✍️نکتهای چند و نگاهی دیگر (۲۸۰)؛
🔹فتوای مقیّد و مشروط “ممنوعیّت استعمال تنباکو” که در راستای قاعدهٔ تسلیط و پاسداری از مالکیّت شخصی صادر شد و در ضمن آن، اعتبار اسکناس و مالیات هم متعلَّق اعتراض قرار گرفت، دستکم در پیشگیری از دو امر موفّق بود؛
خونینتر شدن قیام، سقوط سلطنت.
#مصطفی_مطهری
https://t.me/ReligiousSchool
🔹فتوای مقیّد و مشروط “ممنوعیّت استعمال تنباکو” که در راستای قاعدهٔ تسلیط و پاسداری از مالکیّت شخصی صادر شد و در ضمن آن، اعتبار اسکناس و مالیات هم متعلَّق اعتراض قرار گرفت، دستکم در پیشگیری از دو امر موفّق بود؛
خونینتر شدن قیام، سقوط سلطنت.
#مصطفی_مطهری
https://t.me/ReligiousSchool
🔹As the year wore on the situation grew worse rather than better and the government did not know what to do, the more so as different factions held opposing views on this issue. On 26 March 1896, public criers made it known that the shah ‘had decreed that the going rate of black money should be 30 pieces per one qran white money …
[در اثر کاهش کیفیّت مسکوکات ضرّابخانهٔ سلطنتی]، اوضاع به جای بهتر شدن، بدتر میشد و حکومت نمیدانست چه باید بکند، … جارچیان اعلام کردند: “شاه فرمان داده است، نرخ رایج پول سیاه باید ۳۰ قطعه در هر قِران پول سفید باشد...»
🔹People went quickly to try and change their copper into silver coin before it went at forty, for they expected that in two, three days the cost would rise beyond 45.’
مردم «به سرعت تلاش کردند تا قبل از رسیدن قیمت به چهل، سکّههای مس خود را به سکّههای نقره تبدیل کنند، زیرا انتظار داشتند در ظرف دو سه روز، قیمت از ۴۵ قطعه در هر قِران پول سفید فراتر رود …
🔹Through investigation they say that 20 crore [10 million] tuman of black money was struck in Iran, which now all is held by the people, apart from that which Hajji Mohammad Hasan has hidden and stored.’
بنا بر بررسیهای انجام شده میگویند ۲۰ کرور [معادل ۱۰ میلیون تومان] پول سیاه در ایران ضرب شده است که اکنون همه آن در دست مردم است؛ البته به جز آنهایی که حاج محمدحسن خان امینالضرب پنهان و انبار کرده است.
🔹On 1 April 1896, Gordon wrote:
yesterday the public criers again made it known that the rate of black money is again as it was before, i.e. 2 riyals per tuman. If it were not the thirteenth the merchants and artisans rightly would have rioted. The last four days has really hurt people and everybody only talked about money.
گوردون در ۱ آوریل ۱۸۹۶ نوشت: «دیروز جارچیان دوباره اعلام کردند که نرخ پول سیاه دوباره مانند قبل است، یعنی ۲ ریال به ازای هر تومان. اگر سیزدهم نبود، بازرگانان و صنعتگران به درستی و مُحقّانه شورش میکردند. چهار روزِ گذشته واقعاً به مردم آسیب رسانده است و همه فقط در مورد پول صحبت میکردند. اکنون نیز همینطور.»
🔹Now it is the same. There is no conversation but for the story
about money. The shah is a bit afraid, he does not know what to do. In no
other era a shah has ever been so cowardly. It is a pity that the people are
even more cowardly than he is.
هیچ مکالمهای جز داستان پول وجود ندارد. شاه کمی ترسیده است، نمیداند چه کار کند. در هیچ دوره دیگری شاه تا این حد ترسو نبوده است …
🔸Rudi Matthee
🔸Willem Floor
🔸Patrick Clawson
📚The Monetary History of Iran; From the Safavids to the Qajars/ 6: Tradition and Change in the Use of Money/ P: 198/ 2013.
https://t.me/ReligiousSchool
[در اثر کاهش کیفیّت مسکوکات ضرّابخانهٔ سلطنتی]، اوضاع به جای بهتر شدن، بدتر میشد و حکومت نمیدانست چه باید بکند، … جارچیان اعلام کردند: “شاه فرمان داده است، نرخ رایج پول سیاه باید ۳۰ قطعه در هر قِران پول سفید باشد...»
🔹People went quickly to try and change their copper into silver coin before it went at forty, for they expected that in two, three days the cost would rise beyond 45.’
مردم «به سرعت تلاش کردند تا قبل از رسیدن قیمت به چهل، سکّههای مس خود را به سکّههای نقره تبدیل کنند، زیرا انتظار داشتند در ظرف دو سه روز، قیمت از ۴۵ قطعه در هر قِران پول سفید فراتر رود …
🔹Through investigation they say that 20 crore [10 million] tuman of black money was struck in Iran, which now all is held by the people, apart from that which Hajji Mohammad Hasan has hidden and stored.’
بنا بر بررسیهای انجام شده میگویند ۲۰ کرور [معادل ۱۰ میلیون تومان] پول سیاه در ایران ضرب شده است که اکنون همه آن در دست مردم است؛ البته به جز آنهایی که حاج محمدحسن خان امینالضرب پنهان و انبار کرده است.
🔹On 1 April 1896, Gordon wrote:
yesterday the public criers again made it known that the rate of black money is again as it was before, i.e. 2 riyals per tuman. If it were not the thirteenth the merchants and artisans rightly would have rioted. The last four days has really hurt people and everybody only talked about money.
گوردون در ۱ آوریل ۱۸۹۶ نوشت: «دیروز جارچیان دوباره اعلام کردند که نرخ پول سیاه دوباره مانند قبل است، یعنی ۲ ریال به ازای هر تومان. اگر سیزدهم نبود، بازرگانان و صنعتگران به درستی و مُحقّانه شورش میکردند. چهار روزِ گذشته واقعاً به مردم آسیب رسانده است و همه فقط در مورد پول صحبت میکردند. اکنون نیز همینطور.»
🔹Now it is the same. There is no conversation but for the story
about money. The shah is a bit afraid, he does not know what to do. In no
other era a shah has ever been so cowardly. It is a pity that the people are
even more cowardly than he is.
هیچ مکالمهای جز داستان پول وجود ندارد. شاه کمی ترسیده است، نمیداند چه کار کند. در هیچ دوره دیگری شاه تا این حد ترسو نبوده است …
🔸Rudi Matthee
🔸Willem Floor
🔸Patrick Clawson
📚The Monetary History of Iran; From the Safavids to the Qajars/ 6: Tradition and Change in the Use of Money/ P: 198/ 2013.
https://t.me/ReligiousSchool
🔹Amin al-Zarb and his son in 1896 were arrested and fined 800,000 tumans, but in October of the following year got the mint back, in conjunction with a group of merchants and moneylenders.
Amin al-Soltan also held the farm for the customs; his brother Amin al-Molk headed the treasury.
امینالضرب و پسرش در سال ۱۸۹۶ دستگیر و به ۸۰۰/۰۰۰ تومان جریمه محکوم شدند؛ امّا در اکتبر سال بعد، به همراه گروهی از بازرگانان و رباخواران، ضرّابخانه را پس گرفتند.
همچنانکه امین السلطان مزرعهٔ گمرک را در اختیار داشت؛ برادرش امینالملک نیز ریاست خزانه را عهدهدار بود.
🔹The 1880s and 1890s saw great monetary turmoil in Iran … driven by greed, mintmasters had so many copper coins struck that they lost most of their value relative to silver; the traditional mints in provincial cities were closed while the Tehran mint came under great pressure to adulterate coins so it could meet the payments due the shah; and modern milled coins replaced the traditional hammered coins …
دهههای ۱۸۸۹ و ۱۸۹۰ شاهد آشفتگی پولی بزرگی در ایران بودیم … ضرّابخانهها به دلیل حرص و طمع، آنقدر سکّههای مسی ضرب کردند که ارزش خود را نسبت به نقره بیشتر از دست دادند. ضرّابخانههای سنّتی در شهرهای استان تعطیل شدند، در حالی که ضرّابخانهٔ تهران تحت فشار زیادی برای جعل سکّهها قرار گرفت تا بتواند از عهده پرداختهای شاه برآید؛ و سکّههای مدرن ضرب شده جایگزین سکّههای سنتی ضرب شده شدند …
🔹Not surprisingly, many Iranians would fondly remember the monetary system of the old days, viewing all the changes between 1880 and 1900 as somehow linked. For instance, `Abdollah Mostowfi … as he blames the new modern coins for the collapse in the currency’s value by stating that, ‘the mint factories of Amin al-Soltan totally broke up this sound currency’.
جای تعجّب نیست که بسیاری از ایرانیان، سیستم پولی دوران قدیم را با علاقه به یاد میآورند و همهٔ تحوّلات بین سالهای ۱۸۸۰ تا ۱۹۰۰ را به نوعی مرتبط میدانند. به عنوان مثال، عبدالله مستوفی سکّههای مدرن جدید را مسئول سقوط ارزش پول میداند و میگوید: «کارخانههای ضرب سکّهٔ امینالسلطان، پول سالم را کاملاً از بین بردند».
🔸Rudi Matthee
🔸Willem Floor
🔸Patrick Clawson
📚The Monetary History of Iran; From the Safavids to the Qajars/ 6: Tradition and Change in the Use of Money/ P: 199 & 200/ 2013.
https://t.me/ReligiousSchool
Amin al-Soltan also held the farm for the customs; his brother Amin al-Molk headed the treasury.
امینالضرب و پسرش در سال ۱۸۹۶ دستگیر و به ۸۰۰/۰۰۰ تومان جریمه محکوم شدند؛ امّا در اکتبر سال بعد، به همراه گروهی از بازرگانان و رباخواران، ضرّابخانه را پس گرفتند.
همچنانکه امین السلطان مزرعهٔ گمرک را در اختیار داشت؛ برادرش امینالملک نیز ریاست خزانه را عهدهدار بود.
🔹The 1880s and 1890s saw great monetary turmoil in Iran … driven by greed, mintmasters had so many copper coins struck that they lost most of their value relative to silver; the traditional mints in provincial cities were closed while the Tehran mint came under great pressure to adulterate coins so it could meet the payments due the shah; and modern milled coins replaced the traditional hammered coins …
دهههای ۱۸۸۹ و ۱۸۹۰ شاهد آشفتگی پولی بزرگی در ایران بودیم … ضرّابخانهها به دلیل حرص و طمع، آنقدر سکّههای مسی ضرب کردند که ارزش خود را نسبت به نقره بیشتر از دست دادند. ضرّابخانههای سنّتی در شهرهای استان تعطیل شدند، در حالی که ضرّابخانهٔ تهران تحت فشار زیادی برای جعل سکّهها قرار گرفت تا بتواند از عهده پرداختهای شاه برآید؛ و سکّههای مدرن ضرب شده جایگزین سکّههای سنتی ضرب شده شدند …
🔹Not surprisingly, many Iranians would fondly remember the monetary system of the old days, viewing all the changes between 1880 and 1900 as somehow linked. For instance, `Abdollah Mostowfi … as he blames the new modern coins for the collapse in the currency’s value by stating that, ‘the mint factories of Amin al-Soltan totally broke up this sound currency’.
جای تعجّب نیست که بسیاری از ایرانیان، سیستم پولی دوران قدیم را با علاقه به یاد میآورند و همهٔ تحوّلات بین سالهای ۱۸۸۰ تا ۱۹۰۰ را به نوعی مرتبط میدانند. به عنوان مثال، عبدالله مستوفی سکّههای مدرن جدید را مسئول سقوط ارزش پول میداند و میگوید: «کارخانههای ضرب سکّهٔ امینالسلطان، پول سالم را کاملاً از بین بردند».
🔸Rudi Matthee
🔸Willem Floor
🔸Patrick Clawson
📚The Monetary History of Iran; From the Safavids to the Qajars/ 6: Tradition and Change in the Use of Money/ P: 199 & 200/ 2013.
https://t.me/ReligiousSchool
ناصرالدینشاه: «چند سال است از ایران رفته بودی؟»
حاج سیّاح: «هجده سال»
ناصرالدینشاه: «حال آن وقت ایران با الآن تفاوت پیدا کرده است؟.»
با تمام توصیههایی که به من شده بود، نتوانستم تقیّه نموده و حقّ را پوشیده بدارم. لذا با خود گفتم بگذار تا در مقابل تمام تملّقگوییهای دیگران، یکنفر هم برای یکبار حقیقتی را به گوش شاه برساند. شاید بیاثر نباشد.
گفتم: «بلی؛ بسیار. یکی از تغییرات مهمّ در این چندین سال که خوب به چشم میخورد، تنزّل ارزش پول است.
پول در مملکت مثل خون است در بدن که زندگی مملکت با حرارت و دَوَران آن است. به این ترتیب که میبینم، در اندک زمان، این مشت نقد ایران، شکسته و سوخته و فنا میشود و این کار، عاقبت خوشی ندارد».
🔸حاج سیّاح
📚خاطرات حاج سیّاح؛ به کوشش حمید سیّاح، ص ۷۳، انتشارات امیرکبیر.
https://t.me/ReligiousSchool
حاج سیّاح: «هجده سال»
ناصرالدینشاه: «حال آن وقت ایران با الآن تفاوت پیدا کرده است؟.»
با تمام توصیههایی که به من شده بود، نتوانستم تقیّه نموده و حقّ را پوشیده بدارم. لذا با خود گفتم بگذار تا در مقابل تمام تملّقگوییهای دیگران، یکنفر هم برای یکبار حقیقتی را به گوش شاه برساند. شاید بیاثر نباشد.
گفتم: «بلی؛ بسیار. یکی از تغییرات مهمّ در این چندین سال که خوب به چشم میخورد، تنزّل ارزش پول است.
پول در مملکت مثل خون است در بدن که زندگی مملکت با حرارت و دَوَران آن است. به این ترتیب که میبینم، در اندک زمان، این مشت نقد ایران، شکسته و سوخته و فنا میشود و این کار، عاقبت خوشی ندارد».
🔸حاج سیّاح
📚خاطرات حاج سیّاح؛ به کوشش حمید سیّاح، ص ۷۳، انتشارات امیرکبیر.
https://t.me/ReligiousSchool
🔹خلاصه از جمله کارهایی که اعلیٰ حضرت شاه به صوابدید وزرای خود در سفر فرنگستان کرد، یکی این بود که انحصار تنباکو و توتون ایران را به قیمتی خیلی نازل، بدون شرایط، به یک کمپانی انگلیسی فروخت. و حال آنکه لازم بود شرایط صحیحی در این عمل بگذارد و قیمتی گزاف هر ساله بگیرد. ولی چون مبالغی گزاف به اطراف شاه داد و هیچ کسی که احتمال میرفت منشاء اثری شود باقی نماند الّا آنکه پولی گرفت، لهذا تماماً تصدیق و تحسین نمودند و کمپانی در ضمن شرایط متقبّل شد که سالی بیست و پنج هزار لیرهٔ انگلیسی به شاه بدهد و در خارج این شرطنامه هم قرار داد به میرزا علیاصغر خان امینالسلطان و بعضی دیگر مبلغی بدهد. ولی تفصیل آن در پرده مانَد.
🔹شاه که از رذالت طبع، از مداخل یک تومان نمیگذرد، همین که اسم سالی بیست و پنج هزار لیره را شنید، هوش از سرش به در رفت و فوراً قرارنامه را امضاء نمود.
انگلیسیها هم به ایران آمدند؛ مانند دولتی که ایران را فتح کرده باشد، به تمام بلاد، مأمورین فرستادند و …
🔹به طور مطلق، کمپانی، مختار و به قول حکما وجود لا بشرط بود. چون میدان را به این شدّت خالی و بیمانع دیدند، با رعایا در کمال سختی معامله کردند … و از اُمَنای دولت که همه از کمپانی رشوه خورده بودند، هر روزه به حُکّام ولایات اوامر صادر میشد که البته در پیشرفت امور مأمورین کمپانی، منتهای سعی را به جا بیاورند و از اهتمام و همراهی دقیقهای، فرو گذار نکنند.
🔹از این جهت، تمام رعایا و ملّاکین منزَجِر شده به صدا درآمدند و از علماء استفتاء نمودند که خریدن تنباکویی که کمپانی در تحت انحصار گرفته و به قیمت نازلی جبراً از رعیّت میگیرد، چگونه است.
تماماً فتویٰ به حرمتِ آن دادند …
🔸عبّاس میرزا مُلکآرا
📚شرح حال عبّاس میرزا مُلکآرا، به کوشش عبدالحسین نوایی، ص ۱۸۳-۱۸۲، انتشارات بابک، ۱۳۶۱.
https://t.me/ReligiousSchool
🔹شاه که از رذالت طبع، از مداخل یک تومان نمیگذرد، همین که اسم سالی بیست و پنج هزار لیره را شنید، هوش از سرش به در رفت و فوراً قرارنامه را امضاء نمود.
انگلیسیها هم به ایران آمدند؛ مانند دولتی که ایران را فتح کرده باشد، به تمام بلاد، مأمورین فرستادند و …
🔹به طور مطلق، کمپانی، مختار و به قول حکما وجود لا بشرط بود. چون میدان را به این شدّت خالی و بیمانع دیدند، با رعایا در کمال سختی معامله کردند … و از اُمَنای دولت که همه از کمپانی رشوه خورده بودند، هر روزه به حُکّام ولایات اوامر صادر میشد که البته در پیشرفت امور مأمورین کمپانی، منتهای سعی را به جا بیاورند و از اهتمام و همراهی دقیقهای، فرو گذار نکنند.
🔹از این جهت، تمام رعایا و ملّاکین منزَجِر شده به صدا درآمدند و از علماء استفتاء نمودند که خریدن تنباکویی که کمپانی در تحت انحصار گرفته و به قیمت نازلی جبراً از رعیّت میگیرد، چگونه است.
تماماً فتویٰ به حرمتِ آن دادند …
🔸عبّاس میرزا مُلکآرا
📚شرح حال عبّاس میرزا مُلکآرا، به کوشش عبدالحسین نوایی، ص ۱۸۳-۱۸۲، انتشارات بابک، ۱۳۶۱.
https://t.me/ReligiousSchool
🔹این وضع کم و بیش در دورههای بعد [از فتحعلیشاه] ادامه داشت و متصدّیان ضرب مسکوکات طلا و نقره در شهرهای مختلف ایران، به جهت پیوستگی منافع با دستگاه حکومتی، به خود حقّ میدادند برای به دست آوردن سود بیشتر، از عیار و حتّی از وزن سکّهها بکاهند، از آنجا که شاه و درباریان، از کاهش عیار و وزن سکّهها، پولی به جیب میزدند، متصدّیان ضرّابخانه، بدون هراس از تعقیب و بازپرسی، هر روزه سکّههای تقلّبی بیشتری به بازار کشور تزریق میکردند …
🔹امین الضرب؛ مشهور به کمپانی بود. تقریباً در تمام منابع تاریخی اواخر دورهٔ قاجار، این میلیونر ایرانی (امروز باید میلیاردر نوشت) متّهم به تقلّب فراوان در کار ضرّابخانه و ضرب سکّههاست.
🔸مجید پورشافعی
📚اقتصاد کوچه؛ کاهش پول ملّی ایران، ص ۱۳۸ - ۱۳۶، انتشارات گام نو، ۱۳۸۵.
https://t.me/ReligiousSchool
🔹امین الضرب؛ مشهور به کمپانی بود. تقریباً در تمام منابع تاریخی اواخر دورهٔ قاجار، این میلیونر ایرانی (امروز باید میلیاردر نوشت) متّهم به تقلّب فراوان در کار ضرّابخانه و ضرب سکّههاست.
🔸مجید پورشافعی
📚اقتصاد کوچه؛ کاهش پول ملّی ایران، ص ۱۳۸ - ۱۳۶، انتشارات گام نو، ۱۳۸۵.
https://t.me/ReligiousSchool
🔹مطلب تازه، حبس حاجی محمدحسن است. سه روز است او را به تدبیر گرفته در خزانه حبس کردهاند. از قرار معلوم مبلغ زیادی از بابت تفاوت عمل ضرّابخانه مطالبه میکنند. گفتند سیزده کرور میخواهند.
🔹اگر بگیرند و این پدرسوخته را تکّهتکّه کنند، حقّ دارند. دیگر ایرانی باقی نمانده است. تمام تقصیر به گردن این حاجی ملعون است.
🔹این پول سیاه نزدیک است ایران را بر هم بزند و تمام بشورند. برای سالی صد هزار تومان، یک مملکتی را گرفتار فقر و بیچیزی نمودند. مردم به نان شب محتاج هستند.
🔸عین السلطنه
📚روزنامهٔ خاطرات عین السلطنه؛ جلد دوم، ص ۱۱۰۴، به کوشش ایرج افشار.
https://t.me/ReligiousSchool
🔹اگر بگیرند و این پدرسوخته را تکّهتکّه کنند، حقّ دارند. دیگر ایرانی باقی نمانده است. تمام تقصیر به گردن این حاجی ملعون است.
🔹این پول سیاه نزدیک است ایران را بر هم بزند و تمام بشورند. برای سالی صد هزار تومان، یک مملکتی را گرفتار فقر و بیچیزی نمودند. مردم به نان شب محتاج هستند.
🔸عین السلطنه
📚روزنامهٔ خاطرات عین السلطنه؛ جلد دوم، ص ۱۱۰۴، به کوشش ایرج افشار.
https://t.me/ReligiousSchool