راهبرد
12.1K subscribers
660 photos
137 videos
18 files
1.11K links
يادداشت هاي توسعه ایران

امیرحسین خالقی

تماس:

t.me/AmirHosseinKHQ
و
twitter.com/amirkhaleqi
و
joinclubhouse.com/@amirkhaleqi
و
instagram.com/amirhosseinkhqi

حمایت از راهبرد:

http://hamibash.com/rahbordchannel
Download Telegram
Capitalism.pdf
452.8 KB
در ستایش "شر مطلق"!

مصاحبه با مجله برای فردا و جناب کاظم بهرامی در مورد "سرمایه داری" و اقتصاد بازار آزاد

https://goo.gl/sRQG6D

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب یک میراث شوم!

این روزها پیامی به این مضمون در فضای مجازی دست به دست می شود "یک دوچرخه سوار برای اقتصاد فاجعه است، زیرا خودرو نمیخرد، وام خودرو نمیگیرد، بیمه خودرو نمیخرد، بنزین نمیخرد، قطعات یدکی خودرو نمیخرد، پول پارکینگ نمی‌دهد، چاق نمیشود و..."!

پیش فرض اصلی این است که کم شدن مصرف باعث کاهش رونق در اقتصاد می شود؛ استیو هرویتز، اقتصاددان لیبرتارین، معتقد است که این نگاه را باید میراث نگاه جان مینارد کینز دانست که به شیوه های مختلف هم تکرار شده است؛ پیشنهاد کینز برای تکان دادن اقتصاد این بود که دولت دست به کار شود و با بالا بردن مصرف و هزینه های خود رونق و اشتغال را به اقتصاد بازگرداند.

اما این پیش فرض نارواست، در واقع ثروت از طریق تولید خلق می شود و نه مصرف! تولید مقدم بر مصرف است و آن را ایجاد می کند، نه برعکس. در واقع اقتصاد سالم آن اقتصادی است که موانع تولید از پیش روی تولیدکنندگان برداشته شده باشد و از قضا اینجا خودداری خانوارها از مصرف و "پس انداز" حتی می تواند منابع مالی لازم برای تولید را فراهم کند و آن را تسهیل کند.

شاید بگویید قضیه مرغ و تخم مرغ است و تا مصرف کننده ای نباشد، تولیدی هم در کار نیست؛ اما عجله نکنید، یادمان نرود یک فرد زمانی می تواند مصرف کند که پیش از آن چیزی تولید کرده و به فروش رسانده باشد؛ یعنی با کار و زحمتی چیزی را ارائه کرده باشد که خواهان داشته باشد و حال می تواند ثروتی را که به دست آورده است، برای مصرف چیزی دیگر خرج کند. تحریک تقاضا با مشوق های دولتی این منطق روشن را بر هم خواهد زد و اثراتش زیان باری دارد.

اما از آن طرف هم نیفتیم مصرف گرایی و تجمل هم به هیچ رو بد نیست، هیچ حقی طبیعی تر برای انسان ها نیست که با پولی که به دست آورده اند بتواند آنچه را می خواهند تهیه کنند و اجباری در کار نباشد. چیزی که امروز تجملی است، فردا ضروری تلقی می شود و نخست باید کسانی آن کالای تجملی را بخرند تا به تدریج امکان دسترسی به آن برای بقیه هم فراهم شود. قناعت و درویش مسلک بودن البته بد نیست و انتخابی است که شاید کسانی آن را بپسندند و در انتخاب روش خود آزادند، اما فراموش نکنیم با اخلاق سنتی مبتنی بر ارزش هایی مانند قناعت نمی توانید تصویری درستی از اقتصاد امروزی پیدا کنید. ارزش کلیدی در اقتصاد بازار آزادی است و باید آن را پاس داشت، والله اعلم.

https://goo.gl/7XzL55

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در ستایش تجمل و خودپرستی!

"بدین سان انقلابی که برای سعادت عموم دارای اهمیت بود، به وسیله دو صنف مختلف از مردم پدید آمد که قصدشان خدمت به خلق نبود یعنی مالکان بزرگ از یک سو و صنعتگران و بازرگانان از سوی دیگر. ارضای حس تجمل پرستی کودکانه تنها هدف مالکان بزرگ بود. اما بازرگانان و صنعتگران از آنها جدی تر بودند، تنها برای نفع شخصی خود تلاش می کردند و هر جا یک شاهی پول سراغ می کردند، به دنبال آن روان می شدند.

هیچ کدام از این دو طبقه مردم، یعنی مالکان و بازرگانان و صنعتگران نمی دانستند و حتی پیش بینی نمی کردند چه انقلاب بزرگی در نتیجه "جنون" یک طبقه و سعی و کوشش طبقه دیگر در برآوردن آن به تدریج به وقوع می پیوندد."

“ثروت ملل، آدام اسمیت” برگرفته از کتاب "ابن خلدون و علوم اجتماعی"

کانال راهبرد
@RahbordChannel
سهم بیشتر فقرا

وقتی قرار است دولت ها سهم بیشتری به فقرا بدهند چه اتفاقی می افتد؟ (قبل از سهم دهی (چپ)، بعد از سهم دهی (راست)!)

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب مزایای نابرابری درآمد!

خیلی از متفکران جهان معتقدند که نابرابری درآمدها در جامعه همیشه بد است و باید با مداخله دولت ها از شر آنها رها شد؛ اما انگس دیتون، نوبلیست اقتصاد، می گوید درست است که نابرابری می تواند نشانه ای از برخی معضلات اجتماعی باشد، ولی از آن سو می تواند نشانه پیشرفت هم تلقی شود و گاهی برخی راهکارهایی که برای درمان آن پیشنهاد می کنند از خود بیماری بدتر است!

شاخص هایی مثل ضریب جینی که اختلاف درآمد/ثروت دهک های بالایی از پایینی را اندازه گیری می کنند برای نشان دادن تغییر نابرابری در کشورها استفاده می شوند (دامنه ضریب جینی بین 0 و 1 است و اعداد نزدیک به 1 نشانه نابرابری بیشتراند)، اما به تنهایی نمی توان از بالا بودن نابرابری بر اساس این قبیل شاخص ها حکم کلی صادر کرد، در نمونه های مثل آفریقای جنوبی این نابرابری به دلایل تاریخی وجود داشته است، فساد و نورچشمی بازی و بسیاری مسائل دیگر آن را باعث شده اند. بدیهی است که این نابرابری پدیده مثبتی نیست.

اما قضیه سوی دیگری هم دارد، این نابرابری می تواند از کارآفرینی و تجارت و فعالیت های مفیدی از این دست حاصل شده باشد، کارآفرینان جوان و کسانی مانند زاکربرگ، گیتس و جابز هم "یکشبه" ثروتمند شدند، ولی این ثروت زندگی بسیاری دیگر را هم بهتر کرده است. ضریب جینی چین در 1980 برابر با 0.16 بود، در سال 2014 به 0.55 رسید و نابرابری شدیدی را تجربه کرد، ولی کیست که ندارد نابرابری در ثروت چقدر بهتر از برابری در فقر است! از آن سو ضریب جینی بریتانیا بعد از بحران مالی 2008 کاهش یافت؛ ولی بعید است بتوان آن را دستاورد مثبتی تلقی کرد. یادمان نرود ضریب جینی شوروی هم در دهه 1980 چیزی نزدیک به 0.26 بود که رقمی ایده ال به شمار می آمد.

والتر شیدل در کتاب پرسروصدا خودش به نام "برابرسازهای عظیم" نشان می دهد در طول تاریخ آنچه که نابرابری اقتصادی را از بین برده است عمدتا جنگ های بزرگ و خشونت ها، قحطی و بیماری های کشنده فراگیر و مانند آن بوده است، فاجعه مرگ سیاه و از بین رفتن 25 درصد جمعیت در اروپا از طاعون یاد می کند که کاهش کارگر برای کار در مزارع را همراه داشت و البته بالاتر رفتن درآمد آنها و کاهش نابرابری انجامید، مواردی مانند جنگ های جهانی و مانند آن هم نمونه های دیگری است.

صحبت این نیست که افزایش نابرابری چیز خوبی است، بلکه باید بین نابرابری خوب و بد تفاوت گذاشت و علت ها را از هم تفکیک کرد. مسئله اصلی نابرابری نیست، بلکه "ناعادلانه" بودن آنست، باید علل بروز نابرابری های "بد" مانند فساد و نورچشمی بازی و حمایت های دولتی و رانت ها را از بین برد، ولی در مورد نابرابری های خوب قضیه متفاوت می شود. با گرفتن اموال همه ثروتمندان یک کشور و تبعید آنها البته جامعه برابرتر می شود، ولی آیا مطلوب است؟

نابرابری های "خوب" برای رشد هر جامعه لازم اند؛ دولت های به جای فضولی در توزیع ثروت و رابین هود بازی بهتر است برای عملکرد بازار و رقابت جا را خالی کنند؛ بازار منطق کارایی با هدف بالا بردن استانداردهای زندگی بسیار بهتر از بوروکرات های دولتی عمل می کند. تجربه تاریخی نشان می دهد که بازارها در بهبود وضع فقیرترین های یک جامعه هم بسیار موثرتر از مداخله های دولتی عمل می کنند؛ خیلی ها ترجیح می دهند بین فقیر بودن در یک کشور با نابرابری بالا مانند سنگاپور و فقیر بودن در کشوری برابرتر مانند ونزوئلا، اولی را انتخاب کنند. خلاصه که نابرابری شاید چیز خوبی نباشد، ولی وسواس زیادی به کاهش آن به هر طریقی بی تردید چیز بدتری است، والله اعلم.

https://goo.gl/kMN5mN

کانال راهبرد
@RahbordChannel
بازار آزاد باعث فقر گسترده جهان شده است؟

درست برعکس، با افزایش آزادی اقتصادی در جهان و بازاری تر شدن اقتصادها شاهد کاهش بی سابقه فقر بودیم. توهم را بدل از واقعیت نگیریم!

کانال راهبرد
@RahbordChannel
متوسط درآمد سرانه 10 درصد فقیر در اقتصادهای گوناگون، با آزادی اقتصادی فقرا وضع بهتری دارند.مهم است 82 درصد "ثروت جهان" دست 1 درصد افراد باشد وقتی فقر کاهش جدی یافته است؟


کانال راهبرد
@RahbordChannel
بهترین سرمایه گذاری دنیا

گفته می شود که در بین سال های 2007 تا 2012 دویست شرکت بزرگ امریکایی سرجمع حدود 5.8 میلیارد دلار صرف لابی با دولت کرده اند؛ بی تردید هزینه قابل توجهی است، ولی در مقایسه با آنچه به دست آورده اند چیزی به حساب نمی آید؛ در واقع این سرمایه گذاری معادل 4.4 تریلیون دلار برایشان عایدی داشته است، هر یک دلاری که خرج کرده اند؛ 760 دلار برگشته است!

کار دولت البته خیلی سخت نیست؛ به بهانه های به ظاهر موجه "قوانین حمایتی" از چنین صنایعی وضع می کنند؛ ورود تازه واردها را سخت می کنند و جلوی رقابت را می گیرند. برای شرکت ها نیز همین "حمایت قانونی" از موقعیت انحصاری شان کافی است، می تواند بدون نگرانی سود بیشتری کسب کنند، هزینه اش را هم البته شهروندان عادی می دهند، من راضی، دولت راضی، خدا هم راضی!

در حوالی ما البته عدد و رقم دقیقی از هزینه های لابی و زد و بند نداریم، ولی کیست که نداند اوضاع از چه قرار است، اعداد جایی ثبت نمی شود و کار با زیرمیزی و "پول چایی" و مانند آن پیش می رود، اما اهل فن واقفند که سر زدن به اهالی "دولت" و قانونگذاران و استفاده از تبصره و ماده قانونی راهی برای پول به جیب زدن است. همین دیروز شنیدم که وکیلی از مجلس به اعضای یک انجمن صنفی می گفت بشتابید که تا شنبه کار بررسی بودجه تمام می شود؛ نیتش علی الظاهر خیر بود، ولی این تفاوتی در اصل موضوع ایجاد نمی کند، قرار است پول عمومی "با ملاحظاتی خاص" هزینه شود.

"حمایت قانونی"، "وام ارزان"، "افزایش تعرفه و عوارض" و مانند آن یک نام بیشتر ندارند: رانت! کسانی بهره مند می شوند و کسانی دیگر زیان می کنند؛ اگر شرکتی به واقع رقابت پذیر است که نیاز به حمایت ندارد، ولی وقتی قرار شد به بهانه "حمایت از تولید ملی" و مانند آن شرکتی ناکارآمد را حمایت کنیم؛ آن هزینه اضافی ناکارآمدی ناپدید نمی شود، در واقع مشتری آن را پرداخت می کند. حمایت دولتی و قانونی حاصلی جز تولید نورچشمی ها ندارد، یاد مان نرود رانت بیشتر حاصل قانون های غیرضروری است تا بی قانونی.

اما چاره کار چیست؟ به خیر دولت که امید نیست، شر هم نرساند عالی است، هرجا و به هر بهانه ای رقابت محدود شود باید احساس خطر کرد. اگر کسی به فکر حمایت است، باید فکری به حال قانون ها و مجوزهای متعدد و غیرضروری، کاغذبازی های بی پایان اهالی دولت، مانع تراشی های بی شمار اداره کار و تامین اجتماعی، مالیات های بالا، طولانی شدن رسیدگی به اختلاف ها در قوه قضاییه، تلاطم قیمت ارز و بی ثباتی سیاست ها کند.

بزرگواری فعال در صنعت فولاد نوشته بود سال آینده که دولتی ها احتمالا برای رفاه حال قشر آسیب پذیر امر می فرمایند که باید 15 درصد حقوق کارکنان را افزایش دهید؛ از آن طرف برای تامین هزینه هایشان دست به دامن بالا بردن عوارض شده اند که اقلامی پرکاربرد عملیاتی تا 20 درصد افزایش قیمت پیدا کرده اند؛ رکود و وخامت وضع تامین مالی و اعتبار هم که نیاز به گفتن ندارد. امثال این صنعتگر کم نیستند، آنها کارشان را بلدند؛ کافی است دست اندازهای پیش رویش را هموار کنیم؛ لازم نیست دستش را بگیریم، همینکه پایش را رها کنیم هم کفایت می کند؛ یادمان نرود راه حل های دولتی اغلب بدتر از آن مسئله ای اند که قرار است حل اش کنند، والله اعلم.

https://goo.gl/qW1PLc

کانال راهبرد
@RahbordCHannel
زندگی در "بهشت کارگران": اوضاع شوروی چگونه بود؟

در سال 1976 (حدود سال 1353) در شوروی تنها دو سوم خانواده یخچال داشتند، وضعیتی که امریکا در دهه 1930 داشت! در شوروی باید سال ها صبر می کردید تا یک یخچال گیرتان بیاید، بعد از آنکه مجوز دریافت آن به دستتان می رسید، باید در زمان مقرر مراجعه می کردید؛ یک ساعت هم بیشتر فرصت نداشتید و به هر دلیل به موقع نمی رسیدید، یخچالی گیرتان نمی آمد!

در همان دوران در ایالات متحده 100 میلیون خودروی مسافری وجود داشت و در شوروی چیزی در حدود 5 میلیون! اینجا هم باید 4 تا 6 سال و گاهی حتی تا 10 سال منتظر می ماندید که یکی نصیبتان شود!

شوروی در زمینه هایی البته "برتری" داشت؛ تا 30 برابر تیفویید و 20 برابر سرخک نسبت به امریکا در آن بیشتر بود و البته نرخ تشخیص سرطان هم نصف ینگه دنیا بود.

متوسط عمر اهالی شوروی در دهه 1960 و 1970 کاهش پیدا کرده بود.

شوروی بیشترین نسبت پزشک به بیمار در جهان را داشت و نسبت آن سه برابر انگلستان بود، ولی بسیار از این فارغ التحصیلان حتی از انجام کارهای ابتدایی مانند خواندن الکتروکاردیوگرام هم عاجز بودند.

15 درصد جمعیت شوروی در مناطقی زندگی می کردند که آلودگی آن 10 برابر حد مجاز بود.

با معیار امریکایی ها بیش از نیمی از جمعیت شوروی فقیر به حساب می آمدند.

حدود یک چهارم افراد در شوروی حتی توان خرید یک کلاه زمستانی یا کت را هم نداشتند که معادل حقوق یک ماه آنها به حساب می آمد (چیزی معادل 1700 پوند انگلستان)!

https://goo.gl/QGRDcX

کانال راهبرد
@RahbordChannel
اوضاع ما در حوزه اساسی ترین عامل توسعه کشورها چگونه است؟

فریدمن بزرگ زمانی گفته بود علت اصلی مخالفت ها با اقتصاد بازار آزاد اینست که به خود ایده آزادی باور نداریم! واقعیت این است که به ویژه در حوالی ما حتی لفظ آزادی بسیاری از مردم را می ترساند، واکنش خیلی ها در بحث در مورد ایده آزادی اینست که "این طور هم نمی شود که هر کس هر کاری دلش خواست انجام دهد"، فوبیای "آزادی" در میان بسیاری ایرانی ها شایع است.

اما بدون آزادی تفکر و معیشت رسیدن به توسعه سودایی است محال، شوخی بزرگی است که فکر کنیم بدون آزمون و خطا و راه های تازه و نرفته را امتحان کردن می شد به این درجه از پیشرفت کنونی می رسیدیم. از قضا موسسه کاتو (کیتو اینستیتوت) هر ساله "شاخص آزادی انسانی" را منتشر می کند که ترکیبی از دو مولفه آزادی اقتصادی و آزادی شخصی است.

مولفه های نظیر حکومت قانون، امنیت، آزادی مذهبی، آزادی بیان و گردش اطلاعات و مانند آن در این شاخص سنجیده می شوند؛ در سال 2017 می بینیم که 159 کشور در این فهرست قرار دارند و البته رتبه ما هم بسیار درخشان است؛ 154ام! هرچند نسبت به دوره پیش که رتبه آخر (157ام) را داشتیم، پیشرفتی به حساب می آید. عربستان رقیب منطقه ای ایران در جایگاه 149 قرار دارد.

در صدر این رتبه بندی سوئیس، هنگ کنگ و نیوزیلند جا دارند و در انتها به ترتیب از آخر سوریه، ونزوئلا، لیبی و یمن قرار می گیرند؛ جالب است بدانیم درآمد سرانه کشورهایی که در بالای فهرست جا دارند (چارک اول؛ 25 درصد بالا) کمی کمتر از 4 برابر درآمد سرانه پایین نشین ها (چارک آخر، 25 درصد پایین) است.

خلاصه که در حوزه بهبود وضعیت آزادی راه زیادی داریم، با این همه نابخردی، آینده چه خواهد شد باید نشست و دید، والله اعلم.

https://goo.gl/RtLwKE

کانال راهبرد
@RahbordChannel
مورد غریب عوارض خروج و اعلیحضرت

در لایحه بودجه 97 یکی از مواردی که خیلی مورد توجه اهل دل قرار گرفت افزایش 3 برابری عوارض خروج از کشور بود که برای افراد پرسفر به 6 برابر هم می رسید؛ افزایش عوارض خروج دستکم در یک مرحله بحرانی از تاریخ ایران نقش جالبی داشته است. یادآوری آن خالی از لطف نیست.

اواخر سال 56 و 57 که با کاهش قیمت نفت وضعیت اقتصادی ایران بسیار وخیم شده بود؛ رژیم شاه تصمیم گرفت با افزایش مالیات ها، کسری بودجه برنامه های بلندپروازانه خود را دنبال کند؛ در کشوری که مالیات ندادن به نوعی حق طبیعی افراد تلقی می شود؛ این کار نارضایتی بسیاری از ثروتمندان و بازرگانان را برانگیخت. قضیه وقتی بدتر شد که شاه رویکردی امنیتی را پی گرفت و ماموران ویژه را برای کشف تخلفات مالیاتی و "شکار" فراریان وارد کار کرد؛ این کار فرار سرمایه از ایران را شدتی بی سابقه بخشید.

در این میان عوارض خروج از کشور برای کلیه سفرها هم از 30 دلار به 300 دلار افزایش پیدا کرد! نتیجه این بود که سفرهای طولانی تر و دورتر از ایران بسیار به صرفه تر و اقتصادی تر شود؛ برای سفر یک روزه باید همان 300 دلار پرداخت می شد که سفر چندماهه. این به ویژه برای ایرانیان شاغل در کشورهای همسایه ایران نظیر کویت جدی تر بود. همچنین باعث شد بسیاری از مسافران طبقه متوسط و ثروتمند که هواداران عمده حکومت به شمار می آمدند؛ به جای یک ماه (اگوست) کل تابستان را بیرون از تهران بگذرانند.

این زمان خوبی برای تجدید قوا انقلابیون مذهبی بود که با خلوت شدن تهران نمایش قدرت جدی در پایتخت داشته باشند که اوج آن در 17 شهریور 57 بود, از آن سو اتفاق مهم دیگری افتاد؛ حکومت شاه برای تسریع در پیشرفت پروژه ها مقررات گمرگی را ساده کرد, دیگر بازرسی محموله های وارداتی از دیگر کشورها در مرز اجباری نبود و در محل واحد صنعتی انجام می گرفت؛ کامیون ها بدون دردسر از مرزها می گذشتند و این فرصت خوبی برای شبکه بازار سیاه سازمان آزادی بخش فلسطین بود که تسلیحات مورد نیاز مخالفان را به درون ایران انتقال دهد.

خاطراتی از مسافران پس از بازگشت از سفر تابستانی نقل می شود که با تهرانی به کلی متفاوت روبه رو شده بودند؛ به برخی منازل حمله شده بود و حتی خدمتکاران آنها هم با نوعی تنفر به آنها نگاه می کردند. از همان زمان ها بود که شبح انقلاب بر روی کل ایران سایه انداخت و نشانه های سقوط شاه با روشنی بیشتری ظاهر شد و او را در کمتر از چند ماه مجبور به ترک کشور ترک کرد؛ خواندن آن دوران بحرانی برای شناخت چالش های پیش روی آینده کشور هم بد نیست، والله اعلم.

https://goo.gl/hufwc2

کانال راهبرد
@RahbordChannel
چقدر در برآوردن مهمترین خواست 100 سال اخیر ملت ایران موفق بودیم؟

دکتر عباس میلانی نوشته بود مهم ترین خواست صد ساله ملت ایران شاید این باشد که آنها می خواهند با قوانینی برخاسته از رای و حاکمیت ملی خود زندگی کنند؛ می شود حدس زد که اشاره او به خواست اصلی ایرانیان نوگرا از نهضت مشروطه به اینسوست، چیزی که می شود آن را حکومت قانون نامید.

از لفاظی اهل بومی سازی و ظرایف بسیار این مفهوم پیچیده که بگذریم، منظور از قانون اصولی مبتنی بر عقل خطاپذیر انسانی است که راهنمای رفتار و تصمیم افراد در جامعه قرار می گیرد؛ قانون را "مردم" برای مصلحت و بهبود زندگی وضع می کنند و از این روست که به آن پایبند می مانند و همچنین در صورت لزوم می توانند آن را تغییر دهند. اما از قضا برای اندازه گیری اوضاع کشورها در این حوزه شاخصی به نام حکومت قانون هم وجود دارد که همین امروز نسخه جدید آن منتشر شد.

در میان 113 کشور به رتبه 80 رسیده ایم که نسبت به سال گذشته 6 رتبه بهبود نشان می دهد؛ در خاورمیانه از میان 7 کشور منطقه رتبه ای بهتر از 5 نداریم. اما مولفه ها و زیرشاخص های شاخص اصلی هم جالب است:

محدود بودن قدرت "دولت" و سرخود عمل نکردن: 94ام
نبود فساد: 52ام
"دولت" باز، شفاف و پاسخگو: 102ام
حقوق اساسی: 111 ام
نظم و امنیت: 54ام
اجرای مقررات: 74ام
برقراری عدالت مدنی: 62ام
برقراری عدالت کیفری: 59ام

راه زیادی پیش رو داریم، اینکه اوضاع چگونه خواهد شد را نمی دانم، والله اعلم! هر وقت خواستید بدانید دولتی چقدر خوب عمل کرده است، ببینید چقدر در شاخص حکومت قانون پیشرفت داشته است.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
شاخص حکومت قانون 2017

رتبه 80 در میان 113 کشور و رتبه 5 منطقه ای از 7 کشور خاورمیانه و شمال افریقا
کانال راهبرد
@RahbordChannel
نمره دموکراسی مملکت چند است؟

ایران رتبه 150 بین 167 کشور را داراست (رتبه سال گذشته 154 اُم)، بدبینی به دموکراسی در جهان رو به افزایش است؛ والله اعلم.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
آزادی اقتصادی؟

رتبه ایران 13 بین 14 کشور منطقه؛ رتبه 156 از 180 در جهان, سعودی در رتبه 98 جهان و 9 منطقه. امارات، قطر و اسرائیل آزادترین اقتصادهای صحاری خاورمیانه اند.

کانال راهبرد
@Rahbordchannel
بازار آزاد و توسعه انسانی

کشورهای با اقتصاد آزادتر از درجه توسعه انسانی بالاتری هم برخوردارند.

کانال راهبرد
@RahbordChannel
Voting.pdf
1.6 MB
همین امروز اتفاق افتاد!

رفتار رای دهندگان، حدسی در مورد آینده ایران؛ پوپولیسم اتارکیک؟

کانال راهبرد
@RahbordChannel
تاریخ یک اضمحلال

در ونزوئلا بعد از کشف نفت در سال های آغازین قرن 20 تا حدود سال های 1950 با نوعی دیکتاتوری سیاسی و در کنار ان یک اقتصاد بالنسبه آزاد روبه رو بودیم. ونزوئلا هرچند از نظر سیاسی بسته بود، ولی با به دست آوردن عایدات نفت به تدریج خود را صنعتی می کرد و با قراردادهای معروف 50-50 جای پایش در بازار نفت محکم می شد. سرمایه گذاری خارجی فراوان، باز بودن مرزها روی نیروی کار خارجی، مخدوش نکردن مکانیزم قیمت ها و حقوق مالکیت قوی سالهای طلایی ونزوئلا را رقم زد.

دو دیکتاتور آن دوران طلایی، یعنی وینست گومز و مارکوس پرز، تا اندازه زیادی آزادی اقتصادی را حفظ کردند، اما بخت یارشان نبود. اواخر دهه 1950، "سوسیال دموکرات ها" با همکاری ارتش بعد از یک کودتا، پرز را برکنار کردند و دوران جمهوری آغاز شد. دموکراسی اش البته بد نبود، اما سوسیالیسم هم مصیبت کمی نبود. کمی بعد روملو بتانکور، کمونیست سابق، به قدرت رسید. او با سلب حقوق مالکیت زمین داران، اصلاحات ارضی ناموفقی را پی گرفت، مالیات را افزایش داد تا برنامه های رفاهی اجتماعی اش را پیش ببرد و مداخله دولت در اقتصاد افزایشی چشمگیر یافت.

در دهه 1970 و قضیه شوک نفتی بسیاری از کشورهای نفتی راهی مشابه را طی کردند؛ در ونزوئلا هم رئیس جمهور کارلوس اندرس پرز بعد از ملی شدن نفت در 1976 یک برنامه پرخرج اجتماعی را پی گرفت، رابطه دولت با مردم ونزوئلا چرخی آشکار خورد و ونزوئلا یک دولت نفتی تمام عیار شد. اوضاع چندسالی بد نبود، ولی اوایل دهه 1980 با کاهش قیمت نفت کفگیر به ته دیگ خورد.

رئیس جمهور بعدی لوییس هررا از همان آغاز فهمید که در بد مخمصه ای افتاده است، ولی چاره ای هم نبود؛ او هم همان روال را ادامه داد؛ هرچند از نظر اقتصادی کارش اشتباه محض بود، ولی از دیدگاه سیاسی چاره ای جز این نداشت. "دستگاه چاپ پول" دولت به کار افتاد و پول ونزوئلا که زمانی از باثبات ترین ارزها به حساب می آمد، ارزش خود را به شدت از دست می داد، کار به جایی رسید که مردم برای از بین نرفتن ارزش پول خود جلوی فروشگاه ها صف می کشیدند، تا هرچه سریعتر پول را تبدیل به سرمایه (کالای بادوام) کنند.

دولت هم بیکار ننشست و برای جلوگیری از فرار سرمایه یک نظام چندنرخی ارزی سفت و سخت برقرار کرد؛ چنان که انتظار داریم فساد جز لاینفک چنین طرح هایی است و بسیاری از اهالی قدرت ثروت فراوانی از این راه به جیب زدند. دهه 1980 برعکس دهه پیشین، دوران سیاهی برای ونزوئلا بود؛ فساد فراگیر، افزایش فقر و نارضایتی و بدهی های فراوانی داخلی و خارجی آینده را تیره و تار کرده بود؛ طنز روزگار آنکه پرز که خود مسبب این وضعیت بود، بار دیگر با وعده برگرداندن کشور به دوران خوش گذشته به قدرت رسید.

او هم فهمید کارش ساده نیست، دست به دامن صندوق بین المللی پول شد و برخی اصلاحات نصفه و نیمه مثل کاهش هزینه های دولت و تعرفه ها، خصوصی سازی و افزایش مالیات ها را پیش گرفت، اما در یک ساختار به شدت رانتی با سیاست پولی متزلزل و مقررات و بوروکراسی دست و پاگیر از همان آغاز هم معلوم بود قرار نیست چیزی تغییر کند! پرز هم این تغییرات را برای تحکیم قدرت سیاسی خود و اطرافیانش به کار گرفت؛ از جمله بعد از قطع یارانه گاز، عواید حاصله را به عنوان نوعی حق السکوت به سوی مردم ناراضی و مخالفان خود برد!

این اقدامات به اصطلاح "ریاضتی" از 1989 به بعد باعث ناآرامی و شورش در کاراکاس شد و صدها تن جانشان را از دست دادند، سروکله فرصت طلبانی مثل چاوز هم از همان دوران پیدا شد و او بعد از کودتایی نافرجام در 1992 به زندان افتاد؛ همان سال پرز هم به اتهام فساد استیضاح شد، جانشین وی سعی در اصلاح اوضاع کرد، ولی از پس تغییر ساختار پرفساد اقتصاد سیاسی ونزوئلا بر نیامد و سرانجام نوبت به هوگو چاوز رسید. سرنوشت دوران چاوز هم که قابل پیش بینی بود؛ هایک بزرگ از مدت ها پیش سرنوشت این خیال پردازی ها را پیش بینی کرده بود، بعید بود از سوسیالیسم قرن 21 چیزی جز ویرانی کنونی درآید.

اما منتقدان به اصطلاح نئولیبرالیسم نسخه های بانک جهانی و صندوق بین المللی پول را علت العلل مصیبت می دانند؛ چنین انتقادهایی را نباید جدی گرفت؛ فساد ساختاری و بی تدبیری سیاسیون کشورها را به بحران می رساند و بعد آنها دست به دامن آن دو نهاد و اصلاحات بنیادی می شوند که کار مردافکنی است، بعد عده ای هم گله می کنند که چرا پس نسخه کارگر نشد و دنبال روش "بومی" می گردند؛ به نظر می رسد ایراد را باید در درون مرزها جست، نه نوعی تئوری توطئه در بیرون آن، شباهت سرگذشت ونزوئلا و ایران برای اهل دل بسیار جالب توجه است، والله اعلم.

https://goo.gl/3r4q8X

کانال راهبرد
@RahbordChannel
در باب یک توهم اقتصادی: حمایت از تولید ملی

کسانی مثل پرفسور چانگ کره ای بر این باورند که می شود شواهد تاریخی را پیدا کرد که حمایت تعرفه ای از صنایع نوپای ملی راه خوبی برای بهبود اقتصاد کشورهاست، به بیانی دیگر، تا وقتی این صنایع جدید سودآور نشده اند، نباید آنها را در معرض رقابت قرار داد، بلکه باید آنها را با ابزارهایی مانند تعرفه حمایت کرد و بعد که توانستند روی پا خود بایستند، دیگر حمایت ضرورت ندارد.

در واقع حرف وی اینست که نظریه مزیت نسبی (یعنی هر کشوری با توجه به منابع در دسترسش چیزی را تولید کند که "در مقایسه با دیگر محصولاتی که قابلیت تولید آن را دارد" هزینه کمتری داشته باشد و در مورد بقیه محصولات از تولید دیگر کشورها بهره بگیرد) را نباید جدی گرفت و در واقعیت تجربه تاریخی چیز دیگری بوده است. از تردیدها در مورد روش بررسی و اعتبارگفته های او که بگذریم، نظریه مزیت نسبی منطق نظری روشنی دارد. اگر به کشاورزی بگوییم دنبال یادگیری پزشکی نرود و تنها به کار خود بپردازد، ولی با درآمد حاصل از فروش محصولاتش از خدمات یک پزشک زبده استفاده کند حرف نادرستی زده ایم؟

چانگ می گوید اگر کره جنوبی در مقابل فشارهای جهانی تسلیم شده بود و اقتصاد خود را به کلی باز و آزاد کرده بود، بعید بود جز همان صادر کردن کلاه گیس ساخته شده از موهای انسان می توانست در صنعت دیگری بدرخشد، ولی حمایت دولتی از برخی صنایع باعث شد که اکنون حرفی در اقتصاد دنیا داشته باشد، ولی کشورهایی مثل سنگال که درهای کشورشان را بی محابا گشودند، سرنوشت خوبی نداشتند. چنین استدلالی محکم نیست، از اینکه چند کشور با برقراری تعرفه به پیشرفت هایی رسیده اند، نمی شود نتیجه گرفت که راه تولید ثروت برقراری تعرفه است، مثال های ناموفق زیاد داریم و برای مثال بریتانیا در همان دوران طلایی تجارت آزاد به اوج قدرت خود رسید.

وانگهی حمایت از صنایع نوپا و رقابت پذیر حتی در چارچوب اقتصاد بازار آزاد هم ممکن است، دانشجویان وکالت و پزشکی هم تا قبل از آنکه به حقوق سرشار برسند، هزینه های بسیاری را متحمل می شوند، ولی رفتارشان توجیه پذیر است، مثال بارز دیگر در حوزه فناوری های نو و استارتاپ هاست. همچنین با استدلال موافقان حمایتگرایی حالا که قرار است هوای صنایع نوپا را داشته باشیم، چرا هوای نیروی کار تازه وارد را نداشته باشیم؟ چرا از محصولات تولیدی کارگران باتجربه تر مالیات بیشتری نگیریم تا آنها هم به تدریج پرورش پیدا کنند؟ حالا که چنین نیست یک جوان 18 ساله جویای کار مجبور است تا آخر عمرش پادویی کند و حقوق اندکی دریافت کند؟ همانطور که برای آن جوان چنین سرنوشتی مقدر نیست، برای صنایع نوپای کشورها هم چنین نخواهد بود.

هواداران حمایتگرایی گفته اند همانطور که پدر هوای بچه هایش را دارد، دولت هم باید هوای صنایع نوپایش را داشته باشد، این را هم بر خلاف اعتبار ظاهری اش نباید جدی گرفت، پدر خیرخواه شما بعید است برای انجام کاری که با مراجعه به متخصصش 50 چوق برایش آب می خورد را به شما بسپارد و 100 چوق تقدیمتان کند؛ به ویژه اگر فرزند زیاد و ثروت محدود داشته باشد. در دنیای واقع هم قضیه متفاوت نیست، تعرفه ها به جیب دولتی ها می رود و حیف و میل می شود، ولی مصرف کنندگان مجبورند پول بیشتری بپردازند تا کسانی دیگر حمایت شوند. بماند که دولت خیرخواه اساسا روی کره ارض دیده نشده است و فساد حاصل از حمایتگرایی هم که از کفر ابلیس مشهورتر است.

اگر دنبال "حمایت" واقعی از صنایع نوپای کشور هستیم، از قضا باید کشور را به روی جهان و رقابت بازتر کرد. به جای فشار آوردن بر مشتری که پول بیشتری برای اشتغال هموطنش بپردازد، باید مجوزهای غیرضروری را حذف کرد، مالیات ها را پایین آورد، دخالت ها در کار کسب و کارها را حداقل کرد و قوانین مناسب برای بهبود حقوق مالکیت، رفع سریع تعارض ها و ورشکستگی به وجود آورد و هزینه مبادله را کاهش داد. به نظر نمی رسد اهالی دولت اعتدال در چنین مسیری باشند، والله اعلم.

https://goo.gl/4N7sqa

کانال راهبرد
@RahbordChannel
👍1
در باب دائم الطبکاری ما ایرانیان

ابراهیم خان حاتمی کیا در جشنواره فجر باز کافه را به هم زد و به ویژه مجری مراسم را حسابی نواخت، حرفش کم و بیش این بود چرا به اندازه کافی دوستم ندارند و به من نسبت ها نامربوط می دهند؛ تندی مرد هنرمند البته مسبوق به سابقه بود، این بار طوری خشمناک داد و بیداد می کرد که به قول یکی از اهالی دل گویا در تمام این سال ها حقوق می گرفته و فیلم می ساخته است که زجر ببیند! قسمت جالب جامعه شناسی ماجرا این بود که حضار در سالن هم زمانی که کارگردان مشهور فریاد می کشید و زمین و زمان را متهم می کرد و هم زمانی که مجری به اصطلاح نقدهای وی را پاسخ می داد شدیدا تشویق می کردند؛ به طور کلی مهم نیست چه کسی چه چیزی می گوید، صرف روی سن بودن کافی است تا عده ای تشویق کنند.

پیشترها امثال ده نمکی و سلحشور هم رفتارهایی مشابه داشتند و کسانی دیگر که به اندازه کافی دغدغه نداشتند را لعن و نفرین کرده اند و از باندبازی و اعمال نفوذها شکایت کرده اند. بر اهل فن پوشیده نیست که این گروه افراد اگر حمایت آشکار و پنهان هم نشوند بعید است مقامات رسمی زیاد جلوی پای آنها سنگ بیندازند، در همین فقره اخیر شاکی در حین گرفتن جایزه بود که گله و شکایت می کرد! اگر این حرف ها اهمیتی ندارد و شما جایزه ات را از مردم گرفته ای که دیگر این همه ناله لازم نیست. در واقع هرچند خوبیت ندارد ژست اپوزیسیون بگیریم و ملت را زیادی توریست و بی خبر از همه جا فرض کنیم، ظاهرا دائم الطلبکار بودن در حوالی ما جواب می دهد.

البته قضیه منحصر به عرصه هنر نیست، نگارنده در دو مورد اقتصادی غائله جزایری و زنجانی هم به یاد می آورد که آنها هم خودشان را خادم مردم و بسیجی اقتصادی و مانند آن معرفی می کردند و فریاد از اینکه چرا ما را دستگیر کرده اید. حتی در علم هم اوضاع متفاوت نیست، مثلا در اقتصاد دوستان هوادار "بومی گرایی" با آن همه حمایت آشکار و پنهان همیشه می نالند که استادهای غربزده مکتب نیاوران نمی گذارند ما حرفمان را بزنیم، هر چه هم از این طرف گفته می شود که اگر حرف جدی دارید، کسی جلوی شما را نگرفته است، فایده ای ندارد.

اما اجازه دهید بگویم این دائم الطلبکاری را شاید باید یکی از مولفه های فرهنگی ما دانست، به قول محمد قائد در مملکت آریایی اسلامی اگر دو قاشق عسل هم دهان کسی بگذاری، به جای شاد شدن احتمالا پیش خودش می گوید ببین خودش چند پیاله خورده است که اینقدر به من رسیده است و باز ناراضی می ماند! حوالی ما زیاد گفته می شود که دنیا قدر ما را نشناخته است و هوای ما را ندارند، ناظرغربی بی طرف یحتمل گیج می ماند که دقیقا برای کدام دستاورد باید هوای ما را داشته باشد؛ می گوید خوب ها و کاربلدهایتان که کرور کرور دنبال فرار از کشور اند و عجالتا جز نفت و گاز چیزی برای عرضه به دنیا ندارید، شاید همه موضوع به خاطر توطئه و تبلیغات دشمنان نیست، خودتان هم به واقع کاری جدی نکرده اید.

پیشنهاد نگارنده برای بهبود مملکت این است که به جای نالیدن از اینکه چرا دیگران به حد کافی دوستمان ندارند، اگر توان و عرضه ای هست نشان دهیم که ما هم می توانیم دنیا را جایی بهتر کنیم؛ واقعیت اینست که در دنیا به رخ کشیدن فاصله ها و اینکه کشورهای قدرتمند دستشان بازتر از بقیه است و کار را به نفع خودشان پیش می برند، تکراری و ملال آور شده است، برای خیلی ها اهمیت ندارد چند نفر در خیابان در حمایت از این یا آن گروه سیاسی شعارهای پرشور می دهند، بلکه خروجی اقتصاد و دانشگاه و نوآوری های علمی و فرهنگی کشورهاست که به بحث گذاشته می شود، فرصت زیادی نداریم، باید کمربندها را محکم بست، والله اعلم.

کانال راهبرد
@RahbordChannel