پژوهشکدهٔ تاریخ، فلسفه، ادیان
992 subscribers
2.36K photos
205 videos
10 files
2.02K links
✅ جُستاری مستندانه در شناخت ادیان و فِرَق و نقد پارادایم کنونی حاکم بر جوامع بشری با مبنای
اصالت مالکیّت
Download Telegram
✍️اسلام؛ اصالت فقه یا عرفان؟:

✅ بر خلاف آنچه که روشنفکران در سر می‌پرورانند و فقه را ناکارامد معرّفی می‌نمایند و اخلاق و عرفان را، افضل و ارجح بر آن جلوه می‌دهند؛ آنچه که سنگ بنای دین است، «فقه مبتنی بر مالکیّت» است.

چنانکه تمامی ائمه شیعه و اهل سنّت، هم خود را بیش از هر چیزی، مصروف بسط و گسترش آن نموده‌اند.

✅ در آئین‌های فلسفی هند، تفکّر Maya که یکی از آموزه‌های آئین ودانتا (از مکاتب شش‌گانه هندوئیسم در دوره‌ی سوتراها) است، نسبت خلق با حق، نسبت شئون است به ذی‌شأن و مَظَهر است به مُظهِر؛ و واقعیّت، اولا و بذات، متعلّق به برهمن است و مجازا و بالعرض به کثرات نامتناهیه استناد داده می‌شود.

✅ در تفکر Maya، نسبت عالم به برهمن، نسبت هیچ است به همه چیز. در این تفکر، اشیاء، واقعیّت نیستند، بلکه واقعیّت‌نما هستند و صرفا به خاطر توهّمی که شامل همه چیز شده، این هیچ، به صورت همه‌چیز جلوه‌گر گردیده است.

اگر برهمن را برداریم، و به جای آن خدا را بگذاریم، عرفان نظری ابن‌عربی را در دست خواهیم داشت.

این تفکر، قرن‌ها پیشتر از ظهور اسلام وجود داشته و با توجه به شباهت‌های بسیار آن با عرفان نظری کنونی، احتمال اخذ و اقتباس ابن‌عربی -پدر عرفان اسلامی- از آن تفکر، برای بنا نهادن عرفان خود، تا ظن راجح بالا می‌رود.

✅ آنچه که صراحتا در مبانی قرآنی، روایی، کتب ادیان ابراهیمی و تاریخی وجود دارد این است که آئین پیامبر اکرم (ص)، به نحو کلّی، نه تنها منفک از ملل (ادیان الهی) پیشین نیست، بلکه شباهت‌های صوری و مادی بسیاری با آن‌ها داشته و در امتداد ادیان ابراهیمی است و هر نبی‌ای، مصدِّق و مؤیِّد نبی پیش از خود است.

بنا بر همین مطلب، عرفان ابن‌عربی؛ آن‌هم به نام عرفان اسلامی، امتداد عرفان شرقی است، نه امری برخاسته از اسلام که نهضتی است حقوقی و محور اصلی‌اش «فقه مبتنی بر مالکیّت» است.

✅ با نگاهی به گزارش‌های تاریخی عصر امام باقر و امام صادق علیها السلام، هم و تلاش خلفا و هارون، مأمون، ... عباسی و اِعطای دستمزد‌های چشمگیر آن‌ها در جهت ترجمه‌ی کتب فلسفی و عرفانی، .... به محقّقین آن زمان، و برگزاری مناظره‌های متعدّد، نه صِرف گسترش علم و دانش، که به منظور تخفیف آن امامان - پرچمداران فقه مبتنی بر مالکیت- صورت می‌گرفته است.

✅ سنگ بنای فقه، عمدتا «مالکیّت شخصی» است و در فقه اسلام، به عنوان سنّت حقوقی متّکی بر رضایت فرد، عرفان، و به تَبَع آن مفهوم ولایت، یا مورد پذیرش نیست، و یا در نهایت بی‌رنگی است و از سوی فقها همواره با مخالفت‌های جدّی مواجه بوده است؛ در حالی که بنای عرفان ابن‌عربی، بر ستون ولایت انسان کامل استوار است و نکته اینکه این ولایت، در فِرَق مختلف تصوّف و عرفان، به غیرمعصوم نیز نسبت داده می‌شود. در حالی که در جریان فقه سنّتی، اعطای ولایت به معصوم هم محدود است، و هم اسناد آن به غیرمعصوم، به هیچ وجه پذیرفتنی نیست.

✅ عرفان، شاید به عنوان امری شخصی، بتواند مورد پذیرش واقع شود؛ اما اینکه بسان «مالکیّت شخصی» و فقه مبتنی بر آن، قاعده‌ی کلّی زرّینی برای حل و فصل مناسبات اجتماعی واقع گردد، نه.

✅ اگر چه اخلاق، سقف دین است؛ اما تقدّم اخلاق و عرفان بر «مالکیّت شخصی»، چیزی جز تئوریزه نمودن چپاول و تجاوز نخواهد بود.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
✍️سخنی در نسبت اخلاق و مالکیّت شخصی (۱):

✅ سخن از اصالت «مالکیت شخصی» نه بیانیه‌ای برای تخطئه اخلاق و عطوفت‌های بشری، که پی‌ریزی سطحی و ستونی محکم، برای برپاسازی بنای اخلاق و آزادی مبتنی بر اصالت «مالکیّت شخصی» است.

✅ از آنجایی که تحقّق هر امری، همراه با هزینه‌ای متناسب با آن است، تحقّق اخلاق و آزادی نیز هزینه‌ای دارد که عدم لحاظ آن، جز به نفی اخلاق و آزادی و تحقّق ضد آن‌ها نمی‌انجامد؛ این هزینه، چیزی جز اصل قرار دادن «مالکیّت شخصی» نیست.

✅ سخن از اخلاقی است که مختارانه و با هزینه‌ی خود فرد محقّق می‌شود و «مالکیّت شخصی» برای‌اش محترم است؛ بر خلاف اخلاق و آزادی سوسیالی و لیبرال دموکراسی، که تحقّق آن، به وسیله‌ی دولت‌ها و با یورش و تعرّض به مالکیّت دیگران صورت می‌پذیرد و با همین روند به زیست زالوگونه‌ی خود ادامه می‌دهد.

✅ سوسیالیسم و لیبرال‌دموکراسی، با برساختن و به میان کشیدن پدیده‌ای چون دولت و دفاع از آزادی و در شیپور کردن اخلاق -به واسطه‌ی روشنفکران- نسبت این سطح و سقف را، با مفاهیمی مدرن، بر عکس می‌کند و نتیجه‌ی این تعاکس، چنان‌که شاهدیم، چیزی جز بردگی‌ای افسارگسیخته و کم‌سویی و واژگونی روز‌افزون اخلاق و بی‌تعهّدی نخواهد بود.

✅ تحقّق این اخلاق و عطوفت‌های مختارانه‌ی مبتنی بر اصل «مالکیّت شخصی» نیز، هزینه‌های حفظ حریم و حرم فردی، و «مالکیّت شخصی» را کاهش می‌دهد. پس عدم رعایت چنین اخلاقی، پس از تحقّق چنان اصلی -اصالت مالکیّت شخصی- نیز چیزی جز افزایش هزینه‌ها و تزلزل «مالکیّت شخصی» را در بر نخواهد داشت.

✅ آری، مالک در عرصه‌ی مالکیّت خویش مختار است که عطوفت به خرج دهد، انفاق کند، دستگیری نماید، ... یا ننماید؛ اما باید دانست که اضطرار، نه حرمت دینی می‌شناسد، و نه قواعد اخلاقی را پاس می‌دارد. پس یکی از هزینه‌های تحقّق «مالکیّت شخصی» عدم رساندن افراد به اضطرارهایی است که دین‌شکن و اخلاق‌کوب‌اند.

✅ در حسابداری، این هزینه، همان هزینه‌ی اندکی است که برای حفظ سرمایه اِعمال می‌گردد و اصطلاحا «هزینه‌ی سرمایه» نامیده می‌شود و عدم لحاظ آن، با مبانی مدیریت مالی نیز در تعارض است؛ عدم لحاظ آن هزینه نیز، چیزی جز از دست رفتن این سرمایه‌ -«مالکیّت شخصی»- نیست.

✅ در سنّت، این هزینه در قالَب صدقات، زکات، انفاق، ... اِعمال می‌شد و نحوه‌ی اِعمال سنّتی آن هم به گونه‌ای بود که راه را برای زیاده‌خواهی کم‌دستان، مسدود می‌ساخت و از سویی، کم‌دست زیاده‌خواه هم در بین کم‌دستان دگر، نه محبوب که منفور قلمداد می‌شد.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
✍️اسلام؛ اصالت فقه یا عرفان؟ (۲):

✅ محض تفاوت دو معرفت و تفسیرشان از عالَم، دال بر صحّت یکی یا هر دو آن معرفت‌ها نیست و صدق و کذب اصول و قواعد آن‌ها، پژوهش دیگری را می‌طلبد.

✅ سخن از عرفان و فقه و نقش‌آفرینی نظری یا عملی آن‌ها در قلمرو «مالکیّت شخصی» و نسبت آن با دولت، نه بیانی است به وجه استقراءِ اشخاص، تا در دام شبهه‌ای مصداقیّه فروغلتیم و ذرّه‌بین در دست، به تفتیش تاریخ درآییم که کدام فقیه یا عارف، حدود «مالکیّت شخصی» را تضعیف نموده، نادیده انگاشته و یا در هم شکسته است!؛ و ورای میسور، مهدوف و نتیجه‌بخش نبودنش، اگر چنین هم می‌نمود، عملکردش نه حتما دال بر وجود گزاره‌ای در مکتبش بود که چنین رفتاری را تائید می‌کرد و یا مورد تأکید قرار می‌داد و یا عکس آن، تا مستمسکی واقع می‌شد برای نفی مکتبش یا مؤیِّدی برای تصدیق آن؛ چه، عملکرد یک مکتبی، لزوما آئینه‌ی منعکس کننده‌ی مکتبش نیست و داوری در مورد مکتبش، متوقّف بر مطالعه‌ی متون اصلی مکتب اوست.

✅ صحبت از میزان چگالی پاسداشت حداکثری یا حداقلّی «مالکیّت شخصی» و دغدغه‌مندی قوام و قرار مناسبات انسانی در قالَب قواعدی خودجوش و ربودن گوی سبقت در تنظیم معاملات و مبادلات بشری است؛ نزاع بر سر قرب و بعد یک نگاه است، به خودی خود، اولا، و در لوازم و توالی‌اش، ثانیا، به «مالکیّت شخصی».

مسئله این است که پیامدهای کدام‌یک از این دو معرفت می‌توانند به نحو اکثری، به فربهی و بسط «مالکیّت شخصی» یا قبض و نحافت آن در حوزه‌ی مناسبات بشری و روابط حقوقی بینجامند؟. قواعد فقهی یا عرفانی؟.

✅ ورای نقد مصداقی برخی فقیهان سنّتی که ورود در آن، طالب مجالی دگر است، و با غض نظر از دیگر موارد خرده‌گیری آنان به عرفا و متصوّفه -اعم از ریاضات غیرشرعی، رکاکت کلامی در رساندن پیام، ...- که مخالفت صریح قرآنی و روایی را به همراه دارد، از توالی و نتایج اصول نظری و عملی نگاه آنان- از شَطَحیات و باور به سقوط تکلیف گرفته تا مجد ابلیس، حلول‌گرایی، قطب‌گرایی، شریعت‌گریزی، اباحه‌گرایی، ...- در ساحت عمل و مناسبات اجتماعی، که حاصل آن چیزی جز تزریق سستی در شریان باورهای عرفی، ترویج‌نسبی‌گرایی و ... در مناسبات بشری نیست، نمی‌توان درگذشت.

باورهایی که اگر چه نه فی حد نفسه و به خودی خود، هنجارشکن‌ نباشند، اما لوازم و پیامد‌هایی هنجارشکن دارند.

✅ محوریّت فقه، اجتهادِ بسته به تائیدات نصّی ظواهر قرآن، روایات، سنّت و عقل است که با اقامه‌ی کریمه‌ای یا حدیثی له یا علیه آن، تن به تائیدات روش‌شناسی مورد تائید فقها می‌دهد، نه کشفِ قائم به قطب یا ولی‌ای که قامت معیار کشفی و تجربیات باطنی آن، در کسوت و محک تجربه در نمی‌آیند.

✅ فرق است بین حکم و گزاره‌ی «حاصل از استنباط» فقیهی که متّکی به مصادر و مسانید مشخّص و معیّنی است که می‌تواند در دسترس همگان واقع گردد و حکم و گزاره‌ی «حاصل از کشف» ولی و قطبی که پشتوانه‌ی صحّت آن، صِرف یک حجّت باطنی و محض یک تجربه‌ی نفسانی است.

در فقه، سخن از «اصالت تقدّم اجتهاد است بر فتوا»، و در عرفان، صحبت از «اصالت سبقت کشف است بر امر».

✅ در نظام کنونی حوزه‌های ما، به تبعیّت از نگرش‌های فلسفی و عرفانی، پرداخت به فقه اگر چه در قالَب واحدهای دروس رسمی صورت می‌گیرد، اما آنچه که در اذهان اکثری آن‌ها گوی سبقت از فقه ربوده است و آن را دانشی سطحی و بعضا ارتجاعی قلمداد می‌کند، فلسفه و عرفان است.

✅ ریشه‌های این مصیبت، در ساختارهای سوسیالیستی حاکم بر جهان کنونی است که معارف فکری مبتنی بر «مالکیّت شخصی» را که فقه هم یکی از مصادیق آن است، در دین مدرنی که خدای آن دولت و پیامبران‌اش روشنفکران‌اند، قهرا، تعمّدا و تعنّتا نادیده گرفته و به حاشیه رانده است.

بی شک حوزه‌های دینی ما نیز به عنوان نهادی در جهان موجود، بی‌تأثّر از ساختار حاکم بر عصر و مصر امروز جهان نیستند.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
“روح و بینش” مشروطه بیش از آنچه تحت تأثیر جهان‌بینی سیاسی و ایدوئولوژیک اسلام یا شیعه باشد، تحت تأثیر انقلاب کبیر فرانسه است، و این است که می‌بینیم تنها کار علمی که عالم شیعی در مشروطه می‌کند، کتاب “تنزیة الملّة و تنبیة الأمّة” نائینی است که آن هم تنها و تنها توجیه فقهی مشروطه‌ی فرنگی است؛ و گر نه نقش اساسی رهبران روحانی ما در مشروطه، تکیه بر اصول کلّی اخلاقی و انسانی، از قبیل؛ عدالت، آزادی، برابری، قانون و محکومیت ظلم و جور و استبداد بوده است، و نقش اساسی اسلام، استخدام ایمان مذهبی در مسیر انقلاب است و نه ارائه‌ی یک فلسفه‌ی سیاسی و فرهنگ انقلابی‌ای که از متن اسلام یا مکتب تشیع بر خاسته باشد.

🔸دکتر علی شریعتی

📚باز‌شناسی هویّت اسلامی-ایرانی
، تولّد دوباره اسلام، روحانیّت شیعه، ص۳۴۱-۳۴۰، مجموعه آثار (۲۷).

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
کار مجلس و فساد و سیاهکاریهای جمع سرشناس وکلاء و تندرویهای بی‌مورد و موقع جمع دیگر از ایشان و اَعمال بی‌رویه و ناسالم انجمن‌ها و مندرجات جراید بجایی رسیده بود که اگر محمدعلیشاه مرتکب آن خطای توأم با خریّت نشده بود، دیری نمی‌گذشت که طبقات مختلف مردم و بازاریان و کسبه و پیشه‌وران بر ضد مجلس قیام میکردند و آن بساط را برمی‌چیدند و اگر چنین اتفاق می‌افتاد، بی‌گمان تا یک قرن دیگر هم هیچ‌کس و هیچ‌قدرتی جرأت نمیکرد نام رژیم مشروطه را در ایران بر زبان بیاورد.

📚 خاطرات اعتماد السلطنة
، بکوشش سید مهدی موسوی، واقعه توپ‌بستن و تعطیل مجلس، ص۶۷۸، انتشارات زوّار، ۱۳۶۷.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
♦️پاسخ سید محمد طباطبایی (از رهبران موافق مشروطه) به اعتراض شیخ فضل الله نوری (از رهبران مخالف مشروطه):

«... مشروطه چیزی است که عامّه طعم حرّیّت و آزادی را خواهند چشید. زبان و قلم آزاد خواهند گشت. مردم متّحد خواهند شد.مساوات و مواسات در مملکت پدید خواهد آمد. خلاصه مشروطه چیزی است که تمامی کارهای دولتی و ملّتی و شرع و عرف و زارع و فلّاح و غیره را محدود خواهد کرد که هیچ‌کس بدون امر قانون نتواند سخنی بگوید و کاری بکند.»

🔸میرزا نصر الله خان مستوفی تفرشی

📚تاریخ انقلاب ایران
، جلد اول، ص۲۶.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
«هر گامی که در نگارش تاریخ انقلاب مشروطیت برمی‌داریم به نام نامی مرحوم طباطبایی برمی‌خوریم زیرا این روحانی بزرگ چنان‌که خواهیم دید، یکی از مؤسّسین و رهبران مشروطیت ایران بود که تا آخر عمر برای حفظ اساس حکومت ملّی جانفشانی و پایداری نمود، ولی چون پیش از طلوع مشروطیّت هم قدم‌های مهمّی در پیشرفت امور فرهنگی و طرفداری از عدالت اجتماعی برداشته است بناچار نام او را در میان اسامی کسانی که تخم آزادی و عدالت را در افکار کاشتند و زمینه را برای ظهور انقلاب ملّی فراهم کردند به طور اختصار می‌نگاریم».

🔸مهدی ملک زاده

📚تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ج ۱، ص۱۷۳-۱۷۲، انتشارات سخن، ۱۳۸۳.

#مصطفی_مطهری

‏https://t.me/ReligiousSchool
«پس از مرگش معلوم شد که این عالم روحانی در مجمع فراماسون‌ عضویت داشته و یکی از برجستگان آن جمعیّت بوده و دارای حمایل مخصوص که علامت برگزیدگی در آن حزب است بود... در همان زمان حس ملّت دوستی و عدالت‌خواهی از او تراوش می‌کرد ... می‌توان گفت که بدون کوشش و حمایت او، آزادیخواهان موفّق به برقراری مشروطیّت نمی‌شدند...»

🔸مهدی ملک زاده

📚تاریخ انقلاب مشروطیت ایران
، ج ۱، ص۱۷۳، انتشارات سخن، ۱۳۸۳.

#مصطفی_مطهری

‏https://t.me/ReligiousSchool
اخیرا منگل بیات ادّعا کرده است که بسیاری از رهبران مشروطه که به عنوان روحانیان مسلمان شهرت داشتند، در واقع دگرباوران مذهبی و به خصوص بابیان ازلی بودند که از کرمان، اصفهان و تهران برخاسته بودند.

🔸ژانت آفاری

📚انقلاب مشروطه ایران
، ترجمه رضا رضایی، مقدّمه، ص ۱۹، چاپ سوم، نشر بیستون، ۱۳۸۵.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
دموکرات‌ها امید داشتند که با دولت متمرکز و حکومت پارلمانی، ایران را نوسازی کنند، امّا تلاش آن‌ها در زمینهء تمرکز دادن به امور، قبایل مختلف فارس را که از قدرت فزونتر بختیاری‌ها در تهران نیز ناراضی بودند بر سر خشم آورد. .... مجلس دوم و حکومت، تحت تسلّط زمینداران، رؤسای قبایل، و اشراف‌زادگانی بود که به تداوم اصلاحات اجتماعی و سیاسی انقلاب علاقه‌ء چندانی نداشتند.

شوق اولیه مردم به مشروطه جای خود را به تردید و بدگمانی نسبت به نسل جدید سیاستمداران داد که ظاهرا به کسی جز خودشان نمی‌اندیشیدند.... و نیز مالیات‌هایی که حکومت دموکرات-بختیاری وضع کرد، باز هم میزان حمایت از دموکرات‌ها را کاهش داد و در اواخر ۱۹۱۰ [۱۳۲۹ه.ق/۱۲۸۹] تقریبا به صفر رساند.

🔸ژانت آفاری

📚انقلاب مشروطه ایران
، ترجمه رضا رضایی، مقدّمه، ص ۲۴، چاپ سوم، نشر بیستون، ۱۳۸۵.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
مقرّرات دیگری هم بود که مناسبات میان خود دهقانان را تنظیم می‌کرد:

«دهقان نمی‌تواند میزان زراعت مخصوص خود را به زیان دهقان دیگر یا با اخراج او افزایش دهد. یا زمین از آغاز میان همه تقسیم شده است، یا گهگاه به اقتضای شرایط بر اساس توافق عمومی مقرّرات تازه‌ای حاکم شده است؛ و هیچ‌کس نمی‌تواند خلاف این عمل کند. ولی اگر زارعی بتواند آب تأمین کند می‌تواند ارضی بایر را در اختیار بگیرد، یا می‌تواند از کسانی که فروشنده‌ی حق زراعت‌شان هستند، بر اساس شرایطی که توافق می‌شود این حق را خریداری کند».

✅ فریزر نوشته است که فشار حکومت و عمّال آن، بسیاری از حقوق سنّتی را بسرعت نابود می‌کرد. بخصوص اقتدار “ریش‌سفیدان” که اختلاف بین دهقانان را حل و فصل می‌کردند به تدریج کاهش می‌یافت و به زمین‌داران و صاحبان تیول منتقل می‌شد.

🔸ژانت آفاری

📚انقلاب مشروطه ایران
، ترجمه رضا رضایی، فصل١: در آستانه؛ از وابستگی تا مقاومت، ص ٤٠، چاپ سوم، نشر بیستون، ۱۳۸۵.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool