هیچ ایرادی ندارد. از بسیاری دیگر الگوی بهتری است و افراد هم برای انتخاب الگوی زندگی شان منتظر نظر دولت و امثال من ننشسته اند.

اگر حامل یک "ژن خوب" از بدشانسی در حوالی ما زاده شده است و حال ترجیح می دهد جایی دیگر در دنیا زندگی کند، حق طبیعی اوست. تحسینی هم هست باید نثار یانکی ها کرد که شرایطی فراهم کرده اند که مغزها از همه جای دنیای برای اقامت در امریکا از هم سبقت می گیرند. چیزی که ما باید بیاموزیم اینست که اینقدر دنبال قضاوت و کشف ادم ها نباشیم و همه مسائل را ناموسی و ملی تلقی نکنیم و از ادم ها انتظار مادر ترزا بودن نداشته باشیم، اجازه دهید مردگان نفس راحت بکشند!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
ایران در بهبود اوضاع جهان چقدر نقش داشته است؟

کشورمان از میان 163 کشور رتبه 136 ام را کسب کرده است، رتبه ها در حوزه هایی نظیر "دانش و فناوری" و "فرهنگ هم آورده شده است.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب ژن خوب!

برخی کتاب ها وجودشان در خانه هر ایرانی در حد دیوان حافظ ضروری است، به واقع پادزهر توهم اند، دوستان علاقه مند خبر دهند تا نسخه الکترونیکی را تقدیم کنم.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
12 اصلی که هر علاقه مند به اقتصاد باید بداند!

گاهی برخی از جمله های ساده دنیایی از حرف در خود دارند، دوازده درس پیشنهادی توماس سارجنت، نوبلیست اقتصاد، را ببینید، داخل پرانتز از نگارنده است:

1- بسیاری از چیزهای مطلوب، از نظر اقتصادی ممکن نیستند (به زبان ساده، یعنی دنیا کارتون نیست و اقتصاد هم کار اهالی سیاست نیست).

2- افراد، گروه ها و جوامع انسانی گریزی از بده بستان ندارند، باید در ازای به دست آوردن چیزی از چیز دیگر چشم پوشی کنند.

3- افراد در مورد توانایی ها، کارها و اولویت های خودشان بیشتر از هر کس دیگری و از جمله سیاستگذاران اقتصادی آگاهی دارند. (وقتی دولت ها به بهانه خیر عمومی در اقتصاد مداخله می کنند، کمی کلاهمان را بالا بگذاریم!)

4- انسان ها به مشوق ها پاسخ می دهند و ارائه مشوق ها باعث تکرار رفتار می شود،این حتی برای ندارها و فقرا هم صادق است. علت اینکه برنامه های رفاهی و پخش پول دولت برای کمک فقرا هرگز به اهداف تعیین شده نمی رسند، جز این نیست. (پول پخش کردن دولت ها بعید است به کار توانمند کردن نابرخوردارها بیاید)

5- در اقتصاد، کارایی بیشتر به معنای برابری کمتر است و برعکس.

6- وقتی یک اقتصاد یا بازی به تعادل می رسد، انسان ها از انتخاب هایشان رضایت دارند، از این روست که حتی با نیت خیرخواهانه هم نمی توان با مداخله از بیرون سیستم، وضعیت را بهبود بخشید.

7- خود ما هم به مشوق ها پاسخ می دهیم و واکنش نشان می دهیم، به همین دلیل است که باید در وعده دادن محتاط بود. کسی این وعده ها را باور نخواهد کرد، زیرا می دانند در آینده منافع ما اقتضا نخواهد کرد که به این وعده ها پایبند باشیم. درسی که می توان گرفت این است که پیش از آنکه وعده ای بدهیم، به این فکر کنیم که آیا در صورت تغییر شرایط به آن وفادار خواهیم ماند.

8- دولت ها و رای دهندگان هم به مشوق ها پاسخ می دهند، علت اینکه دولت ها به وعده هایی که داده اند عمل نمی کنند همین است (منطق استقلال بانک مرکزی برای ثبات سیستم پولی را می بینید؟).

9- هر نسلی می تواند هزینه هایش را به نسل بعدی انتقال دهند، بدهی های دولتی و سیستم تامین اجتماعی امریکا کاری جز این نمی کنند، ولی سیستم تامین اجتماعی سنگاپور چنین نیست.

10- وقتی دولتی خرج می کند، در نهایت شهروندان اند که هزینه اش را پرداخت می کننند؛ دیر و زود دارد، ولی سوخت و سوز ندارد، شهروندان یا باید امروز مالیات را پرداخت کنند یا فردا به شکل نامحسوس، تورم پول را از جیبشان در خواهد آورد.

11- بسیاری از افراد می خواهند که دیگران برای هزینه های عمومی و یارانه ها از جیبشان مایه بگذارند؛ به ویژه اگر آن یارانه ها نصیب خودشان شود.

12- قیمت های بازاری تجمعی از اطلاعات خریداران و فروشندگان است، به همین دلیل پیش بینی قیمت سهم، نرخ بهره و نرخ ارز دشوار است.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب ثروت

کشورهای ثروتمند از نظر اجتماعی پیشرفته ترند، ولی این رابطه خطی نیست، افسانه را رها کنیم بدون ثروت کافی هیچ کشوری نمی تواند رشد اجتماعی را تجربه کند!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
دولت ایران "بزرگ" است یا نه؟

تعیین اندازه دولت کار ساده ای نیست؛ نسبت هزینه های دولت به کل اقتصاد، تعداد کارکنان در بخش دولتی و شاخص هایی مشابه پیشنهاد شده اند؛ اما شاید یکی از جامع ترین این شاخص ها را بتوان در گزارش آزادی اقتصادی فریزر پیدا کرد.

در این شاخص افزون بر "هزینه های دولت" مواردی مانند "یارانه ها و پرداخت ها انتقالی"، "سرمایه گذاری ها و پروژه های دولتی" و "نرخ مالیات" هم در نظر گرفته شده است.

بر اساس شاخص اندازه دولت، رتبه ایران در میان 159 کشور جهان 125 است، به بیان دیگر، دولت ایران از 124 کشور دیگر دنیا بزرگتر است.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
اندازه دولت "بزرگ" ایران از دهه 1970 تاکنون

قبل از انقلاب تا پایان جنگ دولت بزرگ می شود (امتیاز کمتر)، بعد از آن تا تحریم ها به طور نسبی کوچک شده است (امتیاز بیشتر).

کانال راهبرد
@RahbordChannel
دولت ایران چقدر اثربخش عمل کرده است ؟

دولت ایران دستکم از نیمی از کشورهای جهان ناکارآمدتر است! اما نسبت به سال های قبل پیشرفت خوبی داشته است.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
علت واقعی توسعه نیافتگی صحاری!

در رابطه با آفریقا کسانی معتقدند علت فقر بسیاری از این کشورها سابقه استعمار و غارت منابع آنها توسط سرمایه داری جهانی است، پیشتر از فرانسه و پرتغال و انگلستان نام می بردند و اکنون هم چینی ها در آنجا حضور پررنگی دارند و البته کسانی چشم بادامی ها در قرن 21 را بسیار بی ترمزتر از اروپایی های قرون گذشته می دانند؛ به باور آنها چشم بادامی ها به معنای واقعی کلمه استثمارگر اند.

با این حال مشکل اصلی آن کشورها استعمار نیست، فقر و بدبختی آنها به سالها پیش از تماسشان با اروپایی ها بر می گردد، استعمار به سود آنها هم بوده است و بسیاری از نهادهای مدرن فعلی این کشور یادگار آن دوران است. یک تخمین جالب به ما می گوید که در آغاز دوره جدید (پس از میلاد مسیح) درآمد سرانه آفریقا و جهان چیزی معادل 470 دلار سال 1990 بوده است، در اروپای غربی و بخش های شمالی آفریقا که بخشی از امپراتوری روم بود، این عدد به حدود 600 می رسید و در امریکای شمالی درآمد سرانه در حدود 400 دلار بود.

اما با رنسانس در سالهای قرن 14 و 15 به ویژه در ایتالیا اوضاع متفاوت شد، در سال 1500 درآمد یک اروپایی، دو برابر یک افریقایی بود، ولی تحول اساسی انقلاب صنعتی در اواخر قرن 18 در بریتانیا بود که در قرن 19 به اروپا و امریکایی شمالی گسترش یافت و در سال 1870 اواخر قرن 19 که اروپایی ها بیش از 10 درصد قاره سیاه را در اختیار داشتند هر اروپایی به طور متوسط 4 برابر یک افریقایی ثروت داشت.

از تمام تحقیرها و بدی های استعمار که بگذریم، در 1879 جمعیت آفریقا حدود 91 میلیون بود، اما در 1960 که بسیاری از این کشورها مستقل شدند، جمعیت به 285 میلیون نفر و بیش از 3 برابر رسیده بود، میزان حضور در مدرسه هم در همین زمان از 5 درصد به 20 درصد افزایش یافت.

بعد از خشونت ها و کشتارهای دوران استقلال بدبینی نسبت به بسیاری از نهادها و مفاهیم غربی مثل حکومت قانون و دولت پاسخگو و ... وجود داشت، رهبران افریقایی در کشورهایی مانند تانزانیا، مالی، سنگال، غنا و گینه در جستجوی الگوی جایگزین سراغ الگوی شوروی رفتند؛ الگویی که البته در آن زمان موفق جلوه می کرد و توانسته بود به سرعت کشوری فقیر را صنعتی کند و به قدرتی تازه بدل کند. ان چند ده میلیون نفر کشته آن امپراتوری شیطانی ظاهرا خیلی اهمیت نداشت!

اما در دهه 1970 مصیبت واقعی سوسیالیسم و شکست اقتصادی آن هویدا شد و بسیاری از کشورها به تدریج دریافتند که دنیا حساب دو دو تا چارتاست و کارتون نیست، نمونه های مهندسی اجتماعی در جایی مثل تانزانیا یک شکست فاجعه بار بود، نمونه غنا و قوام نکرومه هم که نیاز به گفتن ندارد. بعد از فروپاشی آن امپراتوری شیطانی در 1990 به تدریج این ایده اقبال یافت که راه توسعه از حفظ حقوق مالکیت، تجارت آزاد و سرمایه داری می گذرد و بدون یک اقتصاد آزاد، توسعه بی معناست. با این حال هنوز هم افریقا یکی از غیر آزادترین اقتصادهاست.

در مورد مملکت اریایی اسلامی ما نیز بر خلاف ناله های رایج راه توسعه جز از طریق آزادتر کردن اقتصاد، بهبود حقوق مالکیت و فضولی کمتر دولت در اقتصاد نمی گذرد، بعد از ظهور این همه شهرام و بابک باید فهمیده باشیم، حضور بیشتر دولت در جایی مثل ایران معنایی جز فساد بیشتر ندارد. بگذارید گفته یک عزیز را تکرار کنم: دولت در فلسفه سیاسی غرب نماد خرد است و نمی گذارد انسان ها همدیگر را پاره کنند، در حوالی ما بیشتر شری است که باید از آن به خدا پناه برد، چنین شری هرچه کوچکتر بهتر!

https://goo.gl/JojdLA

کانال راهبرد
@RahbordChannel
اقتصاد کینزی!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
اقتصاد کینزی!

کروگمن: ببین برنانکه، اگه تاپاله این بزرگوار را بخوری 20 هزار دلار بهت می دم.
برنانکه: قبول!

کار انجام می شود و کمی بعد ...

برنانکه: هی کروگمن، یه چیزی؛ اگر تو هم این تاپاله های این یکی بزرگوار را بخوری من هم 20 هزار دلار بهت می دم.
کروگمن: حله!

این ضیافت هم به خوبی و خوش تمام می شود، ...

برنانکه: راستش من حالم خیلی گرفته است، هر دو تامون به تاپاله خوری افتادیم، ولی پولی هم دستمون را نگرفت و چیزی کاسب نشدیم.
کروگمن: نه مومن فقط جلوی پاتو نبین؛ ما 40 هزار دلار به خروجی اقتصاد مملکت اضافه کردیم و دو تا هم شغل ایجاد شد!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
می توان اقتصادی تصور کرد که در آن قیمت های بازار وجود نداشته باشد؟

مشاور اقتصادی سابق پوتین در مصاحبه ای گفته بود زمانی که در شوروی سابق درس می خوانده است، در کتاب ها خبری از مفهوم قیمت نبود و بحث از سازوکار قیمت ممنوع شده بود! در شوروی سابق از انجا که مالکیت خصوصی و بازار را عامل نابرابری و بهره کشی می دانستند، دولت خود تقاضای مردم را برآورد می کرد و تمام اقتصاد را برنامه ریزی می کرد، قیمت ها، حقوق و دستمزد و میزان تولید همه مشخص بود. تمام کارخانه ها و مراکز تولیدی هم که دولتی بود.

اداره برنامه ریزی مرکزی، گاسپلن، بر اساس برآورد تقاضای هر سال، میزان ورودی های لازم برای تولید آن مقدار تقاضا را محاسبه می کرد، تصور کنید که برای حدود بیست هزار نوع کالای متفاوت هدفگذاری انجام می شد، مرحله بعد مذاکره با مقامات محلی و مدیران دولتی کارخانه ها و تعیین جزئیات بود تا اهداف تعیین شده برآورده شوند. عرضه و تقاضا و قیمت و پول به مفهوم رایج آن نقشی در اقتصاد نداشت. همه چیز درست به نظر می رسید، اما دنیا کارتون نیست!

در شوروی برای کالاهای مصرفی نوعی "پول" وجود داشت که افراد می توانستند خریدهایشان را بر آن اساس انجام دهند، ولی این "پول" تفاوت های زیادی با آنچه ما پول می نامیم داشت، در واقع کوپن هایی بود که به کارگران بر اساس "زحمت" آنها پرداخت می شد و به کار محاسبه اقتصادی نمی آمد. برای کالاهای سرمایه ای (کالاهایی که برای تولید کالاهای دیگر به کار می روند) در عمل، نبود سازوکار قیمت تخصیص بهینه را غیرممکن می کرد. در اقتصاد بازار و وجود سازوکار قیمت، مدیر کارخانه می توانست کارایی تولید را به خوبی محاسبه کند و اصلاحات لازم را انجام دهد، ولی بوروکرات های دولتی شوروی از این محروم بودند. نوآوری و کارآفرینی هم در چنین شرایطی شوخی بزرگی بود.

روشن بود که برنامه ریزان نشسته در اتاق های دربسته نمی توانند درکی از پیچیدگی ها و جزئیات عملیاتی اقتصاد داشته باشند و برآوردها و انتظارات آنها اغلب واقع بینانه نبود و آن مذاکره های اولیه هم به کار نمی آمد. وقفه در یکی از مراحل تولید به دیگر بخش ها هم منتقل می شد و تمام محاسبات را به هم می زد، نبود کالا و صف های طولانی تجربه هرروزه ساکنان امپراتوری سرخ بود. بحران "دستمال توالت" آن زمان بود، اکنون هم در ونزوئلا هست. انبار کردن و تصحیح برنامه های سال بعد هم کارساز نبود، هر روز اولویت جدیدی مثل رقابت های نظامی و فضایی با غرب وسط می آمد که کار اصلاح را ناممکن می کرد.

حقوق "منصفانه" را دولت بر اساس "زحمت" کارگران تعیین می کرد که توسط تنها بانک دولتی موجود در شوروی، گاسبنک، پرداخت می شد. تعیین قیمت کالاها نیز با دولت بود، از آنجا که می دانست چقدر دستمزد در اختیار مردم است و میزان تولید را هم در اختیار داشت، قیمت تمام کالاها نیز تعیین می شد. با این روش "عادلانه" ولی تغییرات فناوری، منابع در دسترس و کارایی فرایند تولید را نمی شد محاسبه کرد و همچنین مشخص نبود این "زحمت" برای کارهای مختلف چگونه اندازه گیری می شود، این تعیین مزدها بیشتر عملی سیاسی بود، برای آنکه برخی از اولویت های و صنایع مورد نظر دولت پررنگ تر بشوند. بعید بود بتوان با این اوضاع از انگیزه فردی و خلاقیت صحبت کرد.

پاسخ سوال عنوان این نوشته را می توان به این صورت داد: بله کاملا ممکن است، ولی به بهای فلاکت و فروپاشی!

https://goo.gl/zBSR21

کانال راهبرد
@RahbordChannel
مهمترین شاخص توسعه؟

در آمد سرانه کشورهای برتر در شاخص حقوق مالکیت (20% بالا) تا 13 برابر بیش از پایین نشین ها (20% پایین) است.

رتبه ایران در میان 127 کشور 99 است.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
دو کشور یا دو دنیا؛ نفرین آزادی؟

یکی از جالب ترین نقاط دنیا جزیره هیسپانیولا در امریکای کارائیب است، کل جزیره وسعت زیادی ندارد؛ در حدود 76.5 هزار کیلومتر مربع که به یک بیستم وسعت ایران هم نمی رسد. در این جزیره، دو کشور جمهوری دومینیکن (شرق) و هایتی (غرب) قرار دارند و مرزی مشترکی آنها از شمال به جنوب کشیده شده است. هر دو هم حدود 10 میلیون جمعیت دارند.

در ظاهر نباید این دو کشور در یک جزیره خیلی با هم تفاوت داشته باشند و البته تا دهه 1960 هم چنین بودند، ولی اکنون درآمد سرانه یکی (جمهوری دومینیکن) ده برابر دیگری (هایتی) است، نرخ سواد در اولی بیش از 90 درصد و در دومی به زحمت به 60 درصد برسد، میزان مرگ و میر به ازای هر 1000 نفر کودک زیر 5 سال در جمهوری دومینیکن کمی بیشتر از 20 نفر است و در هایتی به 80 نفر نزدیک می شود! علت چیست؟

یکی اقلیم و جمعیت و جغرافیاست، جمهوری دومینیکن حدود 2 برابر هاییتی وسعت دارد و در منطقه سرسبزتر و پرباران تر جزیره قرار دارد، ولی کوه های بلند جلوی ورود بادهای باران آور را به هایتی می گیرند، کشاورزی در آن کشور ساده نیست و جنگل زدایی از مشکلات جدی آن است. از نظر نژادی هم تیره پوستان هایتی با روشن پوست (تر)های دومینیکن فرق می کنند و به زبان های متفاوتی صحبت می کنند.

هردو کشور مستعمره بودند، در هایتی فرانسه و در دومینیکن اسپانیا تسلط داشت؛ حتی از این نظر هم دومینیکن شانس بهتری داشت، و اسپانیا به دلیل وجود موقعیت های بهتر در دیگر سرزمین های لاتین نسبت به آنها آسانگیرتر بودند، هر دو در قرن 19 استقلال پیدا کردند و هایتی حتی زودتر از دیگری مستقل شد، میان آن دو کشور از آغاز جنگ و خشونت بود و در آغاز حتی هایتی دست بالا را داشت و البته هنوز هم اختلاف های جدی با هم دارند.

تفاوت اصلی از دهه 60 و دیکتاتور وابسته به غرب و نه چندان خوشنام دومینیکن یعنی رافایل تروخیلو شروع شد، او 31 سال با نهایت خشونت حکومت کرد، ولی راه را برای صنعتی شدن کشور گشود. از آنجا که وابسته به امریکایی ها بود، زیر فشار آنها نوعی دموکراسی نصفه نیمه را پس از خود به یادگار گذاشت، کشورش رشد اقتصادی 7 درصد را تجربه کرد، توریسم در آن شکوفا شد و سرمایه گذاری خارجی به آن سرازیر شد، اکنون هم به عنوان کشوری در منطقه ای پرآشوب وضعش بد نیست، از بسیاری همسایگان ثروتمندتر است و گردش قدرت هم به آرامی انجام می گیرد.

در همان دوران حکومت تروخیلو، حاکمان هایتی، خاندان دووالیه به دلیل بی اعتمادی و ترس، نفس بنگاه ها و اهالی اقتصاد را گرفته بودند و شیوه های پوپولیستی و تحریک مردم را دنبال کردند؛ ضد غربی نبودند، ولی ارتباطی محکمی هم با یانکی ها نداشتند، شکایتشان این بود که چرا امریکا از همسایه آنها حمایت می کند؛ چنانکه از هر پوپولیستی هم بر می آید استقلال و مقاومت در برابر اجنبی هم شعارشان بود. بعد از گذشت سالها، هنوز هم جابه جایی مسالمت آمیز قدرت برای آنها چالش است، دولت کارآمد ندارند و وضع اقتصادی آنها، با تورم دو رقمی و رشد اقتصادی پایین، نیاز به تعریف ندارد. این وسط گاهی حوادث طبیعی مثل زلزله هم آنها را راحت نمی گذارد.

مسئله این دو کشور (دو دنیا) چندان ساده نیست، ولی مهمترین عامل عقب ماندگی یکی و پیشرفت دیگری را نباید از یاد برد: آزادی اقتصادی! در سال 2017 رتبه این دو کشور در شاخص آزادی اقتصادی جالب بوده است: جمهوری دومینیکن 76 و هایتی 159! راستی رتبه ایران هم 155 جهان است.

https://goo.gl/Ub7VDk

کانال راهبرد
@RahbordChannel