پژوهشکدهٔ تاریخ، فلسفه، ادیان
991 subscribers
2.36K photos
205 videos
10 files
2.02K links
✅ جُستاری مستندانه در شناخت ادیان و فِرَق و نقد پارادایم کنونی حاکم بر جوامع بشری با مبنای
اصالت مالکیّت
Download Telegram
✍️برگی از مصحف قرآن (۲)؛

جمهور و مشهور مفسران از فقها، متکلّمین، فلاسفه و عرفا در تلقّی از صفت «ظلومیّت و جهولیّت» در کریمه‌ی «إنّا عرضنا الأمانة علی السموات و الأرض فأبین أن یحملنها و أشفقن منها و حملها الإنسان إنّه کان ظلوما جهولا» بر دو دسته‌اند. آنانی که «ظلومیّت و جهولیّت» را؛

الف- مدح انسان قلمداد کرده‌اند (مدحیون).

ب- ذم انسان پنداشته‌اند (ذمّیون).

امّا آنچه طی مقدّمات زیر حاصل می‌شود، نگاهی دگر است.

مقدمه ۱- فعل کان، مفید جدایی‌ناپذیری و استمرار فعل یا صفت، از فاعل یا موصوف است.

مقدّمه ۲- بنابر مقدّمه‌ی نحوی ۱، انسان، هیچگاه خالی از یکی از دو طرف ظلم و عدل یا علم و جهل نیست؛ به بیان فنّی‌تر نسبتش با یکی از طرفین ملکه و عدمه، مانعة الخلو است؛ یعنی خالی نبودن ساحت انسان نسبت به یکی از اوصاف مذکور، از خصوصیات همیشگی و لاینفک انسان است.

مقدمه ۳- نسبت تقابلی بین عدل و ظلم، و علم و جهل، ملکه و عدمه است؛ یعنی هنگامی می‌توان موضوعی را متّصف به جهل و ظلم کرد که آن موضوع، قابلیّت و شأنیّت اتّصاف به علم و عدل را داشته باشد؛ پس مثلا منطقا نمی‌توان در مورد دیوار گفت: دیوار ظالم یا عادل یا جاهل یا عالم است.

مقدّمه ۴- ظلوم و جهول، بر وزن فعول، صیغه‌ی مبالغه‌اند؛ یعنی ظلم و جهل، و هر یک از دو طرف نقیض آن‌ها؛ یعنی عدل و علم در انسان، به نحو مبالغی، اموری زیادت‌پذیر و صفاتی مشکّک، ذوالمراتب و ذوالمدارج‌اند.

مقدّمه ۵- هنگامی موضوعی متّصف به عدم ملکه می‌گردد، که شأنیّت اتّصاف به ملکه را داشته باشد؛ و بالعکس.

✅ نتیجه اینکه؛

قابلیّت و شأنیّت اتّصاف انسان به ظلومیّت و جهولیّت، و به تبع آن عالمیّت و عادلیّت، نه مدح است، نه ذم؛ بلکه وصف چگونگی هستی اوست در وجدان یک قابلیّت؛ چه اینکه چنین قابلیّتی در حکم ابزار است و صرف واجدیّت آن، به وجه تمایزی است، نه ممتازی؛ که گر علم و عدل برگزیند و به کار بندد، متعلَّق مدح قرار گیرد، و گر ظلم و جهل پیشه سازد، مورد ذم واقع شود.

وجه رجحان پذیرش امانت الهی از سوی انسان، جدای از واجدیّت قابلیّت و شأنیّت او در پذیرش این امانت، علم انسان به وجه ریسمانی و نقش نجاتی این امانت، برای رهایی او از چاه ظلم و تیه جهل، جهت خروج از درکات عصیان و عروج تا سرمنزل عصمت است؛ چه اینکه علّت امتناع دیگر موجودات از پذیرش چنین امانتی، عدم وجود چنین قابلیّتی، در ساختار وجودی آنان است که تخصّصا آن‌ها را از موضوع بحث خارج‌ می‌کند.

✅ قسمت اول

🌹و آخِر دعوٰنا أن الحمد لله رب العالمین

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
✍️برگی از مصحف قرآن (۳)؛

از خلال مقدّمات زیر می‌توان، پی به بی‌وجه بودن قلمداد ممدوحیّت یا مذمومیّت صفت ظلوم و جهول در کریمه‌ی «إنّا عرضنا الأمانة علی السموات و الأرض فأبین أن یحملنها و أشفقن منها و حملها الإنسان إنّه کان ظلوما جهولا» از سوی جمهور مفسّران از حکما، فلاسفه، عرفا، فقها و متکلّمان برد؛

مقدّمه ۱- اگر ظلومیّت و جهولیّت، به حسب معنای مرسوم، مفید ذّمی نباشند، رسما، عقلا، عرفا و به حسب وضع ذاتی‌شان، مفید مدحی هم نخواهند بود؛ چرا که مثبِت و حائز امتیازی نیستند.

مقدّمه ۲- با غض نظر از اینکه ظاهر آیه، بیانگر خیانت در امانت الهی نیست؛ کریمه‌ی مذکور در خصوص ظلومیّت و جهولیّت، مفید عموم انسان‌هاست؛ حال آنکه خیانت در امانت الهی، ویژگی همه‌ی انسان‌ها نیست تا علّتی برای ذم همگی آنان شمرده شود.

مقدّمه ۳- سیاق آیه منحصر در کافر و منافق نیست تا از آن، تلقّی به ذم شود.

مقدّمه ۴- ظلومیّت و جهولیّت، شأنیّت و زمینه‌ی ظلم و جهل است، نه ظلم و جهل، تا متعلّق ذم واقع شود.

مقدّمه ۵- بر مبنای نُحات، فراز «إنّه کان ظلوما جهولا»، استینافیه و مفید علّت حمل امانت از سوی انسان است، نه بیانگر نتیجه و پیامد حمل امانت الهی.

مقدّمه ۶- اگر امانت الهی، به معنای قبول و حمل رسالت الهی باشد، سرزنش نبی الهی، به سبب پذیرش رسالت الهی، در تعارض با هدف، لطف و حکمت الهی است؛ که همان ارسال رسل و هدایت انسان‌هاست.

مقدّمه ۷- ذم و مدح، متوقّف بر اختیار است و انسان، در داشتن قابلیّت و استعداد ظلومیّت و جهولیّت، اختیاری ندارد تا متعلَّق ذم واقع گردد.

✅ نتیجه اینکه:

آنچه حقیقتا و نه مجازا متعلَّق مدح است، خداست؛ یعنی مُعطی قابلیّت‌ها و استعدادها؛ و حقیقتا نمی‌توان انسان را، به خاطر امر فی حد نفسه مستحسَنی که هیچ نقش و اختیاری در حائزیّت آن نداشته، مشمول ذم یا مدحی دانست؛ و چنان‌که پیشتر اشارتی رفت، شاید مراد از امانت الهی، دین و حکمت عملی و نظری است که انسان با تمسّک و التزام به آن‌ها، به مهار خطای گرایشی (ظلم) و بینشی (جهل) خود پردازد و تا سرمنزل عصمت طَیَران کند.

✅ قسمت دوم

🌹و آخِر دعوٰنا أن الحمد لله رب العالمین

#مصطفی_مطهری

‏https://t.me/ReligiousSchool
✍️نکته‌ای چند (۴)؛

نسبت «نگاه محاسباتی به علم» با «فهم»، معکوس است، و هر چه علم، محاسباتی‌تر می‌شود، فهم تقلیل یافته، و حد تابع ادراکی انسان، از یک موجود مُستنبِط و مُستنتِج، به یک محاسبه‌گر و عملگر نیل می‌کند.

هندسه، در برابر تبدیل انسان به یک «کارگر محاسباتی» می‌ایستد.

🌹«و آخِر دعوٰنا أن الحمد لله رب العالمین»

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
✍️برگی از مصحف قرآن (۴)؛

بر اساس کریمهٔ ۶ سورهٔ مبارکهٔ نساء که؛

«وَ ابْتَلُوا الْيَتامى‏ حَتَّى إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ وَ لا تَأْكُلُوها إِسْرافاً وَ بِداراً أَنْ يَكْبَرُوا وَ مَنْ كانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَ مَنْ كانَ فَقِيراً فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ حَسِيباً»

🔹رشد، شرط لازم مالکیّت و جواز تصرّف است؛ نه شرط کافی؛

از منظر قرآن، یتیم، مالک هست، هر چند جواز تصرّف ندارد؛ و قیّم، جواز تصرّف دارد؛ هر چند مالک نیست.

🔹جواز تصرّف، لازمهٔ لاینفک مالکیّت نیست؛ جواز تصرّف، بیش از هر چیز، متوقّف بر رشد است.

🔹نسبت مالکیّت و رشد، عموم و خصوص مِن وجه است؛ نه مطلق.

🔸پس هر مالکی، لزوما رشید نیست، و هر رشیدی، لزوماً مالک؛

برخی رشیدان، مالک، و برخی مالکان، رشیدند.

🌹«و آخِر دعوٰنا أن الحمد لله رب العالمین»

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
✍️برگی از مصحف قرآن (۵)؛

🔹در نگاه عرفانی، تمام عالم، مَظهَر اسماء و صفات حضرت حق است. شیطان نیز از این امر مستثنیٰ نیست.

🔹در زبان عرفان، شیطان «کَلبِ مُعلَّم الهی» است؛ یعنی سگ دست‌آموز حق. سگ دست‌آموز، با نامحرمان است که در‌می‌اُفتد؛ گر نه، با اهل خانه و آشنایان حقیقی صاحب خانه، کاری ندارد؛ و اگر گهی با اصحاب صاحب در‌می‌فُتَد، زین سبب است که اهل خانه و آشنایان، به ارتکاب نیّت یا فعلی پرداخته‌اند که میانه‌ای با صاحب‌خانه ندارد.

🔹شیطان، مظهَر اسم «مُضِلّ» حق است و هر که مرتکب فعلی غیرالهی شود، به فراخور ظرفش، مانع نیل او به کمال می‌گردد و ظرف وجودی وی و صیرورت کمالی‌اش را قبض می‌دهد. زین سان، شیطان، مظهر اسم «مانع» حق نیز هست. مانعی که اگر نباشد، تلاش و کوششی، تفاوت بین صالح و
طالحی، و در نهایت، بهشت و جهنّمی نخواهد بود.

🔹عدم خلق شیطان، نقصی در چینش هندسهٔ هستی به بار می‌آورد، که کریمهٔ «و بالعدل قامت السموات و الارض» مصحف کریم را، از کلّیّت حیّز انتفاع ساقط می‌سازد.

🔹امّا باید دانست، جایگاه سگ، حتّی از نوع دست‌آموزش، در اخسّ المراتب و ادنی المراتب خانهٔ عالَم است، که «و کلبُهُم باسط ذراعیه بالوصید؛ و سگ‌شان، دو دستش را بر دهانهٔ غار دراز کرده بود» اوّلا، و به ارادهٔ خود بدین سرمنزل سفلیٰ رسیده است، ثانیا، و حضرت حق هم گمراه کننده است؛ امّا «و ما یُضلّ به إلا الفاسقون»، ثالثا، و هر که را خدا گمراه کند، هادی نخواهد یافت، رابعاً؛ که «و مَن یُضلِل الله فما له مِن هادٍ».

🔸قسمت اول

🌹یا نور المُستَوْحِشین فی الظُّلَم

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
✍️برگی از مصحف قرآن (۶)؛

🔹بُرد اِغوای ابلیس، چنانکه مندرَج در مُصحف کریم است، تا عبادُ الله المخلَصین است؛ که «قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ»؛ و عبادُ الله المخلَصین نیستند، مگر اُوْحدیِّ از ابناء بشر؛ یعنی نائلان به طور عصمت.

🔹ما را توان و یارای مقابله با «کلب معلَّم» نیست؛ زین سان، چنانکه برخی چون قُرطُبی در الجامع لأحکام القرآن، و دیگرانی چون رشید الدین میبدی در کشف الأسرار خود طبق حدیث نبوی «إغلِقوا ابواب المعاصی بالإستعاذة» برآن‌اند، بِه آنکه در انجام امور، خصوصا نماز، پیش از مبادرت، استعاذة کنیم تا خضوع و خلوصمان، دو چندان شود.

🔹امّا، فرق است بین پناه بردن و پناهنده شدن؛ چه اینکه کلب مُعلَّم، به مُقتضای طبیعتش، خستگی ناپذیر است و درگیر شدن با او، حاصلی جز مضرّت و خسران ندارد؛ و پس از پناهندگی ما و اشارت صاحب است که آرام نشسته و تا حد زیادی، دست از حمله می‌کشد.

🔹پس إستعاذة و پناهندگی، استدعا و استعانتی است جوارحی و جوانحی (عملا و نیّتاً)، از صاحب‌، در صدور اشارتی بازدارنده.

🔹امام طالحان و کلب مُعلَّم بلامعارض وادی شرور، همچون جهنّم، در ذیل رحمت رحمانیّهٔ حق است؛ یعنی رحمت عام، نه رحمت رحیمیّه؛ یعنی رحمت خاص؛ پس وجه طریقتی اوست که مُستحسَن است، نه بُعد نفسی‌اش.

🔹این بیان، نه دفاعیه‌ای از تمامیّت ابلیس، و اولیائی است که لَیوحون إلیهِم (شیاطین الجنّ و الإنس)، که توجیه وجه طریقتی‌اش، در هرم هندسهٔ هستی است؛ چه اینکه موجودیّت، گر چه دال بر عبث نبودن است، امّا موجِّه و شرط کافیِ درستی و حقّانیّت مخالیق و مظاهر نیست.

🔸قسمت دوم

🌹یا نور المُستَوْحِشین فی الظُّلَم

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
قال حسین بن علی (روحی فداه):

«إنَّ اَلنّاسَ عَبیدُ الدّنیا، وَ الدّینُ لَعِقٌ عَلی ألسِنَتِهِم یَحوطونَهُ ما دَرَّت معائشِهِم، فَاِذا مُحِصّوا بِالبَلاءِ قَلَّ الدّیانونَ»

مردم بندهٔ دنیایند و دین، لقلقهٔ زبان‌شان است. مدافع آن‌اند، تا زمانى كه زندگى‌شان تأمین شود، و هرگاه در بوتهٔ آزمایش قرار گیرند، دینداران کم‌اند.

🔸ابن شعبة الحرّانی

📚تحف العقول عن آل الرسول (ص)، حِکمُه و مواعظه، ص ۲۴۵، صحّحه و علّق علیه؛ علی اکبر الغفّاری، مؤسّسة النشر الاسلامی،

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
🔸امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (روحی فداه)؛

لَا تَسْتَوْحِشُوا فِی طَرِیقِ الْهُدَی لِقِلَّةِ أَهْلِهِ ..

در طریق هدایت، از کمی رَوَندگان آن مترسید.

📚نهج البلاغة؛ المختار مِن کلام أمیرالمؤمنین (ع)، و مِن کلام له؛ خطبة ۲۰۱، یَعِظ بسلوک الطریق الواضح، لجامعة الشریف الرّضی محمّد بن الحسین بن موسی، العتبة العلویّة المقدّسة، شعبة إحیاء التُّراث و التحقیق، ۱۴۳۷.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
Whosoever will list himself under the banner of Christ, must, in the first place and above all things, make war upon his own lusts and vices.

🔸John Locke

📚tow treatises of Government and A Letter Concerning Toleration/ Edited and with an Introduction by Ian Shapiro/P.215.

✅ هر کس بخواهد خود را ذیل پرچم خـــدا قرار دهد، نخست و بیش از هر چیزی باید با شهوات و رذایل خود مبارزه کند.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
The scientist does not study nature because it is useful; he studies it because he delights in it, and he delights in it because it is beautiful. If nature were not beautiful, it would not be worth knowing, and if nature were not worth knowing, life would not be worth living. Of course I do not here speak of that beauty that strikes the senses, the beauty of qualities and appearances; not that I undervalue such beauty, far from it, but it has nothing to do with science; I mean that profounder beauty which comes from the harmonious order of the parts, and which a pure intelligence can grasp.

🔸Henri Poincaré

📚George F. Simons, Differential Equations With Applications and Historical Notes, Suggestions for the Instructor, XX, third edition.

دانشمند، طبیعت را، به خاطر فایده‌اش مطالعه نمی‌کند. او طبیعت را مورد بررسی قرار می‌دهد، چون از آن لذّت می‌برد؛ و از آن لذّت می‌برد، چون زیباست.

اگر طبیعت زیبا نبود، ارزش شناختن نداشت، و اگر طبیعت، ارزش شناختن نداشت، زندگی هم ارزش زیستن.

البته در این‌جا خصوص آن نوع زیبایی صحبت نمی‌کنم که حس را متأثَّر می‌کند؛ یعنی زیبایی اوصاف و ظواهر. نه اینکه چنین زیبایی را دست‌کم گیرم؛ چنین نیست؛ امّا چنین زیبایی، ربطی به علم‌ ندارد.

مقصودم زیبایی عمیق‌تری است که از بطن نظم هماهنگ اجزاء می‌جوشد؛ زیبایی که یک هوش ناب، قادر به فهم آن است.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
✍️جعلیّات ادبی (۳)؛

🔸مصلح الدین سعدی شیرازی:


چــو رسـی بــه کـوه سـیـنـا أرِنــی مگو و بگذر،
کـه نَـیَـرزد ایــن تـمـنّـا بـه جواب "لـن ترانـی".

🔸شمس الدین محمد حافظ شیرازی:

چــــو رســی بـه طـور سیـنـا أرنـی بگـو و بـگذر،
تـو صدای دوسـت بشنـو، نـه جواب "لن ترانی”.

🔸جلال الدین بلخی (مولوی):

«أرنی” کسـی بگویــد کــه تــو را ندیـده باشـد،
تو که با منی همیشه چه "تری" چه "لن ترانی”.

🔸علامه طباطبایی:

ســحـر آمـدم به کـویَـت کــه بـبـیـنـمت نهانی،
“أرِنـی” نـگـفتـه گـفـتـی دو هـزار “لَـن تــرانی”.
———————————————————
🔺این ابیات، در نُسَخِ دواوین و مکاتیب به جا مانده از شخصیّت‌های مذکور، وجود نداشته و سندیّتی ندارند.

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
قالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنا أَنْزِلْ عَلَيْنا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ تَكُونُ لَنا عِيداً لِأَوَّلِنا وَ آخِرِنا وَ آيَةً مِنْكَ وَ ارْزُقْنا وَ أَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

مائدة، کریمة ۱۱۴

مرحوم شحات محمّد انور

https://t.me/ReligiousSchool
✍️وزن عقل در ترازوی عقل (۱)؛

شاید ساحاتی از مراتب نازلهٔ دین، تن به استدلال و براهین عقلی دهد، امّا گسترهٔ وسیعی از آن، نه.

چه اینکه از مرتبه‌ای، شرط صعود و عروج، تعطیلی عقل است.

مراد از تعطیلی عقل در این خصوص، نه تعطیلی تمام معرفت، که قسم کوچکی از آن، برای نیل به مراتبی اعلی و والاتر است؛ یعنی شهود باطنی.

این صیرورت ربّانی، در تعطیلی عقل خلاصه نشود؛ بلکه تا جایی پیش رَوَد که ورای کوچ از عقل، براهین، استدلالات عقلی و پیوستن به شهود، به نفی خویش نشیند و خود نبیند؛ چه رسد به عقل و شهود خود؛ که این همان مرتبهٔ فناست.

در این ساحت است که انسان، در ابراز گزارهٔ «ایمان دارم، پس می‌فهمم» و تقدّم ایمان بر قسمی از معرفت؛ که همان شناخت استدلالی و برهانی است، مُحِقّ است.

آنانکه قائل به بی‌کرانی معرفت عقلی و براهین ذهنی‌اند، خلاف عقل حکم کرده‌اند؛ چه اینکه عقل بما هو عقل، فی حد نفسه، برآن نبوده، به حدود خویش آگاه است.

🌹«و آخِرُ دعوٰنا أن الحمد لله رب العالمین»

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool
خُذُوا مِنْ أَجْسَادِكُمْ فَجُودُوا بِهَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ وَ لَا تَبْخَلُوا بِهَا عَنْهَ»

«از ابدان‌تان بگیرید، خرج روح‌تان کنید؛ و در این امر امساک مورزید»

🔸علی بن ابیطالب (علیه أفضل صلوات المُصلّین)

📚نهج البلاغة؛ المختار مِن کلام أمیرالمؤمنین (ع)، و مِن کلام له؛ خطبة؛ ۱۸۳، فی عجیب صنعة الکون، ص ۳۱۶، لجامعة الشریف الرّضی محمّد بن الحسین بن موسی، العتبة العلویّة المقدّسة، شعبة إحیاء التُّراث و التحقیق، ۱۴۳۷.

🌹ابدان خویش، شمع راه نورانیّت‌تان سازید

#مصطفی_مطهری

https://t.me/ReligiousSchool